Steeds meer organisaties gaan met zelfsturende teams werken. Managers moeten die transformatie vaak zelf in gang zetten en begeleiden, maar hebben geen idee wat hun rol nog is ná die overgang. En als ze zelf niet meeveranderen, vormen ze eerder een obstakel dan een motiverende factor.

Dit boek vertelt het verhaal van Mark, een leidinggevende bij een grote supermarktketen die ook overschakelt op zelforganisatie. Tijdens een vakantie bezoekt hij zijn opa, die hem vertelt over zijn eigen verandering van schaapsherder tot imker en wat hij daarvan heeft geleerd. Deze lessen blijken verrassend goed van toepassing op de situatie van Mark. Het helpt hem een lijst te maken van de dingen die hij anders moet doen en de dingen waarmee hij moet stoppen. Want de crux is te ‘ontmanagen’ en oude gewoontes af te leren. Dit boek vertelt je hoe.

Amir Arooni (CIO Nationale Nederlanden): ‘Wil jij zelf als een schaap of als een bij worden aangestuurd? Leren omgaan met dilemma’s, en tevens kritisch zijn over je eigen rol, is een belangrijk thema in dit boek. Ik raad alle veranderaars, alle mensen die impact willen hebben in een snel veranderende wereld, dit mooie boek van harte aan!’

Svenja de Vos (Director of Transformation Tele2 AB): ‘Een lekker te lezen boek dat zowel zelfreflectie als energie om te veranderen teweegbrengt!’

Teun van der Vorm (CIO ANWB): ‘Een inspirerend boek waarin de wijze en praktische lessen van Marks opa mij hebben geleerd om het succesvol werken met zelfsturende teams echt te doorgronden. Direct toepasbaar!’

Johan van Hall (vicevoorzitter Raad van Bestuur en COO ABNAMRO Group): ‘Ik heb dankzij dit boek in korte tijd veel geleerd van het vak van herder en imker en hierbij het inzicht gekregen dat de grootste uitdaging is om jezelf eerst te veranderen.’

Lisette Oosterbroek (Vice President Innovation Excellence KPN): ‘De bijenherder beschrijft een reis. Niet alleen een reis van de hoofdpersoon, maar ook een reis van jouzelf als lezer. Inspirerend, boeiend en bevrijdend!’

Marc Gill’ard (directeur Verdonck, Klooster & Associates): ‘De bijenherder is een inspirerende “must-read” voor iedere manager van professionals in de eenentwintigste eeuw. Rini van Solingen geeft waardevolle tips voor zelfsturing, ook door op zoek te gaan naar de verandering in jezelf.’

Nico Orie (Global Director HR Operations AkzoNobel): ‘Een managementboek, maar dan anders. De bijenherder geeft op originele wijze inzicht in het leidinggeven aan zelfsturende teams.’

John Heideman (Head Support & Process Management ING): ‘Dit boek helpt je te begrijpen hoe je Agile zelforganisatie succesvoller kunt uitvoeren door je oude managementstijl te veranderen en te leren van de bijenherder.’

Roel Dagevos (directeur Bartosz): ‘Bijen en schapen als basis om zelfsturing in beeld te brengen; een slim gekozen, sterke metafoor die de crux van zelfsturing voelbaar maakt!’

Dick Stegeman (directeur IHomer): ‘Wij zijn nu zeven jaar aan het experimenteren met zelfsturing. Met vallen en opstaan lukt het ons steeds beter. Als dit boek er zeven jaar geleden al was geweest, zouden wij minder vaak gevallen zijn. Dit heldere verhaal gaat ons in de komende jaren zeker helpen! Ik raad dit boek ten sterkste aan, tenzij je alleen door vallen en opstaan wilt leren.’

Alfred de Vries (Executive Director Operations en Development CRV): ‘Herkenbare lessen voor het aansturen van professionals op een originele manier in beeld gebracht.’

Frans van der Horst (CIO ABNAMRO Group): ‘Managers met het “hou-op-schei-uit-ik-heb-het-altijd-zo-gedaan-syndroom” zijn de grootste belemmering om echt te veranderen naar zelfsturende teams en grotere prestaties voor klanten. Dat wordt in dit boek haarscherp neergezet. ’

Peter Noordzij (Manager Financial Markets & Lending Services IT ING): ‘Behandel jij jouw medewerkers meer als schapen of als bijen? Deze sterke metafoor wordt in dit boek uitgewerkt en helpt managers zich te ontwikkelen naar een moderne stijl van leidinggeven. Er is slechts één manier effectiever dat te leren dan door dit boek te lezen, en dat is het te DOEN…’

Peter Groen (hoofd IT Strategy, Security and Control NIBC Bank): ‘Van de roes van het ad hoc oplossen van problemen naar het plezier van echte samenwerking en de resultaten die dat oplevert. Dit boek geeft waardevolle inzichten voor eenieder die zijn organisatie duurzaam wil verbeteren door het fundament voor Agile te leggen.’

Ronald Dähne (Technology Director Cloud Solutions Exact): ‘De parabel van de bijen en de imker helpt je op een eenvoudige en duidelijke manier de juiste keuzes te maken bij het werken met zelfsturende teams.’

Tino Scholman (Vice President Cloud for EMEA Oracle): ‘Dit is een heerlijk boek. Het legt op treffende wijze uit dat “Lean” helemaal niet ver van je bed is. De taak van een imker is niet om zich te bemoeien met het werk van de bijen, maar om ervoor te zorgen dat ze hun werk zo goed mogelijk kunnen uitvoeren. En daar zit mijns inziens de kern van de transformatie naar Agile werken!’

Jos de Blok (directeur Stichting Buurtzorg): ‘Dit boek maakt op een laagdrempelige manier duidelijk waarom zelfsturende teams de basis vormen voor werken in de 21ste eeuw. Het is geschikt voor iedereen die meer over zelforganisatie wil weten en dit voor een hoger doel wil inzetten. Kortom: een aanrader!’

Rini van Solingen

De bijenherder

Leidinggeven aan zelfsturende teams,
hoe doe je dat?

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2016 Rini van Solingen

Uitgeverij Business Contact

Omslagontwerp Adept Vormgeving

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

Omslagbeeld Hakki Arslan/Shutterstock

ISBN 978 90 470 0936 8

D/2016/0108/539

NUR 780

Uitgeverij Business Contact maakt deel uit van Uitgeverij Atlas Contact

www.businesscontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 470 0938 2.

.

Inhoud

Voorwoord

1.  Naar het eiland

2.  Opa Marcus

3.  Bijen scheren

4.  Lex

5.  Kasten en kaders

6.  Orde, structuur en chaos

7.  Meer door minder

8.  Gestoken worden

9.  Terug naar het eiland

Het bijenherder-model

Naschrift

Dankwoord

Over de auteur

.

Voorwoord

Toen Rini mij vroeg om dit voorwoord te schrijven, heb ik even getwijfeld. De bijenherder gaat namelijk prominent over zelfsturing, en dat is voor mij slechts een middel. Zelfsturing moet altijd een hoger doel dienen: gezamenlijk een bestaand probleem zo goed mogelijk oplossen; het realiseren van een andersoortige verbinding met je omgeving. In veel gevallen is zelfsturing dan een prima hulpmiddel om snel en lokaal tot goede oplossingen te komen. Maar het blijft een hulpmiddel. Zelfsturing is geen doel op zich.

Zelfsturing is ook niet nieuw; het ontstond in de jaren tachtig van de vorige eeuw. In die periode was ik wijkverpleegkundige. Het werk was gevarieerd en er werd continu een appèl gedaan op de eigen creativiteit. Zoveel verschillende problemen, zoveel verschillende oplossingen. Iedere dag een avontuur, met kinderen, jonge moeders, ouderen. Het werk zat ingebed in het dagelijks leven; je was onderdeel van de gemeenschap, waardoor je heel effectief te werk kon gaan.

Dat werd anders in de jaren negentig. De politiek dacht dat schaalvergroting tot efficiëntere zorg zou leiden. Thuiszorgorganisaties fuseerden en groeiden uit tot grote organisaties die de ambitie hadden te ‘presteren’. Ik kon niet tegen dit managementdenken in de zorg, het idee dat er mensen zijn die denken, de managers, en dat er andere mensen zijn die uitvoeren, de werknemers. Het van boven naar beneden denken. Ik vind het dramatisch. Er wordt dan niet meer vanuit het perspectief van de cliënt gedacht, maar vanuit het belang van de organisatie. Ik stopte daarom ook in 1993.

Maar het bleef kriebelen. Tien jaar geleden begonnen mijn vrouw en ik daarom Stichting Buurtzorg. Buurtzorg levert persoonlijke verzorging en verpleging thuis aan cliënten die ernstig ziek zijn, terugkomen van een ziekenhuisopname of zelfstandig willen blijven wonen. Buurtzorg gaat uit van ieders eigen mogelijkheden. Iedere cliënt krijgt een persoonlijk begeleider die samen met hem of haar bekijkt wat er aan zorg nodig is, nu en in de toekomst. We lossen de problemen lokaal op. Op een manier die voor iedereen het beste werkt en die ook recht doet aan alle betrokkenen in de omgeving: die wijkagent, huisarts of buurvrouw, en die zus die om de hoek woont.

Buurtzorg werkt met kleine teams van wijkverpleegkundigen en -ziekenverzorgenden. Dit zijn zelfsturende teams die specifiek aansluiten bij de wensen en behoeften van elke individuele cliënt. Op deze manier zijn onze medewerkers eigenaar van de oplossing. Het zijn hun cliënten, het is hun wijk, hun kantoortje, hun team. Bij Buurtzorg hebben we dan ook geen managers of pr-afdeling. Het vakmanschap en de persoonlijke relatie met de cliënt staan centraal. Cliënten zijn tevreden en hebben gemiddeld minder lang zorg nodig.

We begonnen Buurtzorg indertijd met een klein team van vier medewerkers. Inmiddels zijn we met ruim 880 teams en meer dan 9700 medewerkers en hebben we een jaaromzet van 315 miljoen euro.

De lessen in De bijenherder werken. Dat heb ik zelf mogen ervaren. En ze werken niet alleen in de zorg, maar ook daarbuiten. De mensen die het werk doen het zelf laten regelen kan overal. Bovendien maakt het allerlei managementfuncties en coördinatoren overbodig. Je kunt het overal toepassen: in het onderwijs, bij de politie, in de bankenwereld. Laat de mensen die het werk doen het zelf organiseren. Die kunnen dat veel beter dan je denkt. Vertrouw op hun kunde, inzicht en vakmanschap. Alleen op die manier laat je mensen volledig tot hun recht en in hun kracht komen.

‘Hoe minder je organiseert, hoe beter het is!’ is dan ook mijn belangrijkste boodschap. Vertrouwen en verantwoordelijkheid in plaats van controle en achterdocht.

Dit boek geeft laagdrempelig en duidelijk inzicht in de redenen waarom zelfsturende teams de basis vormen voor werken in de eenentwintigste eeuw. Het is uitermate geschikt voor mensen in de praktijk die meer over zelforganisatie willen weten en dat zelf in het belang van hun hoger doel willen inzetten.

Kortom: een aanrader!

Jos de Blok

Directeur Stichting Buurtzorg

De bijenherder

1

Naar het eiland

Het is half acht ’s avonds als Mark van den Burg door de schuifdeuren van het kantoorgebouw loopt, op weg naar zijn auto. Het is nog anderhalf uur rijden naar de haven en de laatste boot gaat stipt om tien over negen; hij heeft dus maar tien minuten speling. Een korte vakantie naar het eiland van zijn opa ligt in het verschiet.

Het is alweer een paar jaar geleden dat hij er voor het laatst was, en aangezien zijn opa het eiland nooit meer verlaat, hebben ze elkaar dus al een tijd niet meer gezien. Zo af en toe bellen ze wel met elkaar. Dan praten ze over het weer, de dijk en het water. En natuurlijk ook altijd over de drukte op het eiland, want elk jaar lijken er meer toeristen te komen.

Mark gaat deze week alleen. Eigenlijk zou zijn vriendin Suzan meegaan, maar op het laatste moment kon ze toch niet. Ze is re-integratiecoach en werkt in een hecht team. Een van haar directe collega’s moest plotseling een week naar het buitenland – iets met de familie. Daardoor kon de rest van haar collega’s het werk niet aan en besloot Suzan toch bij te springen. Mark en zij hadden daar wel wat woorden over gehad. Suzan had nog voorgesteld om een week later te gaan, maar dat was voor Mark geen optie. Afspraak is afspraak. Dan ging hij wel alleen.

*   *   *

Het was uiteindelijk toch nog een hectische dag op zijn werk. Bij de grote supermarktketen waar hij werkt is hij verantwoordelijk voor het goed functioneren van alle ICT-systemen. Mark heeft het gevoel dat zijn functie de laatste jaren steeds crucialer geworden is. Het lijkt wel of er niets in het bedrijf kan gebeuren zonder de hulp van zijn afdeling. Overal zijn ze bij betrokken, of het nu gaat om bevoorrading van de winkels, bestellen, afrekenen of personeelsinzet, het maakt niet uit. Altijd is er wel een systeem dat zo’n proces ondersteunt. Meer en meer lijkt het om de afdeling van Mark te draaien als het om nieuwe ontwikkelingen gaat. Ondertussen moet hij er ook nog eens voor zorgen dat de bestaande systemen in de lucht blijven. Hij is er druk mee.

Vandaag was weer zo’n dag. Halverwege de ochtend kreeg hij een paniektelefoontje vanuit het distributiecentrum. Het programma dat de orders voor de winkels voorbereidt liep steeds vast. Dit veroorzaakte een enorme vertraging bij het verzamelen van de bestellingen en tegen het einde van de middag stond er een lange rij met vrachtwagens te wachten, omdat het in het distributiecentrum veel te langzaam ging.

Aan de ene kant is het zijn grote frustratie dat hij er op dagen als deze eens te meer op gewezen wordt hoe schaars zijn kennis is voor het bedrijf en hoe weinig zijn eigen mensen actie durven te ondernemen. Tegelijkertijd geeft dat hem ook veel voldoening. De kick als alles het weer doet, wanneer de systemen weer in de lucht zijn en het gevaar is geweken. Die adrenalinestoot is haast verslavend te noemen. Als de vlammen bij wijze van spreken uit de systemen slaan en niemand weet waar te beginnen of waar de fout precies kan zitten, juist dan is Mark op zijn best. Die kwaliteiten hebben hem geen windeieren gelegd. Jaar na jaar een uitstekende beoordeling, met de daarbij behorende loonsverhogingen en carrièrestappen. Een eigen kantoor met een persoonlijke secretaresse, Joyce, en een eigen parkeerplaats; het hoort er allemaal bij.

De kick als alles het weer doet, wanneer de systemen weer in de lucht zijn en het gevaar is geweken. Die adrenalinestoot is haast verslavend te noemen.

Hij hoeft dan ook niet ver te lopen naar zijn auto: een Aston Martin cabriolet, die hij recent met enige schroom heeft gekocht. Weliswaar niet splinternieuw, maar toch had hij getwijfeld. Kan dat wel bij een supermarkt? Wat zullen de vrachtwagenchauffeurs daarover zeggen? Uiteindelijk besloot hij het wel te doen; hij werkt er immers hard genoeg voor. En als hij dit weekend lekker met de kap open over het eiland toert, geeft dat hem een onschatbaar gevoel van vrijheid.

Vlot stuurt hij zijn auto naar de slagboom van het terrein. Nog een snelle groet naar de bewaker en hij zoeft richting de snelweg. Gelukkig zijn er rond dit tijdstip weinig files en door 140 te rijden op de snelweg kan hij de laatste boot nog prima halen.

*   *   *