Hoe kunnen organisaties succesvol blijven in een periode van tegenspoed? De auteurs van de fenomenale bestseller Onze ijsberg smelt! buigen zich over een van de meest fundamentele vragen in business.

Zo doen we dat hier niet! gaat over een groep stokstaartjes in de Kalahariwoestijn. Na jaren van gestage groei zorgt langdurige droogte ervoor dat hun voorraden uitgeput raken, roofdieren hun gebied betreden en het harmonieuze leven van de groep wordt bedreigd. De stokstaartjes maken onderling ruzie en de houding ‘zo doen we dat hier niet’ blokkeert iedere oplossing.

Twee jonge stokstaartjes besluiten hulp te gaan zoeken. Ze ontdekken een veel kleinere groep die het heel anders aanpakt, met focus op teamwork en flexibiliteit. Maar ook daar blijkt niet alles perfect. Kunnen de stokstaartjes het beste van twee werelden combineren, voordat het te laat is?

John Kotter
&
Holger Rathgeber

Zo doen we
dat hier niet!

Succesvol zijn en blijven
in tijden van verandering

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2016 John Kotter & Holger Rathgeber

© 2016 Nederlandse vertaling Uitgeverij Business Contact

Vertaling Anne Douqué en Anne Marie Koper

Oorspronkelijke titel That’s Not How We Do It Here!

Oorspronkelijke uitgever Portfolio/Penguin

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Illustraties omslag en binnenwerk Kari Fry

Copyright © 2016 by Kotter Associates

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 470 0979 5

D/2016/0108/741

NUR 801

Uitgeverij Business Contact maakt deel uit van Uitgeverij Atlas Contact

www.businesscontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 470 0960 3.

Inhoud

Inleiding

Hoofdstuk 1

Creatieve Nadia

Gedisciplineerde en betrouwbare Nick

‘Eerst leer je de regels, dan...’

Hoofdstuk 2

‘Hoe heeft dit kunnen gebeuren?’

Op de uitkijk in de boom

Vergaderingen, maatregelen, taakgroepen, beleid, personeel, planning...

De druppel die de emmer deed overlopen

Hoofdstuk 3

De reis

Een heel nieuwe manier

Voedsel delen en andere ongebruikelijke ideeën

Cirkels versus vierkanten, willen versus moeten

Hoofdstuk 4

Hoe groter, hoe...

Eindelijk regen

Hoofdstuk 5

Een grote kans

Een poging tot uitleg

Urgentie, leiderschap, vrijwilligerswerk en vooruitgang

Ideeën over de groei, ondergang en comeback van bedrijven

Leiderschap en management

Het beste van twee werelden in één organisatie

Over de auteurs

Heb je vragen?

De gieren waren op mysterieuze wijze van aaseters in roofdieren veranderd. Niemand wist waarom. Deze afschuwelijke, enge, levensgevaarlijke beesten waren waarschijnlijk de genadeklap voor Marks kolonie.

Mark was een stokstaartje, een Afrikaans diertje dat veel mensen schattig en interessant vinden. Mark had, zoals alle andere stokstaartjes, een eigen karakter en eigen kwaliteiten. Hij was altijd een beetje verlegen geweest en kon nogal koppig zijn als hij eenmaal iets in zijn hoofd had. Maar vanwege zijn sterke loyaliteitsgevoel, vriendelijke glimlach en vaardigheden die hij altijd in dienst van de groep stelde, werd hij zeer gewaardeerd. Hij stond over het algemeen positief in het leven en meestal was het leven hem positief gezind.

Maar toen...

Omdat de regen maar uitbleef, had zijn kolonie niet genoeg eten meer. Minstens één keer per dag at Mark iets minder zodat er meer overbleef voor de jongeren, ouderen en zwakkeren, maar dat was niet meer dan een druppel op de gloeiende plaat. Het aantal roofdieren was – nou ja, Mark had nog nooit eerder zoiets gezien. Een paar stokstaartjes zeiden dat het met elkaar verband hield. Minder regen betekende minder voedsel, waardoor de roofdieren zich op een andere, onvoorspelbare manier gingen gedragen. Maar niemand wist het zeker.

Ze konden het niet eens worden over manieren om met de nieuwe problemen om te gaan, laat staan dat ze iets voor elkaar kregen. Mark vond het, net als veel anderen, ongelooflijk frustrerend. Wat het nog erger maakte, was dat het steeds moeilijker werd om het dagelijkse werk gedaan te krijgen.

Het was niet zo dat er nooit nieuwe, veelbelovende plannen geopperd werden. Mark had twee heel creatieve vrienden, Tanya en Ayo, die een manier hadden bedacht om meer voedsel te vinden en minder te verspillen, en een methode om sneller vijanden te signaleren. Maar overal was het antwoord: ‘Zo doen we dat hier niet’, een reactie die gegeven de omstandigheden onverstandig was. Mark probeerde zijn steentje bij te dragen en legde aan de anderen uit waarom het een onlogische gedachte was. Hij praatte met de stokstaartjes die hij het best kende, meestal leeftijdgenoten. Hij praatte met het familiehoofd. Maar hij kwam niet verder.

Mark werd er zo moe van. Omdat hij een gewaardeerd groepslid was, vroeg een van de leiders – een alfa – hem om allerlei projecten op zich te nemen. Zijn hoofd liep om. Hij was helemaal niet het type dat stilletjes zijn gang ging of heel kwaad werd op de wereld, maar nu was hij... een heel boos stokstaartje.

Inleiding

Dit verhaal gaat over een belangrijk onderwerp waar bijna iedereen tegenwoordig mee te maken heeft: de veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. Het is moeilijk om er grip op te krijgen en er goed mee om te gaan. En als we geen manieren kunnen vinden om risico’s te vermijden, kansen te grijpen en de resultaten te leveren die we allemaal belangrijk vinden – en we weten dat dat kan, want sommigen lukt het wél – wordt het leven een stuk minder aangenaam.

We hebben ervoor gekozen om het verhaal te vertellen in de vorm van een fabel waarin een aantal personages – onder anderen Mark – figureert. Fabels lenen zich namelijk goed voor het behandelen van grote onderwerpen en zijn toegankelijk voor een groot publiek. En het gaat hier om grote onderwerpen. Om erachter te komen hoe we betere resultaten kunnen behalen, moeten we beter begrijpen hoe organisaties groeien, waarom ze op een gegeven moment vastlopen – ongeacht de successen uit het verleden – en waarom ze ten onder kunnen gaan. We moeten beter begrijpen waarom sommige organisaties zich herstellen en weer tot bloei komen, hun missie volbrengen en goede banen, diensten en welvaart creëren. Discipline, planning, betrouwbaarheid en efficiëntie spelen een rol in deze verhalen. Net zoals passie, visie, betrokkenheid, snelheid, wendbaarheid en cultuur. Bovendien komt de discussie aan bod over management versus leiderschap – en niet alleen het leiderschap van die paar mensen met een grote kamer op de hoogste verdieping.

Ja, we weten dat dat een beetje veel lijkt voor zo’n dun boekje, en ja, anderen hebben al van alles over deze onderwerpen geschreven. Maar wij vinden dat er een paar belangrijke punten in de mist verscholen blijven. Pas als we die mist laten optrekken, krijgen we de kans om de uitdagingen en bedreigingen van de eenentwintigste eeuw in kansen om te zetten, voor bedrijven, overheden, non-profitorganisaties en onszelf. We zouden eindeloos door kunnen gaan over het decennialange onderzoek dat aan de ideeën en inzichten van dit verhaal ten grondslag ligt. Daardoor zouden we echter ons doel om het kort, stimulerend, praktisch en leuk te houden voorbijschieten. Aan het einde van het boek lichten we een paar onderwerpen toe die we in het verhaal hebben aangesneden. Voor nu houden we het bij het eenvoudige schema dat hiernaast is weergegeven.

Dit zegt niet alleen veel over de opkomst, ondergang en comeback van organisaties, maar ook over wat ieder van ons kan doen om effectiever en met meer plezier te werken. We komen hier aan het eind van het boek op terug.

Genoeg. Laten we teruggaan naar het begin van ons verhaal.

Hoofdstuk 1

Er was eens een heel interessante kolonie stokstaartjes. Ze woonden in de Kalahari, een warm en droog gebied in het zuiden van Afrika.

Op het eerste gezicht leek het woongebied van de stokstaartjes op de rest van hun omgeving. Maar door een combinatie van slimheid, hard werken, scharrelen en geluk hadden hun voorouders een plek gevonden die anders was dan alle andere plekken. Voordat ze er aankwamen, had een bosbrand de aarde verschroeid en was er een perfecte habitat ontstaan. Het vuur had veel natuurlijke vijanden verdreven en er was meer dan genoeg eten, dat voornamelijk bestond uit schorpioenen, knapperige kevers, wormen, eieren en af en toe wat fruit.

Ze begonnen met een groep van een stuk of tien stokstaartjes, die uitgroeide tot een kolonie van meer dan honderdvijftig, wat uitzonderlijk groot is. Stokstaartjes kunnen twee tot vier nestjes per jaar krijgen, met drie tot vijf jongen. Als je een beetje kunt rekenen: het verschil tussen twee en vier nestjes met drie en vijf kleintjes in elk nestje is... Laten we zeggen dat er onder de juiste omstandigheden een stokstaartgeboortegolf kan ontstaan.

Het allerbelangrijkste is om te zorgen dat de groep goed functioneert, want dat wordt steeds moeilijker naarmate de kolonie uitdijt. Maar deze stokstaartjes hadden daar heel goed mee leren omgaan. Daarom is hun verhaal zo interessant.

Vorig voorjaar was er gelukkig genoeg regen gevallen. Het was relatief makkelijk om voedsel te vinden. Het leven was geen peulenschil, maar over het algemeen was het goed. Iedereen kende zijn of haar plaats en zolang iedereen de dingen deed zoals ze in de kolonie gedaan moesten worden en geen problemen veroorzaakte, ging alles prima.

Zou deze situatie kunnen veranderen? ‘Natuurlijk,’ zou iedereen zeggen. ‘Verandering hoort bij het leven. Na het droge seizoen komt het natte seizoen. De ene keer zijn het arenden die ons proberen te pakken, de andere keer zijn het slangen. Maar we weten hoe we met dit soort situaties om moeten gaan. Het is soms lastig, maar we hebben methodes waarmee we ons prima kunnen redden. Als je dat maar weet.’

Creatieve Nadia

Nadia was een slim, avontuurlijk en energiek lid van de kolonie. Ze had een extraverte persoonlijkheid en een enthousiasme dat een aanstekelijk effect had, vooral op kleine stokstaartjes, die haar overal leken te achtervolgen. Meestal vond ze dat leuk, maar af en toe was het natuurlijk gewoon irritant.

Toen Nadia op een dag hoorde dat ze om twaalf uur bij het familiehoofd moest komen, was ze begrijpelijkerwijs een beetje zenuwachtig. Ze had nog nooit een-op-eencontact met hem gehad.

Ze besprak het met haar vrienden. Wisten zij misschien waar het over ging? Een van hen knikte. Nadia was kandidaat voor de functie van oppasser voor een nestje dat binnenkort het hol zou verlaten.

Na enig nadenken besloot Nadia dat ze de taak heel graag wilde. Maar eerst moest ze het sollicitatiegesprek doorkomen met het familiehoofd, dat over het aannamebeleid van haar groep ging.

Ze was te vroeg voor haar afspraak, dus ging ze zitten en liet haar gedachten de vrije loop.

‘Jij bent Nadia, toch?’ Het familiehoofd liet haar uit haar dagdroom opschrikken. Hij stond bekend als streng, maar rechtvaardig. ‘Ik heb een paar vragen aan je,’ zei hij. ‘Allereerst...’

Nadia kon alle vragen goed beantwoorden en wist haar zenuwen in bedwang te houden. De test ging haar makkelijk af, want hij ging over dingen die ze eigenlijk van jongs af aan had geleerd. Ze vond niet alle antwoorden even logisch, maar als ze de taak wilde krijgen, zou ze geen filosofische discussie aan moeten gaan over de organisatie van de kolonie.

Zodra de baas de indruk had gekregen dat het jonge stokstaartje de verantwoordelijkheid aankon, vroeg hij: ‘Wil jij de zware plicht op je nemen om de jongen te leren wat ze moeten weten om als volwassenen in de kolonie te kunnen functioneren, en ze te beschermen totdat ze voor zichzelf kunnen zorgen?’

Zoals de bedoeling was, zei Nadia binnen een fractie van een seconde: ‘Ja!’

Ze verliet opgewekt het gesprek, hoewel ze eerlijk gezegd niet helemaal begreep wat er van haar werd verwacht in haar nieuwe rol. Dat maakte haar een beetje ongerust, al wilde je dat als slim en energiek stokstaartje niet aan jezelf toegeven.

Gedisciplineerde en betrouwbare Nick

Nick was Nadia’s oudere broer en hoofd veiligheid. Hij was trouw, degelijk en precies en heel erg gedisciplineerd. Bovendien was hij slim en knap... Bijna al Nadia’s vriendinnen waren stiekem verliefd op hem.

Nick had net het ochtendoverleg met zijn wachters afgerond. Hij had het rooster met hen doorgenomen en er bij iedereen op aangedrongen om nog alerter dan anders te zijn in verband met de recente ontwikkelingen.

Een van de wachters had in een boom in de buurt van de kolonie een cobra ontdekt en iemand anders had ergens een jakhals zien lopen. En die lusten wel een stokstaartje bij de lunch. In beide gevallen waren de wachters ervan overtuigd dat het om andere exemplaren ging dan ze de dag ervoor hadden gezien. Twee jakhalzen en twee cobra’s kort na elkaar, dat kwam niet vaak voor. Maar een andere wachter had een gierachtig wezen zien vliegen, en dat was veel erger. Sinds de kolonie hier na de bosbrand was gaan wonen, was er geen enkele gier waargenomen.

Nick was nog diep aan het nadenken over het nieuws dat hij net had gehoord en wat hij ermee moest doen, toen hij Nadia aan zag komen. Hij wist van het sollicitatiegesprek en ging ervan uit dat ze was aangenomen. Hij omhelsde zijn jongere zusje. Ze was buiten adem van het rennen en kon niet meteen iets uitbrengen. Nadat ze hem had verteld dat ze de taak had gekregen, merkte ze dat haar broer ergens mee zat. Ze vroeg wat er aan de hand was.

‘Niets bijzonders,’ zei hij, om haar niet ongerust te maken. ‘De gebruikelijke dingen.’ Nadia vroeg door. ‘Wat voor dingen? Je bent hoofd veiligheid maar ik zie je nooit op wacht staan.’ Ze glimlachte en Nick moest lachen. ‘Nee, ik hoef niet op wacht te staan. Zoals je weet, houd ik me met andere zaken bezig. Wil je daar echt meer over weten?’ vroeg hij, omdat hij wel een beetje afleiding van zijn problemen kon gebruiken. ‘Vroeger interesseerde het je niet zo.’