ZEVEN EIGENSCHAPPEN DIE JOU SUCCESVOL MAKEN!
WERKBOEK

Van Sean Covey verscheen bij uitgeverij Business Contact:
Zeven eigenschappen die jou succesvol maken
Zeven eigenschappen van Happy Kids

WERKBOEK

Sean Covey

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

Zesde druk, september 2001

© 2004 FranklinCovey Company
© Nederlandse vertaling: Uitgeverij Business Contact, Amsterdam 2006
FranklinCovey and the FC logo and trademarks are trademarks of
FranklinCovey Co., and their use is by permission.
Oorspronkelijke titel: The 7 Habits of Highly Effective Teens. Personal Workbook
Vertaling: Carry Oomis-Rovers en Minke Sikkema
Omslagontwerp: Zeno
Boekverzorging: LINE UP boek en media bv, Groningen

ISBN 978 90 470 0172 0
D/2006/0108/325
NUR 240, 770

www.businesscontact.nl
www.franklincovey.nl

Gewoonte 5 – Eerst begrijpen, dan begrepen worden

Je hebt twee oren en één mond

145

Gewoonte 6 – Synergie

De verheven weg

165

Gewoonte 7 – Houd de zaag scherp

Nu ben ik aan de beurt

189

Geef de hoop niet op!

En je zult bergen kunnen verzetten

123

Meer voldoendes en voldoening

Voor je ligt een belangrijk werkboek. Een boek voor jou, dat nu eens niet gaat over lesstof en schoolkennis, maar een boek dat jou helpt om door middel van levensechte opdrachten een overwinning op jezelf te behalen. Dit werkboek hoort bij het boek Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! van Sean Covey. Door met het boek en deze oefeningen aan de slag te gaan, zul je meer succes boeken in je leven en op school. Je krijgt geen feiten geleerd, maar je leert hoe je zelf invloed kunt uitoefenen op je leerproces. Je wordt zelfstandig en neemt verantwoordelijkheid voor je eigen daden – successen én fouten. Je leert jezelf beter kennen en meer uit jezelf te halen. Zo werk je stap voor stap aan je toekomst – natuurlijk binnen jouw mogelijkheden, maar wel met maximaal gebruik van jouw talenten.

Met behulp van Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! en dit werkboek (en misschien de hulp van een vriend, ouder, docent of begeleider) kun je snel en duidelijk in kaart brengen wie je bent, wat je wilt en hoe je dit gaat bereiken. Jezelf sturen in het leven – we noemen dit ook wel ‘persoonlijk leiderschap’ – werkt vaak veel beter dan alleen maar doen wat je school, de maatschappij of je ouders van je vragen. Je bent toch geen doos die je thuis of op school maar even ‘volgooit’ met kennis en vaardigheden waar je niet om gevraagd hebt! Je wilt vol energie vooruitkomen, succesvol zijn en gelukkig worden – op jouw manier. Veel plezier bij het ontdekken van je doelen, je passie, je motivatie en jezelf!

Dit werkboek is een directe vertaling van The 7 Habits of Highly Effective Teens – Personal Workbook. Uitgeverij Business Contact werkte hiervoor samen met de onderwijstak van FranklinCovey Nederland, FCOG.

Voor gebruik bij diverse vormen van onderwijs in Nederland en België heeft de FranklinCovey Onderwijsgroep een aparte handleiding, een training, en begeleiding bij een invoeringstraject beschikbaar. Meer informatie hierover vind je achterin en op www.franklincovey.nl.

Welkom!

Je denkt misschien: ‘Wat moet ik nou met dit werkboek? Ik heb al genoeg te doen voor school.’

Ik neem het je niet kwalijk als je dat denkt, want toen ik een tiener was, dacht ik net zo. Maar laat ik me even voorstellen. Mijn naam is Sean en ik ben de schrijver van dit werkboek, dat hoort bij het boek Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! Want weet je, hoewel ik allang geen tiener meer ben, herinner ik me nog goed hoe het was. Ik had het gevoel alsof ik continu in een achtbaan zat. Als ik eraan terugdenk, ben ik verbaasd dat ik er doorheen gekomen ben. Maar het was op het randje. En toch, na alles wat ik heb doorgemaakt, moet ik toegeven dat het leven vandaag de dag voor tieners nog veel moeilijker is. Het lijkt wel een jungle. Onlangs sprak ik met een paar tieners en vroeg hun: ‘Wat zijn de grootste uitdagingen in je leven?’ Hun antwoord luidde als volgt:

‘Het goed doen op school.’

‘Goed kunnen opschieten met mijn ouders.’

‘Goed in mijn vel zitten.’

‘Erbij horen en vrienden maken.’

‘Hoe om te gaan met afspraakjes en seks.’

‘De juiste keuzes maken als het gaat om alcohol, roken en drugs.’

Er werden nog heel veel andere uitdagingen genoemd, maar dit waren wel de belangrijkste. En daarom heb ik Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! en dit werkboek geschreven. Ik heb deze boeken geschreven om je te helpen met zulke uitdagingen om te gaan en je weg te vinden in de jungle, zodat je die niet maar net overleeft maar er beter en sterker uitkomt.

Welkom!9

Dit werkboek is speciaal voor jou geschreven. Het staat vol leuke activiteiten, persoonlijke vragen, introspectieve vragen en nog veel meer. Maar maak je geen zorgen, het is geen huiswerk. Het is meer een persoonlijk dagboek dat erop gericht is jou te helpen serieus na te denken over je leven en je sterke en zwakke punten te leren kennen. (Als je dus niet wilt dat anderen het lezen, laat het dan aan niemand zien.) Het zal je helpen duidelijk te krijgen welke kant je opgaat met je leven. Het zal je op de proef stellen. Het zal je helpen te ontdekken waar je misschien de verkeerde weg bent opgegaan en het zal je helpen opnieuw te beginnen. Je zult worden gevraagd je diepste gevoelens en verlangens op te schrijven. Al met al zal dit boek je helpen betere gewoonten aan te leren zodat je gelukkiger zult zijn.

Hoe je dit werkboek het best kunt gebruiken

Een paar tips om zo veel mogelijk plezier te beleven aan dit werkboek:

•Maak aantekeningen en markeer dingen! Pak een potlood, pen of markeerstift en onderstreep, omcirkel of markeer de dingen die je wilt onthouden. Schrijf opmerkingen in de kantlijn. Maak tekeningetjes. Maak aantekeningen voor jezelf. Boeken en werkboeken zijn er om in te schrijven, dus maak er je eigen boek van. Leef je uit!

•Schrijf, schrijf, schrijf. Probeer de activiteiten en oefeningen eens uit. Hoe meer je schrijft, hoe meer je over jezelf te weten komt. Je zou wel eens heel nieuwe facetten van jezelf kunnen ontdekken waarvan je helemaal niet wist dat je die had.

•Noteer je favoriete citaten. Er staan een heleboel leuke citaten in dit werkboek. Schrijf de citaten die je leuk vindt over en hang ze ergens op waar je ze kunt zien, bijvoorbeeld op een spiegel of in je kluisje op school.

•Pas de zeven eigenschappen of gewoonten toe in ‘jouw’ leven. Denk niet: ‘Mijn vriend zou dit werkboek moeten hebben’ of: ‘M’n ouders zouden dit eens moeten lezen!’ Concentreer je in plaats daarvan op hoe jij jezelf kunt verbeteren en de informatie kunt toepassen op de uitdagingen waar jij voor staat in je leven.

•Deel dat wat je leert met anderen. Bespreek je favoriete ideeën met een goede vriend of vriendin of je vader of moeder of voogd of een andere volwassene die een belangrijke rol speelt in je leven. Vertel hen over de beloften die je aan jezelf gedaan hebt en hoe je wilt veranderen en vraag hen om hulp.

•Blader door het werkboek. Je hoeft het niet van voor tot achter, bladzijde voor bladzijde door te werken. Blader erdoorheen en doe de activiteiten die je op dat moment leuk lijken. Op die manier is het veel leuker.

10Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

Gebruik het boek Zeven eigenschappen die jou
succesvol maken!

Wil je het uiterste halen uit dit werkboek, dan heb je ook een exemplaar nodig van Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! In dat boek vind je de achtergrondinformatie en uitleg over de zeven eigenschappen en ook een paar goede verhalen zodat alles duidelijk wordt. In dit werkboek verwijs ik naar paginanummers zodat je snel het andere boek kunt raadplegen als je je geheugen wilt opfrissen.

Denk na over wat je leert

Neem ten slotte nu een paar minuten de tijd om dit werkboek door te kijken en een idee te krijgen van dit werkboekconcept. Schrijf daarna je persoonlijke verwachtingen op, gebaseerd op de volgende belangrijke punten:

Wanneer ik dit werkboek heb doorgewerkt, hoop ik het volgende te hebben geleerd:

De grootste uitdaging waar ik nu voor sta, is:

Het werkboek kan me helpen die uitdaging aan te gaan door:

Ik hoop dat je een plezierige persoonlijke reis door dit werkboek beleeft. Prettige reis!

Eerst maken we onze
gewoonten, dan maken
onze gewoonten ons.
JOHN DRYDEN

Gewoonten
aanleren

Ze kunnen je maken of breken

Wat zijn gewoonten eigenlijk?

Lees pagina 15 van Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! De zeven eigenschappen of gewoonten van succesvolle tieners zijn:

Gewoonte 1:

Wees proactief (vooruitziend)
Neem de verantwoordelijkheid voor je leven.

Gewoonte 2:

Begin met het eind in gedachten
Omschrijf je missie en je doelen in het leven.

Gewoonte 3:

Belangrijke zaken eerst
Doe de belangrijkste dingen eerst.

Gewoonte 4:

Denk win-win
Ga ervan uit dat iedereen kan winnen.

Gewoonte 5:

Eerst begrijpen, dan begrepen worden
Luister echt naar mensen.

Gewoonte 6:

Synergie
Als je samenwerkt, bereik je meer.

Gewoonte 7:

Houd de zaag scherp
Vernieuw jezelf regelmatig.

12Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

Gewoonten zijn dingen die je herhaaldelijk doet. Meestal merk je echter nauwelijks dat je die gewoonten hebt. Ze werken op de automatische piloot. Gewoonten kunnen je maken of breken, afhankelijk van de gewoonten die je hebt. Je wordt wat je regelmatig doet. Gelukkig ben je sterker dan je gewoonten.

Laten we eens kijken naar enkele goede gewoonten die je nu hebt. (Goede gewoonten zijn bijvoorbeeld regelmatig bewegen, een trouwe vriend zijn of op tijd komen.)

Nadenken over je gewoonten

Vier heel goede gewoonten van mij zijn:

De reden dat ik vasthoud aan deze gewoonten is:

De voordelen van die goede gewoonten zijn: (Bijvoorbeeld: ik heb de gewoonte te glimlachen naar mensen die ik ontmoet en nu zijn mensen vriendelijker tegen mij.)

Gewoonten zijn niet altijd positief. Ze kunnen goed, slecht of gewoon neutraal zijn. Enkele van mijn neutrale gewoonten (ze zijn niet goed en niet slecht – het zijn gewoon gewoonten) zijn: (Bijvoorbeeld: ik trek eerst een sok en een schoen aan en dan de andere sok en de andere schoen.)

ewoonten aanleren13

Noem nu enkele gewoonten waar je niet zo trots op bent. Maak de volgende zinnen af:

Op dit moment zijn mijn slechtste gewoonten:

De reden dat ik die slechte gewoonten heb, is:

Ik heb deze slechte gewoonten al (dagen, weken, jaren?):

De nadelige gevolgen van die slechte gewoonten zijn: (Bijvoorbeeld: ik kom te laat op school waardoor ik ’s middags na moet blijven.)

Uit de bovenstaande lijst met slechte gewoonten is de gewoonte die ik het liefst wil veranderen:

14Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

Slecht in goed veranderen

Vul in de volgende tabel de gewoonten in die je hiervoor genoemd hebt. Houd deze tabel de komende week bij de hand en gebruik die als middel om je eraan te helpen herinneren je slechte gewoonten te veranderen in goede gewoonten.

Slechte gewoonte die ik wil
veranderen

Goede gewoonte waarmee ik
die wil vervangen

Op school:

Thuis:

Bij vrienden:

Overig:

Gewoonten aanleren15

Het fijne van de zeven gewoonten is dat ze op elkaar gebaseerd zijn. Het is een kwestie van ontwikkeling – net zoals je eerst leert tellen voordat je leert rekenen en eerst het alfabet leert voordat je leert spellen of eerst een stevige fundering legt voordat je een wolkenkrabber bouwt. Bomen groeien ook op die manier; ze ontwikkelen eerst sterke wortels voordat de stam, de takken of de bladeren beginnen te groeien.

Vul op basis van wat je tot nu toe geleerd hebt, de gewoonten in op de boom.

Paradigma’s en
principes

Wat je ziet is wat je krijgt

Wat is een paradigma?

Een paradigma is de manier waarop je iets ziet – je

mening, referentiekader of overtuiging. Zoals je

misschien is opgevallen, kloppen je paradigma’s soms

wel en soms helemaal niet en zijn ze soms verkeerd of

niet volledig. Wist je dat van de middeleeuwen tot

aan het eind van de negentiende eeuw dokters dachten

dat iemand die ziek was, verontreinigd bloed had? Ze

deden dan aan aderlating: ze tapten net zo veel bloed

af totdat ze dachten dat al het ‘verontreinigde’ bloed

weg was. Dit is ook waaraan George Washington, de

eerste Amerikaanse president, gestorven is toen hij
eigenlijk alleen maar een zere keel en koorts had. We weten nu dat er bacteriën zijn en dat die in verschillende delen van het lichaam en in verschillende vormen kunnen voorkomen. We behandelen ziekten nu met andere genezingsmethoden – we doen niet langer aan aderlating, want dat was een onjuiste en onvolledige methode om patiënten te genezen.

Top tien van de domste
opmerkingen aller tijden:

10.‘Er is geen enkele reden waarom iemand thuis een computer zou moeten hebben.’
KENNETH OLSEN, VOORZITTER EN STICHTER VAN DIGITAL EQUIPMENT CORPORATION, in 1977

Paradigma’s zijn net brillen.
Wanneer je incomplete
paradigma’s over jezelf of
over het leven in het
algemeen hebt, draag je in
feite een bril met
verkeerde glazen. Die
glazen beïnvloeden hoe je
al het andere ziet.
SEAN COVEY

18Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

9.‘Vliegtuigen zijn leuk speelgoed, maar hebben geen enkele militaire waarde.’ MAARSCHALK FERDINAND FOCH, FRANS MILITAIR STRATEEG EN LATERE OPPERBEVELHEBBER VAN HET FRANSE LEGER IN WO-I, IN 1911

8.‘De mens zal de maan nooit bereiken, hoeveel wetenschappelijke vooruitgang er in de toekomst ook geboekt zal worden.’
DR. LEE DE FOREST, UITVINDER VAN DE AUDION-BUIS EN GRONDLEGGER VAN DE RADIO, OP 25 FEBRUARI 1967

7.‘Televisie zal na de eerste zes maanden haar marktaandeel al snel verliezen. Mensen zullen er al snel genoeg van krijgen elke avond naar een multiplex kastje te gaan zitten staren.’
DARRYL F. ZANUCK, DIRECTEUR 20TH CENTURY-FOX, IN 1946

6.‘Ze klinken niet bijzonder. Gitaargroepen zijn niet meer van deze tijd.’
DECCA RECORDS BIJ HUN AFWIJZING VAN DE BEATLES IN 1962

5.‘Op de meeste mensen heeft het gebruik van tabak een positief effect.’
DR. IAN G. MACDONALD, CHIRURG UIT LOS ANGELES, GECITEERD IN NEWSWEEK, 18 NOVEMBER 1969

4.‘Deze “telefoon” heeft te veel gebreken om als communicatiemiddel serieus te worden genomen. Het apparaat heeft van zichzelf geen enkele waarde voor ons.’
INTERNE MEMO WESTERN UNION, IN 1876

3.‘De aarde is het centrum van het heelal.’
PTOLEMAEUS, DE BEROEMDE EGYPTISCHE ASTRONOOM, IN DE TWEEDE EEUW

2.‘Er is vandaag niets belangrijks gebeurd.’
KING GEORGE III VAN ENGELAND OP 4 JULI 1776 (AMERIKAANSE ONAFHANKELIJKHEIDSDAG)

1.‘Alles wat er uit te vinden is, is al uitgevonden.’
CHARLES H. DUELL, DIRECTEUR PATENTENBUREAU IN DE VERENIGDE STATEN, IN 1899

Noem een paar andere paradigma’s uit de geschiedenis die onjuist of onvolledig gebleken zijn: (Bijvoorbeeld: de wereld is plat.)

Paradigma’s en principes19

Wat voor impact hebben zulke onjuiste paradigma’s uit de geschiedenis gehad op de wereld?

Paradigma’s over jezelf

Een paradigma is de manier waarop je iets ziet – je mening, referentiekader of geloof. Een paradigma over jezelf is dus hoe jij jezelf ziet. Hoe je jezelf ook ziet, je hebt waarschijnlijk gelijk. Als jij denkt dat je het goed doet op school, dan doe je het waarschijnlijk ook goed op school. Als jij vindt dat je slecht bent in wiskunde, zul je ook slecht zijn in wiskunde. De paradigma’s die je over jezelf hebt, kunnen een hulp zijn of een belemmering. Positieve zelfparadigma’s kunnen het beste in je naar boven halen, terwijl negatieve zelfparadigma’s je kunnen belemmeren.

Enkele positieve paradigma’s die ik over mezelf
heb, zijn:

Als iemand iets naar mij zou vernoemen, zou
dat zijn:

Enkele negatieve paradigma’s die ik over mezelf heb, zijn:

Paradigma’s die mijn ouders of voogden, mijn baas op het werk of leraren op school over mij hebben, zijn:

20Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

Hun paradigma’s komen overeen met die van mij (ja of nee):

Zouden ze gelijk kunnen hebben? Hoe kom ik daarachter?

Je zelfparadigma’s analyseren

Lees de paragraaf ‘Paradigma’s over jezelf’ op pagina 24-26 van Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! Evalueer nu hoe jij jezelf ziet door de volgende tabel in te vullen.

 Ja 

Nee

Ik houd rekening met de gevoelens van anderen

Ik ben goed op school

Ik ben een aardig iemand

Ik ben over het algemeen gelukkig

Ik ben intelligent

Ik ben behulpzaam

Ik ben sportief

Ik ben getalenteerd

Ik ben een doorzetter

Ik ben een goed gezinslid

Ik ben slecht

Ik ben lui

Ik ben zelden gelukkig

Ik ben niet slim

Ik ben nergens goed in

Ik ben niet aantrekkelijk

Ik ben niet populair

Ik ben geen goede vriend/vriendin

Ik ben niet eerlijk

Ik ben onbetrouwbaar

Paradigma’s en principes21

Als je minstens één negatief paradigma over jezelf hebt gevonden, vul je nu de volgende zin aan:

Eén negatief paradigma dat ik zou willen veranderen, is:

Paradigma’s ontwikkelen

Als de paradigma’s over jezelf helemaal niet kloppen, wat doe je dan?

Tijd doorbrengen met iemand die in me gelooft en mijn capaciteiten ziet. Voor mij is die persoon:

Vrienden laten vallen die negatief zijn over mij of denken dat ik ben zoals zij. Vrienden die ik misschien wel moet laten vallen, zijn:

Proberen om de dingen te bekijken zoals anderen ze zien om het paradigma te veranderen. Een situatie die ik van een andere kant moet proberen te bekijken, is:

22Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

Vriendschap met
jezelf is van het
grootste belang,
omdat je anders met
niemand ter wereld
vrienden kunt zijn.
ELEANOR ROOSEVELT

Paradigma’s over anderen

In het hoofdstuk ‘Paradigma’s en principes’ leer je dat je niet alleen paradigma’s hebt over jezelf, maar ook over anderen. En deze kunnen er helemaal naast zitten. Wanneer je een situatie vanuit een ander standpunt bekijkt, begrijp je soms beter waarom andere mensen op bepaalde manieren

reageren. Soms vorm je je een oordeel over mensen zonder dat je alle feiten kent.

Je paradigma’s zijn vaak onvolledig, onnauwkeurig of zitten er volledig naast. Daarom moet je niet zo snel oordelen, anderen een etiket opplakken of je mening klaar hebben over anderen, of uiteraard over jezelf. Vanuit jouw beperkte gezichtspunt zie je zelden het volledige beeld en beschik je zelden over alle feiten. Bovendien moet je je openstellen voor nieuwe informatie, ideeën en meningen en bereid zijn je paradigma’s te veranderen wanneer duidelijk wordt dat ze onjuist zijn.

Iemand die ik wellicht verkeerd beoordeeld heb omdat ik niet alle details kende, is:

Ik ga dat paradigma veranderen door: (Beschrijf wat je nu direct hieraan kunt doen.)

FRANK EN ERNEST® door Bob Thaves

Paradigma’s en principes23

Als je je leven niet in
eigen hand neemt,
moet je niet klagen
als anderen de
controle van je
overnemen.
BETH MENDE CONNEY

Ik kan anderen helpen te begrijpen dat hun paradigma’s misschien wel onvolledig zijn: (Beschrijf wat je gaat doen of wat je plan is.)

Paradigma’s over het leven

Je hebt niet alleen paradigma’s over jezelf en anderen, maar ook paradigma’s over de wereld in het algemeen. Wat het belangrijkst voor je is, wordt je paradigma, je bril, het centrum van je leven. Enkele veelvoorkomende centra in het leven van tieners zijn vrienden, spullen,

vriend/vriendin, school, ouders, sport/hobby’s, helden, vijanden, jezelf en je werk. Elk van deze paradigma’s over het leven heeft goede punten, maar al deze paradigma’s zijn op bepaalde punten onvolledig. Het hoofdstuk ‘Paradigma’s en principes’ legt uit dat er één centrum is waar je altijd van op aan kunt – principes.

24Zeven eigenschappen die jou succesvol maken! – Werkboek

Beantwoord de volgende vragen om te bepalen wat het centrum van je leven is.

1.Het is dinsdagavond en je zit thuis je wiskundehuiswerk te maken. Het schiet niet erg op en het is saai. Je vrienden komen langs en vragen of je meegaat naar de snackbar. Wat doe je?

a.Besluit je je huiswerk af te maken, ook al is het saai, kruis dan vakje F aan.

b.Besluit je met je vrienden mee te gaan en zeg je tegen jezelf dat je je huiswerk later nog wel kunt doen, kruis dan vakje A aan.

2.Je ouders willen een weekje op vakantie met het gezin. Jij wilt mee, maar als je een week vrij neemt van je werk, betekent dat dat je minder geld verdient om kleren te kopen. Wat doe je?

a.Besluit je thuis te blijven en te gaan werken, kruis dan vakje B aan.

b.Besluit je met je familie mee te gaan op vakantie, kruis dan vakje F aan.

3.Je bent je klaar aan het maken om uit te gaan met je vrienden – ze kunnen er elk moment zijn. Dan belt je vriend/vriendin. Hij/zij vraagt of je langskomt om een dvd’tje te kijken. Wat doe je?

a.Besluit je naar je vriend/vriendin te gaan, kruis dan vakje C aan.

b.Besluit je je vriend/vriendin te vertellen dat je al plannen hebt met vrienden, kruis dan vakje F aan.

4.Het is elf uur ’s avonds en je bent aan het leren voor een proefwerk Engels. Je bent al de hele avond aan het studeren en je bent er vrij zeker van dat je het proefwerk morgen goed zult maken. Je bent moe en wilt gaan slapen. Je hebt een 9,4 gemiddeld voor Engels en als je nog iets langer doorleert om ervoor te zorgen dat je een 10 haalt, kun je een 10 halen voor je rapport. Wat doe je?

a.Besluit je te gaan slapen, kruis dan vakje F aan.

b.Besluit je op te blijven om een 10 te halen op het proefwerk, kruis dan vakje D aan.

Paradigma’s en principes25

5.Je bent op een open dag van een school of universiteit en woont een voorlichtingsbijeenkomst bij. Je weet het allemaal niet meer, je weet niet wat je wilt worden ‘als je groot bent’ en hebt geen idee welke studie je wilt gaan doen. De voorlichting is op de school of universiteit waarvan je moeder wil dat je erheen gaat. Jij weet niet wat je wilt, maar je wilt graag de knoop doorhakken zodat het maar allemaal achter de rug is. Aan het eind van de bijeenkomst kun je een aanmeldingsformulier invullen. Wat doe je?

a.Besluit je te wachten en pas een aanmeldingsformulier in te vullen als je wat meer over de mogelijkheden hebt nagedacht, kruis dan vakje F aan.