De magie van coachen

Van Adriaan Hoogendijk verschenen eerder:

Filosofie voor managers

Loopbaanzelfsturing

De schoonheid van coachen

Adriaan Hoogendijk
Annelies Kraan

De magie van coachen

Bijzondere momenten in de coachingspraktijk

Uitgeverij Business Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2010 Adriaan Hoogendijk & Annelies Kraan

Uitgeverij Business Contact, Amsterdam

Omslagontwerp: Het Vlakke Land, Rotterdam

Boekverzorging: LINE UP boek en media bv, Groningen

ISBN 9789047031895

D/2010/0108/302

NUR 808

www.businesscontact.nl

www.demagievancoachen.nl

De magie van coachen
– een inleiding

Adriaan Hoogendijk

Wat is de magie van coachen? Het is een vraag die ruimte biedt voor nieuwe antwoorden, die nog nergens in boeken staan. Een begin van een antwoord ontstaat soms met hakkelen en stotteren. Het zet aan tot dieper voelen en denken – helderder denken of helderder voelen dan gewoonlijk over wat nu precies het geheim is van de magie van ons werk.

Wonderlijke momenten in coaching

Veel coaches vertellen mij over de ervaring dat er vaak iets ‘magisch’ gebeurt in een coachingsgesprek. Zelf heb ik ook die ervaring, honderden keren zelfs, en als ik er met collega’s over spreek, wordt het bijna altijd herkend. Bijvoorbeeld dat er onverwacht iets gebeurt wat achteraf het meest belangrijke moment van het gesprek bleek.

Ook van cliënten krijg je als coach regelmatig te horen welk moment het meest bijzondere was, bijvoorbeeld omdat er toen een cruciaal nieuw inzicht werd geboren. Een inzicht dat juist nodig was voor een volgende stap in het leven of in de loopbaan. Vaak blijkt het te gaan om bijzondere gebeurtenissen in coachingsgesprekken die niet herhaalbaar, verifieerbaar, meetbaar of logisch navolgbaar zijn. Wat buiten deze ‘wetenschappelijke’ termen valt – dat zou je gemakshalve magie kunnen noemen.

Als coach kunnen we in een vreemde positie verkeren. Je hoort bijvoorbeeld jezelf wijze woorden spreken, het komt door je heen als het ware. Meestal lukt het niet om het je achteraf letterlijk te herinneren. Je staat zelf verbaasd. Je krijgt plotseling kippenvel over je rug, armen of benen, en je weet: daar is het weer! er gebeurt iets wezenlijks! Je voelt je plotseling verdrietig worden en het kan even duren voordat je je realiseert dat het niet jouw verdriet is, maar het verdriet van de cliënt, die dat zelf op dat moment misschien nog niet eens kan voelen. Je weet plotseling heel zeker en heel precies wat het probleem van de cliënt is, of wat hij nu nodig heeft. Of het wordt opeens helemaal stil en je vraagt je af hoe dat komt en wat er aan de hand is. Je ziet beelden over wat de cliënt heeft meegemaakt of van mensen uit de omgeving van de cliënt. Of je staat met de cliënt zo in een diepe betrokkenheid samen naar het vraagstuk te kijken, dat bij beiden de tranen over de wangen rollen. Er zijn momenten van ‘ontroering’ en ‘geraakt worden’, of er is sprake van een plotselinge aanval van uitbundig gapen. Of er is plotseling een nieuw idee ontstaan waar je met de coachee bijna rollebollend om moet schateren. Je vraagt je als coach soms af wat er toch in hemelsnaam gebeurt.

Officieel niet verklaarbaar, maar ondertussen is deze magie in menige coachingspraktijk aan de orde van de dag. De cliënt weet niet wat hem overkomt, de coach zelf staat er vaak verwonderd of zelfs beduusd naar te kijken en weet dat dit in geen enkel handboek voor coaches te vinden is. Deze momenten kunnen aanvoelen als existentiële ervaringen, waarin plotseling een eenduidig en vaak eenvoudig geformuleerd inzicht ontstaat over wat er eigenlijk aan de orde is voor de cliënt. Er wordt als het ware een nieuwe waarheid geboren. En tegelijkertijd wordt er een verouderde overtuiging, een innerlijke hindernis, een oud (emotioneel geworteld) mentaal construct losgelaten, opgeblazen of getransformeerd in een nieuwe kwaliteit.

De ‘magiër’ of ‘sjamaan’ in onszelf

Al vele jaren vraag ik coaches naar hun geheim als coach, naar de magie in hun coaching en naar de ‘magiër’ of de ‘sjamaan’ in hen als coach. Volgens mij gaat het hier om wezenlijke aspecten van coaching. Sinds mensenheugenis noemen we iets magie zolang we het nog niet begrijpen. En in mijn opleidingen tot coach zet ik de vraag naar de magie in als didactische methode.

Coachen is een vak, een complexe en delicate professie, waarvan je de technische kneepjes moet beheersen. Maar ga je als coach verder in je praktijk, dan beginnen vroeg of laat je diepere talenten (clusters van kwaliteiten) los te komen. En in die fase vraag ik onze studenten om gedurende een aantal maanden de ‘unique selling points’ van de magiër of de sjamaan in henzelf te gaan inventariseren. Ik beschouw deze talenten als een soort subpersoonlijkheden waarvan je vrij gebruik kunt maken. Dat deze het niveau van methoden of vaardigheden overstijgen, spreekt vanzelf.

Het begrip ‘magiër’ roept andere associaties op dan het begrip ‘sjamaan’. Een magiër is iemand die wondertjes laat ontstaan. In feite doet een coach dat wanneer hij een lege ruimte toelaat waarin iets er mag zijn wat er tot dan toe niet kon of mocht zijn. Daarmee ontstaat ook een ruimte waarin nieuwe ontdekkingen kunnen plaatsvinden. Het begrip ‘magie’ laat ons op nieuwe manieren kijken.

Een sjamaan is in de oude culturen de medicijnman, de raadgever en genezer van de gemeenschap. Hoe een sjamaan werkt, verschilt per cultuur, maar ook per sjamaan. De ene sjamaan gaat je bij ziekte te lijf met een bos kruiden, de andere brengt zichzelf dansend of trommelend in trance, op zoek naar genezing of waarheid. Een derde maakt gebruik van handoplegging voor de overdracht van (genezende) energie, een vierde gaat met je in gesprek, een vijfde maakt een reis met je door een lastig gebied vol avontuur, zoals door Anton Quintana in zijn prachtige Het Boek van Bod Pa wordt beschreven.

Wat deze sjamanen gemeen hebben, is dat ze magie teweegbrengen – wondertjes en wonderen die voor een gewoon mens niet te bevatten zijn. We durven tegenwoordig meer onder ogen te zien dat wij als mensen minder ‘gewoon’ zijn dan we dachten. In velen van ons huizen onvermoede kwaliteiten en krachten. Ik moedig mijn studenten dan ook aan om – naast het ontwikkelen van hun vakmanschap – op zoek te gaan naar deze verborgen krachten in henzelf.

Van buitenaf bekeken kun je zeggen dat je niet begrijpt wat er gebeurt en het vervolgens ‘magie’ noemen. Maar van binnenuit bezien gaat het eerder over de specifieke kwaliteit van die magie en dan draait het bij coachen eerder om, metaforisch geformuleerd, een ‘innerlijke sjamaan’.

Eén definitie van sjamanisme is het herstellen van evenwicht of balans. Een andere is dat de sjamaan de specialiteit heeft om beter verbonden te zijn met (metaforisch gesproken) de ‘aarde’ (vertrouwen, veiligheid) en de ‘hemel’ (intuïtie, inspiratie) dan de gemiddelde mens, en dat hij vanuit die verbondenheid ook bij anderen deze verbinding kan herstellen. De sjamaan is een klankbord, een doorgeefluik, een kanalisator van energie, iemand die begrijpt, een begeleider, een schepper en soms een bestuurder. Hij heeft een open innerlijk oog en een hart dat vibraties kan aanvoelen. Hij kent de macht van de stilte. Hij is wijs, maar ook een groot pragmaticus. Hij komt en gaat en laat zich door niets belemmeren. Hij kan de fijnmazige, bijna onmerkbare nuance voelen tussen het supergoede en het superkwade. Hij kent ook de verraderlijkheid van persoonlijke macht, maar kan er met een knipoog naar kijken. De sjamaan kan mensen begeleiden naar meer harmonie tussen hun leven en hun levensbestemming.

De oude kennis van sjamanen is tegenwoordig erg in trek. Nieuwe sjamanenscholen, waarin methoden uit oude tradities uit verschillende werelddelen worden doorgegeven, lijken als paddenstoelen uit de grond te verschijnen. Het gaat mij echter niet zozeer om het gebruik van de oude methoden. Die kunnen heel waardevol zijn, maar zij passen niet per definitie in de hedendaagse westerse cultuur. En vooral is het de vraag of deze oude methoden wel passen bij de innerlijke sjamaan van de studenten van deze nieuwe sjamanenscholen. Krijgen zij voldoende ruimte om juist de unieke innerlijke sjamaan verder te ontwikkelen? We mogen hopen dat er niet alleen methodegecentreerd, maar ook talentgecentreerd wordt gewerkt.

In mijn werk als opleider van coaches bleek het wenselijk en praktisch om metaforische namen te verzinnen, zoals ‘oude kwaliteiten’ of ‘de sjamaan in je’. Als je iets een naam geeft, blijkt het gemakkelijker om het een plaats te geven, je ertoe te verhouden, een ontdekkende houding ertoe aan te nemen en er vruchtbaar mee te leren omgaan. Het gaat mij vooral om het ‘metaforische’ gebruik van het begrip sjamaan, dus eerder om het ‘talent’ van sjamaan, dan om het ‘beroep’ van sjamaan.

Zoals in de concrete oude tradities een grote verscheidenheid bestond aan sjamanistische methoden, zo daag ik ook mijn studenten uit om steeds meer in contact te komen met de volstrekt unieke innerlijke sjamaan in henzelf. Hoe die er ook mag uitzien, welke bijzondere kwaliteiten die ook maar heeft.

Naarmate de innerlijke sjamaan meer naar boven en naar buiten komt, wordt steeds duidelijker dat hij zijn eigen missie, zijn eigen methodieken en zijn eigen ‘unique selling points’ heeft en dat hij zich bij voorbaat niets wil aantrekken van bestaande (sjamanistische of andere) methodieken. Het is wel zo dat de coach zijn innerlijke sjamaan moet leren afstemmen met de hedendaagse cultuur (socialisering), dat de coach moet leren om zijn innerlijke sjamaan met respect en professionaliteit in te zetten (professionalisering) en dat de coach moet leren zich een succesvolle plaats te veroveren als professional in de samenleving (commercialisering).

Zowel bijzonder als gewoon

Je kunt zeggen dat iemand met een innerlijke sjamaan een bijzonder iemand is. Dat was in ieder geval zo in oude tijden en culturen. Het waren volgens de verhalen mensen met ‘oude kennis’, met een ‘oude ziel’, of zelfs met een ‘dubbele ziel’. Een sjamaan hoefde zich niet te bewijzen. Zijn kwaliteiten werden gewoon herkend en geëerd door de mensen van het dorp of de stam.

Deze eer valt niet zomaar te beurt aan coaches. Misschien ligt dat ook een beetje aan henzelf. Coaches vinden mijn vragen naar hun magie vaak fascinerend. Ze leiden tot bezinning, maar zelden tot onmiddellijke en pasklare antwoorden. Er moet langer op worden gebroed om adequate antwoorden te vinden. Er is een lege ruimte voor nieuwe ontdekkingen.

Het kan zijn dat de vraag naar magie bij een coach allergische of afwerende reacties oproept. Dat hij juist gewoon wil zijn of er misschien helemaal niet over wil praten. ‘Als je erover nadenkt en spreekt, praat je het kapot!’ zeggen sommige coaches.

Ik ga ervan uit dat je de mooie, bijzondere en waardevolle momenten in coaching niet kapot kunt praten. Deze momenten tonen wat er kan ontstaan tussen twee mensen in een coachingssituatie en wat er mogelijk is in menselijke ontdekkings en transformatieprocessen. Daar kun je van leren. Van reflecteren gaan deze kwaliteiten heus niet kapot. Sterker nog, ik denk dat wanneer je verantwoordelijk met deze kwaliteiten om wilt gaan, je ze allereerst goed moet leren kennen – en daar is taal voor nodig.

‘Waarom zou je jezelf meer bijzonder maken dan je sowieso als uniek individu al bent, door te praten over de magiër of de sjamaan in je?’ zeggen sommige coaches. In mijn visie gaat het niet over jezelf bijzonder maken, maar om het blootleggen van bijzondere, diepliggende talenten, die je hebt meegekregen en waarvan je dankbaar gebruik kunt maken. Bescheidenheid in deze beschouw ik eerder als een egoaspect. Misschien moet je zoiets ‘talentontduiking’ noemen: ‘Onze grootste angst is dat we onmetelijk krachtig zijn…’

Ondertussen ben je natuurlijk ook een gewoon mens, want iedereen beschikt over unieke kwaliteiten.

Weer andere coaches zeggen: ‘Als ik erover praat, denken anderen dat ik gek geworden ben!’ inderdaad zouden anderen dat kunnen denken. Dat is ook vaak voorgekomen, dus bepaald niet vreemd. Heel wat mensen met een zesde zintuig zijn in het verleden in de psychiatrie beland. Van heel wat wetenschappers zijn de boeken verbrand. Heel wat ‘healers’ zijn door de kerkelijke inquisitie als heks op de brandstapel gezet. Dat geldt ook voor de Katharen uit de late middeleeuwen en voor de gnostici uit het begin van onze jaartelling.

Zogenoemde paranormale talenten werden als bedreigend beschouwd. Helder weten, helder voelen, helder horen of helder zien, met andere woorden ‘extrazintuiglijke’ waarnemingen werden beschouwd als hersenschimmen die niet meetbaar of verklaarbaar waren, dus die niet werkelijk bestaan. Zo is een tweedeling ontstaan tussen een geaccepteerd, bovengronds rationalisme en een verdachte, ondergrondse stroming waarin bovenzinnelijke kennis werd doorgegeven. Otto Duintjer, hoogleraar filosofie, heeft in zijn boek Hints voor een Diagnose ooit helder uitgewerkt hoe de macht werkt van het ‘rationeel-empirisch bewustzijn’.

Een ‘wounded healer’

Mij spreekt het begrip van een ‘wounded healer’ het meest aan. Ik vermoed dat mensen met een innerlijke sjamaan ooit verwond zijn geraakt en daardoor bepaalde levensthema’s indringend hebben leren kennen. Juist daardoor hebben zij zo veel te bieden voor anderen die met dezelfde of vergelijkbare thema’s worstelen. De ‘gaten’ die vroeger in je zijn geslagen, worden ná transformatie de ‘poorten’ waardoor liefde, kracht en wijsheid van binnen naar buiten kunnen stromen.

Het is dus voor de coach met bijzondere talenten de uitdaging om zonder zelfontkenning op slimme wijze afstemming te creëren met de directe omgeving en met de samenleving. Dat wordt allengs gemakkelijker, want de maatschappij verandert in dit opzicht in rap tempo. Jongere generaties hebben al meer leren vertrouwen op hun gevoelens en op de aanvullende werking van de rechterhersenhelft. We kijken ieder jaar met z’n allen steeds mínder ergens van op. Men lijkt minder bang te worden voor het onbenoembare.

Tot zover mijn visie op de magiër en de sjamaan in onszelf. Heeft dit een wijdere betekenis? Ook al begrijpt een coach zelf niet en détail de magie in het contact met zijn cliënten, hij is het toch die de bijzondere gebeurtenissen tussen zijn cliënt en hemzelf laat ontstaan. Deze bijzondere gebeurtenissen kunnen plaatsvinden wanneer hij een open houding heeft van niet-weten en ook van ‘benieuwd’ zijn. ‘Benieuwd’, het lijkt een toverwoord voor de komende tijd: ‘Waar ben je benieuwd naar?’ én ‘Kun je benieuwd zijn toelaten?’

De ene coach is de andere niet, maar steeds meer coaches blijken volgens hun verhalen in een toestand te kunnen komen van egoloze waarnemer en dat vereist een grondhouding van loslaten, sowieso van je niet meer behoeven te bewijzen, van het loslaten van de beheersing of controle, een grondhouding van fijnmazig energetisch voelen en een goed ontwikkeld lichaamsbewustzijn.

Als dat lukt, kan er sprake zijn van een lege ruimte, waarin een nieuw inzicht geboren kan worden of een ontknoping kan plaatsvinden. Wanneer er voldoende professionaliteit en senioriteit aanwezig is, kan de coach zich overgeven aan het niet-weten en daarmee wordt een blikseminslag mogelijk, waardoor de coachee herinnerd kan worden aan wie hij in feite is.

Deze blikseminslagen kunnen de kwaliteit en de effectiviteit van coaching zeer verhogen. Daar gaat het om bij coaching, want een dienst is pas een dienst wanneer deze als zodanig door de coachee wordt ervaren.

Annelies Kraan en ik willen alle coaches die wij hebben geïnterviewd maar ook de meelezers Lot de Kruif, Monique Jipping, Clementine Gelauff, paul Janssen, Doesjka Donker en erica Schaper van harte bedanken voor hun bijdrage aan dit boek.

ahoogendijk@adviesbureauhoogendijk.nl

www.demagievancoachen.nl

Ten geleide

Annelies Kraan

Wij zijn op zoek gegaan naar de magie van coachen bij andere pionierende en gezaghebbende coaches in nederland. We wilden weten wat voor hen de magie van coachen is en of er bepaalde ingrediënten zijn die vaker voorkomen of zelfs algemene geldigheid hebben. We maakten een reis door nederland, langs zeventien topcoaches die stuk voor stuk hun sporen in het vak verdiend hebben. Tijdens onze reis waren we op zoek naar persoonlijke ervaringen van coaches en tegelijkertijd naar mogelijke verwantschap, naar onzichtbare draden die deze coaches verbinden. Wij gingen te rade bij coaches van wie we wisten of vermoedden dat zij iets te vertellen hebben over magie in hun praktijk, over onvoorspelbare voorvallen en wondertjes. Daarvan is dit boek een verslag. Het was moeilijk om afscheid te nemen van deze reis. In onze selectie ligt ook een beperking. We hadden nog wel even door kunnen gaan. En eerlijk gezegd koesteren wij de wens dat de zoektocht naar de magie van coaching met dit boek echt begint en dat ook de andere bijzondere en boeiende coaches in nederland, die een plaats in dit boek hadden kunnen krijgen, hun ervaringen zullen uitwisselen.

Vragen naar het onbenoembare

Van de coaches die wij benaderden, wisten wij dat er bijzondere dingen gebeuren in hun spreekkamer, dingen die het verstand te boven gaan. Sommigen hebben daar zelf over gepubliceerd, van anderen wisten wij het door persoonlijke bekendheid of van horen zeggen. De aanleidingen om mensen uit te nodigen waren heel uiteenlopend, en dat waren de gesprekken ook.

We hanteerden geen gestructureerde vragenlijst – we wilden ook in onze interviews ruimte laten voor magie. Wel kwamen in alle interviews bepaalde onderwerpen steeds terug. We vroegen naar momenten in coachingsgesprekken waarvan niet alleen de coachee, maar ook de coach versteld stond. Is te achterhalen of onder woorden te brengen wat die blikseminslag veroorzaakte? Werd het voorbereid door een bepaalde houding van de coach, door het gebruik van specifieke methodieken? En als dat niet het geval was, hoe kijkt de coach dan terug op zo’n moment dat we voor het gemak vangen onder het verzamelbegrip ‘magisch’. Welke omstandigheden zijn bevorderlijk? Gebruiken deze coaches andere ‘technieken’ dan het gesprek en in hoeverre speelt dat volgens henzelf een rol bij het ontstaan van magische momenten? Zijn er bepaalde manieren waarop je de hegemonie van het verstand kunt doorbreken, om aldus ruimte te maken voor andere vormen van inzicht en wijsheid?

Welke rol neemt de coach aan ten opzichte van zijn cliënt, hoe verhouden beiden zich tot elkaar?

Is de eigen biografie van de coach van belang? Speelt dat een rol in hoe hij te werk gaat of zet hij die ervaring zelfs specifiek in? Klopt het dat een ‘wounded healer’ meer kans maakt op magie in zijn praktijk?

We vroegen elke coach wat voor hem of haar de essentie is van hun coaching. En we vroegen of zij zich herkenden in begrippen als magiër of sjamaan. Vonden zij zelf dat zij iets van dien aard in zich droegen? Speelt een transcendente oriëntatie of een spirituele levenshouding daarbij een rol?

En ten slotte: waar zijn deze coaches op uit met hun cliënten, wat beschouwen zij als het doel of de missie van hun werk?

Zeventien gesprekken. Ik vond het ongelooflijk boeiend samen met Adriaan Hoogendijk deze zeventien mannen en vrouwen hun verhaal te ontlokken over de magie in hun coaching. Eerlijk gezegd voelde ik mezelf wel eens een vreemde eend in de bijt, iemand die met haar voeten in de modder van dit aardse bestaan staat. Ik ervaar geen bovenzintuiglijke waarnemingen. Ik zie geen aura’s, ik weet niets van vorige levens, ik hoor geen engelen. Ik vond het daarom enorm fascinerend om mensen te spreken voor wie dergelijke gewaarwordingen blijkbaar deel uitmaken van hun dagelijks bewustzijn. Het was op een bepaalde manier de draad oppakken uit mijn jeugd, toen ik besloot om theologie te gaan studeren: ik wilde zo graag weten hoe het zat met het onbenoembare.

Als ik het heb over de magie in mijn eigen coaching, zou ik zeggen dat ik soms over sleutels blijk te beschikken van kamers, kelders, zolders die iemand zelf nog nooit heeft betreden of waarvan hij het bestaan niet eens kende. Ook mensen die hun hele leven aan persoonlijke ontwikkeling hebben gedaan of zelf een ervaren coach zijn, vertellen mij dat ze dichterbij zichzelf kwamen door alles onder ogen te zien. Kun je ‘nietsontziend’ een sleutel tot magie noemen?

De meeste mensen komen binnen met een werkvraag – over leidinggeven, over een nieuwe stap in hun loopbaan, over de vraag hoe het vol te houden in een baan die niet vanzelf gaat of over het verwerken van een onverwacht ontslag en het maken van een ‘doorstart’. Mijn insteek is down to earth: wie ben jij op die plek? Is dit wat jij moet doen? Wat speelt je parten uit je biografie? Op zichzelf is daar niets spectaculairs aan, maar de kwartjes die daarbij vallen en de manier waarop dat gebeurt – dat zou je magie kunnen noemen. Ook bij de coaches die wij spraken, komen cliënten meestal binnen met een ‘gewone’ vraag over werk of loopbaan. Hoe vervolgens buitengewone dingen gebeuren, daarover gaat dit boek. We hopen dat de lezer net zo gefascineerd raakt als wij. Misschien is dit boek wel de ingang tot het herkennen van een eigen innerlijke sjamaan.

De eerste letters
van authentiek zijn ‘au!’

Roos Vonk

Op het eerste gezicht lijken we bij Roos Vonk (1960) volkomen aan het verkeerde adres met onze zoektocht naar de magie van coaching. Roos Vonk is hoogleraar sociale psychologie aan de universiteit van nijmegen en daarnaast bedenker en eigenaar van Vonk-Zelfbepaling. Op haar website lezen we het volgende:

In de wereld van coaching en training is veel kaf onder het koren.

Veel methoden zijn gebaseerd op verouderde kennis of zelfs helemaal niet wetenschappelijk onderbouwd. Vaak worden wetenschappelijke inzichten pas gebruikt wanneer ze tot een breed publiek zijn doorgedrongen of wanneer ze ‘in de mode’ raken. Terwijl de wetenschappers dan allang weer een eind verder zijn.

Zo zijn er nogal wat coaches en trainers die menen dat ze aan uw blikrichting tijdens het nadenken kunnen zien wat voor type u bent (en die daarmee wellicht voorbijgaan aan werkelijk interessante/onthullende lichaamstaal). Of die trucjes hebben om met uw onbewuste te communiceren, terwijl dat principieel onmogelijk is! (En dan praten we nog niet eens over coaches die uw aura helen of u naar vorige levens terugbrengen…)

We schrijven een boek over wonderlijke momenten in coaching, die nu juist níet wetenschappelijk onderbouwd zijn. Wat heeft prof. dr. Roos Vonk ons hierover te zeggen?

Het gesprek was een week uitgesteld, vanwege haar nieuwe boek Ego’s en andere ongemakken; psychologie van alledaagse menselijke eigenaardigheden, een bundeling van haar columns in Intermediair en Psychologie Magazine, die najaar 2009 is verschenen. Mensen lezen haar columns graag, omdat ze op zeer toegankelijke en relativerende wijze laat zien hoe wij in elkaar zitten. Ze ontneemt je daarmee tal van illusies, maar daar gaat tegelijkertijd een grote troost vanuit. Roos Vonk laat je glimlachen om jezelf en opgelucht ademhalen.

Roos Vonk laat je glimlachen om jezelf en opgelucht ademhalen.

Hartstochtelijk

Ze is een hartstochtelijk wetenschapper. Ze vindt dat coaches op de hoogte zouden moeten zijn van recente wetenschappelijke inzichten, om te voorkomen dat ze zichzelf en hun cliënten voor de gek houden op basis van verouderde ideeën. Toch zegt ze ook: ‘Voor een deel zal coaching altijd magie blijven. De persoon van de coach is een uniek instrument. Tegelijk ben je dat instrument vaak ondanks jezelf. Ik maak regelmatig mee dat een cliënt zegt: wat je vorige week zei, dat heeft geweldig doorgewerkt. Als ik dan doorvraag waar het precies over ging, besef ik dat ik iets heel anders bedoelde. Dan denk ik maar: wat bijzonder dat het voor jou zo gewerkt heeft. En ook omgekeerd: van iets wat ik zelf een geniale inval of interventie vond, blijkt de cliënt de volgende keer iets heel anders te hebben onthouden. Er zit kennelijk nogal wat ruis in het hele proces. Als wetenschapper zou ik daar enorm veel last van hebben, maar als coach niet.’

Vonk beschouwt zichzelf niet als een ervaren coach. Ze besteedt weinig tijd aan coachingstrajecten – een tijdlang was het een dag per week, maar de laatste tijd veel minder. Ze is psycholoog, geen therapeut. In haar studies psychologie en pedagogiek heeft ze trainingen gespreksvaardigheid gehad, maar ze is afgestudeerd als wetenschapper in de sociale psychologie en daar ligt ook haar grote passie: bij waarheidsvinding, op wat voor manier dan ook. ‘ik heb een analytisch, kritisch brein, ik kan heel goed verbanden leggen. En dingen zien die niet zo goed uitkomen of die je liever niet zou wíllen zien.’ Wetenschappelijk gezien had ze een droomcarrière: voor haar dertigste gepromoveerd, onderzoek gedaan in engeland en de Verenigde Staten, voor haar veertigste hoogleraar. ‘Ik had bereikt wat ik wilde bereiken, maar toen dacht ik: wat nu?’

Echte mensen

Roos Vonk is geïnteresseerd in menselijk gedrag, in de manier waarop mensen reageren en hoe ze omgaan met hun omgeving en met hun eigen impulsen. De meeste van haar collega’s doen experimenten in een laboratoriumsituatie, Vonk deed dit zelf ook jarenlang, maar kreeg daarover steeds meer onvrede. ‘De proefpersonen, bijna altijd studenten, komen het lab uit en schudden alles meteen weer van zich af als een hond die uit het water komt. Op die manier kun je blijvende veranderingen nooit bestuderen. Ik wilde met wetenschappelijke manipulaties binnenkomen bij gewone mensen in hun gewone leven. Daarom ging ik onderzoek doen via internet en dat was toen heel vernieuwend.’ Om ‘echte’ deelnemers voor haar onderzoek te vinden zocht ze de publiciteit. De respons was enorm: er deden meer dan vierduizend mensen vier maanden lang mee.

Wat maakt een mens gelukkig? Heb je dat zelf in de hand of heb je daar anderen voor nodig?

Een vraag die haar bezighield, was in hoeverre mensen zelf kunnen bepalen hoe ze over zichzelf denken en of ze een goed gevoel over zichzelf hebben. Wat maakt een mens gelukkig? Heb je dat zelf in de hand of heb je daar anderen voor nodig? Uit die enorme belangstelling bleek hoe graag mensen dit soort dingen willen weten – én ze willen graag gereedschap krijgen. Vanuit die interesse en het onderzoek dat ze hiernaar deed, ontstond haar eigen onderneming Vonk-Zelfbepaling.