Cees van den Bergh

PALOMA

Lemniscaat Rotterdam

Van Cees van den Berg verschenen bij Lemniscaat:

Gevonden

Lotje Later

© 2021 Cees van den Berg

Omslag en illustraties: © 2021 Monique Dozy
Boekverzorging: Eveline Verburg

Nederlandse rechten Lemniscaat b.v., Vijverlaan 48,

3062 HL Rotterdam, 2021

ISBN 978 90 477 1353 1

NUR 283

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Druk- en bindwerk: Wilco, Amersfoort

Dit boek is gedrukt op milieuvriendelijk, chloorvrij gebleekt en verouderingsbestendig papier en geproduceerd in de Benelux, waardoor onnodig en milieuverontreinigend transport is vermeden.

Kijk voor spelletjes, lessuggesties en meer op:

www.lemniscaat.nl

1

‘Papa, je kunt alle alcohol in de wereld opdrinken, maar daar krijgen we mama niet mee terug.’

Ik zet mijn handen in mijn zij en kijk streng naar m’n vader, die total loss op de bank in de woonkamer ligt. Rechts heeft hij zijn sok en schoen uitgetrokken. Links is hij niet verder gekomen dan het losmaken van zijn veter.

Ik schraap m’n keel en zet mijn voeten steviger op de grond. Dat heb ik van m’n moeder geleerd: die had er altijd veel succes mee. Mijn vader reageert niet. Hij weet waarschijnlijk niet eens dat de wereld bestaat. Ik zucht, haal mijn schouders op, raap de lege bierflesjes van de grond en zet ze op de eettafel. Mijn vader bromt iets, hoest en draait zich op zijn andere zij. Hij trekt de plaid verder over zich heen.

‘Hoe laat was je thuis vannacht?’

Gebrom van onder de plaid.

‘Of moet ik vragen: vanochtend?’

Stilte.

Er rommelt iemand aan de voordeur. De klep van de brievenbus valt dicht. Ik draai me om en ren naar de hal. Op de deurmat ligt een lichtgrijze envelop. Ik raap hem op en kijk naar de afzender. W.I.S.E.

Mijn hele lijf begint te gloeien. Met een ruk scheur ik de envelop open en ik lees de brief. Mijn hart gaat als een bezetene tekeer. Ik kus de brief en gooi m’n handen in de lucht.

‘YES!’ Ik hol de trap op en ren mijn kamer in. Languit laat ik me op mijn bed vallen en lees de brief opnieuw. En nog een keer. En nog een keer. Ik kan er geen genoeg van krijgen.

Ik ga rechtop zitten, pak m’n telefoon, doe m’n oortjes in, zoek en tik op het scherm. Muziek zweeft m’n oren binnen. Air van Johann Sebastian Bach. Ik ben gek op dit nummer en neurie luid de melodie mee. Langzaam dein ik op het tempo. Van Bach word ik blij. Beter kun je je oren niet verwennen.

Ook als ik verdrietig ben, helpt deze muziek.

Toen mijn moeder een jaar geleden overleed heb ik Air op repeat gezet en drie dagen lang laten draaien. Mijn verdriet werd er niet minder om, maar was beter te verdragen.

Ik heb een plan. De brief die ik net heb gekregen, heeft daar alles mee te maken. Een aantal weken terug heb ik me via internet ingeschreven en een test ingevuld om een uitnodiging te krijgen voor de Big Wise Day. In Amerika bestaat een instituut dat World Institute for Science & Evolution heet: W.I.S.E. Dat zoekt over de hele wereld naar wetenschappelijke ideeën, vooral wiskundige. Die kopen ze dan van je. En ik heb zo’n idee.

Mijn plan is om met dat idee in één klap steenrijk te worden, waarna ik al onze problemen kan oplossen.

Er wordt op mijn slaapkamerdeur geklopt. Ik doe m’n oortjes uit.

‘Paloma?’ klinkt het zacht.

‘Papa, kom binnen.’

De deur draait open en mijn vader staat in de opening. Jelle heet hij. Jelle Klein. Hij ziet eruit alsof hij door een wasstraat is gereden. Zonder auto.

‘Het spijt me, lieverd.’

‘Weet ik, pap. Als je je net zo ellendig voelt als je eruitziet, dan heb je een zware nacht gehad.’

Mijn vader komt de kamer binnen en gaat naast me op bed zitten. Hij slaat zijn arm stevig om me heen.

‘Je stinkt naar de drank, pap.’

‘Dit was de laatste keer. Ik beloof het. Vanaf vandaag...’

‘… wordt alles anders. Ik weet het, papa. Dat hoorde ik het afgelopen jaar een paar keer per week.’

Mijn vader laat zijn hoofd hangen.

‘Mama zou je gedrag nooit goedkeuren. Hoe verdrietig je je ook voelt,’ zeg ik een beetje streng.

‘Je moeder was een taaie. Net als jij. Dat is een eigenschap, dat kun je niet leren.’

‘Onzin, pap. Kanker verslaan is niet te leren. Nog niet. Maar je kunt echt je eigen leven in de hand houden. Er zijn onderzoeken...’

‘Kom nou niet met je onderzoeken aan, Paloma. Je lijkt te veel op je moeder. Die had ook altijd cijfers en grafieken klaar.’

‘Meten is weten.’

‘Nou, meet dan maar eens waarom mijn hart zo’n pijn doet. Waarom ik je moeder zo verschrikkelijk mis. Waarom zij ziek is geworden en niet ik. Waarom jij...’

Ik draai me om en pak m’n vader beet. Hij stopt met ratelen. Mijn vader zit na het verlies van mijn moeder met zijn hart in de knoop. Hij voelt zich schuldig en blijft maar herhalen dat alles zijn fout is. Dat gevoel heb ik soms ook. Dan doet alles zeer van schaamte. Van schuldgevoel. Maar dat klopt natuurlijk niet. Waarom zou ik of mijn vader zich schuldig moeten voelen? Mijn moeder was ziek en dat is niemands schuld. Niemands!

Zwijgend zitten we samen op bed. Wang tegen wang.

‘Heb je zin in pannenkoeken?’ vraagt m’n vader na een tijdje.

‘Ja. Lekker.’

‘Zullen we dan naar beneden gaan?’

‘Nog heel even,’ zeg ik.

Stil blijven we zitten.

‘Ik wou dat ze hier was,’ zegt m’n vader.

‘Maar dat is ze ook. Elke dag, elk uur, elke seconde. In ons hoofd, ons hart, ons leven. En ze lacht naar ons.’

‘Denk je?’

Ik knik met mijn hoofd naar links. Mijn vader kijkt mee. Vanaf het nachtkastje kijkt mijn moeder, Anna Foster-Klein, ons met een stralende lach aan. Om haar hoofd zit een paarse houten lijst.

2

‘Ik kan het nog niet bewijzen, pap, maar niemand bakt zulke lekkere pannenkoeken als jij.’

Ik sta naast mijn vader met een bord in m’n handen. Hij neemt de pan van het vuur.

‘Komt-ie! Hopla.’ Hij gooit de pannenkoek vanuit de pan omhoog. De pannenkoek maakt een driedubbele flipflap en valt precies op mijn bord.

‘Jammie!’ roep ik.

‘Eet smakelijk!’

Ik ga aan tafel zitten en snuif de geur van de verse pannenkoek op. ‘Heerlijk, pap. Dank je wel.’

Mijn vader schuift een pannenkoek met kaas en salami op z’n bord en komt bij me aan tafel zitten. Hij strooit er een klein beetje poedersuiker over, snijdt een flink stuk af en propt het in zijn mond. We genieten.

‘Ik heb goed nieuws gehad van het W.I.S.E.’

‘De wie?’

‘Het W.I.S.E. Het World Institute for Science & Evolution.’

‘En waar kennen we dat van?’

‘Dat is een internationaal instituut, dat op zoek is naar nieuwe ideeën. Veel op het wiskundige vlak.’

‘Vertel.’

‘Het hoofdkantoor zit in New York. Elk jaar organiseren ze ergens in de wereld een Big Wise Day, een soort grote wiskundedag. En nu komen ze naar Nederland. Je moet je eerst aanmelden en aangeven waar je idee over gaat. Verder moet je een test invullen zodat ze kunnen zien welk niveau je hebt. Als ze geïnteresseerd zijn, word je uitgenodigd voor de Big Wise Day.’

Ik neem een grote hap van m’n pannenkoek.

‘Ik hoef het denk ik niet te vragen maar ik doe het toch. Hoe was je test?’

‘Alle zestig vragen goed. Een makkie.’

‘Of ik je moeder hoor praten. En welk idee ga je indienen?’

‘Ik heb een formule om de algoritmen van computerprogramma’s zo aan te passen dat ze beter en sneller werken. Wat ook een enorme besparing aan energie oplevert.’

Mijn vader schudt met zijn hoofd. ‘Je moeder zou trots op je zijn.’ Hij gniffelt.

Ik moet zwaar slikken. Hij weet niet dat dit idee afkomstig is van mijn moeder. En wat ik ook niet vertel, is dat internetbedrijven met dit idee sneller nieuwe klanten kunnen vinden en daardoor veel meer kunnen verdienen. En dat dat de reden is waarom mijn moeder dit idee nooit heeft gebruikt.

Zij vond het verschrikkelijk dat we waardevolle grondstoffen gebruikten om er waardeloze gebruiksvoorwerpen van te maken. Ladezooi noemde zij dat. Troep die je niet nodig hebt, misschien één keer gebruikt en daarna voor eeuwig in de la of kast belandt. Mijn moeder was fan van internet. Als gratis kennisdeelplatform. Totdat de commercie en de sociale media het overnamen. Wat overbleef was een strontput die naar roosjes rook. Haar woorden, maar zo denk ik er ook over. En niet alleen ik.

Dat ik haar idee toch ga gebruiken om er een hoop geld mee te verdienen zit mij heel erg dwars. Ik voel het soms in mijn maag, maar ik kan niet anders. Ik kan geen andere oplossing meer verzinnen om mijn vader te helpen. Ik denk, en hoop, dat mijn moeder het begrijpt en mij vergeeft dat ik haar idee op deze manier gebruik.

‘En ze weten dat je elf jaar bent?’

O ja, ik ben ook wat creatief met m’n geboortejaar geweest. Ik laat een keelgeluidje horen dat je kunt opvatten als ja, maar ook iets anders kan betekenen.

‘Tjonge,’ zegt mijn vader.

‘De Big Wise Day is over twee weken in Amsterdam,’ zeg ik.

‘Moet ik je brengen?’

‘Ja, graag.’

‘Deal.’

Ik ben blij. Als ik mijn vader aan de afspraak blijf herinneren, is de kans groot dat hij dagen voor die tijd nuchter blijft. Hij moet tenslotte rijden. En hij is nog nooit dronken in een auto gestapt.

‘Wat win je er eigenlijk mee?’ vraagt mijn vader.

‘Een briljant idee levert zeker miljoenen op,’ zeg ik tussen het kauwen door.

‘Wat? Hoeveel?’

‘Miljoenen.’

‘Zoveel geld voor een idee?’

‘Pap, voor veel mensen is wiskunde geen grap. Dat is heel serieus.’

‘Ik weet het, lieverd. Dat zei je moeder vaak genoeg. Maar miljoenen?’

‘O, ik heb aan één miljoen meer dan genoeg.’

‘En dat ga jij winnen?’

‘Dat ga ik winnen. Want volgens mij kunnen we dat geld heel goed gebruiken.’

‘O?’

Mijn vader kijkt beschaamd weg. Ik leg mijn hand boven op zijn hand en aai erover. Het duurt even maar dan kijkt hij mij aan, slaat met zijn handen op tafel, staat op en geeft me een dikke zoen op m’n hoofd.

‘Wie lust er nog een overheerlijke pannenkoek?’

‘Ik ken iemand,’ zeg ik en ik steek mijn vork in de lucht.

Mijn vader giet lachend pannenkoekbeslag in de hete pan. De heerlijke geur verspreidt zich door de keuken.

‘Daar komt nog een fan,’ zegt hij.

Ik kijk op. ‘Hé, Napoleon! Ik dacht al, waar blijf je?’ Het laatste stuk pannenkoek prik ik van mijn bord. Ik leg het op een schoteltje en zet het naast mijn stoel op de grond. Napoleon ruikt eraan en eet met één hap het schoteltje leeg. Hij laat een klein boertje.

‘Weer een tevreden klant, papa.’

3

Ongeveer twee maanden na het overlijden van mijn moeder gebeurde er iets vreemds. Ik lag op bed een boek te lezen toen ik werd gebeld. Het nummer herkende ik niet, maar ik besloot toch op te nemen.

‘Met Paloma,’ zei ik. ‘Hallo?’

Het bleef stil aan de andere kant van de lijn. En net toen ik wilde ophangen, hoorde ik een vreemd geluid. Het leek op een storing die langzaam veranderde in het geluid van hoge, zwierige stemmen.

Ik zei nog twee keer ‘Hallo?’ en toen verdween de storing helemaal en bleef het gezang over. Het klonk prachtig. Het leek of ik engeltjes hoorde zingen en ik kreeg het ineens steenkoud. Toen wist ik het. Dit was mijn moeder! Mijn moeder belde mij vanuit de hemel. Of vanaf een wolk of waar ze ook was. Klinkt raar, hè? Want dat is wetenschappelijk gezien onmogelijk. Dood is dood.

Misschien had de briljante geest van mijn moeder een manier gevonden om met mij contact op te nemen. Mijn moeder kon alles.

Sindsdien bel ik regelmatig dit nummer. Zeker één keer in de week. Ik houd mijn moeder op de hoogte over school, m’n vader en Napoleon. Ik vertel haar niet alles. Waarom zou ik haar meer verdriet doen na alles wat ze heeft meegemaakt? Ik vertel over mijn geweldige rapportcijfers en dat het goed gaat met mijn pianolessen en dat mijn vader goed voor me zorgt.

Soms bel ik en zingen de engeltjes niet. Dan hang ik weer op. Slechte verbinding, of ze is druk met iets anders bezig, denk ik dan.

4

‘Waar denk je aan, Napoleon?’

Ik pak een schrift uit de boekenkast en ga op de rand van m’n bed zitten. Napoleon draait een paar rondjes door de slaapkamer en gaat dan vlak voor m’n voeten op de grond liggen. De ouwe vrijdoos.

Ik sla het schrift open en begin te lezen. Hierin staat het idee dat ik ga gebruiken voor de Big Wise Day. Alles wat mijn moeder niet wilde publiceren of voor zichzelf wilde houden staat in deze schriften. Ze heeft er tientallen volgeschreven. Ze staan allemaal in mijn boekenkast.

‘Weet je wat ik denk, Napoleon? Ik denk dat ik mama maar eens moet vertellen hoe het echt met ons gaat. Vannacht bedacht ik dat mama ons misschien in de gaten houdt en dat ze alles al weet. Terwijl ik alleen maar mooie verhaaltjes vertel. Dat is niet eerlijk. Ze is inmiddels gesetteld daar waar ze nu is, denk jij ook niet?’

Napoleon zucht diep.

Ik pak m’n telefoon en bel het nummer. Als de storing is verdwenen en de engeltjes beginnen te zingen, begin ik te praten.

‘Hallo mama, met Paloma.’

Napoleon laat een zacht boertje.

‘En Napoleon. Weet je, mama, ik moet je iets vertellen. Omdat doodgaan al erg genoeg is heb ik je alleen op de hoogte gehouden van de leuke dingen. Maar het leven heeft ook nare dingen. Ik bedoel, ik wil eerlijk tegen je zijn.’

Ik sta op, pak m’n glas van m’n bureau en neem een flinke slok water. Ik schraap m’n keel.

‘Je bent onze lijfspreuk vast niet vergeten: Voor elk probleem bestaat een oplossing. Nou, die oplossingen heb ik nu hard nodig, want de problemen blijven zich opstapelen. Torenhoog. Papa is in de war sinds je bent doodgegaan. Hij is een sloddervos en een warhoofd geworden. Maar het ergste probleem is dat papa is gaan drinken. Hij is zijn meubelmakerij kwijtgeraakt en er komt geen cent meer binnen.’

Ik neem nog een slok.

‘Hij heeft grote moeite met alles, piekert en treurt dag en nacht. Hij slaapt tot de middag en gaat daarna op de bank zitten tobben. De laatste tijd biljart hij met vrienden, komt dan tegen de ochtend stomdronken thuis en kruipt in bed. Als dat lukt, want meestal slaapt hij op de bank. Of erger: tegen de voordeur, of naast de toiletpot, of in het ligbad. Vorige week is hij door de verhuurder uit zijn werkruimte gezet en heeft die meneer ook al zijn gereedschap in beslag genomen. En we hebben al een hoop schulden. Als het zo doorgaat, raken we zelfs ons huis kwijt.’

Ik probeer regelmatig te ademen en m’n hoofd koel te houden. Dat gaat volgens mij goed.

‘Van het geld dat jij met je onderzoeken en met je boeken verdiend hebt, konden we het afgelopen jaar leven. Maar nu is de bodem in zicht. Ik probeer papa zo veel mogelijk aan de gang te houden. Ik vind dat niet fijn om te doen, maar het moet. Sinds een paar dagen laat ik hem klusjes doen, de boekhouding, wasgoed wegwerken, de tuin opruimen, maar niks helpt. Hij doet alles heel slordig en zodra hij klaar is vertrekt hij om “ergens een balletje te tikken”. Hij moet stoppen met drinken. Maar wat ik ook probeer, het lukt niet.’

Ik luister even naar de prachtige stemmen van de engeltjes. Zolang die zingen blijft mijn moeder aan de lijn.

‘Wees niet ongerust, mama. Papa is de liefste papa van de wereld, maar hij heeft heel veel verdriet nu jij er niet meer bent. Zijn hart is kapot, zegt hij. Maar ik weet: Voor elk probleem bestaat een oplossing. Ik heb een plan en ga alles oplossen. De volgende keer vertel ik je er alles over. Het komt allemaal goed, mama. Groetjes en kusjes van mij. En van Napoleon. Dag!’

Ik druk de engeltjes weg. Het is stil in huis. In het land. In de wereld.

5

‘Goedenavond. Neem plaats,’ zegt rector Keuterman.

Mijn vader en ik gaan zitten. Mevrouw Walboom en rector Keuterman hebben ons uitgenodigd voor een oriëntatiegesprek.

Keuterman wijst naar Napoleon, die met zijn kont tegen het bureau van mevrouw Walboom staat te schuren. ‘Moet hij niet naar buiten?’

‘Wie? Napoleon? Waarom, meneer?’ vraag ik een beetje snibbig.

‘Rustig, Paloma,’ zegt mijn vader. ‘Als je iets wilt weten, dan vraag je dat netjes.’

‘Waarom, meneer?’

‘Omdat een geit buiten hoort te staan. Dat hoort zo.’

‘Napoleon woont bij ons in huis. De een heeft een hond of kat, wij hebben een geit. En als hij te lang alleen is wordt hij heel verdrietig.’

Keuterman kijkt mijn vader vragend aan. Die knikt.

‘Oké,’ zegt Keuterman. ‘Goed!’ Hij klapt enthousiast in zijn handen en richt zich tot mijn vader. ‘Paloma! Haar beoordelingen staan bol van de mooie cijfers. Al onze leraren zijn dik tevreden over haar. Maar… de laatste tijd zien we een kleine daling van haar leerenthousiasme. Daarom dit gesprek.’

‘Het zijn zware tijden voor ons,’ zegt mijn vader. ‘Gezien de omstandigheden vind ik dat ze het heel erg goed doet.’ Mijn vader legt zijn hand op mijn knie en wrijft erover. ‘Thuis loopt ook alles op rolletjes. Zonder Paloma zou ons huis eruitzien als mijn werkplaats.’

Keuterman en mevrouw Walboom lachen beleefd.

‘We weten dat ze het wiskundige talent van haar moeder heeft geërfd,’ zegt Keuterman voorzichtig. ‘Vindt u het niet vervelend om het daarover te hebben?’
Mijn vader knikt tevreden.

Mijn moeder was inderdaad geweldig met cijfers. Er was niets wat ze niet kon uitrekenen. Ik heb hetzelfde talent.

Keuterman kijkt mij aan. ‘Luister, Paloma, je bent elf en je doet 4 vwo. Daar moeten we iets mee doen. Wat zijn je wensen? Het gaat heel erg goed en wij denken natuurlijk aan de universiteit. Wiskunde. Maar welke richting? Dezelfde als je moeder?’

‘Ik heb mijn moeder beloofd dat ik mijn gave zal gebruiken om mensen te helpen.’ En dat ik extra op mijn vader zou letten, maar dat zeg ik niet. ‘Maak de wereld mooier en beter, zei ze. Maar dat was een jaar geleden, toen wist ik niet wat ik nu weet. Dat je ergens goed in bent, wil niet zeggen dat je het ook leuk vindt om te doen. Ik twijfel de laatste tijd heel erg.’

‘Hoe bedoel je, Paloma?’ vraagt mevrouw Walboom verbaasd.