Marloes Morshuis

DE SCHADUWEN VAN RADOVAR

Lemniscaat Rotterdam

Van Marloes Morshuis verschenen bij Lemniscaat:

Koken voor de keizer

Borealis

De schaduwen van Radovar

Quotum. Project Z

Semper Sol. Quotum II

De auteur ontving voor dit boek een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

Vierde druk, 2022

© 2018 Marloes Morshuis

Omslag: Marc Suvaal, Lemniscaat

Nederlandse rechten Lemniscaat b.v.,
Vijverlaan 48, 3062 HL Rotterdam, 2016

ISBN 978 90 477 1018 9

NUR 284

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Druk- en bindwerk: Wilco, Amersfoort

Dit boek is gedrukt op milieuvriendelijk, chloorvrij gebleekt en verouderingsbestendig papier en geproduceerd in de Benelux waardoor onnodig en milieuverontreinigend transport is vermeden.

MEI

Jona’s longen stonden in brand. Er leek geen einde te komen aan de trappen. Ze sloeg dubbel en hapte naar adem.

Kilian was al een halve trap verder, maar sprong naar beneden en pakte haar hand. ‘Kom op. Nog acht verdiepingen tot het dak.’

‘En dan?’

‘Vertrouw je me?’ vroeg Kilian.

Jona knikte. In heel Radovar waren vier mensen die ze blind vertrouwde en daar was Kilian er een van – ook al kende ze hem nog niet lang. Verder Zalman. Oma. Haar moeder.

Ver beneden hen stampten laarzen op de traptreden. Tranen sprongen in haar ogen. ‘Het heeft geen zin meer. Ze komen eraan!’

‘Nee, luister. Ze gaan naar beneden. Niemand verwacht dat wij naar boven gaan.’

‘Ik snap ook niet waarom...’

Kilian trok Jona omhoog. ‘Geen tijd. We moeten verder!’

Jona haalde gierend adem om zo veel mogelijk zuurstof binnen te krijgen en drukte met haar vuist de steken in haar buik weg. Haar beenspieren leken te ontploffen toen ze achter Kilian aan rende.

143. Hun vlucht was begonnen op de 126e verdieping van de Radovar Sunrise. Vierentwintig trappen tot aan het dak. Nog zeven te gaan en dan stonden ze op het hoogste gebouw van de stad, vijfhonderd meter boven de grond. Maar dan? In een film zouden er adelaars komen die hen vastgrepen en meenamen naar hun nest in het hooggebergte van Radovia. Maar dit was geen film. In Radovar waren alleen zwarte vogels. De enige klauwen die hen zouden grijpen, waren die van de Grijze Brigade. Wegvliegen en nooit meer terugkomen. Misschien was dat wel de beste oplossing.

Ergens beneden hen klonk het geluid van een deur die dichtsloeg. Even later dreunden er voetstappen op de trappen onder hen – en nu kwamen ze snel dichterbij.

‘Ze weten dat we naar boven gaan,’ hijgde Jona. Haar keel voelde als schuurpapier, iedere raspende ademhaling deed pijn. ‘Ik kan echt niet meer. Laat me maar. Ga!’

Kilian gaf geen antwoord, maar greep haar arm en sleurde haar mee de trappen op. Hij keek zo grimmig dat Jona nog banger werd dan ze al was. Ze schreeuwde en stortte zich met alle kracht die ze nog in zich had op de laatste trappen.

149. De voetstappen kwamen steeds dichterbij. 150. Rode vluchtpijlen wezen de weg naar de noodtrap naar het dak van de Sunrise. Jona duwde de deur open. De wind beukte tegen haar aan. Hij rukte aan haar krullen en kleren, blies tranen uit haar ogen. Kilian snoerde zijn rugzak steviger vast, pakte haar arm en trok haar mee naar de rand van het dak.

Even leek de wind te luwen en voelde Jona een vreemde kalmte. Kilian had geen plan. Dit was het einde. Ze keek om zich heen. Ze stonden op eenzame hoogte, omringd door strakblauwe lucht en voortjakkerende wolken. In de verte zag ze door een scheur in het neveldek diep onder hen een streepje zee – of misschien hoopte ze dat maar. Ze had zo graag een keer naar zee gewild. Niets dan water en lucht om je heen, ver van de schaduwen van de stad.

Kilian draaide haar om en trok haar steviger tegen zich aan dan hij ooit had gedaan. Over zijn schouder kon Jona zien hoe de deur openging en de Grijze Brigadiers het dak op renden. Haar lichaam leek open te barsten in een stormachtige schreeuw. Nee! Ze kon niet vliegen. Ze wilde niet vliegen. Beelden raasden op orkaankracht door haar hoofd. Donkere tunnels, tere roze bloemetjes, vluchten krijsende zwarte vogels, Zalmans oog dat haar medelijdend aankeek. Ach, wijffie.

Ze probeerde zich los te worstelen, maar Kilian klemde haar nog steviger vast. ‘Hou me vast!’ schreeuwde hij in haar oor. ‘Ik laat je niet los!’

Jona sloeg haar armen om hem heen. Voor het eerst. Voor het laatst.

Ze viel achterover in de leegte.

1

MAART - TWEE MAANDEN EERDER

Jona stond op de rand van het dak. De grond was zo’n tweehonderd meter lager, maar die kon ze niet zien. Zoals zo vaak hing er een grijze nevel in de straten van de stad. Overal om haar heen staken gebouwen hun kop boven de mist uit, rij na rij, zo ver ze kon kijken. Tientallen, honderden. Tellen deed ze niet meer.

Een briesje speelde door haar krullen en de zon verwarmde haar gezicht. Hier, op het dak van Sterrenlicht, kon ze ontsnappen aan de schaduwen van de stad. Soms beeldde ze zich in dat ze op een bergtop stond. De flats om haar heen waren andere bergen en de nauwe straten ertussen de ravijnen.

Ze keek naar beneden. De grijze wattendeken onder haar zag er soms zo zacht en uitnodigend uit. Kom maar. Ik vang je op.

‘Je gaat toch niet vliegen, hè?’

Zalman. Hij greep haar shirt en trok haar ruw naar achteren. Ze draaide zich om en keek recht in het ene oog van de klusjesman van Sterrenlicht.

‘Niet zo dicht bij de rand komen, wijffie. Anders zet ik een nieuw slot op de dakdeur. Het bestuur is toch al bang dat er nieuwe vliegers komen. Slecht voor de score van Sterrenlicht. Als ze erachter komen dat ik jou op het dak laat, staan Miepie en ik morgen op straat.’

Jona ging op de rand van de ventilatiekast zitten. ‘Ik ga niet vliegen, niets voor mij.’

Zalman keek haar onderzoekend aan. Jona probeerde haar ogen niet neer te slaan. Ze kon niet voorkomen dat er altijd een klein schokje door haar heen ging als ze hem zag. Het oogwit van zijn ene oog was gelig, met daarin een netwerk van rode riviertjes en een waterig blauw eilandje. Het andere oog was grotendeels bedekt met rimpelig vel. Aan de onderkant glinsterde een wit randje, alsof het blinde oog toch stiekem probeerde naar buiten te gluren. Het enige haar op zijn hoofd groeide uit zijn oren en zijn schedel was bedekt met grillige roze vlekken.

Zalman was de enige bewoner van de -11e verdieping. Zijn eenkamerappartement was weggestopt naast de technische installaties van het gebouw, diep onder de grond. Hij was ook de enige in Sterrenlicht die geen scorebord naast zijn voordeur had. ‘Omdat ik toch niet dieper kan zinken,’ zei Zalman, maar Jona wist dat dat niet waar was. Er waren genoeg families naar de Onderwijken verplaatst omdat ze zelfs te weinig punten hadden om op de ondergrondse verdiepingen van Sterrenlicht te mogen wonen.

Misschien liet het bestuur Zalman met rust omdat hij in niets leek op de andere Sterrenlichtbewoners. Het laatste wat hij wilde was Bovengronder worden. Hij scharrelde door de gangen, repareerde hier en daar iets, checkte buizen en kabels en als hij daar genoeg van had, groef hij zich in op de -11e verdieping. Haar vader had hem laatst een halfblinde mol genoemd.

Iedereen in Sterrenlicht ging hem uit de weg. Behalve Jona. Zij voelde zich op haar gemak bij hem. Misschien juist omdat hij maar één oog had, net als Nijnok, de knuffel die oma haar bij haar geboorte had gegeven. Zalman kon haar net zo schuin aankijken als Nijnok dat kon, en haar het gevoel geven dat alles wel goed kwam.

Zalman was haar vriend. Haar enige vriend in Sterrenlicht.

‘We verhuizen vandaag naar de 28e verdieping,’ zei Jona.

‘Toe maar. Nog achtentwintig erbij en jullie hebben de top bereikt! Dan mag je het dak niet meer op, wijffie, dan kom je in de risicozone.’ Zalman lachte hard, maar ze wisten allebei dat het niet grappig was. Bijna niemand praatte erover, maar iedereen in de stad kende de verhalen over de vliegers van Radovar. Ook in Sterrenlicht waren er ieder jaar wel een paar
– altijd bewoners van de bovenste verdieping. Het bestuur deed er geen mededelingen over, op Sterrennet was niets te lezen, maar het was niet moeilijk om één en één bij elkaar op te tellen. Een veegploeg van de Grijze Brigade in de straat, een familie die op de Nulstand ging en Sterrenlicht werd uitgezet: dan was het wel duidelijk wat er was gebeurd.

‘Ken je mensen op de 56e? Zenuwlijers zijn het, allemaal. De stress druipt er van de muren. Er is zo weinig doorstroming naar de Bovenwijken dat de meeste families alweer zakken naar een lagere verdieping voordat ze de kans krijgen. Sommige arme donders kunnen daar niet tegen en kiezen liever zelf de snelste route naar beneden. Foutje in het systeem,’ zei Zalman.

Jona haalde haar schouders op. ‘Er zijn wel meer foutjes.’

‘Pas je wel effe op dat je dat niet tegen iedereen zegt, wijffie? Voor je het weet heb je weer minpunten aan je broek. Ga jij nu maar lekker verhuizen!’

‘Kan mij niet schelen dat we hoger gaan wonen,’ zei Jona, ‘maar het is wel fijn dat oma daar een eigen kamer krijgt. Ze snurkt steeds harder.’

‘Hoe oud is jouw oma ook alweer?’

‘Ze wordt volgende week vijfenzeventig. Hoezo?’

Zalman kneep zijn oog stijf dicht en balde zijn vuisten.

‘Hoezo?’ vroeg ze wat dringender.

Zalman deed zijn oog weer open en ontspande zijn handen. ‘Niets,’ zei hij zacht. ‘Verwen haar maar een beetje. En nu opschieten. Als jullie niet op tijd kunnen verhuizen, missen jullie de Lichtceremonie. Dat kost punten. Wegwezen, jij.’

Jona knikte en stond op. Haar vader en broertje zouden het haar nooit vergeven als ze hun leven op de 28e verdieping zouden beginnen met minpunten.

2

39.187. De cijfers op het scorebord naast de voordeur van Jona’s flat knipperden groen. Ernaast stond de verhuisdatum: 11 maart. Vandaag. En +4. Iedereen mocht zien dat de familie Berger genoeg punten had verzameld om vier verdiepingen te klimmen. De deur stond open. De kleine hal stond al vol dozen en zakken met kleding.

‘Waar bleef je nou?’ Haar moeder kwam de woonkamer uit met een stapel boeken in haar handen.

Jona haalde haar schouders op. ‘Gewoon.’

‘Verdorie, Jona! Je weet toch dat we moeten opschieten omdat we anders te laat komen op de Lichtceremonie?’

‘Ik ben er nu toch?’

‘Waar was je?’

‘Wil je dat ik ga inpakken of met je blijf praten? Dan ben ik nooit op tijd klaar.’

Jona zag hoe haar moeder haar ogen tot spleetjes kneep. Ze zette een stapje naar achter.

‘Jona?’ De zachte stem van oma klonk uit de woonkamer.

‘Hoi oma!’ riep Jona en ze liep langs haar moeder naar de kamer die ze had gedeeld met Jimmy en oma. Alleen haar spullen stonden er nog, en de meubels, want die hoorden bij het appartement en bleven achter. Jimmy was er gelukkig niet. Die hing vast met z’n vrienden op de skatebaan op de 9e verdieping. Soms kon ze zich niet voorstellen dat ze dezelfde ouders hadden. Ze verschilden als dag en nacht. Jimmy vond alles best, had altijd groepen vrienden om zich heen en klaagde nooit dat hij niet naar buiten mocht. Sterrenlicht leek groot genoeg voor hem. Je kon er wonen, naar school, sporten, gamen, naar de film, snoep kopen. Meer had Jimmy kennelijk niet nodig.

Misschien kwam het doordat hij drie jaar jonger was dan Jona: hij was pas vier toen ze weg moesten uit het dorp. Hij herinnerde zich vast niet meer dat ze daar konden buitenspelen wanneer ze wilden. Dat hun ouders heel ander werk deden. Hun moeder was lerares geweest, tot het dorp leegliep en de school sloot. Haar vader verkocht computers en volgde in de avonduren een studie programmeren. Nu stonden ze al zeven jaar aan de lopende band in de fabriekshallen van Sterrenlicht. Rob en Marly Berger produceerden net als het grootste deel van de andere Sterrenlichtbewoners microchips voor ComView, het grootste techbedrijf ter wereld. Vijf dagen per week – en vaak zelfs zes, want overwerk leverde extra veel punten op voor de familiescore.

Jimmy wist vast ook niet meer dat ze in het dorp geen scorebord naast hun voordeur hadden. Dat ze zelfs nog nooit hadden gehoord van een familiescore, dat je nooit minpunten kreeg. Zelfs niet als je je voetbal door een raam trapte of een kikker in de klas losliet. Hij was opgegroeid als een Sterrenkind. Hij wist niet beter. Zijn geluk. Of niet, daar was Jona nog niet uit.

Snel propte Jona haar kleren in de zakken die klaarlagen op haar bed. Boeken en papieren veegde ze met een zwaai van haar plank in een doos. De foto van hun oude huis haalde ze voorzichtig van de muur. Ze legde hem boven in de schoenendoos met haar spulletjes uit het dorp. Gladgepolijste steentjes uit de sloot, haar eerste en enige schoolrapport van de dorpsschool, een gedroogde salamander, een foto waarop ze samen met haar vriendinnetje Celia in de plassen stampte. Waar zou Celia zijn? Misschien zat ze wel vlakbij. Niet dat dat wat uitmaakte, want contact met mensen in andere gebouwen was onmogelijk in Radovar. Celia kon net zo goed op de maan zitten.

Als laatste rolde ze haar beddengoed met kussen en al op en stopte het in een vuilniszak. Ze legde haar oude knuffel erbovenop. Het ene oog van het konijn staarde haar aan. ‘Sorry, Nijnok,’ zei ze terwijl ze de zak dichtknoopte. ‘Daar gaan we weer.’

Dit was de zevende verhuizing van de familie Berger in zeven jaar tijd. De eerste herinnerde Jona zich het best. De beelden van hun vertrek uit het dorp waren in haar ziel geëtst. Haar broertje op de grote koffer in hun volgeladen bolderkar, waarmee ze vroeger gingen picknicken. Zij, die zulke zere voeten had dat ze ook probeerde erop te klimmen. Haar vader die haar er weer aftrok omdat ze al zeven was en best zelf kon lopen. Oma, die haar hand had gepakt. De grijsheid van de stad: de straten, de nevel, de hoge stenen torens met kleine raampjes. Haar moeder had uitgelegd dat daar mensen in woonden. Voor een van de torenramen had een meisje gestaan. Ze had gezwaaid omdat ze dacht dat ze misschien wel vriendinnen konden worden. Maar daarna had het nog drieënzestig torens geduurd voor ze bij het Stadskantoor kwamen.

Daar was een lange rij mensen geweest, een vrouw met een snor achter een bureau, harde stoelen waarop ze in slaap viel. Maar het scherpst herinnerde ze zich hoe blij ze was toen haar vader haar wakker schudde en riep: ‘We gaan naar huis!’ Hoe ze dacht aan de schommel in de boom, de sloot met visjes, het dakraam van haar kamer waardoor ze ’s nachts stiekem naar de maan keek. Maar haar vader had met een mapje papieren gezwaaid en gezegd: ‘We hebben geluk, we zijn geplaatst in een Tussenwijk. Gebouw Sterrenlicht in de Ruimtewijk. Vanaf nu wordt alles anders.’

Daar had hij gelijk in gekregen. Niets was daarna nog hetzelfde.

‘Sta je te suffen? Ben je al klaar met inpakken?’ Haar moeder stond in de deuropening van de slaapkamer. Jona wees naar de volle zakken en dozen.

‘Mooi. We brengen de boel zo naar boven, je vader en Jimmy zijn vast begonnen met de eerste lading. Daarna gaan we meteen door naar de Lichtceremonie. Zeven Bovengronder-families tegelijk! Vooral de familie Keller zal wel dolgelukkig zijn dat ze eindelijk bovengronds kunnen,’ zei Marly. ‘Hoelang heeft dat nou geduurd, vijf jaar? Ik moet er niet aan denken dat wij zo lang in dat donkere hol hadden moeten leven.’

Jona gaf geen antwoord. Haar moeder wist verrekte goed dat de familie Keller precies vijf jaar, vier maanden en twee weken op een ondergrondse verdieping had gewoond. Dat wist heel Sterrenlicht. Iedere vrijdag telde het bestuur de punten van alle families en werden de familiescores bekendgemaakt op Sterrennet. De familiescore was een ingewikkelde optelsom van punten voor werkprestaties, schoolcijfers, bonussen voor vrijwilligerswerk en ander toegewijd gedrag. Minus de minpunten natuurlijk.

De familie Keller had een nieuw record gevestigd: nog nooit had een familie zo lang aan één stuk op een min-verdieping gewoond in Sterrenlicht. Sinds een paar jaar werden er zelfs weddenschappen afgesloten: zou het de Kellers deze week lukken om Bovengronder te worden? Maar steeds als de familie Keller bijna voldoende punten had om naar boven te kunnen verhuizen, gebeurde er iets waardoor hun puntenaantal zakte. Er was geen familie in het gebouw waarvan de score beter werd gevolgd dan die van de Kellers.

‘Jij zit toch met die jongen van hen in de klas? Lars of zo?’

‘Mats. Dat weet je best.’

‘Ja, die. Is hij een rotzooischopper?’

‘Nee hoor, een heel gewone jongen. Beetje saai.’ Mats zou wel flink wat minpunten hebben gescoord met zijn onvoldoendes en grote mond, maar dat hoefde haar moeder niet te weten.

‘Mats saai? Ha-ha, net als de rest van de familie Keller, zeker. Ik ben in ieder geval blij dat jij en Jimmy zo je best doen voor onze familie. We mogen ons gelukkig prijzen met jullie,’ zei Marly. Ze was op oma’s afgehaalde bed gaan zitten en staarde uit het slaapkamerraam. Niet dat er buiten veel te zien was. De contouren van Maanstraal, dat van Sterrenlicht werd gescheiden door een nauwe binnenplaats, schemerden vaag door de nevel van zeemist en fabrieksrook die zo vaak als een verstikkende deken over de stad lag.

Marly wendde haar blik af van het raam en klopte op het matras. ‘Kom eens naast me zitten.’ Jona liet zich onwillig naast haar moeder zakken.

‘Ik weet dat het niet altijd makkelijk voor je is in Sterrenlicht. Maar je weet dat we geen keus hadden. En moet je zien hoe snel we hier opklimmen! Voor je het weet zitten we in een Bovenwijk en zijn we net zo vrij als vroeger in het dorp. We moeten nog even doorzetten.’

‘Hoelang? Een jaar of tien? Jammer dat oma dat niet meer meemaakt.’

Even dacht Jona dat haar moeder haar een klap zou geven. Die balde haar handen zo hard tot vuisten dat de knokkels wit werden. Jona schoof een beetje naar achter, maar haar moeder zuchtte alleen maar en spreidde haar vingers.

‘Ik weet dat oma de vrijheid van het dorp heel erg mist. Jij lijkt op haar, Jona. Jullie zijn fladderaars, jullie moeten de wind voelen. Denk je dat ik het niet vreselijk vind om dat te zien? Maar oma weet heel goed wat het beste is voor de familie, daar heeft ze alles voor over.’

‘Zelfs haar leven?’

‘Jij overdrijft altijd zo! Jij herinnert je alleen maar de bloemen, de visjes, je vriendinnetjes in het dorp. Maar we hadden daar niets meer, Jona. Geen werk, geen eten, geen toekomst. We zaten als ratten in de val. Weet je dat niet meer?’

‘We hadden toch ergens anders heen kunnen gaan? Er moeten betere plekken in Radovia zijn dan deze. Dat kan nog steeds.’

‘Nee, je snapt het niet. We kregen maar één kans op een huis en werk in Radovar. Als we die niet hadden gegrepen, was je nu veel slechter af geweest. Dan waren we in een van de Onderwijken geplaatst. Hadden we in de Nulstand moeten beginnen. Had je dat gewild?’

Jona zei niets. Ze bewoog niet toen haar moeder haar hand greep. ‘Probeer wat vaker de mooie kanten te zien, Jona. Weet je nog de dag dat wij Bovengronders werden? Het was een van de mooiste dagen van mijn leven.’ Marly klonk bijna dromerig.

Logisch, dacht Jona, dat je blij bent als je eerst twee jaar in het duister van de ondergrondse verdiepingen moet wonen. Maar ze zei: ‘Voor mij ook. Ik werd negen die dag.’

‘Dat is waar ook!’ riep haar moeder. ‘Je kreeg twee cadeaus: een huis boven de grond én een feest!’

Jona dacht aan de Lichtceremonie die voor hen werd gehouden. Ze mochten samen met andere families op een podium staan, er was taart, hun namen gleden over de lichtkranten in het gebouw en ze kregen zelfs een cadeau: een speciale bril om hun ogen te beschermen tegen het licht. Ze herinnerde zich hoe ze de hele dag wel wilde dansen en tegen iedereen riep: ‘En ik ben ook nog jarig vandaag!’ Tot haar vader haar erop wees dat ze niet zo aan zichzelf moest denken. Het was een feestdag van hen allemaal, niet alleen van haar. Daarna hield ze haar mond.

‘Ja, dat was een bijzondere verjaardag,’ zei Jona tegen haar moeder. Ze stond op en pakte de schoenendoos. ‘Kunnen we gaan?’

3

Later die middag stond Jona met haar ouders, Jimmy en oma op het Plein om de Lichtceremonie voor de nieuwe Bovengronders bij te wonen. Het Plein besloeg de hele 10e verdieping van Sterrenlicht. De vloer was bestraat met stoeptegels en er stonden bankjes, maar daar hield iedere gelijkenis met een plein op. De muurschilderingen van bomen en huizen met balkonnetjes en klimrozen benadrukten alleen maar hoe nep het was. De groepjes kunstplanten maakten het nog erger. Misschien had een beetje wind geholpen, maar in Sterrenlicht konden geen ramen open. De lucht voelde altijd een beetje bedompt. Tweedehands, vond Jona, alsof de zuurstof al een keer was ingeademd door iemand anders.

Op het Plein werden grote bijeenkomsten zoals de Lichtceremonies gehouden en daarnaast diende het als ontmoetingsplek voor Sterrenlichtbewoners. Maar Jona was niet de enige die treurig werd van deze plek. Het Plein lag er vaak verlaten bij. Alleen Ondergronders kwamen hier regelmatig, om aan hun raamloze appartementen te ontsnappen.

Nu was het stampvol. Naast de familie Keller stonden nog zes families op het podium midden in de ruimte. Jona zag hoe Mats zich zo onzichtbaar mogelijk probeerde te maken voor de duizenden Sterrenlichtbewoners die hem aangaapten.

‘Met uw bijdrage aan de gemeenschap van Sterrenlicht heeft u uw plaats in het licht verdiend. Namens het Sterrenlichtbestuur en alle bewoners wensen wij u een zonnig bestaan!’ Charles Fickers, de voorzitter van het bestuur, sloeg op de rode knop. De enorme ronde lamp boven het podium ging aan en zette de kersverse Bovengronders in een felgeel licht. Ze knipperden met hun ogen. Iedereen begon te juichen en te klappen.

Jona deed haar ogen dicht en probeerde zich te herinneren hoe de wind vanochtend op het dak door haar haren blies. Maar wat ze voelde was de adem van veel te veel mensen om haar heen. De verplichte Lichtceremonies iedere zaterdagmiddag waren een wekelijks dieptepunt in haar bestaan. Maar wie ze oversloeg, kreeg de rekening gepresenteerd in de vorm van minpunten voor ‘asociaal gedrag’. Bij de ingang van het Plein werd haar Sterrenpas automatisch gescand, maar om extra toegewijd over te komen, bleef ze altijd een tijdje bij haar familie staan. Ze zorgde dat spiedende ogen zagen hoe hard ze klapte voor de nieuwe Bovengronderfamilies en verdween daarna snel naar haar schuilplek.

Ook vandaag kronkelde ze zich tijdens het applaus onopvallend uit de massa en schoof ze in het hoekje achter de plantenbakken met kunstpalmen en de muur. Voor het Plein leegstroomde, moest ze weer tevoorschijn komen. O wee, als haar vader dacht dat ze voor het eind van de ceremonie was vertrokken. Ze had geen zin om voor de zoveelste keer zijn preek aan te horen over de prachtige kans die hun familie had gekregen in Radovar. Over dat Jona bijna niets hoefde te doen: alleen goede cijfers op school halen, uit de problemen blijven en zich inzetten voor de Sterrenlichtgemeenschap. Als dat al te veel gevraagd was terwijl haar ouders zich vijf dagen per week uit de naad werkten om haar de beste kansen te geven, wat moesten ze dan met haar aan? Wilde ze soms als Zalman eindigen, diep onder de grond en door iedereen gemeden als de pest? Of wilde ze dat de familie Berger door haar schuld werd uitgekotst door Sterrenlicht en verbannen naar een Onderwijk? Jona zweeg meestal, keek naar de belletjes die altijd in haar vaders mondhoeken verschenen als hij zich opwond, en verdween naar een van haar schuilplekken zodra hij was uitgepraat.

Zo had ze Zalman ontmoet. Nadat haar vader een paar jaar geleden tekeer was gegaan over een onvoldoende voor aardrijkskunde die twintig minpunten had gekost, was ze het huis uit gevlucht. Ze wilde in het diepste donkere holletje verdwijnen dat ze kon vinden, dus had ze de lift genomen naar de laagste verdieping in Sterrenlicht, de -11e. Daar was ze achter een paar buizen gekropen. Ze had bijna gegild van schrik toen de nieuwe klusjesman van Sterrenlicht ineens voor haar neus stond, maar hij had haar meegenomen naar zijn armoedige eenkamerappartement, haar thee gegeven en getroost met zijn allergrootste geheim: Miepie, de rat die hij tam had gemaakt. Dat was de dag dat Zalman haar vriend werd.

Jona gluurde door de plastic palmbladeren. De Lichtceremonie op het podium was afgelopen en het Plein liep leeg. Iets verderop stond een groep klasgenoten uit de tweede klas van het Sterrencollege. Snel glipte ze achter de palmen vandaan en sloot zich aan bij de groep. Alleen Pat keek op, een computernerd met wie ze wel eens programmeerde na school. ‘Jona! Was je er al die tijd al?’

‘Ik stond bij mijn familie.’ Ze knikte in de richting van het podium, waar haar ouders met de familie Keller stonden te praten.

Leyla, lang blond haar, 40e verdieping, kwam erbij. ‘Jullie zijn vandaag toch verhuisd naar de 28e? Goed, zeg! Je moet eens bij ons komen kijken – mijn broers en ik hebben alle drie een eigen kamer en hoeven nooit meer af te wassen.’

‘Krijg je een dienstmeisje op de 40e etage?’ vroeg Pat.

‘Een vaatwasser!’

‘Te gek,’ zei Jona. ‘Zeg, ik moet er weer vandoor.’

‘Wacht nou effe! We gaan vanavond naar de CineSter met een groot deel van de klas. Er draait een nieuwe film. Kom ook.’ Pat keek haar smekend aan vanachter zijn zwarte dreads.

‘Ja, doe!’ zei Leyla.

‘Sorry, ik moet mijn spullen nog uitpakken. Veel plezier!’

Jona liep naar haar ouders, gaf de familie Keller en de andere Bovengronders een hand, passeerde de lifthal die vol stond met wachtende mensen en rende alle achttien trappen op naar hun nieuwe huis op de 28e verdieping.

Na een verhuizing speelde Jona altijd ‘zoek de tien verschillen’. Alle flats waar ze hadden gewoond leken op elkaar, behalve natuurlijk dat op de -8e en -2e verdieping geen ramen waren. Overal stonden dezelfde boekenkasten, waren de muren wit geverfd en stond in de woonkamer een lichtgrijs bankstel. Maar hoe hoger de verdieping, hoe meer luxe.

In het nieuwe appartement was een bad. Een extra slaapkamer voor oma, meer kussens op de banken, een wollig kleed op de vloer van de woonkamer. Het uitzicht was ook anders. Ze zaten nu aan de voorkant van Sterrenlicht en keken uit op Zonnekracht in plaats van Maanstraal. Niet dat dat veel verschil maakte: alle gebouwen in de Ruimtewijk waren kopieën van elkaar. Of ze nu Rode Reus I of II heetten, Eclips, Kosmium, NeoNova of Corona, ze hadden allemaal zesenvijftig bovengrondse verdiepingen, achtduizend bewoners, een school, theaterzaal, Plein, winkels en niet te vergeten drie fabrieksverdiepingen waar bewoners van boven de achttien hun punten en geld moesten verdienen. Tenminste, dat stond op Sterrennet. Zelf was Jona natuurlijk nog nooit in een ander gebouw in Radovar geweest.

Ze probeerde naar binnen te gluren bij de overburen in Zonnekracht, maar de nevel was nog niet opgetrokken en het enige wat ze zag, waren vage lichten. Hadden ze daar ook lichtgrijze banken en keken de bewoners ’s avonds naar RadoviaTV? Jona had wel eens geprobeerd om dat uit te zoeken, maar was al snel op de grenzen van Sterrennet gestuit. Ook op internet mocht je je eigen gebouw niet verlaten. De stad was volgemetseld met digitale muren.

Zouden de mensen in de Bovenwijken wel bij elkaar op bezoek kunnen? Of elkaar kunnen bellen? Niet dat Jona al een ComCell had – die kreeg je pas vanaf de 35e verdieping. Maar van Leyla had ze al begrepen dat je daar niet veel mee opschoot: je kon er alleen mee appen en internetten binnen Sterrenlicht.

Misschien was ook dat in de Bovenwijken beter. Hadden ze daar ComCells die werkten zoals in de rest van de wereld, waar ze volgens RadoviaTV niet aan te slepen waren. Zalman had verteld dat mensen in de Bovenwijken gewoon over straat liepen, dat er winkels in de straten waren, terrassen waar je koffie kon drinken. Het klonk alsof hij daar zelf wel eens was geweest, maar ernaar vragen durfde Jona niet meer. Die ene keer dat ze dat wel had gedaan, was hij dichtgeklapt als een oester en had hij gezegd dat ze maar snel naar huis moest gaan.

Jona liep naar de kamer die ze met Jimmy ging delen. Hij lag demonstratief op het bed bij het raam, alweer, maar ze had geen zin om er ruzie over te maken. Ze bevrijdde Nijnok uit de vuilniszak en zette hem naast haar hoofdkussen op het bed bij de muur.

‘Je hebt wel iets met eenogigen, hè?’ Jimmy maakte een sprong, griste Nijnok van het bed en gooide hem op en neer tegen het plafond.

‘Meer dan met eencelligen, ja. Geef terug.’

Jimmy gooide Nijnok naar haar toe, maar deed meteen daarna een greep in haar schoenendoos. Hij hield de foto van Celia en Jona omhoog. ‘Aaaaah... schattig!’

‘Geef terug.’

‘Die Celia is jou allang vergeten.’

‘Wat maakt jou dat uit? Geef!’ Jona deed een uitval naar de foto, maar Jimmy trok hem snel weg.

‘Als je hier nou eens vrienden maakt, dan heb je die foto niet nodig.’

‘Bedankt voor het advies. Ik heb alle vrienden die ik nodig heb.’

‘De lelijkste klusjesman van de wereld en... o, wacht, dat was het.’ Jimmy grinnikte.

‘Zijn jullie klaar met uitpakken?’ In de deuropening stond hun moeder. ‘We gaan de welkomstbrief openmaken. Komen jullie?’

In de woonkamer rook het inmiddels naar koffie en warme appeltaart. Rob draaide de roomkleurige envelop van het Sterrenlichtbestuur om en om in zijn handen. Zo meteen zouden ze weten welke voorrechten bij het wonen op de 28e verdieping hoorden. Het openmaken van de welkomstbrieven deed Jona een beetje denken aan Kerstmis: een feestje – maar het was altijd spannend of er voor iedereen een leuk pakje onder de kerstboom lag.

Zodra ze aan tafel zaten, scheurde haar vader met een pink de envelop open en vouwde hij het velletje open dat erin zat. Zijn ogen vlogen over het papier. Jona zag hoe de mondhoeken van haar vader tot een glimlach krulden, maar meteen daarna naar beneden trokken. Hij gooide de brief op de tafel. ‘Nee, hè. Uitslapen op zondag kunnen we wel vergeten.’

Haar moeder pakte de brief van tafel. ‘Twee procent loonsverhoging, mogelijkheid om extra puntenbonussen te verdienen voor de familiescore, twee weken korting op de vijfenzeventigplustoeslag en... Ah... We mogen iedere week naar het Ruimtepark. Op zondagochtend van acht tot tien. Met ingang van morgen.’

Jona juichte vanbinnen, maar haar vader kreunde. ‘Om zeven uur de wekker zetten om twee uur te mogen blauwbekken in de modder tussen duizenden anderen. Nou, bedankt. Eens in de twee weken vond ik meer dan genoeg.’

‘Dan blijf je toch thuis, pap,’ zei Jona.

‘Je weet heel goed dat dat niet kan. We horen dankbaar te zijn voor de rechten die het bestuur ons toekent. Ik bén dankbaar, bedoel ik, en als we verder omhoog willen in Sterrenlicht, kunnen we dat maar beter laten zien.’

Jona pakte de brief van tafel. ‘Wat is een vijfenzeventigplustoeslag? Heeft dat met oma te maken?’

Haar moeder griste de brief uit haar handen. ‘Dat is iets administratiefs.’

‘Zalman vroeg ook al hoe oud oma was.’

‘Ga je nou nog steeds met die man om? Zoek eens vrienden van je eigen leeftijd!’ Jona’s vader stond op. ‘Ik ga slapen. Het schijnt dat we morgen vroeg op moeten. Welterusten.’

Jona zei niets terug. Als haar vader in zo’n humeur was, had dat toch geen zin. De tafel trilde van de klap waarmee hij de deur achter zich dichttrok.

Jimmy propte zijn tweede stuk appeltaart naar binnen. ‘Gezellig. Staat er nog iets leuks voor mij in die brief?’

‘Jullie voldoendes op school leveren vanaf nu dubbele punten op voor de familiescore.’ Marly aarzelde even. ‘Maar jullie onvoldoendes ook dubbele minpunten. Misschien kun je vast aan je huiswerk voor maandag beginnen?’

Jimmy schoof zijn stoel zo wild naar achteren dat die omviel, en hij stormde de deur uit. Kerstmis was toch een stuk leuker, dacht Jona. Ze keek naar oma, die alweer in de stoel voor het raam in slaap was gevallen. Een paar maanden geleden hadden ze met kerst nog samen plaatjes van bloemen uitgeknipt om de kunstboom mee te versieren. Ze hadden stiekem dennengeur in de flat gespoten, samen gelachen toen Rob urenlang sniffend en snuivend door het huis liep. Maar sinds oma niet meer mee mocht naar het Ruimtepark, lachte ze bijna nooit meer. Het Sterrenlichtbestuur had de familie Berger vriendelijk verzocht om oma thuis te laten nadat ze een keer schreeuwend door het park was gelopen om zwarte vogels te verjagen. Daarna deed ze niet veel anders meer dan de hele dag in haar stoel voor het raam zitten. Iedere dag leek ze kleiner en gerimpelder, alsof ze van een druif langzaam maar zeker verschrompelde tot een krentje.

‘Hoezo is die toeslag iets administratiefs?’ vroeg Jona aan haar moeder.

‘Dat is niets om je zorgen over te maken. Maak je maar druk om haar vijfenzeventigste verjaardag. Daar gaan we een mooi feest van maken.’

‘Hoe kan dat nou? Kijk! Het gaat helemaal niet goed met haar. Je kunt oma niet opsluiten, dan verwelkt ze. Ze mist het dorp.’

‘Het is jammer dat planten verboden zijn in Sterrenlicht,’ zei haar moeder. ‘Al had ze maar een paar bloemetjes waar ze voor kon zorgen. Er is veel goeds aan Radovar, maar sommige regels vind ik een beetje overdreven.’

Jona begon hard te lachen, maar het klonk schel en onecht. ‘Een béétje? Welke idioot verzint die regels?’

‘Zo mag je niet praten, Jona! We weten hoe erg het was in Radovar voor president Starkin de Grote Schoonmaak hield. Burgemeester Havers heeft de stad daarna vanaf de grond opgebouwd.’

‘Alsof een paar plantjes viezer zijn dan al dat beton en asfalt waarmee ze de stad heeft volgeplempt. Heeft ze soms smetvrees?’

‘Je zou het bijna denken hè, met de Grijze Brigade die de straten schoonhoudt.’ Haar moeder sloeg geschrokken haar hand voor haar mond.

‘Foei, zo mág je niet praten, mam!’ Jona’s lach was nu wel echt.

Marly woelde door haar krullen. ‘We moeten het er voorlopig mee doen, vrees ik. Gelukkig kun jij vanaf nu iedere zondag lekker buiten rennen. Misschien kunnen we foto’s maken voor oma, dan kan ze toch een beetje van het park genieten.’

Jona knikte afwezig. Ineens wist ze wat het perfecte verjaardagscadeau voor oma zou zijn.

4

De ochtendlucht voelde fris aan op Jona’s huid. Het was pas negen uur en de maartzon was nog niet sterk genoeg om de nachtelijke kou te verjagen. Maar Jona hield van de koelte. In Sterrenlicht was het standaard twintig graden. Ze voelde zich daar altijd een beetje plakkerig. Misschien droomde ze daarom zo vaak over de zee. Hoe de golven het stof van de stad van haar afspoelden, hoe haar lijf zou tintelen van de kou en het zout. Hoe ze kon verdwijnen in de diepte, met niets anders om haar heen dan nachtblauw water. Een zee van stilte.

Ze zoog de koude lucht diep in haar longen en blies hem daarna in wolkjes weer uit. In haar nek kietelden grassprieten. Over de takken hoog boven haar hoofd lag een lichtgroene waas. Twee weken geleden waren de bomen nog kaal, maar de lente kwam nu snel. Ze deed haar ogen dicht. Vlakbij ruiste water. Jona verbeeldde zich dat ze in een bergweide lag, naast een waterval die van de rotsen kletterde. De bal tegen haar hoofd bracht haar snel terug naar het Ruimtepark. Het was altijd stervensdruk in het park, zelfs op zondagochtend om negen uur. Er was nu eenmaal maar één park voor alle inwoners van de Ruimtewijk – en de meeste daarvan waren ingeroosterd op zondag.

Ze hees zich omhoog. Jimmy rende verderop achter een voetbal aan. Haar ouders zag ze nergens, die zaten vast in het café op de heuvel. De cappuccino daar was het enige wat haar vader te pruimen vond aan het park. Een beter moment om het cadeautje voor oma te regelen zou er niet komen. Ze veegde de grassprietjes uit haar nek en liep naar de achterkant van de heuvel, waar een dichtbegroeid gebied was met paadjes die tussen de struiken en bloemen kronkelden. Jona speurde in de borders naar een plant die oma mooi zou vinden. Al snel viel haar oog op een exemplaar met tere roze bloemknoppen die haar deden denken aan de steentjes in oma’s lievelingsoorbellen.

Ze draalde tot het gezin dat voor haar liep de hoek om was. De jongens die iets verderop in een boom zaten letten niet op haar; het zoenende stelletje tussen de rododendrons ook niet. Iets verderop schuifelde een oude man, maar helemaal leeg zou het drukbelopen pad nooit zijn. Vlakbij klonken alweer stemmen van mensen die eraan kwamen. Jona ritste haar jas open en knielde om haar veter te strikken. Toen de man zich even omdraaide, trok ze met een forse ruk de plant uit de grond en stopte die met een paar handenvol aarde in de zoom van haar shirt. Met haar schoen trapte ze de aarde aan en schoof een paar bladeren over het gat. Daarna trok ze haar jas strak dicht, liep terug naar het grasveld en wachtte bij de fontein tot de zoemer van tien uur ging.

Ze probeerde haar ademhaling onder controle te krijgen. Diep in, langzaam uitblazen. Als ze rustig bleef, had ze niets te vrezen. Er werd nooit iemand gefouilleerd bij de uitgang.

Ze vloog bijna een halve meter omhoog toen ze de hand op haar schouder voelde. ‘Jimmy! Rotjong!’ riep ze. Maar achter haar stonden een man en een vrouw in een groene overall met een embleem van een hark. De Groene Brigade in de parken had een vriendelijke uitstraling, in tegenstelling tot hun grijze collega’s die de straten van de stad schoonhielden. Jona zag de Grijze Brigade regelmatig door de straat rijden in hun metallicgrijze terreinwagens. Hun logo was een bezem, maar iedereen die de nieuwsberichten op Sterrennet las, wist dat ze meer opruimden dan straatvuil. Groepen zwervers bijvoorbeeld, die vanuit de Onderwijken de Tussenwijken in trokken. Laatst passeerde een groep Grijze Brigadiers te voet toen ze naar het park liepen. Als keurige Tussenwijkers die op het juiste tijdstip buiten waren hadden ze niets te vrezen, maar bij het zien van de stevige laarzen en spiegelende zonnebrillen van de Grijze Brigadiers was er een koude rilling over haar rug gelopen. Maar voor de Groene Brigadiers in het park was niemand bang. Die liepen gezellig te harken en schoffelen in het park. Jona had wel eens een praatje met ze gemaakt. Maar nu was de blik in hun ogen staalhard.

‘Loop maar even met ons mee,’ zei de vrouw, ‘dan kun je teruggeven wat niet van jou is.’

‘Waar zijn je ouders?’ vroeg de man.

‘Weet ik niet.’ Jona’s stem klonk vreemd en ver weg. ‘Koffiedrinken misschien.’

‘Naam en gebouw?’

‘Jona Berger, Sterrenlicht.’

Steeds meer mensen bleven staan en keken naar haar. Jimmy was er een van, zag ze. En de oude man die ze op het pad had gezien. Hij was druk aan het praten en wees in haar richting. Toen haar blik de zijne kruiste, zag ze een glimp van triomf. Ze namen haar mee naar het parkkantoor bij de ingang. De vrouw bracht haar naar een kamertje.

‘Maak je jas maar open.’ Jona’s vingers waren bevroren. ‘Nu, alsjeblieft. Anders doe ik het voor je.’

Ze opende haar jas. De plant viel op de grond.

‘Ah. De Dicentra Formosa.’ Jona keek verward. De vrouw raapte de plant op van de vloer. ‘Een gebroken hartje. Zo heet de plant die je hebt ontvreemd. Passend. Als je zo doorgaat, zul je heel wat harten breken. Om te beginnen die van je ouders.’

‘Het was een cadeau voor mijn oma. Die wordt over een paar dagen vijfenzeventig.’

‘Vijfenzeventig!’ De vrouw keek een beetje raar. Was dat medelijden? Maar in een flits was het weer weg.

‘Ze mag niet meer naar het park omdat ze een beetje vreemd doet. Maar dat komt juist doordat ze het dorp mist. De bloemen.’

De deur zwaaide open. De man van de Groene Brigade kwam binnen met haar vader en moeder. Marly keek geschrokken, Rob was knalrood.

‘Uw dochter is betrapt bij het stelen van een plant, een Dicentra Formosa, om precies te zijn. Ze had de bedoeling die illegaal een gebouw in te smokkelen en cadeau te doen aan haar oma.’

‘Jona!’ brieste Rob. ‘Heb jij dit bedacht?’ vroeg hij zijn vrouw.

‘Natuurlijk niet! Alsof ik haar iets zou laten stelen!’

‘Het gaat niet alleen om het stelen, mevrouw Berger. U bent toch op de hoogte van de Flora- en Fauna-wet regel 2 sub 1? Het is ten strengste verboden om levende planten of dieren te houden in Radovar. U wilt niet weten hoeveel ziekteverzuim dat scheelt in de stad.’

‘Overdrijft u nu niet een beetje? Ik kan me niet voorstellen dat we ziek worden van een plantje,’ zei Marly. Rob verschoot van rood naar paars.

‘Gelukkig maakt niet u de regels in deze stad, maar luisteren we naar het advies van microbiologen en botanici. We nemen al genoeg risico door mensen bloot te stellen in de parken. Als we flora en fauna in de gebouwen gaan toestaan, is het einde zoek.’

‘Maar...’ zei Jona’s moeder, voor ze een harde por kreeg van haar man.

‘Ouders moeten het goede voorbeeld geven. Ik begrijp wel waar het is misgegaan met uw dochter. Uiteraard kunnen we dit niet onbestraft laten.’

‘Mijn dochter bedoelde het goed. Het was heel dom van haar, maar we zullen ervoor zorgen dat het nooit meer gebeurt.’ Jona haatte de kruiperige klank in de stem van haar vader. Ze wilde opspringen en zeggen dat ze het zo weer zou doen. Maar de waarschuwende blik van haar moeder hield haar tegen.

De vrouw vroeg Jona’s Sterrenpas, schoof achter de computer en typte een aantal gegevens in. Het leek eindeloos te duren voor ze opkeek van het scherm. ‘We zullen het voor nu laten
bij vijfhonderd strafminpunten. Zoals je weet worden die per direct afgetrokken van de familiescore. Een duur bezoekje aan het park.’

5

38.687. De cijfers op het scorebord bij de familie Berger knipperden rood, het teken dat er minpunten waren afgetrokken. Jona durfde bijna niet naar haar vader te kijken. Hij leek nog het meest op een wandelende vulkaan die op uitbarsten stond. Zijn wangen gloeiden en zijn ogen sprongen bijna uit hun kassen. Hij had de hele terugweg geen woord gezegd. Zodra ze thuis waren, was hij naar zijn slaapkamer gegaan en had de deur met een klap dichtgegooid. Jimmy had haar aangekeken alsof ze een pissebed was en was naar een vriend vertrokken.

Marly zette een kop thee voor Jona neer en legde er een koekje naast. Samen keken ze naar oma, die in de stoel voor het raam zat te slapen.

‘Dat was superdom van je, Jona. Maar ik vind het heel lief dat je dat voor oma wilde doen. Je maakt je echt zorgen, hè?’

‘Ze had beloofd dat ze honderd zou worden. Ze is nog niet eens vijfenzeventig en het lijkt alsof ze langzaam verdwijnt. Ik wil niet dat ze weggaat.’

Marly keek Jona niet aan, maar roerde aandachtig in haar kopje thee. ‘Luister eens. Er zijn mensen die denken dat oma beter ergens anders kan wonen.’

‘Wat?’

‘Er zijn speciale zorgplekken in de stad. Plusgebouwen, noemen ze die. Daar kunnen ze heel goed voor oma zorgen. Beter dan wij.’

Jona sprong op. ‘Nee! Wil je oma wegbrengen?’

‘Ik weet het nog niet. Misschien is het beter voor haar. Wij werken vijf dagen per week, jullie gaan naar school. Ze zit hier maar, helemaal alleen.’

‘En dus breng je haar naar een plek waar ze niemand kent? Oma mist gewoon het dorp! Stomme rotstad.’ Jona sloeg haar handen voor haar gezicht. Ze voelde de hand van haar moeder op haar schouder, maar schudde hem af.

Marly aarzelde even, stond op, zocht tussen de boeken in de kast en trok er een uit. Ze legde hem voor Jona neer. ‘Kijk eens. Een cadeau voor oma.’ Ze sloeg het boek open en haalde er een dichtgevouwen vloeipapiertje uit. Voorzichtig vouwde ze het open. Op het dunne papier lagen zeven zaadjes. ‘Er moet alleen nog een beetje aarde bij. Wat denk je, kan je vriend Zalman dat regelen?’

Jona staarde van de zaadjes naar de slaapkamerdeur. Aan het geritsel te horen zat haar vader woedend de RadoviaBode te lezen. ‘Als ze dit zien, krijgen we nog meer minpunten.’

‘Onzin. Die paar bloemetjes zijn iets heel anders dan een plant uit het park stelen. Ik kan me niet voorstellen dat het Sterrenlichtbestuur hier een probleem van maakt. Bovendien hoeft niemand het te weten. Het geheim van de familie Berger!’

‘En pap?’

‘Laat die maar aan mij over.’

Jona had gewacht tot het donker was voor ze op pad ging. Wat dacht haar moeder, dat Zalman een zak aarde had liggen voor Sterrenlichtbewoners die illegaal planten wilden kweken? Hij was wel raar, maar niet gek. En wat als hij haar toch ging helpen en in de problemen kwam? Dat wilde ze niet op haar geweten hebben. Het was beter om het zelf te regelen. Via de hoofdingang zou ze nooit ongezien buitenkomen, ook niet nu er alleen een nachtportier achter de balie zat. Maar Sterrenlicht had ook een achteringang. Zalman had haar een keer meegenomen toen er een probleem was met een van de goederenliften en hij een paar extra handjes nodig had.

Officieel was het niet verboden in Radovar om de gebouwen te verlaten. Maar wie werd betrapt op ‘ongeoorloofd flatvertrek’ kon een fikse korting verwachten op de familiescore. Al op haar eerste dag in Sterrenlicht was ze erachter gekomen dat het de bedoeling was dat ze binnen bleef. Terwijl haar ouders de spullen uitpakten, was ze weggeglipt. Ze had naar de aardige mensen achter de balie in de hal gezwaaid en was door de hoge glazen deuren naar buiten gehuppeld omdat ze wilde buitenspelen. Niemand had haar tegengehouden, de mensen achter de balie hadden vrolijk teruggezwaaid. Maar aan het eind van de week kreeg de familie Berger de rekening gepresenteerd: honderd minpunten. Haar vader had haar briesend duidelijk gemaakt dat als ze nog één voet buiten het gebouw zou zetten zonder toestemming, ze een maand lang het Plein moest vegen om de punten terug te verdienen. Ook al was ze pas zeven.

Later had hij het verschillende keren geprobeerd uit te leggen. ‘Het is simpel,’ zei hij dan. ‘Het draait om toewijding. De bewoners die het meest waardevol zijn voor Sterrenlicht, verdienen de meeste punten. Als je niet in het gebouw bent, draag je niets bij – en dus krijg je voor die tijd geen punten.’ Maar Jona snapte het niet, hoe vaak haar vader het haar ook had uitgelegd. Wat ze wel begreep, was dat ze in grote problemen kwam als ze naar buiten ging. Niet alleen vanwege de familiescore, had haar vader gezegd. ‘Het is levensgevaarlijk – het wemelt van het gespuis uit de Onderwijken. En wat als de Grijze Brigade denkt dat jij daarbij hoort? Want waarom zou je anders op straat zijn? Voor je het weet, vegen ze je op en brengen ze je naar een Onderwijk. Ik weet niet of we je dan wel kunnen terugvinden.’