Marloes Morshuis

QUOTUM

PROJECT Z

Lemniscaat Rotterdam

Van Marloes Morshuis verschenen bij Lemniscaat:

Koken voor de keizer

Borealis

De schaduwen van Radovar

De auteur ontving voor dit boek een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

© 2020 Marloes Morshuis

Omslag en boekverzorging: Megan Hoogenboom

Nederlandse rechten Lemniscaat b.v.,

Vijverlaan 48, 3062 HL Rotterdam, 2020

ISBN 978 90 477 1180 3

NUR 284

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Druk- en bindwerk: Wilco, Amersfoort

Dit boek is gedrukt op milieuvriendelijk, chloorvrij gebleekt en verouderingsbestendig papier en geproduceerd in de Benelux, waardoor onnodig en milieuverontreinigend transport is vermeden.

Kijk voor spelletjes, lessuggesties en meer op:

www.lemniscaat.nl

quo•tum

1. Toegestane hoeveelheid

2. Vastgesteld deel

We can never go home

We no longer have one

(‘No Sound But The Wind’ – Editors)

zeven jaar eerder

De jongen zat bovenaan de trap te luisteren. Hij had geen idee hoe de man bij wie de stem hoorde eruitzag, want zijn ouders hadden hem als een lastig vliegje weggewuifd zodra het bezoek arriveerde.

‘Maar het is zaterdagavond!’ had hij geprotesteerd. Zijn moeder had één wenkbrauw opgetrokken. Dat was het signaal voor hem om de trap op te rennen en zijn kamerdeur dicht te slaan – en daarna op zijn tenen terug te sluipen. De trap liep in een open, halfronde boog naar beneden, het marmer in de hal weerkaatste de stemmen die uit de woonvertrekken klonken.

Altijd als er bezoek was, zat hij daar. Als een spons zoog hij ieder afgeluisterd woord op tot hij bijna uit elkaar barstte van trots. Daar, op de trap, nam hij zich voor dat zijn ouders op een dag trots op hém konden zijn.

De zware stem die vanavond door het huis galmde, kende hij nog niet – of toch wel? Diep in hem rinkelde een belletje. De stem bracht verslag uit van een of andere bijeenkomst.

‘Ik heb twee dagen naar hun geklaag geluisterd en toen duidelijk gemaakt dat we het probleem zelf zouden oplossen als het
verdrag er niet komt. Definitief.’ Een korte lach. ‘Daar was niet iedereen het mee eens. Zo voorspelbaar, je kunt ze zo aanwijzen op de wereldkaart. Hoe kleiner het landje, hoe groter het zelfmedelijden. Ze rolden zowat over elkaar heen voor de microfoon om te vertellen hoe zwaar ze het hebben. Massa’s vluchtelingen, bosbranden, droogte, overstromingen, het hield niet op. Maar toen ik zei dat geen enkel land de ballen had om te doen wat nodig is, waren ze ineens stil.’

‘Het zijn allemaal kikkers,’ zei zijn moeder, haar stem koel en beheerst als altijd. ‘Stop ze in een pan koud water en ze blijven rustig zitten als je het vuur aanzet. Ze hebben niet in de gaten dat het water heet wordt. Tot het te laat is en ze gekookt zijn.’

Een korte, blaffende lach. ‘Precies. Ik heb ze lekker laten kwaken. En daarna gezegd dat ze gelijk hebben en wij daarom van harte bereid zijn om meer ruimte te maken op de wereld. Poef. Eén druk op de knop. Geen probleem.’

‘Toen waren ze uitgekwaakt, zeker.’ De tinkelende lach van zijn moeder. Altijd als hij die hoorde, stegen er belletjes op in zijn buik. Jammer dat ze zo weinig lachte. ‘Dus dat Bevolkingsverdrag komt er. Onder onze voorwaarden.’ De stem van zijn moeder klonk nu weer zakelijk.

‘Check. Tien miljard en geen mens meer. Het is een start.’

Druk gepraat. Het geluid van een champagnekurk die met precies de juiste plop uit de flessenhals gleed – knallen was ordinair, was hem al vroeg geleerd. De jongen schoof een beetje naar voren en keek voorzichtig om het hoekje. De man stond onderaan de trap en keek hem recht aan. Van schrik viel hij bijna naar beneden. Hij had deze man vaker gezien. Op het nieuws. Een koude tochtvlaag trok door het trapgat. De haartjes op zijn armen gingen overeind staan. Hij kneep zijn ogen stijf dicht en deed ze voorzichtig weer open. De man stond er nog. Hij knipoogde, kromde zijn wijsvinger en wenkte hem. De jongen stond op en daalde met trillende benen de trap af.

1

Uitgerekend op een van de ijzingwekkendste dagen in het leven van Axel en Tommy Stevens ontdooide het huis. Het kraakte, alsof het zijn verkleumde botten uitstrekte in de ochtendzon. Axel was wakker geworden van een zonnestraal die zich door de spleet tussen de gordijnen wurmde en een smalle baan warmte in zijn kamer wierp. De winter was bijna voorbij, maar het venijn zat in de staart. Na maanden grijs kwakkelweer was de temperatuur in maart alsnog dramatisch gezakt. Het binnenland van Europa verdween wekenlang onder een sneeuwdeken, de huizen van slinkers veranderden in koelkasten.

Als Axel zin had om te zwelgen in zelfmedelijden, stelde hij zich voor hoe het ook alweer was om verkleumd uit school te komen en tegen de verwarming aan te kruipen. Warme chocolademelk te drinken, zijn bureaulamp aan te doen, te worstelen met zijn wiskundehuiswerk. Als je hem een paar jaar geleden had gezegd dat hij nog eens zou terugverlangen naar de stelling van Pythagoras, had hij je in je gezicht uitgelachen.

Sinds twee jaar bleven de verwarmingen in het huis van de familie Stevens koud. Leerde Axel geen wiskunde meer, maar raapte hij samen met Tommy zes dagen in de week van acht tot vijf zwerfvuil van de straten van Bonnheim, het slaperige stadje dat tot regeringshoofdstad was gepromoveerd toen een groot deel van Europa één land werd: de Euro-Unie. Zwaar en smerig, dat vatte hun leven als slinker wel zo’n beetje samen. De winters waren een koude versie van de hel, maar misschien waren de stikhete zomers zonder koelkast en airco nog erger.

Axel luisterde naar het gedrup van smeltende ijspegels en genoot van de smalle streep zon op zijn gezicht. Kon hij maar opnieuw in slaap vallen en wakker worden van de geur van versgebakken broodjes. Van de jankmuziek die zijn vader altijd veel te hard zette toen er nog stroom uit de stopcontacten kwam, of van het getik van de verwarmingsbuizen waar hij vroeger helemaal gek van werd. Kon hij maar wakker worden uit deze nachtmerrie en terug naar de tijd voordat ze slinkers werden. Of beter nog: naar de tijd dat er geen Bevolkingsverdrag bestond en de Wereldraad niet met een quotum bepaalde hoeveel mensen er in een land mochten wonen… en hoeveel er moesten verdwijnen als dat er te veel waren.

Dat zat er niet in, wist Axel maar al te goed. Maar misschien was het niet te veel gevraagd om morgen wakker te worden met de geruststellende gedachte dat Philip Foxen de presidentsverkiezingen van vandaag had verloren.

De vloer van de zolderkamer boven zijn hoofd kraakte. Tommy stond vast te trappelen om aan zijn werkdag te beginnen. Het uitslovertje. Toen ze nog naar school mochten, haalde hij de hoogste cijfers van zijn klas. Nu vulde zijn broertje de meeste vuilniszakken bij de Stadsdienst van Bonnheim.

Axel gooide de berg dekens van zich af, schoof de gordijnen open en keek naar de dampende schoorstenen aan de overkant van de straat. Zoals altijd voelde hij een steek van jaloezie. Alleen uit die van de Jespers kwamen geen wolkjes. De familie Jespers had net de eerste winter als slinker achter de rug. Wat zouden hun dochtertjes Luna en Maya het koud hebben.

Hij liet zich op de vloer vallen en deed dertig push-ups. Hij moest niet zeuren. Hij was zestien, sterk en taai: hij kon heel wat meer hebben dan de kleutertjes van de overburen. En hij mocht blij zijn dat hij in de Euro-Unie woonde. Vette pech als je in de slinkstand werd gezet, maar je kon het wel navertellen. In hun land was moord nog strafbaar, braken geen mysterieuze dodelijke ziektes uit die hele dorpen wegvaagden, mochten vrouwen nog baby’s krijgen en mensen boven de zeventig naar het ziekenhuis.

Dat was in de meeste landen die een quotum van de Wereldraad hadden gekregen wel anders.

2

‘Ik snap niet dat jij die smeerolie drinkt.’ Tommy keek met een vies gezicht naar het halflege kopje in Axels handen.

Axel haalde zijn schouders op en goot de laatste slokken naar binnen. Het gemeen bittere mengsel dat ze bij de Stadsdienst ‘koffie’ noemden, brandde zich een weg door zijn slokdarm, maar warmde hem in ieder geval op. Hij vouwde zijn verkleumde handen om de kop en keek naar de tientallen jonge slinkers die zich zoals iedere ochtend verzamelden in het broeierige hok dat door de gewone medewerkers van de Stadsdienst ‘de slinkerkantine’ werd genoemd. Er hing een onheilspellende stilte vandaag. Niemand zei het F-woord. Dat was niet nodig. Presidentskandidaat Philip Foxen was de olifant in de kamer: iedereen zag hem, maar niemand zei er iets over. Wat had het voor zin? Ze konden alleen maar afwachten of hij hen plat zou stampen.

Tommy rook aan het rode hesje in zijn handen en kneep daarna zijn neus dicht. Axel negeerde het. Niet dat Tommy geen punt had. De hesjes stonken naar oud zweet, maar Axel vond het veel erger dat ze ‘Ik ben een slinker!’ schreeuwden. Hun ouders konden nog zo vaak zeggen dat slinkers geen haartje minder waren dan wie dan ook. Dat hun landgenoten hen juist op handen moesten dragen, omdat de Euro-Unie door de slinkerconstructie het quotum van de Wereldraad haalde zonder bloedvergieten. Maar zo was het niet. De meeste mensen keken snel de andere kant op als ze slinkers vuil zagen prikken. Soms zag Axel een blik vol medelijden, maar daarin gloorde altijd opluchting – gelukkig ben jij het, niet ik.

‘Ik snap dat het hard is om slinker te zijn, omdat je zoveel moet inleveren. Maar weet dit: ook al tellen slinkers officieel nog maar als halve inwoner, onze liefde voor jullie is verdubbeld,’ had president Julia Welting met haar droevige hondenblik gezegd in een toespraak vier jaar geleden. Daarna had ze de eerste groep inwoners van de Euro-Unie officieel in de slinkstand gezet, een ID-kaart met een maansikkel-stempel overhandigd en ze veel succes gewenst met hun gehalveerde leven.

Inmiddels waren er een paar miljoen slinkers in de Euro-Unie. De liefde voor hen was al snel bekoeld – en nadat presidentskandidaat Philip Foxen zijn koude vissenogen op slinkers had gericht, zelfs tot het vriespunt gedaald. Er was geen ontsnappen aan. Overal in de stad staarde Foxen je aan vanaf enorme billboards. Axel kreeg er koude rillingen van. Een paar keer had hij er kiezels tegenaan gegooid, tot Tommy hem smeekte daarmee op te houden. ‘Ben je bang, Tommytummy?’ had hij gevraagd. Normaal werd Tommy altijd woedend als Axel zijn oude koosnaampje gebruikte. Maar dit keer niet. ‘Ja, dat zou jij ook moeten zijn,’ had hij gezegd. Met in zijn ogen die rare ernstige blik die Axel het gevoel gaf dat er een oud mannetje in het magere puberlijf van zijn broertje was gekropen.

Natuurlijk was Axel bang dat Foxen vandaag tot president van de Euro-Unie werd verkozen, maar dat hoefde Tommy niet te weten. Hij negeerde dat gevoel zelf ook liever, al werd dat steeds lastiger. Gisteren waren ze een hele dag bezig geweest om graffiti van een brug te schrobben. SLINKERS ZIJN STINKERS.

De weinige speelruimte die de slinkers hadden, was het afgelopen jaar geruisloos verdwenen. Eerder keek de politie wel eens de andere kant op als iemand hun iets toestopte, of als ze een winkelcentrum binnenglipten om op te warmen. Dat was voorbij. Een paar weken geleden was hun ploeggenootje Jenna opgepakt toen ze stiekem zat te lezen in de bibliotheek. Ze was niet meer teruggekeerd bij de Stadsdienst en niemand wist waar ze nu was. Ze waren met de ploeg bij haar huis gaan kijken, maar dat was verlaten.

De ijzige wind was aangewakkerd toen Philip Foxen zich kandidaat stelde voor het presidentschap van de Euro-Unie. Eerst hadden ze gelachen bij Axel thuis. Dacht Foxen echt dat hij Julia Welting van de troon kon stoten? Het was pas vijf jaar geleden dat heel Europa in shock was door de beelden van de paddenstoelwolk. De rest van de wereld had gejuicht toen de Wereldraad een kernbom had gedropt op de verlaten toeristenoorden in het zuiden van de Euro-Unie. Had de Euro-Unie maar niet moeten weigeren om zich aan het quotum te houden. Het verweer van de Euro-Unie dat ze alleen maar te veel inwoners had omdat het dunbevolkte noordelijke deel zich snel had afgescheiden om aan het quotum te ontkomen, werd weggehoond.

Voorzitter Morrigan van de Wereldraad had vernietigend uitgehaald: ‘De aarde piept en kraakt. Het is bittere noodzaak om de wereldbevolking terug te brengen naar tien miljard mensen, nu een steeds kleiner deel van de aardbol bewoond kan worden. Het water stond ons aan de lippen, we waren een vingerknip verwijderd van een allesverwoestende kernoorlog, toen alle landen besloten de handen ineen te slaan en het Bevolkingsverdrag te sluiten. Een zeer pijnlijk, maar dapper besluit, dat ook is ondertekend door de Euro-Unie.

Dat die nu met slappe smoezen komt en weigert om inwoners in te leveren, is een klap in het gezicht voor alle landen waar wel bloed en tranen vloeien. Landen die niet in het verleden leven en die hun verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst van de aarde. Helaas voelt de Euro-Unie zich kennelijk nog steeds ver verheven boven de rest van de wereld en denkt ze dat haar inwoners zo briljant en uniek zijn dat ze onmisbaar zijn. Het is tijd om ze uit die droom te helpen. In werkelijkheid strompelt de Euro-Unie al jaren in de wereldarena rond als een kreupel, oud werkpaard met oogkleppen. Als onze laatste waarschuwing de Euro-Unie niet wakker schudt en ze niet direct begint met het verwijderen van inwoners, dan helpen wij een handje. De volgende bom is raak. Denk Londen, Parijs, Berlijn.’

En toen was daar justitieminister Julia Welting, die een briljante uitweg voor de Euro-Unie bedacht. Slinkers. Ze overtuigde de Wereldraad, werd met een overweldigende meerderheid tot president verkozen en redde zo de levens van miljoenen mensen in de Euro-Unie.

Axel wist nog precies hoe meneer Hermans het had uitgelegd op school. Hij had een cirkel getrokken op het bord en die volgetekend met dikke poppetjes. Daarna had hij de lijnen uitgegumd en de poppetjes smaller gemaakt. ‘Kijk, als je de mensen laat slinken, dan is er wel genoeg ruimte.’

‘Moeten we afvallen?’ had Ayla verontwaardigd geroepen. De hele klas had gelachen, ze was knalrood geworden.

‘Je moet het niet letterlijk nemen,’ had meneer Hermans gezegd. ‘De mensen die slinkers worden, mogen bijvoorbeeld geen gas en stroom gebruiken, niet naar school, niet autorijden, niet met de trein. Ze moeten hun geld inleveren en mogen geen spullen meer kopen. Zo halveert hun voetafdruk – en nee, dan heb ik het niet over hun schoenmaat, Ayla! Ze gebruiken dan nog maar zo weinig van de aarde dat we ze maar als halve inwoner hoeven mee te tellen. Als de Wereldraad zegt dat er volgend jaar een miljoen mensen moet verdwijnen uit de Euro-Unie, dan zetten we er twee miljoen in de slinkstand. Twee miljoen keer een half is maar één miljoen. Probleem opgelost. Snappen jullie?’

Het was pas weer stil geworden in de klas toen ze sommen moesten maken over het quotum. Wie die slinkers dan moesten worden, daar dachten ze niet aan. Het leek heel ver weg van hun mooie schoolgebouw in een van de groene buitenwijken van Bonnheim.

Axel snapte het niet. Het was nog maar vier jaar geleden dat Julia Welting als de grote held van de Euro-Unie werd verkozen tot president – en toch steeg Philip Foxen nu razendsnel in de peilingen. De extreem strenge slinkerregels die Foxen wilde invoeren, vond Axel niet eens het engste. Dat was hoe Foxen keek als hij ‘slinker’ zei. Alsof hij een handvol regenwormen uitspuugde.

3

Er stond een lange rij voor het stembureau naast het park dat ze vandaag schoon moesten maken. De wachtende mensen staarden naar de grond, in de verte, op hun telefoon. Niemand keek naar het groepje slinkers dat in hun rode hesjes vuil prikte.

‘Ze durven niet naar ons te kijken. Ze gaan vast allemaal op Foxen stemmen, ze schamen zich,’ zei Tommy. ‘Het gaat helemaal mis, Ax.’

‘Wat heb jij vandaag? Je staat al de halve ochtend als een zoutzak naar die mensen te staren,’ zei Axel. ‘Die rotzooi komt niet vanzelf in je vuilniszak.’ Hij trok Tommy mee naar de struiken en raapte een halfvol bierblikje op. Zou hij? De vorige keer zat er een peuk in. Hij proefde weer de smerige smaak van as in zijn keel en gooide het blikje in zijn vuilniszak. ‘Kom op, Tommy. Je ziet spoken. Vanavond kruipt Foxen terug onder de steen waar hij vandaan kwam. Die mensen daar hopen vast ook dat de ellende snel voorbij is.’ De strijd tussen Welting en Foxen om het presidentschap had een spoor van vernieling getrokken door het land. Ruzies tussen voor- en tegenstanders van Foxen dreven een wig tussen collega’s, vrienden, families. Steeds vaker braken er vechtpartijen uit op straat.

Tommy draaide zich om en keek Axel aan. ‘Spoken? Slinkers hebben geen stemrecht! Heb je bedacht wat er gebeurt als Foxen aan de macht komt? Of ben je alleen maar bezig met hoeveel push-ups je kunt?’

Dat deed pijn. Axel balde zijn vuist, maar hield zich in toen hij zag dat Tommy’s ogen waterig werden. Hij ontspande zijn vingers. ‘Je vergeet iets: de mensen die wel mogen stemmen kunnen ook slinker worden. Waarom zouden ze iemand kiezen die slinkers haat?’

‘Je bedoelt dat ze zich dan in hun eigen voet schieten? De meeste mensen kijken niet verder dan hun neus lang is.’ Tommy veegde zijn ogen af met een slip van zijn rode hesje en snoot er daarna zijn neus in. ‘Wij hadden toch ook nooit gedacht dat we slinkers zouden worden? En mensen denken dat ze vast wel een vrijstelling kunnen regelen als ze worden uitgeloot. Weet je, Ax… ik snap niet waarom mam die niet heeft gekregen. Ze was zo’n beroemde journalist!’

‘Misschien daarom juist.’

‘Wat bedoel je?’

Axel haalde zijn schouders op. Tommy was een mama’skindje, dat geen kwaad woord over zijn moeder wilde horen. Hij had maar één keer in zijn leven gevochten, toen een klasgenootje haar had beledigd. Maar de waarheid was dat hun moeder een speciaal talent had om mensen tegen de haren in te strijken. Dat was haar kracht – en haar zwakte. In lange donkere nachten, als Axels maag rommelde en zijn hersens zich in onmogelijke bochten kronkelden, vroeg hij zich wel eens af of zijn moeder te veel lastige vragen had gesteld aan de verkeerde mensen.

Toen ze twee jaar geleden in de slinkstand werden gezet, had Axel het nauwelijks kunnen geloven. Wiskunde was nooit zijn favoriete vak geweest, maar hij kon wel uitrekenen hoe klein de kans was dat zijn familie een slinkerlootje zou trekken: miniem. Zeker driekwart van de slinkers bestond uit mensen die niet waren geboren in de Euro-Unie. Veel van hen waren gevlucht uit de verstikkend hete en droge landen in het zuiden en oosten; voordat het Bevolkingsverdrag werd ingevoerd, de grenzen potdicht gingen en illegale vluchtelingen meteen werden afgevoerd naar een van de krimpkampen van de Wereldraad. Het was logisch dat mensen die hun hele leven in de Euro-Unie woonden meer rechten hadden dan nieuwelingen, vond Julia Welting.

‘Ze heeft geen keus,’ had hun vader gezegd toen Tommy vroeg of dat wel eerlijk was. ‘Anders breekt er een opstand uit en kan ze het slinkersysteem niet invoeren. Dan gaat het levens kosten om het quotum te halen. Heel erg veel levens.’

‘Precies. En raad eens wie dan de eerste slachtoffers zijn?’ Hun moeder had grimmig geklonken. ‘De nieuwkomers zijn toch wel de klos. Een slinkerleven is beter dan helemaal geen leven.’

Voor de rest van de slinkerplekken werd eerlijk geloot onder alle bewoners van de Euro-Unie. Zei de regering. Maar mensen met geld, macht en goede contacten wisten vaak een vrijstelling te bemachtigen. Waarom was dat de familie Stevens dan niet gelukt?

‘Ik ben echt bang, Ax,’ fluisterde Tommy. Hij klemde zijn prikker zo stevig vast dat zijn knokkels wit waren.

‘Dat hoeft niet,’ zei Axel. ‘Zelfs als Foxen president wordt, kan hij niet alles maken. We wonen nog steeds in een democratie.’ Hij zag dat zijn broertje hem niet geloofde. Logisch, dat deed hij zelf ook niet.

Tommy plukte een lege chipszak uit de smeltende sneeuwblubber in het gras. Paprika-ribbel. Hoeveel van die zakken hadden ze vroeger niet leeggegeten? Onderuitgezakt op de bank met een film. Na de voetbaltraining. Tijdens het gamen. Tommy keek even verlangend naar de chipszak, verfrommelde hem en stopte hem in de vuilniszak.

In de lunchpauze verbeterde hun stemming. Ze gooiden met z’n allen sneeuwballen naar een enorm billboard waarop Foxen stond afgebeeld voor een opkomende zon. Zijn hand stak omhoog, de wijsvinger en duim vormden het bekende rondje dat symbool stond voor de zon.

Uit Foxens mond op het billboard stroomden de woorden van zijn verkiezingsslogan: STEM VOOR EEN ZONNIGE TOEKOMST! Dat klonk onschuldig – maar niet als je wist dat op de voordeuren van slinkerhuizen een bordje met een maansikkel werd gespijkerd.

Het lukte Axel om beide ogen van Foxen dicht te gooien. Zelfs het nieuwe meisje, Sunny, deed mee. Hun ploegbaas had verteld dat haar familie al bijna vier jaar in de slinkstand stond, als een van de eerste in het land. Waarom Sunny was overgeplaatst naar de Stadsdienst zei hij niet, maar Axel gokte dat ze bij haar vorige slinkerdienst in de problemen was gekomen. Gelukkig trok ze haar mond niet vaak open, want hij had zijn vuisten al een keer in zijn zakken moeten stoppen om die niet dicht te slaan. Ze hadden erg gelachen om haar naam. Sunny? Haar ouders hadden haar beter Shady kunnen noemen. Cloudy. Stormy.

‘Hé, wat zijn jullie daar aan het doen!’ Een beer van een kerel in een donkere jas met capuchon stak de straat over en kwam op hen af.

Ze deinsden achteruit. ‘Sorry man,’ zei Axel. ‘Het was maar een geintje.’

‘O, vind je dat? Weet je wat pas een grap is?’ De man bukte zich en veegde met zijn kolenschoppen wat resten sneeuw bij elkaar. ‘Die joker daar op het bord.’ Hij gooide met een welgemikte worp een sneeuwbal precies in de mond van Foxen. ‘Eat that, Foxen!’ Daarna maakte hij een buiging voor hen, tikte op de rand van zijn capuchon en verdween weer.

‘Kijk!’ zei Axel tegen Tommy. ‘No way dat Foxen president wordt!’ Dit keer geloofde hij het bijna zelf.

De rest van de middag vloog voorbij. De zon won ieder uur aan kracht en het leek alsof de warme zonnestralen niet alleen de sneeuw lieten smelten, maar ook de harten ontdooiden. Net had een oudere vrouw hun zelfs mandarijnen gebracht – die ze natuurlijk niet aan mochten nemen, maar het ging om het gebaar. Zie je wel. Niet alle mensen hadden een hekel aan slinkers.

De prachtige vrouw die aan kwam lopen over de stoep had ook een lieve lach op haar gezicht. Haar lange blonde haar zwaaide heen en weer bij iedere stap, een knalblauw petje deinde vrolijk mee. Ze droeg hakken, alsof ze op een rode loper liep en niet door de blubber. Hippe schoudertas, afhaalkoffie in haar hand, zelfverzekerde blik. Ze werkte vast bij een reclamebureau. Of misschien was ze ook wel journalist.

Ze keek Axel niet aan toen ze vlak langs hem heen liep en haar koffiebeker op de grond gooide. Het deksel vloog eraf. De koffie maakte bruine vlekken in de sneeuwresten. ‘Mevrouw, wilt u dat niet meer doen? Iets verderop staat een prullenbak,’ zei hij op zijn allerbeleefdst. Het liefst had hij de beker opgepakt en achter haar aan gegooid.

Ze bleef staan en draaide zich om. In haar ogen lag een verbijsterde blik. ‘Wát zeg je?’

‘Wilt u alstublieft geen afval op straat gooien? We proberen de stad schoon te houden.’

‘Zal ik je een gratis advies geven? Hou je mond en doe je werk.’ Ze schopte de beker naar hem toe. Restjes koffie spatten op zijn broek. ‘Vieze slinker,’ siste ze.

4

Het voordeel van kaarslicht was dat je minder goed kon zien wat voor slinkervoer er op je bord lag – hoewel Axel witte bonen in tomatensaus met zijn ogen dicht kon herkennen. Hij probeerde niet door zijn neus adem te halen, maar de weeë geur drong toch zijn neusgaten binnen. Helaas waren de bonen vast onderdeel van het wekelijkse voedselpakket voor slinkers. Hij slikte de meelbal in zijn mond moeizaam door en schoof zijn bord naar Tommy. Die leek een beetje op een allesbrander; je kon er alles in gooien. Waar het bleef was een raadsel, want Tommy was mager als een lat en slap als een elastiekje. Bleek, sproeten, lichtgroene ogen, vuurrood haar dat alle kanten op stond: Axel vond dat zijn broertje niet bepaald de genenjackpot had gewonnen.

Zelf had hij – in alle bescheidenheid – meer mazzel gehad. Hij had de stevige bouw van zijn vader geërfd, zijn brede schouders en lengte, zijn blauwe ogen. Van zijn moeder had hij het blonde haar dat net genoeg krulde om het altijd goed te laten zitten. Handig nu hij niet meer naar de kapper mocht en geen gel meer kon kopen. Zijn indrukwekkende spiermassa was niet alleen genetisch bepaald. Toen Axel moest stoppen met voetbal omdat slinkers geen lid mochten zijn van een sportclub, had hij zich heilig voorgenomen om niet te verslappen. Ze konden hem veel afpakken, maar niet zijn kracht.

Hij kneep in Tommy’s bovenarm. Trui, vel, bot. Als zijn broertje al biceps had, dan waren ze goed verstopt. ‘We beginnen vanavond met trainen,’ zei hij. ‘Iedere dag vijftien push-ups. Dit kan niet langer zo.’

‘Laat je broertje met rust,’ zei zijn moeder, maar het klonk alsof ze heel ver weg was met haar gedachten – zoals zo vaak de laatste tijd. ‘Hoe laat is het?’

Axel keek op het ouderwetse opwindhorloge dat van opa was geweest en dat hij op zijn vijftiende verjaardag had gekregen. ‘Vijf over acht.’

‘De stembureaus zijn dicht. Tijd om naar de buren te gaan.’ Zijn moeder schoof haar bord weg en stond op.

Het was voor slinkers ten strengste verboden om bij niet-slinkers thuis te komen, maar de oude Letty en Jacob Manning braken wel vaker de regels. ‘Knappe jongen die me tegenhoudt,’ blies Letty, als hun moeder protesteerde omdat de buurvrouw door het gat in de heg was gekropen met een dampende ovenschotel. Af en toe stond er een tas in de bosjes bij de achterdeur. Daar kon van alles in zitten: Letty’s fantastische appelcake, kaas, een gasfles, batterijen. Eén keer zaten er zelfs schoolboeken in voor Axel en Tommy. Met een briefje erbij. In bibberige letters stond er: Jullie mogen dan slinkers zijn, zorg dat jullie hersens niet krimpen!

Hun moeder had gelijk: wat Letty deed was gevaarlijk. Wie werd betrapt op het helpen van slinkers, ging zelf zonder pardon in de slinkstand. Ook als je zoals de Mannings ruim boven de tachtig was. Maar Letty was voorzichtig. ‘De Willemsen zijn niet te vertrouwen,’ zei ze eens, terwijl ze naar het raam van de achterburen wees. ‘Die liggen op de loer. Pas maar op. Ze verkopen hun ouwe moeder nog voor een vrijstelling.’

Al twee jaar hoopte Axel dat er op een dag een telefoon in de tas van Letty zou zitten. Al kon hij nog maar één keer filmpjes kijken, foto’s maken, gewoon, zijn duimen op een scherm voelen. Aldo appen om te vragen of hij nog steeds zijn vriend was, ook al had hij nooit meer iets laten horen sinds Axel van school moest. Hij was hem een paar keer tegengekomen toen ze met de ploeg in het stadscentrum waren, maar Aldo was altijd met vrienden en had nooit tijd gehad om te praten.

Axel had net een nieuwe telefoon gekocht toen de politie twee jaar geleden op een winteravond voor hun deur stopte en het rode bordje met de lichtgele maansikkel op de voordeur spijkerde. De agenten doorzochten het huis en namen alle telefoons mee, laptops, de auto, de motor van zijn moeder. En hun kat Einstein. Die heette alleen zo vanwege zijn wilde haren, want het was de domste kat die Axel ooit had gezien. Op hun paspoorten, ID-kaarten en pasjes werd met een reliëfstempel een maansikkel gedrukt. Later die avond kwam een monteur het gas en de elektriciteit afsluiten. De man durfde hen niet aan te kijken en had wel vijf keer ‘Het spijt me’ gemompeld. Het was februari. Het vroor.

Ze bleven achter in een donker en koud huis, met een dikke envelop van de regering die ze bij kaarslicht openden. Er zat een voorgedrukte kaart in van president Welting, waarop ze de familie Stevens bedankte dat ze de zware verantwoordelijkheid wilde nemen om slinker te zijn. ‘Alsof we een keus hebben,’ had hun moeder schamper gelachen. Er waren voedsel- en kledingbonnen en een officiële kennisgeving van het Bevolkingsministerie, waarin onder meer stond dat Tommy en Axel per direct moesten stoppen met school en zich de volgende ochtend om acht uur moesten melden bij de Stadsdienst. In de envelop zaten ook twee ontslagbrieven: van de END, de Europese Nieuws Dienst, die ‘tot haar spijt’ per direct het dienstverband verbrak van haar zeer gewaardeerde verslaggever Simone Stevens, en van het reclamebureau waar hun vader Frank al bijna twintig jaar werkte als vormgever. Simone was ingedeeld bij de slinkerploeg die het ziekenhuis van Bonnheim schoonmaakte, Frank moest aan de slag op een industrieterrein aan de rand van de stad.

Zodra de politie die avond was vertrokken, wilde Axel Aldo appen om te vertellen dat ze in de slinkstand waren gezet. Maar zijn broekzak was leeg. Nog dagenlang greep hij in het niets. Soms schrok hij ’s nachts wakker van het gezoem van zijn telefoon, en steeds weer was het een schok als hij zijn lege nachtkastje zag.

Ze lieten een kaars branden, zodat het leek of ze thuis waren. Axel trok de achterdeur zacht in het slot. ‘Ik kom zo,’ fluisterde zijn moeder. ‘Ik moet even iets wegleggen.’ Ze verdween meteen in de donkere tuin, richting het tuinhuisje dat ze haar werkhut noemde.

Ook al werkte ze al twee jaar niet meer voor de END, toch zat ze daar ’s avonds na haar schoonmaakdienst vaak urenlang in het schemerdonker. ‘Vroeger hadden journalisten ook alleen maar pen, papier en kaarslicht,’ had ze een keer tegen Axel gezegd, toen hij vroeg waar ze mee bezig was. ‘Ik laat me echt niet tegenhouden door dat soort details.’

‘Pas je wel op, mam?’ had hij gevraagd. ‘Is het niet gevaarlijk dat je stiekem werkt?’

Ze had zacht gelachen en vluchtig over zijn wang gestreken. ‘Ach, Ax… Het leven kan niet veel gevaarlijker worden dan het al is.’

5

Ze zaten al aan de thee met appelcake bij de Mannings toen hun moeder binnenkwam. Axel hield haar scherp in de gaten. Ze deed wel vaker vreemd, maar de laatste weken leek ze nog afweziger dan anders. En sinds ze vanavond – veel te laat –
thuiskwam van haar schoonmaakdienst in het ziekenhuis, schitterde er iets verontrustends in haar ogen.

‘Alles goed, mam?’ vroeg Axel. Ze gaf geen antwoord, maar trok een rare grimas – als ze hem daarmee gerust wilde stellen was dat jammerlijk mislukt.

De verwarmingen loeiden, er was cola, chocola. Het had bijna gezellig kunnen zijn, als Philip Foxen op de grote flatscreen aan de muur niet steeds verder omhoogkroop in de grafieken. Stad voor stad druppelde de uitslag binnen. Toen Letty tegen tienen met warme kaasbroodjes kwam, zat Axels keel al zo dichtgesnoerd dat er geen eten meer doorheen kon.

‘Geen zorgen, mensen,’ zei Jacob met zijn kalme bromstem. ‘De grote steden moeten nog komen. Daar trekt Welting veel stemmen. Alles komt goed.’

Om kwart over elf waren de stemmen geteld. Julia Welting: 38%, Philip Foxen: 62%. De bloedrode cijfers spatten van het televisiescherm. Vieze slinker, vieze slinker. Axel kromp in elkaar en drukte zijn handen tegen zijn oren, maar hij bleef de woorden horen. Vieze slinker! Het echode steeds harder in zijn hoofd – tot zijn hersenpan bijna leek te exploderen.

‘Misschien valt het mee,’ suste hun vader. ‘Politici roepen ook maar iets om de verkiezingen te winnen. Meestal wordt de soep niet zo heet gegeten…’

‘Daar gaat het niet om, Frank! Dringt het wel tot je door? Onze landgenoten hebben die kerel als president van de Euro-Unie gekozen! Ze hebben ons verraden. Hun eigen slinkers!’ Uit de ogen van zijn moeder spatten tranen. ‘Ik hoop dat al die Foxen-stemmers worden uitgeloot en zich de bevroren haren uit hun kop trekken van spijt in hun donkere slinkerhuizen.’

‘Simone!’ zei Letty.

‘Kijk ze dan!’ Ze wees naar de televisie, waarop in snel tempo cijfers voorbijkwamen, deskundigen, juichende mensen, spandoeken, rondspattend bier. Philip Foxen werd het podium op gehesen en kreeg een microfoon in zijn hand geduwd. Met zijn andere hand maakte hij het zonnerondje. ‘De Euro-Unie heeft gekozen voor een zonnige toekomst! Dank, dank, dank!’ Zijn aanhangers juichten en klapten tot Foxen ze tot stilte maande. ‘Als ik de baas zou zijn van de wereld, zou ik het Bevolkingsverdrag doormidden scheuren. Ruimte en rijkdom, lief en leed, als we alles eerlijk delen is er best genoeg voor elf miljard mensen, en nog wel een paar meer ook. Maar helaas ga ik daar niet over. De Wereldraad heeft bepaald dat er maximaal tien miljard mensen op aarde kunnen wonen en iedereen moet zich aan die afspraak houden. Al verscheurt het mijn hart als ik zie hoe enthousiast sommige landen zich van hun inwoners ontdoen.’

‘Vieze hypocriet,’ siste Simone. ‘Ik geloof dat ik moet overgeven.’

Niemand reageerde. Ze keken naar de man op het podium, om wie ze zo vaak hadden gelachen. Vorige week hielden ze nog een imitatiewedstrijd. Hun vader had met glans gewonnen – vooral dankzij de zwabber die hij als pruik had gebruikt.

‘Wat ik wél kan doen, is mijn verkiezingsbelofte nakomen,’ ging Foxen verder. ‘Zoals we allemaal weten heeft ons land vier jaar geleden een prachtig systeem uitgevonden om het quotum van de Wereldraad te halen. De slinkers. Een slim en geweldloos antwoord op de vraag hoe we minder mensen op aarde kunnen krijgen. Zoals altijd loopt de Euro-Unie voorop in de wereld. Steeds meer landen vragen de Wereldraad of ze ons voorbeeld mogen volgen! Zijn we geweldig, of niet?’ Gejoel in de zaal. ‘Niet, dus,’ zei Foxen streng. ‘Precies daar loert het gevaar. We mogen niet achterover leunen. Dat de Wereldraad toestaat dat we aan ons quotum mogen voldoen door mensen te halveren tot slinker, is een kwetsbaar voorrecht dat we niet kunnen verspelen. Ik wil ex-president Welting geen trap nageven,’ – weer gejoel – ‘maar laten we eerlijk zijn. Het is een puinhoop. Slinkers die stiekem stroom van de buren krijgen, hun kinderen naar school sturen onder een valse naam, geld verstoppen en gebruiken om illegaal voedsel en kleding te kopen. De zachte heelmeester Welting heeft van de slinkers een stinkende wond gemaakt.’

Letty schudde haar vuist naar de tv. Het was maar een klein, knokig vuistje, bedekt met ouderdomsvlekken – en toch mocht Foxen hopen dat hij haar nooit alleen tegenkwam in een donker steegje, dacht Axel.

‘Dit verwerpelijke gedrag kan ons allemaal de kop kosten. De slinkers waren een goed idee van mevrouw Welting, ere wie ere toekomt, maar voor de uitvoering van het slinkerbeleid is een krachtige hand nodig. Voor we het weten zijn we terug bij af.’ Foxen vormde met zijn handen een paddenstoel in de lucht. ‘De Wereldraad was kristalhelder: de volgende bom is een voltreffer. Julia Welting heeft met onze levens gespeeld, maar gelukkig zijn de kiezers in de Euro-Unie net op tijd wakker geworden. We weten wat ons te doen staat: haar rotzooi opruimen. We beginnen vanavond. Bedankt.’

Ze staarden met open mond naar de tv, waarop aanhangers van Foxen zo’n beetje de tent afbraken van vreugde. Vingers werden in het zonnerondje omhooggestoken, kelen schor geschreeuwd, vlaggen rondgezwaaid. De vlag van de Euro-Unie. Hun vlag. Waren zij de rotzooi? Een stinkende wond?

Hun moeder vond het eerst haar stem terug. ‘Wakker? Laat me niet lachen. Hebben die mensen soms het IQ van een dronken naaktslak? Zien ze niet waar Foxen mee bezig is?’

‘Simone,’ was weer het enige wat Letty zei, terwijl ze Tommy over zijn rug aaide. Hij huilde geluidloos.

Jacob, die een beetje doof was, zette de tv nog harder en wees met een trillende vinger naar de beelden. ‘Het is niet waar! De schurk!’

In plaats van Foxen was er nu een verslaggeefster in beeld. Ze stond buiten, op een plek die Axel wel kende. Een paar weken geleden had zijn ploeg die wijk nog schoongemaakt. De straten waren volgepropt met portiekflats van grauw beton. Hun ploegbaas had gezegd dat het slinkerzootje daar maar mazzel had dat ze hun straten zo mooi schoonveegden. ‘En maar klagen dat ze worden achtergesteld,’ had hij erbij gezegd.

De verslaggeefster moest schreeuwen in de microfoon om de sirenes te overstemmen die overal om haar heen klonken. ‘Het lijkt erop dat de verkiezing van Foxen het teken is voor de politie om een grote slinkercontrole uit te voeren. Dit moet een voorbereide actie zijn. Ze vallen slinkerhuizen binnen om te controleren of de bewoners de regels overtreden.’

De camera zwenkte naar de straat. In de ramen van de flats weerkaatste het blauwe schijnsel van de zwaailichten. Het beeld werd schokkerig, de cameraman rende naar een groepje mensen dat gevangen was in het licht van koplampen. Op de stoep stonden een vader, moeder en drie kinderen in pyjama.
De camera zoomde in op het kleinste kind, een schattig jochie met grote bruine ogen, donkere krulletjes en een beertjespyjama. Hij klemde een popje in zijn knuistje. Axels maag verkrampte. De appelcake van Letty kwam omhoog.

‘Ga weg met die camera!’ riep zijn moeder naar de televisie. ‘Jullie doen precies wat Foxen wil: angst zaaien! Sukkels!’

De verslaggeefster kwam weer in beeld. Ze keek geschokt. Naast haar stond een vrouw in uniform, die werd voorgesteld als politiewoordvoerder Ally Peters. De verslaggeefster stikte bijna in haar woorden van verontwaardiging. ‘Mevrouw Peters, wat is er in vredesnaam aan de hand in de stad? Gaat het overal in het land zo? Dit kan toch niet? We zijn toch geen barbaren? We leven in de eenentwintigste eeuw!’

‘Laten we vooral kalm blijven. Ik snap dat het heftig lijkt, maar deze actie is achterstallig onderhoud. Slinkers die de wet niet overtreden, hoeven zich nergens zorgen over te maken.’

‘Maar wat gebeurt er met die familie?’ De camera liet zien hoe een agent het jongetje met de beertjespyjama het politiebusje in hielp.

‘Helaas is me net verteld dat deze mensen niet alleen hun spaargeld hebben achtergehouden, maar ook vrienden hebben overgehaald om van dat geld voedsel en luxeartikelen te kopen. In de woning zijn verschillende lampen op batterijen aangetroffen, nieuwe kleding, chocolade en zelfs een opgeladen telefoon.’

‘Daar kunnen die kinderen toch niets aan doen?’

‘Dat klopt. Maar het is wreed om families te scheiden, dat is de afgelopen jaren al veel te vaak gebeurd. Wie kent geen arm slinkerkind dat het zonder zijn ouders moet rooien, omdat die naar een krimpkamp zijn gestuurd? Dat kan echt niet langer. Gelukkig is onze nieuwe president een echte familieman. Vanaf nu blijven ouders en kinderen bij elkaar, wat er ook gebeurt.’

‘Maar u kunt toch niet serieus die kinderen naar een krimpkamp sturen?’

‘Dat doen wij niet, dat doen hun ouders! Als die zich niet hadden misdragen, hadden deze slinkertjes vanavond gewoon in hun eigen bedjes kunnen slapen.’

Jacob zette de tv uit. ‘Lieve mensen, ik kan dit niet meer aanzien.’

‘De stemmen zijn nog niet geteld of Foxen laat zijn spierballen al zien,’ zei hun moeder dof. ‘En dit is nog maar het begin.’ Ze stond op. ‘Laten we maar naar huis gaan.’

‘Nee!’ riep Tommy. Hij begon weer te huilen, dit keer met geluid. ‘Ik wil niet naar huis. Dadelijk komen ze ook bij ons!’

‘Daar hoef je niet bang voor te zijn, Tommy. Hier in de buurt is het toch… anders,’ zei hun vader.

‘Wat je vader bedoelt is dat er in onze dure wijk maar zo weinig slinkers wonen dat de politie niet lekker tekeer kan gaan en de pers geen dramatische beelden kan filmen. Ze hebben hier dus niets te zoeken. Kom, je moet morgen weer vroeg op.’ Hun moeder trok Tommy omhoog aan een arm, maar hij rukte zich los en ging weer zitten.

‘Ik wil hier blijven. Of vluchten.’

Ze zuchtte. ‘Voor de zoveelste keer: we kunnen nergens heen, Tommy. Je weet heel goed dat de paar dunbevolkte landen die geen quotum hebben hermetisch op slot zitten. Bovendien mogen slinkers niet reizen. Als we onderweg gepakt worden, is het over en uit. En een tochtje naar een krimpkamp is een enkele reis.’ Haar blik verzachtte een beetje. ‘Je moet geduld hebben. Het komt goed, dat beloof ik.’

‘Niets voor jou om zo laf te doen, mam,’ zei Axel. Hij zag hoe ze felrode vlekken op haar wangen kreeg, het teken dat je beter weg kon wezen. Maar hij was zestien en bijna twee keer breder dan zij. Hij bleef rustig zitten, toen ze een stap in zijn richting zette.

‘Je hebt geen idee wat je zegt,’ siste ze.

Axel keek haar uitdagend aan. ‘Vertel het me dan, mam. Wat weet ik niet? Waar ben je allemaal mee bezig?’ Hij zag hoe de rode vlekken in zijn moeders gezicht zich snel uitbreidden. Maar hij zag ook iets anders in haar ogen, iets wat hij nog niet vaak had gezien. Angst.

Ze schudde nauwelijks merkbaar met haar hoofd. ‘Niet doen, Ax. Niet nu,’ fluisterde ze. Het klonk dreigend en smekend tegelijk.

‘Genoeg.’ Letty zei het zacht, maar ze vielen meteen stil. ‘Het hele land ontploft. Als jullie ook nog beginnen… wat moeten we dan?’

Sorry, wilde Axel zeggen. Maar het woord weigerde zijn mond te verlaten. Zijn moeder zei ook niets.

‘Ga maar vast, Simone,’ zei Letty tegen haar. ‘Dan kunnen de jongens hier lekker douchen en een beetje bijkomen. Ik stuur ze over een halfuurtje naar huis.’

Hun moeder knikte kort en liep de achterdeur uit zonder nog om te kijken.

6

Voor het eerst in tijden douchte Axel met warm water. Tien heerlijke minuten verdween hij in wolken stoom en doucheschuim. Als het aan Letty en Jacob lag, mochten de jongens zo vaak ze wilden langskomen om te douchen, eten, lezen, internetten, hun kleren te wassen. Maar hun ouders hadden dat streng verboden. Toen Tommy protesteerde, had hun moeder gevraagd: ‘Wil je dat Letty en Jacob naar een krimpkamp gaan?’ Nee. Einde discussie. Maar Letty had erop gestaan dat ze de verkiezingsuitslagen bij hen kwamen kijken – en zelfs hun moeder durfde geen nee te zeggen tegen Letty Manning. Axel zeepte zich voor de derde keer in en zette daarna de douche heter en heter, tot het zoveel pijn deed dat hij verder niets meer voelde. Toen draaide hij de kraan in één keer naar ijskoud en droogde zich af.

Hij zat met natte haren op de bank te wachten tot Tommy klaar was. Letty kwam naast hem zitten en greep zijn handen. ‘Let een beetje op je moeder, jongen. Ze is nooit de makkelijkste geweest, maar nu…’ Ze schudde haar hoofd. ‘Ik weet het niet. Zit ze nog steeds zo vaak in die werkhut van haar?’

‘Bijna iedere avond. Ze vertelt niet wat ze daar doet, maar volgens mij is ze nooit gestopt met graven naar nieuws. Zo is ze nu eenmaal. Maar vanavond maakte ze zich denk ik gewoon zorgen over Foxen.’

‘Dat zal het zijn. Dat doen we allemaal.’ Ze kneep nog wat harder in zijn handen. ‘Let je ook op je broertje? Die heeft het zwaarder dan je denkt.’

Axel knikte naar Letty. Ja hoor, hij zou wel weer op iedereen letten. Geen probleem. Hij had tenslotte nergens last van.

Ze treuzelden alle vier. Jacob had nieuwe thee gezet en de kaasbroodjes opgewarmd. Tommy was na het douchen diep weggedoken in de kussens van de bank voor Axel kon zeggen dat ze naar huis moesten. Niet dat hij daar zelf veel zin in had. Hij blies in zijn thee en verkruimelde een broodje. Hoe zou het morgen zijn bij de Stadsdienst? Net als anders? Of zouden ze niet meer compleet zijn? Fatma, Mo, Jeffrey, Alinda: er woonden nogal wat van hun ploeggenoten in de slinkerwijken waar de politie was binnengevallen.

Misschien kwam het omdat hij zo ver weg was met zijn gedachten dat hij niet als eerste de piepende remmen hoorde, de slaande portieren, het gebons op een deur vlakbij. Tommy schreeuwde ‘Pap! Mam!’ en rende naar de hal.

‘Nee!’ riep Letty. ‘Niet doen! Blijf hier!’

Axel vloog van de bank en sprintte achter hem aan. Tommy was al bij de voordeur toen hij hem te pakken kreeg.

‘Laat me los!’ Tommy probeerde zich los te rukken en trapte gemeen tegen Axels scheen. Een vlammende pijn schoot door zijn been. Axel onderdrukte de neiging om terug te trappen en sleurde zijn broertje terug naar de woonkamer. Hij voelde Tommy’s hart woest tegen zijn smalle ribbenkast bonken. Zijn eigen hart leek juist stil te staan, een zwart gat waarin alle zuurstof uit zijn borstkas verdween. Axel liet Tommy los en hapte naar adem, tot Letty hem door elkaar rammelde. ‘Schiet op! Jullie moeten naar de kelder,’ zei ze. ‘De politie komt jullie vast zoeken, als ze jullie hier vinden gaan jullie naar een krimpkamp. Jacob, was hun kopjes en bordjes af. Ik verstop de jongens.’

‘Nee! Dat is veel te gevaarlijk voor jullie!’ riep Axel. ‘We kunnen vluchten via de tuin.’

‘Recht in de armen van de achterburen, zeker. Wedden dat ze al staan te loeren? Geen sprake van, Axel Stevens. Naar beneden. Hop, hop!’ Hun buurvrouw was inmiddels drieëntachtig. Zelfs nu ze in elkaar was geschrompeld als een vergeten appeltje in haar appelboom en haar priemende blik was bedekt met een waasje, voelde Axel zich bij haar alsof hij zes jaar was en de bal in haar bloemen had geschopt. Hij greep Tommy bij zijn schouder en duwde hem achter Letty aan naar de kelder.

‘Achter die kast,’ wees ze. Axel schoof de lege kast opzij. Erachter zat een luik. ‘De oude kolenkelder. Het heeft een rooster in de voortuin, maar daar staan rododendrons voor. Niemand vindt jullie hier.’ Letty trok het luik open.

Axel duwde Tommy de krappe ruimte in en kroop er zelf achteraan. Letty klapte het luik dicht voor hij kon vragen hoe ze de kast weer terugkreeg met haar broze botten. Er klonk een schuivend geluid, toen werd het stil. Hij kroop dicht tegen Tommy aan. Die zat te shaken als een kapotte wasmachine.

‘Het komt goed,’ fluisterde Axel. Zijn broertje zei niets, maar maakte zachte piepgeluidjes. Het deed Axel denken aan de tijd dat Einstein nog een kitten was. Hij schudde met zijn hoofd om de gedachte weg te jagen aan de bol piekhaar die altijd op zijn toetsenbord kwam liggen, de warme kriebelsjaal die in zijn nek kroop als hij koud en moe thuiskwam en op de bank plofte. Stom beest.

De stenen van de kolenkelder waren kil en vochtig, het rook er naar schimmel en de regen droop naar binnen door de halfvermolmde planken die het rooster afdekten. Een verlammende mist trok op in Axels lijf en verdreef de adrenaline. Beelden rolden traag door zijn nevelige hersens. Pap die met hem in de golven sprong tijdens hun enige vakantie aan zee – een jaar voor de grote overstroming de westkust veranderde in een moeras. Mam die met een mollige Tommytummy een zandkasteel bouwde en naar hen zwaaide. De politie die zijn ouders uit hun huis sleurde. Mam die zou trappen en schreeuwen zo hard ze kon. Pap die een arm om haar heen zou slaan. Axel kneep zijn ogen stijf dicht, maar de beelden bleven komen. Een blauw petje op blond haar, rode lippen die ‘vieze slinker’ fluisterden. Mensenmassa’s achter hoge hekken – in lompen, hun ogen hol. Een krimpkamp.

Niet dat Axel wist hoe zo’n kamp er precies uitzag. Dat wist bijna niemand: journalisten waren daar niet welkom. De Wereldraad had krimpkampen ingericht in de barre uithoeken van de wereld: Antarctica, het noorden van Groenland, in de woestijnen die op bijna alle continenten almaar uitdijden. De kampen waren gevuld met illegalen die waren opgepakt door het IPF the International Population Force, het leger dat de Wereldraad had opgericht om landen te helpen om hun quotum te halen. Sommige landen dumpten er tegen betaling overtollige inwoners; de Euro-Unie stuurde er slinkers naartoe die de regels overtraden.

‘De wereld moet dit zien. De berichten die naar buiten sijpelen, zijn verschrikkelijk,’ had hun moeder gezegd, toen ze Axel en Tommy vertelde dat ze een reportage wilde maken over een krimpkamp. ‘Slinkers tellen nog voor de helft mee, maar in een krimpkamp besta je helemaal niet meer. Je verliest er je naam, je nationaliteit, je toekomst. Je bent geen mens meer – alleen nog overtollige ballast voor de wereld. Ze kunnen je beter meteen de nek om draaien, maar de Wereldraad is te laf is om bloed aan zijn handen te krijgen.’

Die nacht had Tommy een nachtmerrie over krimpkampen gekregen. Het was de enige keer in zijn leven dat Axel zijn vader woedend op zijn moeder had gezien.

De aanvraag van hun moeder om een krimpkamp in Groenland te bezoeken was afgewezen. Niet lang daarna werd de familie Stevens in de slinkstand gezet en werd Simone ontslagen bij de Europese Nieuws Dienst. ‘THE END’ had ze bitter gelachen.

Ging mam nu alsnog naar een krimpkamp? Voor de tweede keer die avond voelde Axel de appelcake van Letty omhoogkomen. De zure brij brandde zo hard in zijn slokdarm dat de tranen in zijn ogen sprongen. Hij slikte heftig. Niet nu. Niet nu!

Er klonken slaande deuren, gepraat, voetstappen. Toen drong de wanhopige stem van hun moeder dwars door de rododendrons en de kapotte planken de kolenkelder in. ‘Axel! Thomas! Kom… veilig…’ De rest van haar woorden was onverstaanbaar. Tommy schoot overeind. Axel greep hem vast. Thomas? Dat zei ze alleen als ze woest was. Ze riep hen niet, ze waarschuwde.

‘Mam,’ fluisterde Tommy. ‘Mam…’

‘Kop dicht,’ fluisterde Axel. Hij legde een hand over de mond van zijn broertje. Tommy in een krimpkamp? Zijn moeder zou hem nooit vergeven. ‘Ze wil niet dat we komen. Mam wil dat we onszelf redden.’ Tommy stopte met kronkelen en zakte als een plumpudding in elkaar. Axel voelde zijn hete tranen over zijn hand lopen.

‘Axel, Thomas! Denk… E is!’ De stem van hun moeder sloeg over, zo hard krijste ze nu. E is? Axel kreeg geen tijd om erover na te denken. Er klonk een kreet, daarna de klap van een deur die dichtsloeg. De stilte spoelde als een ijskoude golf over hen heen en bevroor de tijd.

Er kon een uur zijn verstreken, of een halve nacht, toen ze weer geroep hoorden, vlakbij nu, boven hun hoofd. Het geluid van een deurbel. Laarzen stampten over de vloer, denderden trappen op en af, de kelder in. Axel en Tommy klauwden elkaar vast, hun hoofden dicht bij elkaar, haalden zo onhoorbaar mogelijk adem. Door de kast en het luik klonken gedempte geluiden. Brekend glas, iets zwaars dat omviel. Axel dacht het rustige gebrom van Jacob te herkennen tussen de opgewonden stemmen.

Het leek eindeloos te duren voor de geluiden wegstierven. Uiteindelijk stopten de voetstappen en na een paar laatste kreten van buiten – was dat pap? – klonk ten slotte het geluid van wegscheurende auto’s.

7

‘Och, och, och...’ Letty trok hen uit de kolenkelder en trok Axel en Tommy zo stevig tegen haar boezem dat ze bijna geen adem meer kregen.

‘Wil je die kinderen alsnog dood hebben, mens? Kom. Ik maak nieuwe thee en dan bedenken we wat we moeten doen.’ Jacob liep al naar de trap, maar Axel bleef staan. Hij keek naar Letty, die een mislukte poging deed om geruststellend te glimlachen. Ze leek nog verder gekrompen, en misschien kwam het door de schaduwen van het bungelende peertje aan het kelderplafond, maar de rimpels in Letty’s gezicht leken in een paar uur tijd veranderd in zwarte ravijnen.

‘Zijn pap en mam weg?’ fluisterde hij.

‘Ze zijn meegenomen door de politie,’ zei Letty zacht.

Axel wist het. Natuurlijk. Maar toch voelde het alsof zijn buurvrouw met haar kleine vuistjes alle lucht uit zijn maag sloeg. Hij vloog naar achter en zakte tegen de muur. Tommy sloeg zijn handen voor zijn gezicht en begon te huilen. Alweer. Hoeveel liter traanvocht had dat kind?

‘De politie is er nog,’ zei Jacob. ‘Er staat een auto op straat, alsof ze het huis in de gaten houden. Jullie moeten hier weg. We hebben thee en een plan nodig. Naar boven, jullie.’

Ze zaten in de eetkamer, waar alleen een schemerlampje brandde. De staande klok tikte onverstoorbaar de seconden weg. In het halfdonker zag Axel dat het bijna halftwee was.

‘De politie is door het hele huis gelopen, ze hebben zelfs in de keuken gekeken hoeveel gebruikte kopjes daar stonden. De Willemsen moeten ze getipt hebben dat jullie hier konden zijn. Ze waren pisnijdig toen ze jullie niet konden vinden.’ Jacob wreef over zijn schouder, er gleed een gepijnigde blik over zijn gezicht.

Axel schrok. ‘Ze hebben toch niet…’

Jacob hief zijn handen bezwerend omhoog. ‘Ze waren bloedlink, dan wil je wel eens wat overenthousiast vragen stellen. Mijn ouwe lijf heeft wel erger meegemaakt. Ik maak me meer zorgen over jullie. We weten dat jullie moeder een speciaal talent heeft om wespennesten te verstoren en deze wespen lijken uitzonderlijk agressief.’

‘Zeg je nou dat het mams schuld is dat ze zijn opgepakt?’ riep Tommy.

Jacob sloeg zijn ogen neer en schudde zijn hoofd. Hij deed zijn mond open alsof hij iets wilde zeggen, maar er kwamen geen woorden. Hij wees met een trillende vinger richting de overkant van de straat.

‘Nee…’ fluisterde Axel. ‘De Jespersen ook? Luna en Maya?’

Jacob gaf antwoord. Letty wendde haar gezicht af en snoot haar neus.

‘We hoorden mam roepen,’ zei Tommy uiteindelijk. ‘Wilde ze ons bij zich hebben?’

‘Och allemachtig, nee!’ riep Letty. ‘Ze moest jullie roepen van die schurken. De politie was woedend dat jullie niet thuis waren. Ik vroeg wat jullie hadden misdaan, maar dat deed er niet toe, zeiden ze. Families blijven bij elkaar. Die arme wurmpjes van de overkant…’ Ze drukte haar zakdoekje tegen haar ogen. Even maar. Daarna kneep ze het fijn tussen haar benige vingers en sloeg zo hard op tafel dat de theekopjes rammelden. ‘Jullie krijgen ze niet! Over mijn lijk!’

Jacob legde een kaartje met een telefoonnummer op tafel. ‘Dit nummer moeten we bellen als we jullie zien. In ruil voor een vrijstelling voor ons én onze kinderen en kleinkinderen.’

‘Maar die vrijstelling kunnen ze op een plek stoppen waar de zon nooit komt.’ Letty keek zo strijdlustig dat Axel bijna in de lach schoot. Een nanoseconde – toen wist hij weer dat er niets te lachen viel. Nu niet, nooit meer.

‘Waarom willen ze ons zo graag hebben?’ vroeg Tommy.

‘Het gaat niet om jullie, vrees ik,’ zei Jacob. ‘Ze zetten mensen aan om anderen te verraden. Een bekende tactiek om macht te krijgen. Foxen heeft goed naar het verre verleden gekeken.’

‘Ze vroegen ons ook of jullie ouders wel eens iets in bewaring hadden gegeven aan ons. Toen ik vroeg wat dat dan wel niet moest zijn, wilden ze geen antwoord geven.’ Letty stond op, liep naar het antieke bureau in de hoek en morrelde wat aan een laatje. ‘Iedere goede secretaire heeft een geheim vakje,’ zei ze, terwijl ze een envelop op tafel legde. Axel wilde hem pakken, maar ze legde haar hand over de zijne. Die voelde zachter dan hij eruitzag. ‘Je moet weten dat jullie ouders wél bezig waren met het plannen van een vlucht. Je kunt veel van je moeder zeggen, maar niet dat ze laf is.’ Axel sloeg zijn ogen neer, maar hij voelde haar blik branden. ‘Deze envelop heeft jullie vader een paar weken geleden gebracht. Dit is alles wat we van jullie ouders hebben.’

Tommy trok de envelop naar zich toe, scheurde hem open en gooide twee identiteitskaarten en een bundel met briefjes van vijftig op tafel. Axel pakte zijn ID. Zijn dertienjarige gezicht staarde hem aan vanaf de schoolfoto die tweeënhalf jaar geleden was gemaakt. Zijn gezicht was bruin, zijn krullen gebleekt door het chloor van zwembadwater en de zon. Kon je heimwee krijgen naar jezelf? Naar deze jongen die dacht dat hij nog vele zomers naar het zwembad kon, die geen flauw idee had dat hij een halfjaar later als slinker van school werd getrapt? Hij was zo zorgeloos geweest als je kon zijn wanneer je opgroeide in een wereld waarin continu werd gevochten om ruimte en water.

Axel wist het allemaal, natuurlijk, hij kende geen leven zonder wereldleiders die met een kernoorlog dreigden om een eind te maken aan de overbevolking, zonder stromen vluchtelingen die wanhopig probeerden een veilige en bewoonbare plek te veroveren. Hij kende de afspraken in het Bevolkingsverdrag, wist dat het dunbevolkte noordelijke deel van de Euro-Unie zich sluw had afgescheiden en van het quotum dat de Wereldraad vervolgens oplegde aan hun land. Ook hij had ademloos naar de krater gekeken die de waarschuwingsbom van de Wereldraad had geslagen. Maar toch had het allemaal ver weg gevoeld, alsof het hem niet écht zou raken.

Nu wist hij beter.

Volgens zijn nieuwe ID heette hij Axel Robert Vanderveen. Hij legde zijn kaart langzaam op tafel, naast die van Tommy. Waarom hadden pap en mam niet gezegd dat ze bezig waren met een vlucht? Tommy had in tranen gesmeekt of ze weg konden uit de Euro-Unie, nadat een groepje jongens laatst rotte eieren naar hem had gegooid tijdens zijn slinkerdienst. ‘Waarheen?’ had hun moeder gevraagd. ‘Zeg alsjeblieft niet “het noorden”. Als je de oversteek al redt, word je voor de kust weggevangen door hun patrouilles en rechtstreeks een krimpkamp in geslingerd. De Noordelijke Unie blieft ons niet. Ze hebben zich juist afgesplitst van de Euro-Unie om aan het quotum te ontkomen.’

‘Niemandsland,’ had Tommy gezegd. ‘In Afrika is nog een stukje. Delen van Antarctica, de internationale wateren. Daar heeft de Wereldraad niets te zeggen. Niemandsland heeft geen handtekening gezet onder het Bevolkingsverdrag.’

Hun moeder had alleen maar gelachen en Tommy door zijn haar gewreven. ‘Voor het leven kun je niet vluchten, lieve Tommytummy,’ had ze gezegd.

Ze had hun dus voorgelogen. Ze wilde wel vluchten.

Axel schrok op toen Tommy zijn ID over de tafel naar hem toe schoof. ‘Thomas Gerald Vanderveen. Er staat geen maantje in. We zijn geen slinkers meer.’

‘Klopt, Tommy. We zijn namelijk niets meer. Zelfs geen vieze slinkers. We zijn zombies. Levende doden die thuishoren in een krimpkamp, voor wie geen plaats meer is in de Euro-Unie. Je snapt toch wel dat Axel en Thomas Vanderveen niet bestaan? Hier komen we niet ver mee.’

Jacob pakte de loep waarmee hij zijn oude postzegels bestudeerde en bekeek de ID’s. ‘Ze lijken net echt. Maar Axel heeft gelijk, je weet niet wat ze waard zijn. Je kunt er niet op vertrouwen. Gebruik ze alleen bij nood.’

Axel pakte de envelop en keek erin. Leeg. ‘Waar zijn de IDkaarten van pap en mam?’

Letty keek ongelukkig. ‘Ik weet het niet. Misschien zouden ze die later krijgen?’

‘Je liegt!’ De steekvlam die Axel wel vaker in lichterlaaie zette kwam onverwachts. Hij maaide de ID’s van tafel.

Jacob stond op. ‘Nou moet je goed luisteren, Axel Stevens.’ Hij klonk niet langer als een brombeer, maar als een getergde grizzly. ‘Het is verschrikkelijk wat jullie overkomt. En wij willen jullie helpen, hoe gevaarlijk dat ook is. Maar als jij als een blind paard om je heen gaat trappen, pak ik je bij kop en kont en gooi ik je ons huis uit. Duidelijk? Oprapen.’

Axel stond ook op. Zijn bloed kookte, zijn hersens stonden in brand. Hij torende hoog boven Jacob uit en keek de oude man strak aan. Zijn ogen zagen er uitgelubberd uit, alsof ze al te veel hadden gezien en de rek eruit was.

Na een paar tellen sloeg Axel zijn ogen neer. ‘Sorry. Ik… Het…’ De woede vloeide weg uit zijn lijf. Hij zakte als een slappe pop op de vloer en veegde de ID’s bij elkaar. Letty boog zich over hem heen. ‘Het is niet erg, ik snap het wel,’ zei ze zacht. ‘Boosheid is het enige wat je overeind houdt. Maar dat helpt nu niet. Je moet je hoofd koel houden, Ax. Jullie moeten zo snel mogelijk weg. Het is hier niet veilig.’

‘Net z’n moeder,’ mompelde Jacob.

Waar konden ze heen? Tommy kwam weer aanzetten met zijn niemandsland. ‘Niemandslanden hebben geen quotum, daar kan niemand ons weigeren. Ik heb het al eerder gezegd, maar jullie luisteren nooit naar mij.’

‘Niet zo janken. De enige stukjes niemandsland op de wereld bestaan uit woestijn of ijs. Het heeft een reden dat geen land die grond claimt. En hoe denk je daar te komen? Een teleporteermachine?’ Axel wreef over zijn hoofd, waar zich sinds zijn uitbarsting een specht leek te hebben genesteld. Klop, klop, klop.

‘We kunnen vluchten naar internationale wateren,’ zei Tommy koppig. ‘Dat doen meer mensen.’

Axel zuchtte. Het klopte. Vooral mensen uit landen waar je je leven niet zeker was sinds het quotum was ingevoerd, probeerden te ontsnappen aan hun lot door met de vreemdste bouwsels naar een safeship te varen. Er werd goud geld verdiend met oude cruiseschepen in de internationale wateren. Hoeveel van deze vluchtelingenschepen inmiddels in de oceanen dreven wist niemand, maar ze waren de Wereldraad een doorn in het oog. Een opgestoken middelvinger naar de wereld, had Wereldraadvoorzitter Morrigan ze genoemd. Als Axel de verhalen hoorde, vroeg hij zich af wat hij liever deed: met een gammel bootje de oceaan op, met een dikke kans dat je al in de kustwateren werd lekgeschoten of werd beroofd door piraten. Of maar meteen in een ravijn springen – dan was het tenminste snel voorbij.

‘Geen sprake van dat jullie het water op gaan. Jullie horen niet al het nieuws meer, maar wij wel,’ zei Jacob. ‘De bevoorradingsschepen worden steeds vaker tegengehouden. En een paar weken geleden is een safeship in de Stille Oceaan gebombardeerd, zogenaamd een fout tijdens een militaire oefening. Ruim tweehonderd doden. Een paar andere schepen werden getroffen door een dodelijk virus – vast ook geen toeval. De grootmachten staan geen sabotage van het Bevolkingsverdrag toe.’

‘Maar waar moeten we dan heen?’ vroeg Tommy.