Katinka wil schrijfster worden. De verhalen komen zomaar op in haar hoofd. Maar ze weet niet goed hoe ze ze op papier moet zetten. Daarom trekt ze op een dag de stoute schoenen aan en klopt aan bij haar overbuurvrouw Lidwien, een beroemd schrijfster. Lidwien wil Katinka wel schrijftips geven, in ruil voor hulp in de tuin. Lidwien stelt Katinka allerlei vragen over wat lezen en schrijven voor haar betekent. Ze leert haar formuleren en vooral kijken, en Katinka schrijft en herschrijft haar leven. Want haar moeder is al jaren dood en haar vader is verliefd of heeft een midlifedinges. Of allebei. Ondertussen hoort Katinka steeds meer over het leven van Lidwien, dat óók de moeite van het opschrijven waard is. En terwijl er een bijzondere vriendschap ontstaat, leert Katinka iets over het leven en schrijft ze per ongeluk een boek.

Annet Huizing won voor haar debuut een Zilveren Griffel én een Sloveense Gouden Peer én een Italiaanse nominatie voor de Premio Strega Ragazze e Ragazzi én eindigde op de Deutschlandfunk-Bestenliste én... hou maar op. Lees het nou maar gewoon en schrijf vervolgens zelf per ongeluk een boek. En o ja, het boek wordt ook nog verfilmd.

‘Nuchter, vaak geestig en op de juiste momenten ontroerend.’ – Bas Maliepaard in Trouw

‘Huizing slaagt met vlag en wimpel en levert een vloeiende en lichtvoetige roman af met echte mensen en thema’s die ertoe doen.’ – Jaap Friso op www.jaapleest.nl

‘Een schrijfcursus verpakt in een ontroerend relaas.’ – Tzum

Annet Huizing

Hoe ik per ongeluk een boek schreef

Lemniscaat Rotterdam

Vierde druk, 2022

© 2014 Annet Huizing

Nederlandse rechten Lemniscaat B.V.,

Vijverlaan 48, 3062 HL Rotterdam, 2014

Omslag: Eveline Verburg

ISBN 978 90 477 5117 5

NUR 283

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

1

Best lastig als je moeder dood is.

Ik mocht van mijn vader een keer sokken kopen in de HEMA. Sokken voor mij en voor Kalle. Ik was zeven jaar denk ik. Sokken kopen bij de HEMA is helemaal niet moeilijk als je zeven bent. Gewoon goed naar de maat kijken. Maat 31 voor mij en 26 voor Kalle. Ik hoefde niet op de prijsjes te letten. En ik mocht zelf de kleuren uitzoeken.

Ik weet nog dat ik op mijn tenen moest gaan staan om de sokken neer te leggen bij de kassa. De vrouw achter de kassa keek eerst naar mij en toen achter me en toen weer naar mij.

‘Ben je hier helemaal alleen? Nee toch? Waar is je moeder?’

Ik zei: ‘Mijn moeder is dood.’

Ze sloeg haar hand voor haar mond en werd rood. ‘O… sorry, dat wist ik niet.’

‘Is niet erg hoor.’

Ze bleef me aanstaren, haar hand nog voor haar mond.

‘Hoeveel kost het?’ vroeg ik toen maar en ik legde alvast een briefje van tien euro neer.

Ze liet haar hand zakken en scande mijn sokken. Ze stopte ze met het bonnetje in een plastic tasje, stond op van haar stoel, boog zich helemaal voorover om het tasje aan te geven en zei zachtjes: ‘Nou, sterkte hoor.’

Ze werkt er nog steeds. Trudy heet ze. Ze vroeg een keer hoe ik heette en nu zegt ze ‘hoi Katinka’ als ze me ziet. En dan zeg ik maar ‘hoi Trudy’. Ze wordt nooit meer rood.

Er zijn ook mensen die tranen in hun ogen krijgen. Echt waar. En ik heb een keer meegemaakt dat een vrouw haar armen om me heen sloeg toen ik het vertelde. Ik kende haar niet eens.

Mijn tante Addie zegt dat ik het woord ‘dood’ maar beter niet kan gebruiken. Dat klinkt zo cru, vindt ze. En daar schrikken de mensen van.

‘Misschien kun je beter zeggen dat ze overleden is.’

Maar dat vind ik zo’n raar woord, ‘overleden’. Lidwien vindt dat ook, en zij kan het weten want ze is schrijfster. Ik blijf gewoon ‘dood’ zeggen. Dan maar cru.

‘De dood is ook cru,’ zegt Lidwien.

Wat ik niet snap is dat mensen niet snappen dat ik er al helemaal aan gewend ben. Het is tien jaar geleden. Ik was drie. Kalle was nog een baby. Ik herinner me mijn moeder niet eens. Alleen van foto’s. En van de verhalen van mijn vader. We zijn gewoon met ons drieën, papa, Kalle en ik.

Ook mensen die eigenlijk wel weten dat mijn moeder dood is, doen soms raar. Dan zeggen ze per ongeluk: ‘Vraag maar even aan je moeder.’

‘Welke moeder?’ zeg ik dan. Ja, ik mag toch zeker wel een grapje maken over mijn eigen dode moeder? Maar daar kunnen ze niet om lachen.

Dirkje was anders. Dirkje schrok niet, ze sloeg haar hand niet voor haar mond, ze sloeg haar armen niet om me heen, ze kreeg geen tranen in haar ogen en ze zei niet ‘o, wat erg’. Ze zei alleen maar ‘o’ toen ik het haar vertelde. Gewoon ‘o’, met haar rode gelippenstifte lippen.

Dit stukje heb ik twaalf keer herschreven.

Twaalf!

En dat is heel normaal volgens Lidwien. Zelfs doorgewinterde schrijvers produceren soms maar één zin op een dag, zegt ze.

Eén!

En die ene zin verdwijnt dan vaak ook nog in de prullenbak.

2

Ik wilde al een hele tijd aan Lidwien vragen of ik bij haar op schrijfles mocht, maar ik durfde het niet. Ik durfde het niet te vragen omdat ik nog nooit een boek van haar heb gelezen. Ik vond dat ik eerst een boek van haar moest lezen, maar ze schrijft geen jeugdboeken. Ik durfde het ook niet te vragen omdat ze best beroemd is (of was). Ze had vast wel wat beters te doen dan een overbuurmeisje van dertien te leren schrijven. Maar ik durfde het vooral niet te vragen omdat ik bang was dat Lidwien me zou uitlachen.

Toch deed ik het. Ik stak de straat over en belde bij haar aan. Ik wist dat ze er was, ik had haar huis in de gaten gehouden vanuit de slaapkamer van mijn vader. Maar ze deed niet open. Had ze de bel niet gehoord of deed ze alsof ze hem niet hoorde? Ik liep de voortuin in en keek door het raam naar binnen. Ik zag alleen Caesar, de dikke grijze kater. Hij lag opgerold in de vensterbank en deed één oog open toen ik op het raam tikte.

Ik drukte nog een keer op de bel, iets harder en langer nu, en telde langzaam tot tien. En weer terug naar nul. Geen Lidwien. Ik liep langs het huis naar achteren. Ze zat gehurkt bij de sloot, helemaal achter in haar diepe tuin.

‘Hoi Lidwien!’ riep ik.

Ze keek om. ‘Hé Katinka.’

Ik liep over het kronkelpaadje naar de sloot. Ik was lang niet in Lidwiens tuin geweest. Het pad was nog smaller geworden door alle planten die eroverheen hingen.

‘Kom gauw kijken,’ zei ze.

Ik ging op mijn hurken naast haar zitten. Er zat een kikkertje in haar handpalm, doodstil. Zo’n kleintje had ik nog nooit gezien.

‘Mooi hè?’ Ze zette het beestje in het water. Hij schoot weg in de modder. Lidwien stond op, ik hoorde haar knieën kraken. Ze veegde haar handen af aan haar spijkerbroek. Zo te zien was dat niet de eerste keer.

‘Ik ging net thee zetten, wil je ook?’

Lidwien plukte in haar kruidentuin een paar blaadjes en bloemetjes. Een spinnetje liet zich vanaf haar hand naar beneden zakken. Ik liep mee naar de keuken. Ze zette een ketel water op en deed de kruiden in een theepot die ooit wit moet zijn geweest. Ik dacht: ik ga Kalle straks vertellen dat Lidwien thee maakt van bloemknoppen en spinnenkoppen. En dat ik dat moest opdrinken.

Kalle en ik zeiden vroeger dat Lidwien een heks was. Ze kwam een keer scheldend bij ons binnenstampen met haar laptop onder haar arm omdat die weer eens was vastgelopen. Toen ze naast mijn vader zat, zagen we een spin in haar haar.

Ze loopt altijd in een spijkerbroek met een rood fleecevest. Behalve als het hoogzomer is, dan loopt ze in een afgeknipte spijkerbroek en een T-shirt. En ze draagt klompen, van die instapdingen. Dat is dan weer niet zo hekserig.

‘Lidwien is nog in staat om op klompen naar het Boekenbal te gaan,’ zegt mijn vader.

We gingen in de zon zitten, op de houten bank onder het afdakje van haar blauwe tuinhuisje. Haar schrijfhuisje. Nero, de rode kater, kwam erbij liggen. Het blad met de theepot en kopjes stond op een boomstronk. Lidwien vroeg niet waarvoor ik kwam. Ze leek het heel normaal te vinden dat ik daar zat.

Ik kuchte.

‘Ik wil schrijver worden,’ zei ik. Ik schrok er zelf van. Had ik nou niet een betere beginzin kunnen bedenken?

‘Jij wilt schrijver worden,’ herhaalde ze. Ze raapte een takje van de grond, veegde het af aan haar mouw en roerde ermee door de theepot. Ze schonk de kopjes vol. De thee was lichtgroen en rook naar pepermunt en citroen.

Ik zat heel dicht bij haar. Haar huid leek een beetje op verkreukeld papier. Van dat bruine papier dat mijn tante gebruikt als ze koekjes bakt.

‘Waarom? Waarom wil je schrijver worden?’ Ze keek me aan over haar bril.

Logische vraag, denk ik nu.

‘Toch niet om rijk of beroemd te worden?’ vroeg ze toen ik stil bleef.

Beroemd zijn, ja, dat leek me wel wat, maar dat was vast niet het goede antwoord.

‘Rijk word je er niet van. En beroemd worden… dat moet je echt niet willen, hoor. D’r is niks aan. Geeft alleen maar gedoe en meningen en verwachtingen en stress. En scheve gezichten.’ Ze pakte haar theekopje van de boomstronk. ‘Nou,’ vroeg ze, ‘waarom wil je schrijver worden?’

‘Eh, ik vind het gewoon leuk.’

‘Leuk? Wat bedoel je daarmee?’

Pff, het leek wel hordelopen. (Ik zit op atletiek, heb ik dat al verteld?) Pas weken later kwam ik erachter dat Lidwien het woord ‘leuk’ het toppunt van niksigheid vindt (haar woorden). Ze zet er altijd een rode streep doorheen.

Diepe zucht. Ja, waarom wil ik eigenlijk schrijver worden? Ik wil het gewoon. Wanneer dat idee is ontstaan, weet ik niet meer, maar ik kan me niet herinneren dat ik ooit iets anders wilde.

‘Het is iets wat vanzelf gaat, schrijven,’ zei ik. ‘Ik schrijf ook altijd in mijn hoofd, ik bedoel… als ik iets meemaak, ga ik er vanzelf een verhaaltje over maken, alsof ik de hoofdpersoon ben in een boek. En soms bedenk ik een ander einde. Dat vind ik het leukste geloof ik, dat ik zelf mag bepalen wat er gebeurt en hoe het afloopt. En ik verzin altijd verhalen voor Kalle. Dat deed ik al toen ik nog niet eens kon schrijven.’

Lidwien bleef me aankijken over haar bril. Ze lachte me niet uit. Eerste horde genomen.

Toen durfde ik het te vragen: ‘Jij geeft toch schrijfles op dinsdag? Kan ik niet bij jou op cursus?’

Ze geeft de cursus gewoon bij haar thuis, in de woonkamer. Elke dinsdagavond staat haar voortuin vol damesfietsen. Vorige week zag ik ook een man naar binnen gaan. Het duurt vaak tot middernacht. Dan word ik wakker van het geluid van rammelende fietskettingen en gepraat in de straat.

‘Bij mij op schrijfcursus? Och kind welnee, dat is niks voor jou. Dan zit je tussen allemaal middelbare vrouwen die bestsellers willen schrijven, met veel geshop en stiekeme seks met de buurman. En altijd maar die witte wijn, die eeuwige witte wijn. Al hun schrijfsels zijn gemarineerd in chardonnay. Nee, ga jij eerst maar eens een eigen stijl ontwikkelen.’

‘Eh, hoe moet dat?’

‘Gewoon schrijven, veel schrijven. Oefenen, oefenen en nog eens oefenen. Dan laat je mij af en toe iets lezen en dan geef ik tips en kritiek. Als je tenminste tegen kritiek kunt.’

Mijn hart maakte een sprongetje. Ze wilde me helpen, ik kreeg zelfs privéles! Natuurlijk kan ik tegen kritiek. Nou ja, eigenlijk niet, maar dat zou ik dan wel leren.

‘Wat kost dat eigenlijk?’ vroeg ik zacht. Terwijl ik het zei, hoorde ik hoe sullig het klonk.

‘Wat zeg je?’ vroeg ze.

‘Ik kan je niet echt veel betalen of zo.’

‘Welnee kind, ben je mal, dat wil ik helemaal niet. Maar je mag me wel een beetje helpen in de tuin, als tegenprestatie.’

Oké, dat zou wel lukken, dacht ik. Als ze tenminste zegt wat ik moet doen. Krijg ik schrijfles én tuinles.

3

We spraken af dat ik elke vrijdag na school bij haar zou komen. De eerste keer had ik wat verhaaltjes geprint. Verhaaltjes die ik voor Kalle had verzonnen. Lidwien las ze terwijl we thee dronken in de tuin. Ik probeerde vanuit mijn ooghoek te zien wat ze ervan vond. Ze legde de A4’tjes naast zich op de tuinbank. Nero ging er met z’n dikke rode lijf bovenop liggen.

Nu komt het, dacht ik.

Maar het kwam niet. Ze zei er niets over.

In plaats daarvan vroeg ze: ‘Wat gebeurt er als je een mooi boek leest?’ Ze wachtte niet op antwoord. ‘Dan zie je de personages en scènes voor je, als in een film. Dan worden woorden beelden. Dan verlies je je in het verhaal, dan leef je mee met de hoofdpersoon. Je ziet wat hij ziet en je hoort wat hij hoort. Je ruikt zelfs wat hij ruikt. Je vergeet dat het maar letters op papier zijn, dat er een schrijver is die jou wat wijsmaakt. En als je later aan het verhaal terugdenkt, zie je het weer voor je.’

Ik knikte. Ik kan me nog zo goed herinneren dat mijn vader Heidi voorlas en dat ik gewoon voelde hoe warm haar voeten waren in die dikke zware bergschoenen en hoe heerlijk het was om die uit te trekken en op blote voeten door het vochtige gras van de bergwei te rennen. ‘Licht en vrolijk voelde ze zich’, die zin weet ik nog. En ik voelde het, ik voelde de opluchting van Heidi en ik rook de bloemen in de wei.

‘Om beeldend te schrijven moet je al je zintuigen gebruiken en heel nauwkeurig observeren. En daarna in detail opschrijven wat jij ziet, hoort en ruikt. Dat is wat je eerst moet leren. Show, don’t tell heet dat in schrijversjargon.’

Ik had ondertussen mijn iPhone gepakt en zat driftig in te typen wat ze zei.

‘Show, don’t tell?’ vroeg ik.

‘Laat het zien, in plaats van het te vertellen. Vertél niet dat je hoofdpersoon verdrietig is, maar beschrijf hoe ze door de stad sjokt met hangende schouders. Vertél niet dat ze slordig is, maar laat haar telkens te laat komen op afspraken, of dingen vergeten. Beschrijf de gaten in haar spijkerbroek en haar ongekamde haar. Beschrijf hoe ze keer op keer de sleutelspecialist moet bellen omdat ze haar huissleutel binnen heeft laten liggen. Snap je? Het gaat erom dat je emoties en karaktereigenschappen laat zien als in een film, in plaats van ze te benoemen.’

‘Dus ik moet…’

‘Begin maar eens met beschrijven wat je zoal meemaakt. Een soort dagboek dus.’

‘Een dagboek? Maar dat doe ik al heel lang!’

‘Ik bedoel stukjes over je leven die anderen mogen lezen. Het gaat erom dat je lezers meemaken wat jij meemaakt, dat ze zien wat jij ziet. En dan mag je er af en toe best wat bij fantaseren.’

Oké, dat was wel wat anders. Maar toch. Ik wilde een echt boek schrijven, een roman!

‘Je moet niet meteen een roman willen schrijven,’ zei ze.

Huh, kon ze gedachten lezen of zo?

‘Iedere beginneling wil meteen een boek schrijven, maar dat is net zoiets als de marathon lopen zonder te trainen. En dan haak je halverwege gefrustreerd af.’

Daar kon ik me wel wat bij voorstellen.

‘Je gaat eerst technieken leren en je schrijfspieren trainen. Dan ontdek je ook wat het beste bij jou past. Misschien ben je wel goed in korte verhalen. Of huist er een dichter in je. Als je begint met atletiek, weet je toch ook nog niet of je een sprinter bent of liever lange afstanden loopt?’