Vak-Taal

Van Achterhand tot Zwavelgeel elfenbankje

onder redactie van
Willy Martin en Marcel Thelen

met medewerking van
Els Ruijsendaal en Cornelia Wermuth

AUP

Ontwerp omslag: Moker Ontwerp, Amsterdam

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6298 547 6

e-ISBN 978 90 4853 661 0 (pdf)

e-ISBN 978 90 4853 662 7 (ePub)

NUR 610 | 616

© W. Martin en M. Thelen / Amsterdam University Press B.V., Amsterdam 2017

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Woord vooraf

Zoals algemeen bekend is, is taal een rijk, gevarieerd en toch efficiënt systeem. Zo beschikken wij in het Nederlands bijvoorbeeld over een hele reeks woorden om ‘de emissie van licht’ weer te geven. Denk aan woorden als fonkelen, schitteren, blinken, glanzen, stralen, flonkeren enz. Hoewel deze woorden erg op elkaar lijken, gebruiken wij ze toch niet als ‘gelijken’. Van sterren bijvoorbeeld zeggen we wel dat ze fonkelen, maar niet dat ze glanzen. Op het eerste gezicht lijken woorden als terminologie, vaktaal en jargon dan ook synoniem van elkaar te zijn, maar bij nader inzien is dat niet zo. Aan jargon kleeft een negatieve connotatie, en terminologie en vaktaal zijn niet onderling verwisselbaar. Terminologie klinkt niet alleen ‘geleerder’, het is ook semantisch beperkter doordat het alleen naar een verzameling specifieke woorden of termen verwijst, maar niet naar taal in haar geheel. En vaktaal doet dat juist wel. Dit is niet de enige reden waarom we als titel voor dit boek vak-taal gekozen hebben. Door die keuze wilden we in feite weergeven dat in vaktaal twee zaken samenkomen: vak en taal, vakkennis aan de ene, taal aan de andere kant, en vervolgens dat die taal en die kennis meer verspreid zijn dan wij op het eerste gezicht denken. Vaktaal is dus niet alleen iets van, voor en door specialisten, maar ieder van ons heeft, meer dan wij denken, een relatie met een of meer vakken, kennisdomeinen, hetzij door professie, hobby, interesse of wat dan ook. In dat opzicht kunnen we zeggen dat vaktaal alomtegenwoordig is: zij is een onvervreemdbaar en essentieel deel van onze taal, in casu het Nederlands.

Als NL-Term, de Nederlands-Vlaamse Vereniging voor Nederlandstalige Terminologie, vinden wij dat dit zo moet blijven. Zó: dat houdt niet in dat wij in Nederlandse vaktalen geen vreemde woorden of leenwoorden (o.a. Engelse) zouden mogen gebruiken, in de algemene taal doen wij dat immers ook. Wél achten wij het belangrijk dat wij op alle gebieden, over alle onderwerpen met elkaar in onze moedertaal moeten kunnen blijven communiceren. Ter gelegenheid van het twintigjarige jubileum van onze vereniging vonden wij het dan ook passend de nodige aandacht te vragen voor het grote en kostbare goed dat Nederlandse vaktaal nu eenmaal is: een instrument dat iedere gebruiker van het Nederlands toegang verschaft tot de vruchten van de kennisboom.

Tweeëndertig Bekende en Minder Bekende Nederlanders en Vlamingen hebben zich graag bereid verklaard om hun relatie met vaktaal of hoe dat dan ook moge heten, in een bijdrage in deze bundel te beschrijven. Dat leverde een ‘mooi’ priemgetal van eenendertig bijdrages op, geschreven door golfers, dichters, hoogleraren, fysici, filosofen, wiskundigen, vogelaars, schakers, foodies, cabaretiers, wetenschapscommunicatoren, sport- en andere journalisten, juristen, columnisten, muziekfanaten, politici, … enz., enz.

De opsomming hierboven laat een grote verscheidenheid zien. Die diversiteit blijkt ook uit de bijdragen zelf: niet alleen de inhoud kan erg verschillend zijn, ook de wijze waarop deze verwoord wordt, varieert sterk. Sommige bijdragen zijn speels en anekdotisch, andere ernstig, meer beschouwend. Soms ergeren auteurs zich aan jargon, anderen drijven er de spot mee, nog anderen verheugen zich in het feit dat er überhaupt een Nederlandse vaktaal is. Hoe dan ook, het moge duidelijk zijn dat onze relatie met vaktaal complex, genuanceerd en veelomvattend is. Om die ‘breedte’, die veelomvattendheid, nog sterker naar voren te laten komen, zijn de bijdragen op titel gerangschikt van A tot Z, van Apps appen met een app tot Zeilen? Ik? Op die wijze wilden wij de alomtegenwoordigheid en het belang van een Nederlandse vaktaal voor iedereen nog duidelijker maken. Als dit boek aan dat bewustzijn een bijdrage kan leveren, beschouwen wij onze opzet als geslaagd.

Tot slot, aangezien NL-Term een Nederlands-Vlaamse vereniging is en de bijdragen geschreven zijn door zowel Nederlanders als Vlamingen, ieder met zijn/haar eigen uitdrukkingen en zegswijzen, hebben we besloten aan deze diversiteit recht te doen en deze niet te uniformeren.

Willy Martin en Marcel Thelen

najaar 2017

Inhoud

Woord vooraf

Apps appen met een app

Herbert Blankesteijn

Bijbeltaal

Joop van der Horst

Cool Flanders (met Uitleg)

Gaston Durnez

Dialoog

Frank van Pamelen

Dingen benoemen

Ignaas Devisch

Elfmeter, strafschop of penalty

Hoe de terminologische buitenspelval omzeilen?

Luc van Doorslaer

Food jargon

Barbara Serulus

Giftige straling

Cees Andriesse

Hoe zoet is mijn vaktaal

(voor wie haar geen geweld aandoet)

Piet Vanden Abeele

Inside-the-box-jargon

Ann De Craemer

Jargon in de geneeskunde

Spraakverwarring tussen arts en patiënt?

Petra De Sutter

Kaas uit van die plastiekjes

Kristien Hemmerechts

Klassiek voor iedereen!

Katelijne Boon

Een kolfje naar mijn hand

Emma Crebolder

Kromtaal en koeterwaals

Frank Judo

De loper als sleutel tot schaaktermen

Henk Verkuyl

Modetaal

Veerle Windels

Namen voor paddenstoelen

Roosmarijn Steeman

Onze Vader …

Ellen Kok

Paardengym

Lut Colman

Quid terminologie?

Willy Martin

Geen roodborstje maar roodborst?

Hans Dorrestijn

Staattaal

Ernst Hirsch Ballin

Tango

Reinout Verbeke

Uitgeverstaal(tje)

Rik Schutz, met dank aan Teddy Broersma

Vangelder, Comaneci, Yurchenko

Over turneponiemen

Jan Luitzen

Wil je koffie of thee?

Ionica Smeets

Wiskundetermen

Jean Paul Van Bendegem

De X-factor in de sport

Wielrennen als blikopener van de menselijke ziel

Rik Vanwalleghem

Yu di Kòrsou en Antilliaans-Nederlandse termen

Christa Weijer

Zeilen? Ik?

Hennie van der Vliet en Jan Convents

Over de auteurs

Apps appen met een app

Herbert Blankesteijn

Als technologiejournalist bij de Nederlandse radio doe ik altijd mijn best mijn programma’s jargonvrij te houden. Omdat ze over informatie- en communicatietechnologie (ICT) gaan, slaag ik daar nooit in – de ICT is volgens mij de meest productieve jargonfabriek die we op aarde hebben. Mijn gasten zijn per definitie experts en dus gewend vaktaal te bezigen tegenover collega’s die daar geen moeite mee hebben. Sommigen weten jargon te vermijden als ze een lekenpubliek moeten aanspreken, maar zelfs dan glipt er weleens een moeilijk woord of een afkorting doorheen.

De presentator kan dan snel zo’n term zelf uitleggen of een tussenvraag stellen: ‘Wacht even, wat is dat, wat bedoelt u?’ Maar dat kun je niet drie keer per minuut doen: de spreker raakt van slag en de luisteraar kan in tien minuten maar een beperkt aantal nieuwe woorden aan. Een gast die zich steeds in ICT-jargon verliest, wordt waarschijnlijk geen tweede keer uitgenodigd.

Wat is jargon en wat niet? Niet lang geleden hadden we in Nederland een voorzitter van de Tweede Kamer die zonder enige schaamte vertelde de afkorting ICT te hebben moeten googelen. Wat ‘googelen’ was, wist ze tenminste nog wel. Een ander wonderlijk geval, ook op het raakvlak van ICT en politiek, was het moment dat ik een ICT-specialist van een belangrijke partij in een live-uitzending vroeg of hij voor of tegen adblockers was. Hij bleek niet te weten waar ik het over had. Ik twijfelde even: sprak ik nu zelf in specialistenjargon of deugde hij niet voor zijn vak? Gelukkig bleken de overige studiogasten mijn verbazing over zijn gebrek aan kennis te delen. (Voor lezers die geen ICT-specialist van een politieke partij zijn, leg ik graag uit wat een adblocker is: een programma op de computer dat het scherm vrijhoudt van reclame).

Er zal altijd spreiding zijn in het niveau van gasten én in dat van luisteraars. Daarom is er geen manier om iedereen ter wille te zijn. Te weinig uitleg en de leken haken af; te veel en het stoort de mensen die wat meer weten. De programmamaker moet zijn niveau dus kiezen aan de hand van zijn doelstellingen. Ik probeer een koers te houden waarbij aan beide kanten wat mensen van mijn bootje kukelen. Zo hou ik er zoveel mogelijk aan boord. De grootste experts stel ik toch niet tevreden en de volslagen leken hebben waarschijnlijk geen al te grote belangstelling, anders waren ze geen volslagen leek.

ICT-terminologie is van oorsprong vaak Engels. Daar moet je niet krampachtig over doen, maar ik vind het wel aardig zo nu en dan Nederlandse alternatieven te gebruiken. Dat begint al met de naam van mijn programma. BNR Digitaal heet het. Bij de oprichting in 2011 heb ik strijd geleverd met de toenmalige hoofdredactie om te voorkomen dat het BNR Digital zou worden genoemd. Dan had ik waarschijnlijk ook Bie-En-Ar moeten zeggen in aan- en afkondigingen. Verder is saven natuurlijk opslaan, een harddisk is een harde schijf, soosjul miedia noem ik gewoon sociale media en wat is er tegen het internet der dingen in plaats van internet of things? Maar een backup reservekopie noemen gaat me weer te ver: je verruilt een kernachtig woord voor iets omslachtigs. Iedereen trekt in dit soort zaken zijn eigen grenzen, neem ik aan.

Die grenzen verplaatsen zich bovendien voortdurend – veel sneller dan bij andere vormen van vakjargon. Vandaag wordt een neologisme geponeerd bij gebrek aan een bruikbaar bestaand woord, morgen staat het in de Van Dale omdat iedereen het gebruikt. Het woord computer zelf natuurlijk, met in zijn kielzog software, smartphone, googelen, app, facebooken, likes en retweets. Die hoef ik allemaal niet meer uit te leggen, dat scheelt.

Het gaat zo snel dat míj soms dingen moeten worden uitgelegd. Wat een app is, weet ik wel: software die je kunt installeren op je smartphone. Dat appen opeens gelijkstond aan ‘het gebruiken van de berichtenapp Whatsapp’ overviel me, en dat zo’n bericht een app werd genoemd ook. Het is verwarrend. Als iemand mij vraagt: ‘Heb je mijn app gezien?’ denk ik meestal eerst: hé, ben jij programmeur? Maar dan blijk ik een berichtje te hebben gemist, een appje. Je kunt ook te veel van ICT weten.

Mensen zonder vakkennis nemen wel vaker de leiding. Ik woon in een plattelandsdorp en bij ons in de straat had opeens iedereen het over de nuttige buurtapp die je moest gebruiken. Cool, dacht ik, iemand hier kan apps maken en heeft speciale software voor de buurt gecreëerd! Bleek het te gaan om een Whatsapp-groep om buurtnieuwtjes met elkaar te bespreken. Een app is nu dus een bericht, een selecte groep die zulke berichten onderling uitwisselt, en de smartphonetoepassing (of application) waarbinnen dat alles functioneert. ‘Kijk in je app, dan kun je mijn app lezen in de app!’ Handig is anders.

Soms probeer ik zelf wat te sturen. ICT’ers hebben het zelden meer over computervirussen. Het woord dat kwaadaardige software aanduidt, is nu malware. De reden is dat virussen dingen zijn die zich vermenigvuldigen in hun gastheer, terwijl de hedendaagse malware dat allang niet meer doet. Na een fase waarin ik deze twee woorden door elkaar gebruikte, en soms het ene gebruikte om het andere te verklaren, vind ik nu dat de luisteraar het maar moet begrijpen als we het in BNR Digitaal over malware hebben. Ook wat ransomware is, weet u langzamerhand wel, niet? Anders googelt u het maar even.

Sommige woorden blijven voor de lange termijn. Andere niet. Computer en software raken we voorlopig niet meer kwijt. Maar wie heeft het nog over floppies? Die zijn er amper meer. Ik voorspel dat andere termen zoals mp3, downloaden, streamen en podcast zullen verdwijnen, niet omdat de onderliggende techniek verdwijnt, maar omdat het publiek niet meer hoeft te weten dat zo’n techniek wordt gebruikt. Genieten van muziek of video is langzamerhand zo simpel als het klikken op een afspeelknop op het scherm en of daarbij wordt gedownload of gestreamd (ik ga u het technische verschil niet eens meer uitleggen), of daarbij mp3 wordt gebruikt of een andere bestandsvorm, is niet meer van belang.

Ik heb bovendien de indruk dat de ICT-terminologie minder een probleem is dan een jaar of wat geleden. In de jaren van 1980 tot pakweg 2010 moest je, om de laatste snufjes te kunnen gebruiken, goed op de hoogte zijn van allerlei technieken. Eerst moest je zelfs je eigen software kunnen schrijven, later moest je je pc kunnen uitbreiden met een geluidskaart of een usb-controller en daarbij kunnen goochelen met interrupt requests en direct memory access. Een huisnetwerk aanleggen, de eerste smartphones instellen voor e-mail, het was een wanhoop. Tot voor kort moest je, om de laatste Amerikaanse series te kunnen volgen, de techniek bittorrent beheersen. Al die dingen zijn verleden tijd, het is echt zoveel makkelijker geworden.

Dit laatste realiseer ik me pas sinds ik aan dit stuk ben gaan schrijven. Om precies te zijn was de eyeopener het googelen van de woordcombinatie ICT-woordenlijst. Tot mijn niet geringe verbazing vond ik vooral woordenlijsten die een antieke indruk maakten. Stond er een jaartal bij, dan was dat 2011 of eerder. Was dat niet het geval, dan kon ik aan de lijst zelf zien dat het om verouderd materiaal ging: ftp, archie, bbs, internet explorer – het had een hoog nineties-gehalte.

ICT-jargon, het is nog altijd oppassen maar dankzij de maatschappelijke acceptatie en de toenemende gebruiksvriendelijkheid lijkt het alsof we het ergste hebben gehad. :-)

Oh ja, emoji. Is dat ook vaktaal eigenlijk? Ze zijn in mijn ogen wel degelijk een vorm van taal; een die aan belang wint en zeker niet meer verdwijnt. Iedereen onder de vijftig gebruikt ze, misschien niet zo vaak op papier maar zeker in digitale communicatie. Wen er maar aan.

Bijbeltaal

Joop van der Horst

Toen ik lang geleden voor het eerst het kerstverhaal hoorde, lag het kindje Jezus in een kribbe. En niet alleen in het verhaal van Lucas 2, maar ook in alle kerstliederen die wij zongen. Zo is het gebleven, bij alle volgende keren dat ik het verhaal hoorde, totdat in de Nieuwe Bijbelvertaling van 2004 het kindje Jezus ineens in een voederbak lag.

Eerlijk gezegd lag Jezus al in de Groot Nieuws Bijbel uit de jaren tachtig in een voederbak, maar pas de voederbak van 2004 zorgde voor veel ophef. Zowel binnen als buiten de kerk werd geprotesteerd tegen dit taalvandalisme en tegen deze breuk met de traditie.

Toch was de keuze van de vertalers zo gek nog niet. In Nederland weet immers niemand wat een kribbe is (buiten het kerstverhaal), en in België kent men de kribbe enkel als crèche, wat we vroeger een bewaarschooltje noemden. Je zou kunnen denken dat de hoteldirectie van Bethlehem erg z’n best heeft moeten doen om speciaal voor Jezus een kribbe te organiseren, want verder maakt geen mens daar gebruik van. Ik bedoel maar: als je het woord niet kent, krijgt het verhaal een heel andere draai.

Een vergelijkbaar probleem deed zich voor bij de vertaling van Genesis 12:8. Het gaat over Abraham en zijn mensen: nomaden, in tenten levend. In de Statenvertaling lezen we ‘en sloeg zijne tent op’. Dat is ook wat de Willibrordvertaling doet: bijvoorbeeld in Genesis 12:8, 13:18 en 26:25: ‘Hij sloeg daar zijn tent op.’ Het Nederlands Bijbelgenootschap uit de jaren vijftig heeft soms ‘opslaan’ en soms iets anders: ‘en hij spande zijn tent’ (Genesis 12:8). ’t Is dat we uit andere vertalingen weten wat er bedoeld wordt, anders was het niet te begrijpen. ‘Nee, jongelui, voordat jullie gaan zwemmen, moeten we eerst even de tent spannen.’

Ik vind het jammer dat de Bijbelvertaling van 2004 niet verder gekomen is dan ‘(daar) sloeg hij zijn tent op’. Waarschijnlijk waren ze er zelf niet helemaal gelukkig mee, want op andere plaatsen is de hele tent weggewerkt: ‘… en ging wonen bij de eiken van Mamre’ (Genesis 13:18). In de eveneens recente Naardense Bijbel van Oussoren lezen we ook weer ‘Abraham slaat zijn tent op’, naast: ‘en spant zijn tent’.

Als je nu vertelt over het opslaan van een tent, denkt heel de jongere generatie (althans in Nederland) aan de winterberging, de vliering of de kelderkast. Dat is geen kwaaie wil, geen domheid, geen luiheid of uiting van cultuurbarbarisme, maar simpel de toestand van de Nederlandse taal. Zo is nu eenmaal de hedendaagse Nederlandse betekenis van opslaan. Wie me niet gelooft, moet maar eens een woordenboek raadplegen.

Voor zover ik kan zien heeft de Groot Nieuws Bijbel als eerste, al weer meer dan dertig jaar geleden, het aangedurfd om te zeggen: ‘Hij zette er een tentenkamp op’ (Genesis 26:25). En pas in de Bijbel in Gewone Taal (2014) lezen we: ‘… daar zette hij zijn tenten op’.

De voorbeelden liggen voor het oprapen. Iedereen weet wel iets, tenminste vagelijk, over de tien geboden. En ook bijna iedereen is bekend met formuleringen als ‘Gij zult niet stelen.’ Ook al zullen slechts weinigen de plaatsen in de Bijbel kunnen noemen waar die tien geboden staan, of ze alle tien opnoemen, toch weten de meeste mensen wel dat het ‘ergens’ zo ‘in de Bijbel’ staat.

Maar het staat er al decennia niet meer. Kijk maar na in Exodus 20:15: ‘Steel niet.’

Niettemin is religieuze terminologie vaak ouderwets. Met de ‘voederbak’, met het ‘opzetten van een tent’ en met ‘steel niet’ is (eindelijk) weer aansluiting gevonden bij het hedendaagse Nederlands, maar overal, ook in de jongste Bijbelvertalingen en verder in de liturgie en de liederen vind je talloze archaïsche woorden. En trouwens ook de discussies en meningsverschillen rondom die voederbak en dat ‘steel niet’ laten zien dat aansluiten bij het hedendaagse Nederlands allerminst vanzelfsprekend is.

Ook dat is geen kwaaie wil, geen domheid, geen luiheid. Religieuze terminologie staat eigenlijk voortdurend onder spanning: enerzijds de archaïserende tendens, of althans de neiging om niet te veranderen, en anderzijds de vertaalslag maken naar het actuele taalgebruik. Beide tendensen hebben goede papieren.

Religieus taalgebruik lijkt in dat opzicht wel een beetje op juridisch taalgebruik, namelijk dat de taal er lang niet altijd dient voor het verstrekken van informatie. De woorden van de wet zijn er niet om ons mee te delen hoe de regeling is, ze zijn de belichaming van de regeling. Zij die pleiten voor wetten in begrijpelijke taal, begrijpen niet goed wat een wet is. De advocaat, de rechter of de ambtenaar mag uitleg geven over de bedoeling van de wet, maar dat is niet de taak van de wet zelf. En zo ook vonnissen en andere stukken die op die wet aansluiten. Als het wetboek spreekt van een rijwiel met hulpmotor, dan moet ook in het vonnis gesproken worden van een rijwiel met hulpmotor; de rechter mag uitleggen dat de man met zijn brommer de fout in ging. Zou het vonnis anders luiden en enkel over een brommer spreken, dan zou het aangevochten kunnen worden omdat het niet aansluit bij de wet. De bewoording in de wet vindt allicht haar verklaring in het feit dat die wet er eerder was dan het woord brommer.

Ook religieus taalgebruik dient lang niet altijd voor het verstrekken van informatie. In de liturgie, in het reciteren van Bijbelteksten of in de meditatie wordt de aanwezigen vaak geen nieuwe informatie geboden. De verhalen zijn bekend, de bewoordingen vertrouwd; het lijkt soms op het beluisteren van muziek. En dan is niet verwonderlijk dat wie het verhaal kent, graag vasthoudt aan zijn kribbe en aan het opslaan van een tent.

Dat is de ene kant van de zaak. De andere kant is dat archaïsch taalgebruik, onbekende woorden en duistere zinswendingen de toegang tot kerk en Bijbel ernstig belemmeren. Dit wordt in kerkelijke kring volstrekt onvoldoende beseft. Maar ik geef toe: het blijft altijd een afweging tussen twee uitersten. ‘Geef ons heden ons dagelijks brood’ mag intussen archaïsch genoemd worden vanwege dat heden (en om een of andere reden vinden veel mensen archaïsche woorden meteen ook mooi en noemen ze die dichterlijk) en om die reden komt deze formulering in moderne Bijbelvertalingen al niet meer voor (kijk maar bij Mattheus 6:11); het andere uiterste lijkt even ongewenst: ‘Please, krijgen we nog iets te eten vandaag?’

Nu mogen die kribbe en het opslaan van tenten onbelangrijke kwesties zijn (ook al maken vele kleine kwesties samen wel een grote kwestie), de taal heeft voor belangrijkere problemen gezorgd.

In het Oude Testament lezen we over een profetie van Jesaja, dat een meisje zwanger zou worden en een zoon zou baren die de naam Immanuël zal dragen (Jesaja 7:14). Van deze Immanuël mogen we veel verwachten, volgens Jesaja. Toen eeuwen later Mattheus zijn evangelieverhaal over Jezus schreef, wilde hij graag laten uitkomen dat met Jezus de profetie van Jesaja was uitgekomen. Jezus was degene die Jesaja al voorspeld had, aldus Mattheus. Mattheus kende geen Hebreeuws, en las het Oude Testament in de Griekse vertaling, de Septuaginta. Nu wil het geval dat Jesaja’s Hebreeuwse woord alma (‘meisje’) in de Septuaginta vertaald was met parthenos, wat ook wel ‘meisje’ kan betekenen, maar vooral ‘maagd’ oftewel ‘meisje dat nog geen seksuele omgang heeft gehad’. Mattheus leest zijn Septuaginta en gaat aan de haal met de maagdelijke geboorte. Het is moeilijk te bewijzen, maar het is meer dan aannemelijk dat het malle verhaal over die zwangerschap waar geen seks aan te pas kwam, herleid kan worden tot een taalkwestie.

Actueler, en ik denk ook fundamenteler, om niet te zeggen rampzaliger, is de kwestie rondom de woorden geloof en geloven. Beide termen komen in de Bijbel en met name in het Nieuwe Testament geregeld voor. Ook al zie je dat recente vertalingen er steeds terughoudender gebruik van maken. Terecht, want de kwestie is dat in het hedendaagse Nederlands het woord geloven simpel iets anders is gaan betekenen dan wat Paulus en andere Bijbelschrijvers ermee bedoelden. Wie dat niet beseft en vasthoudt aan de woorden geloof en geloven, geeft het oorspronkelijke verhaal een compleet andere draai. Ik verwijs maar weer naar Van Dale. De eerste paar betekenissen die Van Dale noemt, gaan steeds over de ‘waarheid’, ‘het als werkelijk en waar aanvaarden’, ‘de waarheid van een bewering aannemen’ en ‘de overtuiging dat iets werkelijk bestaat’. Dat klopt, want dat betekent geloven in de Nederlandse taal. Maar in de Bijbel is dit niet aan de orde. Daarom kiezen modernere vertalers, de Nederlandse taal kennende, liever voor bijvoorbeeld vertrouwen dan voor geloven. Dat komt er dichterbij in de buurt. Maar zowel binnen als buiten de kerk lijken geloof en geloven tegenwoordig maar al te vaak synoniem met het voor waar houden van een reeks sterke verhalen. Denk aan sprekende dieren, het weer levend worden van doden, de ark van Noach of de al genoemde maagdelijke geboorte. Weinigen beseffen dat hier een taalkwestie religie tot absurditeiten voert.

Maar even zeker is dat er geen simpele oplossingen zijn. Religieuze taal dient zo verschillende doelen, dat er nooit één goede verwoording is. Het kan altijd ook anders, het een naast het ander. Wat overigens geen excuus is om je verstand op nul te zetten.

Cool Flanders (met Uitleg)

Gaston Durnez

Cool Flanders

De Vlaming woont nu in Flanders

in een Loft met een Kitchen en Bar,

met de Kids van zijn nieuwe Lover

en zijn eigen Nearly New Car.

En Privacy heet nu zijn vrijdom

en Sound maakt nu zijn lawaai

en Cool is nu wat hij leuk vindt.

Als hij groeten wil, roept hij ‘Haai!’

In de Business als Sales Manager

in een tweedelig grijze Outfit

op zijn maat gemaakt door zijn Tailor

verkoopt hij dure Bull Shit.

Uitleg

Ze vroegen mij waarom en hoe.

Ik zei: om zus en zo

en nog wel een en ander, maar geenszins dáárom

en bijzonder niet omdat.

Men repliceerde koel

dat alles zo gezien

misschien

wel klonk alsof.

Dusdoende.

O, wel, ziezo, zei ik,

zo zie ik dat,

zo is ’t gestaan en zo

is ’t ook gelegen.

Derhalve dus ziehier:

Punt één, punt twee, punt drie.

Fini!

Dialoog

Frank van Pamelen

‘Eerst heb ik met het scherpe mes

De ruis van de omgevingsstress

In het primaire werkproces

Strategisch ingeperkt

Waarna met convergent beleid

Is aangestuurd op openheid

En ik de ketenkwaliteit

Verbreed heb en versterkt

Vervolgens is op grote schaal

Gefocust op een arsenaal