Future Sex

Liefde in tijden van digitalisering

Emily Witt

Met een voorwoord door Simone van Saarloos

AUP

Oorspronkelijke uitgave: Emily Witt, Future Sex: A New Kind of Free Love. New York: Farrer, Straus and Giroux, 2016 [ISBN 9780865478794]

© 2016 by Emily Witt

Vertaling: Hien Montijn

Ontwerp omslag: Cablai Ontwerpbureau

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6298 575 9

e-ISBN 978 90 4853 693 1 (pdf)

e-ISBN 978 90 4853 694 8 (ePub)

NUR 320 | 865

Uitgeverij AUP is een imprint van Amsterdam University Press.

© E. Witt / Amsterdam University Press B.V., Amsterdam 2017

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Noot van de auteur: Alle verhalen zijn echt gebeurd, al zijn enkele namen veranderd.

Voorwoord

‘I don’t want to reproduce, I want to make something entirely new.’

– Jeanette Winterson, Written on the Body

Ik dacht dat ik wel klaar was met denken over seks. Ergens klaar mee zijn, er (tijdelijk) genoeg van hebben, komt voort uit verzadiging. Een gevoel van verzadiging heeft minimaal twee oorzaken: luxe of frustratie. In mijn geval was het luxe. Nadenken over seks werd minder belangrijk naarmate ik minder heteroseks had. Als heterovrouw moest ik me voortdurend verhouden tot alle do’s and don’ts, tips & tricks in tijdschriften en voorlichtingen. Ook diende ik me enigszins te herkennen in de verhalen die ik in films of op televisie zag. Ondertussen hield ik de ontwikkelingen op het gebied van anticonceptie nauwkeurig in de gaten en bevocht ik de drukkende opvatting dat mannen meer zin hebben in seks dan vrouwen. Dat was niet mijn ervaring. Nog altijd wordt een gebrek aan zin aan de vrouwelijke biologie toegedicht, en niet, bijvoorbeeld, aan het feit dat slechts 65 procent van de heterovrouwen tijdens de seks een orgasme bereikt. Dit in tegenstelling tot lesbische vrouwen, 86 procent van hen zegt altijd klaar te komen.

Daargelaten dat de hoeveelheid hoogtepunten weinig zegt over de intensiteit van de orgasmes, motiveerde dit percentage me een paar jaar geleden wel om mijn Tinder zoekneus ook eens in te stellen op ‘vrouwen’.

Inmiddels leef ik biseksueel. Waar ik me toe aangetrokken voel, is niet geslachtelijk bepaald. Dit betekent niet dat de gender van de ander geen invloed heeft: wie iemand is wordt immers gevormd door haar of zijn achtergrond, ervaringen en mogelijkheden. Door met vrouwen te zijn, ontsnap ik aan vele oude, diepgewortelde gedachten over de aard van vrouwen, mannen en hun samenzijn. Met mannen doe ik het ook nog steeds, maar het feit dat ik getrouwd ben met een vrouw terwijl wij niet monogaam leven, maakt doorgaans dat ik mij met mannen – hoewel m/v in bed – ook niet meer zo gauw ‘heteroseksueel’ voel.

Ik beschouw mijn weigering om veel over seks te praten en na te denken als een welkome pauze. Het kost namelijk best wat energie om je óf aan de stereotiepe beelden en ideeën over (hetero)seks aan te passen, of deze te weerleggen. Ik moet even op adem komen, van het opgroeien als hetero. En ondertussen heb ik 21 procent meer orgasmes dan voorheen.

Mijn grootste angst

Als kind al, nog vroeg voor ik ongesteld werd, was zwangerschap mijn grootste angst. Seks is immers altijd verbonden aan effect en resultaat. Je wist: er komt iets uit voort. Is het geen baby, dan een ziekte. Is het geen liefde, dan een slutshame. Is het geen vrijelijk klooien, dan een huwelijk. Is het geen zin, dan een trauma. Zelfs in een tijd waarin het voorkomen van zwangerschap en ziekte prima mogelijk is, kun je geen seks hebben zonder ook aan voortplanting, gezondheid en veiligheid te denken. Ik schrijf ‘zelfs’, maar misschien is het wel: ‘juist’. Reproductie, gezondheid en het beschermen van je eigen grenzen zijn tegenwoordig geen bijkomstige pech. Het geldt als je eigen verantwoordelijkheid.

Hoezeer heteroseks aan risico’s wordt verbonden, blijkt wel uit de wijze waarop een minnares mij vroeg of ik wel recent was getest? ‘Dat vraag ik normaal nooit,’ zei ze, ‘maar aangezien jij het ook met mannen doet, vind ik het een beetje gevaarlijk.’

‘Dat is toch zo?’ kun je nuchter reageren. De kans op soa’s ís toch groter bij hetero’s en homo’s dan bij lesbiennes? Ja. Maar dat iets zo is, betekent nog niet dat er niet ook allerlei verhalen en gevoelens rondom de feiten spoken. De feiten zijn de feiten, maar wat de feiten teweegbrengen – vragen, berispingen, angsten, sociale codes en regels – lijkt vooral cultureel bepaald.

De schaduw van reproductie en de vrees voor onveiligheid verdwijnt wanneer je lesboseks bedrijft. Maar wat voor seks je ook hebt, het wordt altijd gezien als een belangrijk onderdeel van je identiteit. Je bedgedrag, op wie je valt: het zegt iets over wie je bent. Doet date X zo, dan voelt zij of hij dit. Houdt lief Y van standje zo, dan is Y echt een type zus. We praten psychologisch en puur persoonlijk over seks: ‘Ik neuk zo dus dit ben ik’.

Deze persoonlijke, psychologische kijk op seks dient wel degelijk een politieke agenda. Het idee dat seks, liefde en seksualiteit puur privé aangelegenheden zijn, verhult het feit dat de overheid wel degelijk wensen heeft over de inrichting van de slaapkamer. En wat wenselijk is, wordt bevoordeeld. Het huwelijk wordt bijvoorbeeld met belastingvoordelen aangemoedigd.

Hygiënische esthetiek

Ik was te verzadigd, te zeer on a break wat denken over seks betreft, om enthousiast aan Future Sex van Emily Witt te beginnen. Op de achterflap van het Engelse boek staat: ‘I was single, straight, and female’. Verleidelijk in verleden tijd, zodat de lezer weet dat er een verandering op komst is. Er misten nog net drie prikkelde puntjes om je nieuwsgierig te maken naar het vervolg. Ook in haar voorwoord, getiteld ‘Verwachtingen’, verwijst Witt naar een plotse omslag in haar leven: ‘In het jaar waarin ik dertig werd, ging mijn relatie uit.’ Daarmee impliceert de auteur dat een verbroken relatie sowieso een groots kantelpunt vormt en met het noemen van haar leeftijd legt ze de nadruk op de voorbijgaande tijd, die meestal waarschuwend wordt ingezet wanneer het vrouwen en relaties betreft.

Ik vreesde een persoonlijke, pscyhologische onderzoeking te treffen. Een sprookjesachtige zelfhulpgoeroe met een en toen werd alles anders belofte.

Gelukkig blijkt Future Sex helemaal niet zo’n persoonlijk, psychologisch pad te volgen. Bij Emily Witt hoeft seks niet tot magische bevrijding te leiden en experimenteren is niet per se bedoeld als voorbereiding op een lange relatie.

Witt gaat meer sociologisch en antropologisch te werk. Wordt ze geil van de porno waar ze als research naar kijkt, dan ziet ze dit niet als haar puur persoonlijke voorkeur of natuur, maar onderzoekt ze de culturele gronden van het toenemend vocht tussen haar benen.

Wie het over seks heeft, moet vragen stellen over technologie, economie en commercie, religie, genderverhoudingen en beleid. Daarom onderzoekt ze wat webcammers met hun online Chaturbate sessies verdienen en beschrijft ze de Apple-medewerkers die losgaan op het Burning Man festival. Ook beschrijft ze hoe een gladde, ‘hygiënische’ esthetiek van datingapps en seksspeeltjes wordt ingezet om vrouwelijke klanten te trekken.

In haar essays belicht Witt de seksuele verlangens en genotsmiddelen van anderen. Soms brengt ze haar twijfels, eigen ervaringen en opvattingen naar voren om aan te geven waarom ze welk pad onderzoekt. Nergens deelt ze een fel oordeel. Daardoor vraagt ze er niet naar om te worden overtuigd of weerlegd. Nieuwsgierigheid is haar begin- en eindpunt. Haar onderzoek naar de toekomst van seks is vrij van resultaat: ze wil niet per se een beter of gelukkiger mens worden. Het is gewoon nieuwsgierigheid naar wat nieuw is. Daarmee trekt ze de seks uit een soort nutsdenken. Seks hoeft niet in dienst te staan van voortplanting, van verhevigde intimiteit of een beter zelfbeeld. Seks is ongewoon seks.

Verwende prinsesjes

Ik herinner me een oudere gynaecoloog die in een interview aangaf: ‘Vroeger hield ik me bezig met het voorkomen van zwangerschappen, tegenwoordig komen mensen bij mij met de vraag: “hoe word ik zwanger?”’

De precieze redenen van deze omslag, vind ik niet het benadrukken waard. Doorgaans wordt benadrukt dat vrouwen op latere leeftijd kinderen krijgen. Maar het herhalen van die redenering heeft mijns inziens een morele connotatie die conservatief klinkt en van vrouwen algauw ‘verwende prinsesjes’ maakt, terwijl de man in dit geheel – in zijn betrokkenheid – verdwenen is. Een no go voor mij. Anders gesteld: de gynaecoloog was destijds zo succesvol in zijn (of haar) werk dat het werk nu anders van aard is. Voortplanting wordt steeds meer een techniek. Dat juich ik toe. Zo raakt ‘seks’ namelijk werkelijk losgekoppeld van het effect en resultaat. Heteroseks wordt dus een beetje meer zoals lesbische seks: een handeling zonder (de schaduw van een) doel.

Zo’n toekomst zie ik met graagte tegemoet. Maar het lijkt me belangrijk om te benadrukken dat ‘de toekomst’ niet bestaat. We weten dat seks niet zomaar seks is. Seks en liefde zijn afhankelijk van de middelen en verhalen die voorhanden zijn. We leven in een wereld die ongelijk is verdeeld. De distributie van anticonceptie is geen wereldwijd succes en de ontwikkeling van nieuwe beschermingsmiddelen stokt, omdat het welzijn van een vrouwenlichaam nog altijd minder aandacht krijgt dan dat van een man – anders was er al lang een anticonceptiemiddel met minder bijwerkingen. Zonder gedurfde bijsturing en herverdeling gaan we geen gedeelde toekomst tegemoet.

Niet werkelijk progressief

De Amerikaanse schrijver, hoogleraar, activist en feminist Cathy Cohen beschrijft hoe vooruitgang voor de één vaak leidt tot achterstelling van de ander. Cohen benadrukt dat het merendeel van de zwarte Amerikanen opgroeit bij een moeder die ongehuwd is. Programma’s als Black Marriage Day en Marry the Daddy proberen daar een eind aan te brengen. In de VS wordt het huwelijk vaak verbeeld als een manier om armoede op te lossen, arme moeders worden aangemoedigd om hun kind op te geven voor adoptie en wie hulpt krijgt van de staat wordt gekort als er een tweede kind bijkomt. Doordat alles wordt ingezet op de promotie van een nucleair c.q. ‘normaal’ en ‘stabiel’ gezin, wordt de meerderheid van de zwarte Amerikanen weggezet als sociaal incapabel. De mogelijkheid dat een ander sociaal en intiem leven evengoed volwaardig is, wordt nauwelijks voorgesteld.

De voorkeur voor het huwelijk is dus niet alleen een romantische voorkeur voor een vorm van liefde en samenleven. Het is ook een heersende norm die vooral rijkere en witte mensen steunt.

Klasse en huidskleur zijn gerelateerd aan opvattingen over liefde en seksualiteit. Zwarte vrouwen worden steevast neergezet als exotisch en ongeremd. Surinaamse mannen zouden notoire vreemdgangers zijn, waarbij dus ook meteen wordt aangenomen dat ‘monogamie’ overal het ideaal is. Niet-westerse vluchtelingen moeten worden geweerd omdat ze ‘onze’ vrouwen zouden komen verkrachten. En Geert Wilders is pro-homo, mits hij daarmee zijn anti-islam agenda voedt, want het COC Regenboogakkoord werd niet door de PVV ondertekend.

Hoezeer klasse en huidskleur gerelateerd zijn aan opvattingen over de liefde, blijkt bijvoorbeeld ook uit de wijze waarop zwarte Amerikanen als homofoob worden weggezet. Er gingen valse cijfers rond die bewezen dat zwarte Amerikanen massaal tegen het huwelijk waren. Bekende homo-activisten juichten dat homofobie bij dezen bewezen erger is dan racisme, tegelijkertijd vergetend dat een homo ook racistisch kan worden bejegend.

De zorgwekkende cijfers bleken uiteindelijk veel milder te zijn dan in eerste instantie naar buiten werd gebracht en bovendien motiveerden mensen hun stem tegen het homohuwelijk met name op basis van leeftijd, religie en politieke voorkeur, maar de correcties kwamen te laat om het beeld bij te sturen. Cohen bekritiseert de homohuwelijkactivisten vooral op het feit dat zij geen oog hebben voor het nieuwe normaal dat zij bestendigen door voortdurend de nadruk te leggen op het belang van het huwelijk.

Vaak worden ‘moderne’ fenomenen zoals het homohuwelijk ingezet om niet werkelijk progressief te hoeven zijn. Kijken we naar de toekomst van seks, dan is het belangrijk om in acht te nemen naar wiens toekomst we eigenlijk kijken.

Hijgen volgens het tantrische ritme

Hoewel ik me verzet tegen het effectgerichte discours rondom seks, had Future Sex wel degelijk een effect op mij. Heel concreet bekeek ik de pornofilms die Witt gedetailleerd beschrijft. Ik kocht een latexpakje met in het broekje een rits die van spleet tot spleet open kan. Ik dwaalde een avond op Chaturbate rond en probeerde te ademen en hijgen volgens het tantrische ritme dat ze in San Francisco beoefenen. De concrete uitvoering was leuk genoeg, maar het werkelijke genot zat voor mij vooral in mijn verhouding tot het boek. De tekst daagde me uit. Niet om mijn leven te beteren, maar om verder te denken. Ik kreeg weer zin om te denken over seks (niet ‘aan’, maar ‘over’).

Denken doe je met je lijf. En dus is denken over seks ook een vorm van doen.

Het belang van denken, lezen en schrijven over seks is wellicht groter dan het effect van seks zelf. In 2015 publiceerde ik een pamfletboekje Het monogame drama, waarin ik vragen stelde over de wijze waarop we invulling geven aan ons sociale en romantische leven. Onlangs kwam er een jonge vrouw naar mij toe. Ze vertelde dat ze net een baby had gebaard. Het kindje zou er niet zijn geweest als ze mijn boek niet had gelezen. Het monogame drama overtuigde haar ervan dat ze heus kon liefhebben, juist als ze niet aan het standaard plaatje hoefde te voldoen. Ze wilde niet eerst een gezin vormen en de zorg met één partner delen. De baby is nu drie maanden.

Denken over seks brengt meer toekomst dan het simpelweg te doen.

Simone van Saarloos

Voor mijn ouders,
Leonard en Diana Witt

Inhoud

Voorwoord

Verwachtingen

Internetdaten

Orgastische meditatie

Internetporno

Live webcams

Polyamorie

Burning Man

Anticonceptie en voortplanting

Future Sex

Dankwoord

Verwachtingen

Ik was alleenstaand, hetero en vrouw. Toen ik in 2011 dertig werd, had ik nog steeds het idee dat mijn seksuele expeditie uiteindelijk een eindbestemming zou bereiken, als een monorail die voortglijdt naar een halte bij Epcot. Ik zou uitstappen en mezelf tegenover een ander menselijk wezen bevinden en daar zouden we blijven op ons definitieve levenspost: de toekomst.

Ik heb er niet voor gekozen om vrijgezel te zijn, maar liefde is zeldzaam en dikwijls onbeantwoord. Zonder liefde zag ik geen reden om me voorgoed aan een speciale plek te binden. Liefde bepaalt hoe mensen zich in de wereld positioneren. Omdat ze voor mensen onlosmakelijk verbonden is aan hun langetermijnplanning, beschouwt mijn omgeving haar als een eschatologisch, in alle opzichten messiaanse gebeurtenis. Mijn vrienden zijn er heilig van overtuigd dat ze voor mij op een dag zal komen, alsof liefde iets is wat het universum aan eenieder van ons verschuldigd is en waaraan geen mens kan ontsnappen.

Ik heb liefde gekend, maar juist daarom weet ik hoe onmachtig ik ben om haar op te wekken of haar continuïteit te verzekeren. Toch bleef ik nog mijn toekomstbeeld koesteren, dat ik zag als de standaarduitkomst van mijn seksuele leven en meer als een bestemming dan als een keuze. Het beeld bleef als een kleinood in mijn gedachten hangen, ongevoelig voor de feitelijke turbulentie van mijn lotgevallen, een kristalhelder aankomstpunt. Maar ik wist dat liefde niet voor iedereen kwam, en naarmate ik ouder werd, begon ik me zorgen te maken dat ze voor mij niet zou komen.

Er gingen een of twee jaren voorbij met een vriendje, en dan een of twee jaren zonder. In de tijd tussen de vriendjes deelde ik soms het bed met een vriend. Na een aantal jaren hadden veel van mijn vrienden eveneens elkaars bed gedeeld. Affecties ontstonden en eindigden, wat gepaard kon gaan met explosieve blijken van verdriet of tijdelijke gekte, maar meestentijds zonder ophef. We waren zielen die door het voorgeborchte fladderden, over elkaar heen buitelend als droge bladeren, in afwachting van de koperen trompetten en kerkklokken van het eschaton.

De woorden waarmee we deze relaties beschrijven voldoen niet aan de doelstelling van begripsomschrijving. Deze relaties hebben als saillante eigenschap dat je ze hebt terwijl je alleen bent, maar niemand weet hoe je dergelijke betrekkeningen moet noemen. ‘Iets met elkaar hebben’ impliceert dat het ontmoetingen zijn zonder vaste routine of plichtplegingen. De aanduiding ‘minnaars’ is ouderwets en vaak zijn we met degenen met wie we seks hebben gewoon bevriend of zelfs ‘alleen maar vrienden’. In de regel noemen we deze manier van met elkaar omgaan ‘daten’, een woord dat we voor van alles gebruiken, van onenightstands tot relaties van meerdere jaren. Mensen die daten zijn alleenstaand ‒ maar in de Angelsaksische wereld betekent ‘iemand daten’ vaste verkering hebben. ‘Alleenstaand’ heeft ook zijn specificiteit verloren: het kan ongetrouwd betekenen, zoals op het belastingformulier; maar ongetrouwde mensen zijn soms niet alleenstaand maar ‘hebben een relatie’, waarmee een tijdelijk engagement wordt bedoeld dat we niet met één enkel woord kunnen omschrijven. De beschrijvingen ‘vriend’, ‘vriendin’, ‘partner’ impliceren engagement en intentie en voldoen daarom slechts in bepaalde gevallen. Een vriend had het over een ‘niet-ex’ met wie hij een jaar lang een ‘niet-relatie’ had gehad.

Onze relaties zijn veranderd, maar onze taal niet. Door te praten alsof er niets is veranderd, geven de woorden die we gebruiken ons het gevoel uit de pas te lopen. Velen van ons willen niets liever dan een nieuwe term voor onze nieuwe relatievorm verzinnen alsof dat, iets beters zal opleveren dan de vertrouwde termen. Sommigen proberen neologismen. De meesten vermijden die. We bevinden ons hier per ongeluk, niet opzettelijk. Wat we ook doen, niemand die ik ken stelt dat voor als een ‘lifestylekeuze’. Alleenstaande zijn in New York en sporadisch seksuele relaties onderhouden met een aantal kennissen wordt door niemand als een ‘seksuele identiteit’ beschreven. Ik beschouw mijn situatie als een voorlopige status, waaraan met de komst van liefde een einde zal komen.

In het jaar waarin ik dertig werd, eindigde een relatie. Ik was verdrietig, maar mijn verdriet verveelde iedereen, mezelf incluis. Ik had een dergelijk treurnis al eerder meegemaakt en dacht het weer snel te boven te zullen komen. Ik ging internetdaten, maar ik had moeite om seksueel warm te lopen voor onbekenden. In plaats daarvan liep ik op feestjes, of op een metrostation, vrienden tegen het lijf, mannen over wie ik eerder weleens had gefantaseerd. Die herfst en winter had ik seks met drie mensen en zoende ik met nog een of twee andere. Het leken me bescheiden en redelijke aantallen. Het waren stuk voor stuk mensen die ik al kende.

Ik voelde me gelukkiger in aanwezigheid van mensen die ik zonder bemiddeling had leren kennen, maar soms liet een niet-vriendje een donkere, in mijn telefoon naklinkende echo achter. Het was een verlangen zonder hoop op bevrediging, zonder duidelijk doel. Ik staarde naar golvende ellipsen op schermen. Ik paste forensische analyse toe op foto’s die op sociale media waren gepost. Ik gaf uitdrukking aan luchthartigheid met uitroeptekens, hahaha’s en emoticons. Ik reageerde expres laat en deed daarbij of ik het vreselijk druk had en nu pas het sms’je zag. Het ergerde me dat ik zo in de greep was van de telefoon met al zijn clichés. Ik beoogde kalm en goedgeluimd te zijn. Ik bezocht alle kerstpartijtjes.

Van de herfst tot in het nieuwe jaar maakte ik mezelf wijs dat ik tevreden was met mijn situatie. In maart, toen de bomen ontdooiende geraamtes waren, werd ik gebeld door een man die me adviseerde me op een soa te laten testen. We hadden ongeveer een maand daarvoor seks gehad, een paar dagen voor Valentijnsdag. Ik had hem vanuit een bar in de buurt van zijn huis gebeld en hij was naar me toe gekomen. We waren door de verlaten straten naar zijn appartement gelopen. Sindsdien had ik geen nacht meer met hem doorgebracht en hem evenmin gesproken.

Hij had iets raars ontdekt en zich laten testen. De resultaten waren nog niet terug van het laboratorium maar de dokter vermoedde chlamydia. In de periode dat wij met elkaar naar bed gingen, had hij ook iets met een andere, aan de Westkust wonende vrouw. Hij had haar op Valentijnsdag opgezocht en nu was ze razend op hem. Ze zei dat hij haar had bedrogen en hij had het gevoel een schoft te zijn die voor zijn morele misstap met een ziekte werd gestraft. Hij had Joan Didions essay ‘Over zelfrespect’ gelezen. Ik schoot in de lach ‒ het is haar slechtste essay ‒ maar hij meende het. Ik zei het enige wat ik kon zeggen: dat hij niet slecht was, dat wij geen slechte mensen waren. Die nacht was eenmalig en ongecompliceerd geweest, en verdiende niet zoveel aandacht. Nadat we opgehangen hadden, ging ik op de bank liggen en keek naar de witte muren van mijn appartement. Ik moest snel iets ondernemen.

Ik dacht dat het bij het telefoontje zou blijven, maar toen ontving ik een beschuldigende e-mail van een kennis van de andere vrouw. ‘Ik begrijp je niet,’ stond er. ‘Je wist dat hij iets met iemand had, maar dat liet je niet weerhouden.’ Dat was waar. Ik had me niet laten weerhouden. Dat hij ‘iets met iemand had’ was voor mij een garantie dat de aard van onze ontmoeting beperkt was, niet een morele test. ‘Ik zou je willen adviseren om je gedrag bij helder, volwassen daglicht te onderzoeken,’ schreef mijn correspondent, die me verder aanraadde ‘op te houden een sensatierol te spelen’ en ‘eens goed na te denken over de echte, menselijke gevolgen van handelingen in de echte wereld’.

De volgende dag zat ik in de overvolle wachtkamer van een openbare gezondheidskliniek in Brooklyn te kijken hoe een arts haar aan hun stoelen geketende, half ingeslapen publiek een college gaf in het omdoen van een condoom. Wij wachtten tot ons nummer werd afgeroepen. In dit koude, volwassen daglicht dacht ik na over mijn gedrag. De behoefte van een alleenstaande aan menselijk contact moet niet onderschat worden. Omgeven door mijn onvolmaakte mede-New Yorkers nam ik aan dat velen van hen hier waarschijnlijk ook waren omdat ze enkele regels met betrekking tot voorzichtig gedrag hadden geschonden. Ik stelde me zo voor dat de meeste mensen in het vertrek op zijn minst wisten hoe ze een condoom moesten gebruiken.

De arts reageerde gelaten op de incidentele schimpscheuten uit het publiek. Ze antwoordde beleefd ‘nee’ op de vraag van een jonge vrouw of een vrouwencondoom geschikt was voor gebruik ‘in de kont’. Terwijl wij nog steeds zaten te wachten, werden na haar college continu gezondheidszorgvideo’s afgespeeld op aan de muur bevestigde monitoren. Het waren uit de jaren negentig daterende filmpjes die een aangedikt beeld gaven van mensen met even onordelijke levens als het mijne, wat nog erger werd gemaakt door de ouderwetse spijkerbroeken die ze droegen. Deze onvolmaakte mensen fronsten hun voorhoofden bij het aanhoren van hun diagnoses, het toegeven van affaires en het plegen van vertrouwelijke telefoontjes op enorme draadloze telefoons. Mannen pikten elkaar op in geënsceneerde bars waar een paar extra kerels zogenaamd in gesprek waren boven grote glazen en met achtergrondmuziek als toonzetting van een feestelijke atmosfeer, een soort porno die nooit aan seks toekomt. Later biechtten ze hun doen en laten op in zogenaamde, van reality-tv afgekeken, diepte-interviews. In afwachting van het laten maken van een uitstrijkje en het aftappen van bloed volgden we, vanaf onze stoelen die allemaal dezelfde kant op stonden, de verhalen. (Een van de barbezoekers had thuis een vriendin… en gonorroe. We zagen hoe hij zijn vriendin vertelde dat hij seks met mannen had gehad en gonorroe had opgelopen.) Niet een vaste langetermijnrelatie, maar eerlijkheid was volgens de video’s een noodzakelijke voorwaarde voor volwassenheid. Ze deden niet aan recriminatie. Het bestuur van New York City had een technocratische visie op seksualiteit.

De federale overheid zag dat anders. Na het telefoongesprek had ik chlamydia gegoogeld, en kwam zo terecht op de website van de Centers for Disease Control (‘Centra voor controle op en preventie van ziekte’). De overheid opperde dat ‘onthouding van vaginale, anale en orale seks of een wederzijds monogame langetermijnrelatie met een geteste en als niet-besmet bekende partner’ de beste manier was om geen chlamydia te krijgen. Het was een fantasie die elke interpretatie tartte, twee bergtoppen zonder brug ertussen. Het advies om je te onthouden ging gepaard met een realistischere aanmaning om condooms te gebruiken. In de regel gebruikte ik condooms, maar deze keer had ik geen condoom gebruikt, en dus slikte ik nu antibiotica. Toen dagen na mijn bezoek aan de kliniek in Brooklyn de resultaten terugkwamen van het laboratorium, bleek ik geen chlamydia te hebben. Niemand van ons had chlamydia.

Evenals de federale overheid wilde ik niets liever dan een ‘wederzijds monogame langetermijnrelatie met een geteste en als niet-besmet bekende partner’. Dat wilde ik al heel lang, maar het was er niet van gekomen. Wie kon zeggen of het op een dag zover zou komen? Voorlopig was ik iemand in de wereld, iemand met seksuele relaties waarvoor geen woorden bestonden en die niet voldeden aan mijn morele idealen. Ik begon me ongerust te maken: dat dat mijn toekomst was.

Op een maandag in april in 2012 stond ik op JFK Airport in de rij om aan boord van een vliegtuig naar San Francisco te gaan. Voor mij stond een zilverhoofdige Westkustzakenman. Zijn huid had de geëxfolieerde, glimmende glans van de buitengewoon gezonde mens; zijn bril was van het nieuwste polymeer. Hij droeg een donkere spijkerbroek en schoenen van gerecycled ethyleenvinylacetaat die zogenaamd nooit stinken. Zijn fleecejas was van een buitengewone dikke kwaliteit met een soepele buitenlaag die niet zou pluizen. Hij leek het soort man die zichzelf een minimalist zou noemen en zou zeggen dat alles wat hij kocht was uitgezocht vanwege het buitengewone vakmanschap en mooie ontwerp. Maar zijn computertas van silverfox was een goedkoop ding met veel vakjes en gespen waarop GOOGLE stond gedrukt. De persoon voor hem in de rij droeg een T-shirt met het Google-logo, waarin Bert en Ernie de plaats van de O’s hadden ingenomen. Vóór hem was een Google-rugtas.

Dat Google-logo was er nooit niet tot ik San Francisco weer verliet. Het was geborduurd op borstzakken, opgeluisterd met symbolen van Amerikaanse steden, als blazoen op roestvrijstalen waterflessen, op fleecejacks, op baseballpetjes, maar niet op de privébussen die de werknemers vervoerden naar hun campus in Mountain View, waar ze in hun kantine ronde koeken van rauwe gojibessen aten en als priesters gehuld in Google-mantels rondliepen, met Google-kappen en Google-mijters, de weg zochten op Google Maps, onbekenden googelden en googelchatten met vrienden, zoals ik, tientallen malen per dag, waardoor het steeds weer terugkerende logo aanvoelde als een monopolistische schimpscheut.

Op mijn eerste dag in de stad zat ik in een zonovergoten café in de Mission, dronk een cappuccino en las een papieren exemplaar van de San Francisco Chronicle dat anachronistisch op de bar lag. Op de voorpagina stond het verslag van een bloedbad op een niet-officieel erkende christelijke universiteit in de East Bay en onder aan de pagina een federale tirade tegen medicinale marihuana. Ik hoorde iemand vertellen over zijn lunch in de Googleplex. ‘Quinoa-cranberry-pilav,’ schreef ik op. En vervolgens ‘coregasme’. Want dat was het volgende gespreksonderwerp: vrouwen die spontaan tijdens yoga een orgasme kregen. De barista zei hoe fantastisch het was dat dit onderwerp aandacht kreeg, aangezien heel veel vrouwen een coregasme beleefden en er niet over durfden te praten. Die tijd was nu voorbij.

Ooit stonden de inwoners van San Francisco bekend om hun weigering deodorant te gebruiken en zich onnodig te scheren. Soms, als ik op straat homoseksuele bouwvakkers en vibratorwinkels passeerde, werd ik eraan herinnerd dat dit de plek was waar Harvey Milk werd verkozen (en vermoord), waar badhuizen floreerden (en sloten). Maar wat mij vooral opviel was dat de San Franciscanen zich klaarblijkelijk insmeerden met de crèmes en plantaardige smeersels, zich scrubden met de zouten en zich parfumeerden met de etherische oliën die verkocht werden in de winkels aan Valencia Street. De lucht geurde naar bijenwas, lavendel en ijzerhard, als het niet naar ongezuiverd afvalwater stonk, en op zonnige dagen glansden de trottoirs in de Mission. Het voedsel was exquis. In Hayes Valley was een restaurant waar ze op bestelling ijs maakten met vloeibare stikstof. Ik keek toe hoe als een wonder mijn ijsje onder druk tot leven kwam met een explosie van witte nevelslierten en een pneumatisch gesis, terwijl om me heen de wereld snel doorging: moeders met Google-meeneemkoffiebekers wachtten geduldig in de rij, intussen pratend over lactatiekundigen. Online had men de angst om te zondigen verlegd van coregasmen naar suiker en meel. ‘Rauw, organisch, honing, lokale ghee, en brood van gierst en chia om mijn glutenverslaving te verminderen,’ kondigde een studievriendin op sociale media aan. ‘Hoera voor de oergranen.’

’s Avonds liep ik alleen over straat waar ik vanuit als kerk dienende, omgebouwde voormalige winkelpanden in het Spaans hoorde preken en onder mijn voeten het elektronische gezoem van de BART-trein. De stad was een droomwereld van gloeiende schermen en analoog fetisjisme, van seksshops en steenvruchten. Ik luisterde naar de wartaal op bussen en straathoeken van paranoïde mensen die in de moderne technologie oude samenzweringen zagen. Ik begon zelf samenzweringen te zien. Ik liep over de trottoirs van de Mission en merkte hun glinsterende gelijkenis met de glitter in mijn poederblush op. Dit trottoir lijkt op Super Orgasm, dacht ik dan; Super Orgasm was namelijk de naam van de kleur blush die ik gebruikte. Mijn make-up voert een eigentijdse op-en-top seksueel correcte politiek: op het etiket achter op mijn parabeenvrije foundation staat VOOR HEM & HAAR, alsof we allemaal spontane, avontuurlijke levens leiden in plaats van levens van aanpassing en boetedoening. Ik haastte me naar Golden Gate Park, waar reusachtige roofvogels hongerig naar glanzende dashonden staarden. In Google-fietstruien geklede groepen fietsers reden voorbij.

Het idee van vrije liefde kent een lange Amerikaanse traditie van commune-experimenten, verwilderd kijkende profeten en gevangengezette ketters. Ooit betekende vrije liefde het recht om seks te hebben zonder procreatie; seks te hebben voor het huwelijk; überhaupt het huwelijk te vermijden. Het betekende dat vrouwen en homo’s zich seksueel vrij konden uitdrukken en dat men vrij was om lief te hebben ongeacht ras, gender of geloof. In de twintigste eeuw geloofden post-freudiaanse idealisten dat vrije liefde zou resulteren in een nieuwe politieke orde, zelfs in het einde van oorlogen, en als ik de uitdrukking ‘vrije liefde’ hoorde, kon ik niet anders dan aan 1967 denken, aan jonge mensen die in dit park naar psychedelische muziek luisterden.

In science fiction was vrije liefde de toekomst geweest. Het nieuwe millennium had ruimteonderzoek beloofd, faalveilige anticonceptie, robotprostituees en onbeperkte seksualiteit. Maar de toekomst was aangebroken en had vele nieuwe vrijheden met zich meegebracht, en vrije liefde als ideaal was uit de mode geraakt. We mochten coregasmes hebben, maar de hippies waren naïef geweest; sciencefiction was geen realiteit. Toenemende seksualiteit buiten het huwelijk had nieuwe redenen, zoals hiv, de tijdlimiet van vruchtbaarheid, de kwetsbaarheid van gevoelens, gegeven om te vertrouwen op traditionele regelmechanismen. Zelfs toen ik genoegen nam met vrijheid als een tijdelijke status, had ik een monogame bestemming voor ogen. Na de mislukte pogingen van voorgaande generaties was het gevoel dat dat terecht was te vergelijken met een replica van een door een bom verwoest barok nationaal monument. Ik herkende het, maar zag niet dat het een namaakversie was, of dat er een ander soort vrijheid aan verbonden was: een knipperende cursor in een lege ruimte.

De vriendelijke neutraliteit van Googles interface begunstigen de woorden die zijn zeef passeren. In Google zijn alle woorden gelijk, zoals alle manieren om te kiezen hoe je wilt leven gelijk zijn. Google vervaagt het verschil tussen normaal en abnormaal. Uit de uitslagen van zijn algoritmen kan opgemaakt worden dat ieder wezen verzekerd kan zijn van het bestaan van een gelijkgestemde: niemand hoeft alleen te zijn met haar afwijkende verlangens en geen verlangen is afwijkend. De enige overgebleven seksuele verwachting om je naar te voegen is dat liefde ons de weg zal wijzen naar het leven dat we willen leiden.

Maar als de liefde niet komt? Seksuele vrijheid is nu ook doorgedrongen tot de levens van mensen die nooit de oude regels wilden opgeven, behalve om zich solidair te tonen met vrienden die dat wel doen. Voor mezelf had ik niet zoveel keuze hoeven te hebben, en toen ik totaal vrij was in mijn seksuele keuze was ik ongelukkig.

Ik besloot die lente naar San Francisco te gaan omdat mijn wensen en mijn realiteit te ver uiteen waren gelopen om nog met elkaar verzoend te kunnen worden. Ik wilde een ander toekomstbeeld, een in lijn met mijn huidige vrijheid, en in die jaren was het in San Francisco dat de toekomst werd uitgestippeld; het was althans de stad die Amerika had bestemd voor mensen die nog steeds in vrije liefde geloofden. Mensen die ernaar streefden om het gezin los te koppelen van een seksuele basis van twee mensen. Die geloofden in intentionele leefgemeenschappen die succesvol konden breken met de monogame heteroseksuele traditie. Ze kwalificeerden hun keuzes en ze stelden hun acties voor als sociale bewegingen. Ze zagen in de nieuwe technologie een kans om de maatschappij te hervormen, inclusief de ideeën over seksualiteit. Ik begreep dat de focus van de San Franciscanen op intentie het verschil was tussen mijn pessimisme en hun optimisme. Als je leven niet conform een idee verloopt en deze mislukking je een slecht gevoel bezorgt, kun je je beter voelen als je het idee van de hand doet.

Ik had deze gemeenschappen in New York of in bijna elke Amerikaanse staat kunnen vinden. Ik zou niet de eerste zijn om Californië als excuus te gebruiken. Ik gebruikte de Westkust en journalistiek als alibi’s en ik begon over mijn opties na te denken. Uiteindelijk kwam ik op het punt dat ik bang werd bij de gedachte niet alle mogelijkheden onderzocht te hebben. Maar ik zou mijn onderzoek gestaakt hebben als de toekomst, toen ik net dertig was, zich gewoon had aangediend zoals ik me haar altijd had voorgesteld. Ik zou met liefde een bestaan van vrouw-zijn, monogamie en kinderopvoeding leiden en daar triomfantelijke posts over hebben geplaatst om er via digitale feeds collectief van te genieten. Toen ik de vrije liefde en haar mogelijkheden begon te onderzoeken, verwachtte ik nog steeds min of meer dat het lot me halverwege tegemoet zou komen, dat ik midden in alle onzekerheid op een afslag zou stuiten die me terugbracht naar alle comfortabele verwachtingen en herkenbare namen.

Ik was zo ambivalent. ‘Maar waar wil je zelf heen?’ vroegen de vrijdenkers, en later maakte ik daar met vrienden grappen over.

Internetdaten

In de regel vond ik het niet fijn om alleen in een bar te zitten, maar ik was nu een week in San Francisco en het appartement dat ik had ondergehuurd, had geen stoelen, alleen een bed en een bank. Mijn vrienden in de stad waren getrouwd of werkten ’s avonds. Op een dinsdag at ik mijn avondmaal van linzensoep staande aan het aanrecht in de keuken. Toen ik klaar was, verhuisde ik naar de bank in de lege woonkamer en ververste onder het ingebouwde plafondlicht de laatste feeds op mijn laptop. Dit was geen leven. Een man in zijn eentje zou naar een bar gaan, zei ik tegen mezelf. Dus ging ik in mijn eentje naar een bar.

Ik nam plaats op een kruk halverwege de bar, bestelde een bier en ververste de feeds op mijn mobiele telefoon. Ik wachtte tot er wat zou gebeuren. Op meerdere monitoren tegelijk was een basketbalwedstrijd gaande. De bar had rode nepleren banken, kerstverlichting en een vrouwelijke barkeeper. Aan het ene uiteinde van de bar zat een lesbisch stel te knuffelen. Aan de andere kant, om de hoek van waar ik zat, keek een brildragende man van mijn leeftijd naar de wedstrijd. Als de enige man en de enige vrouw alleen keken we elkaar aan. Toen deed ik alsof ik naar de wedstrijd keek op een scherm zodat ik de andere kant uit moest kijken. Hij draaide me zijn rug toe om naar het scherm boven de biljarttafels te kijken, waar de biljartspelers nu een prestatie toejuichten.

Ik wachtte af of er iemand op me afkwam. Een paar krukken verder barstten twee mannen in lachen uit. Een van hen kwam naar me toe om me te laten zien waarom ze lachten. Hij overhandigde me zijn telefoon en wees naar een Facebookpost. Ik las de post en glimlachte plichtmatig. De man keerde terug naar zijn plaats. Ik dronk mijn bier.

Ik veroorloofde mezelf een paar momenten te verlangen naar mijn woonkamer met de bank. Op de bank lag een wollen, in een Navajo-geïnspireerd patroon geweven deken. Onder de schouw stond een gietijzeren gaskachel. Ik had aan de gasknoppen gemorreld, maar kon er niet achter komen hoe ik hem moest aansteken. ’s Avonds had de kamer de temperatuur en doodsheid van een lijk. Er was geen televisie.

Ik pakte mijn telefoon weer en opende OkCupid, de gratis internet datingsite. Ik ververste de feed die aangaf of er in de buurt andere mensen in hun eentje in een bar zaten. Deze site heette OkCupid Locals. Een uitnodiging op OkCupid Locals moest beginnen met de woorden ‘Laten we’:

Laten we een joint roken en chillen J

Laten we een brunch, lunch of biertje of zo pakken en er een gezellige zaterdag van maken.

Laten we na Koyaanisqatsi wat gaan drinken in de Castro.

Laten we elkaar kietelen.

Laten we samen een beschuitje eten.

Laten we vrienden worden en op ontdekkingsreis gaan.

Ik stuurde nooit een OkCupid-chatsignaal uit, ik reageerde alleen maar. Die avond scrolde ik net zolang tot ik een knappe man vond die een rustige uitnodiging had geschreven: ‘Laten we wat gaan drinken.’ Ik bekeek zijn profiel. Hij was Braziliaan. Ik spreek Portugees. Hij speelde drums. ‘Tatoeages spelen een grote rol in het leven van mijn vrienden en familie,’ had hij geschreven.

Ik antwoordde op het onlinesignaaltje en ging wat drinken met een onbekende. We zoenden, liepen naar zijn huis, waar hij me zijn speciale verzameling marihuanaplanten liet zien en daarna praatten we over Brazilië. Toen ging ik naar huis en heb hem nooit meer gesproken.

Ik had mijn eerste internetdate kort na de aanschaf van mijn eerste smartphone, in november 2011. Tinder bestond nog niet en in New York gebruikten mijn vrienden OkCupid, dus daar schreef ik me in. Ik schreef me ook in bij Match, maar ik gaf de voorkeur aan OkCupid, vooral vanwege de constante en overweldigende aandacht die ik daar van de mannen kreeg. De bankiers met hun hoekige kaaklijnen die het op Match voor het zeggen hadden, met hun foto’s waarop ze scubaduiken op Bali en skiën in Aspen, gaven me zo weinig aandacht dat ik medelijden met mezelf kreeg. Het dieptepunt werd bereikt toen ik een digitale knipoog naar een man stuurde wiens profiel zei: ‘Ik heb een kuiltje in mijn kin,’ met een foto waarop hij rugby speelt en een waar hij met ontblote borst op een diepzeevissersboot staat en een mahi-mahi ter grootte van een driewieler vasthoudt. Hij reageerde niet op mijn knipoog.

Ik schreef me in bij OkCupid onder het pseudoniem ‘blikuitderuimte’. In de ‘About’-sectie van mijn profiel schreef ik: ‘Ik kijk graag naar natuurdocumentaires en ben dol op gebakjes.’ Alle vragen betreffende interesse in vrijblijvende seks beantwoordde ik negatief. Ik wilde een vriendje. Ik dacht ook nog altijd aan mijn laatste vriendje en wilde hem uit mijn hoofd zetten. Dat is het probleem van heel veel mensen op deze site. Mensen noemen vrolijk hun favoriete films op en hopen er het beste van, maar onder de vrolijke oppervlakte broeit duisternis. Zelfs achter het best aangepaste profiel ligt een berg spijtgevoelens op de loer. Ik las Het rood en het zwart om mezelf eraan te herinneren dat na een zware emotionele teleurstelling niet altijd een berustende zon schijnt. Anderzijds vond ik het fijn dat op datingsites mensen elkaar aanspraken zonder aan elkaars bedoeling te hoeven twijfelen. Natuurlijk was er gradatie in subtiliteit: van het basale ‘Je bent leuk’ tot het ontmoedigende: ‘Hallo, heb je zin om bij mij te komen, een stickie te roken, en dat ik daarna naaktfoto’s van jou in mijn woonkamer ga nemen?’

Ik ontdekte dat de algoritmes me in hetzelfde kader ‒ sociale klasse en onderwijsniveau ‒ plaatsten als de mensen met wie ik datete, maar dat ze verder weinig deden om te voorspellen wie ik aardig zou vinden. Zowel online als in levenden lijve datend leek ik een statistisch abnormaal aantal vegetariërs aan te trekken. Ik ben geen vegetariër.