Emmanuel Macron

De wonderbaarlijke opkomst van een jonge politicus

Anne Fulda

AUP

Oorspronkelijke uitgave: Anne Fulda, Emmanuel Macron, un jeune homme si parfait, Editions Plon, 2017 [ISBN 978-22-5921-705-7]

© Plon, 2017

Vertaling: Frans De Smet

Afbeelding omslag: Zacharie Scheurer/Hans Lucas/De Beeldunie

Ontwerp omslag: Suzan Beijer

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6298 745 6

e-ISBN 978 90 4853 914 7 (pdf)

e-ISBN 978 90 4853 915 4 (ePub)

NUR 681

Uitgeverij AUP is een imprint van Amsterdam University Press.

© A. Fulda / Amsterdam University Press B.V., Amsterdam 2017

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

‘Omdat ik president wil worden, heb ik jullie begrepen. Ik houd van jullie.’

– Emmanuel Macron, tijdens een campagnebijeenkomst in Toulon, op 18 februari 2017.

Inhoud

Proloog: Wanneer ‘Manu’ nog droomt …

1. ‘Een door God gegeven zoon’

2. Manu en Manette, ‘Ik houd alleen van jou’

3. Leven en liefhebben

4. Brigitte, de unieke

5. Een man en zijn boeken

6. De kunst van het verleiden

7. De peetvaders en de ‘grote broers’

8. Scènes uit het leven van een kind van het systeem

9. Mondain gedoe als springplank

10. De politieke UFO landt

11. Het Wunderkind wordt president

Epiloog: Het wolfskind Mowgli of de olifantenkoning Babar

Noten

Proloog: Wanneer ‘Manu’ nog droomt …

‘Emmanuel Macron? Volgens mij is hij een mutant.’ Een mutant is een dwarsligger in de evolutie. Hij krijgt dit etiket opgeplakt door Michel Houellebecq. Deze schrijver weet een en ander af van intrigerende afwijkingen, ook in de politiek. De gelauwerde auteur van Soumission1 wordt tijdens het Franse tv-journaal France 2 op 17 januari 2017 ondervraagd over de rijzende ster van de nieuwe presidentskandidaat. Nog maar weinig waarnemers van de Franse politiek geloven dan al in de slaagkansen van Macron. Houellebecq zelf erkent dat hij verbouwereerd is door de onverwachte plotwending: ‘Dit is een bizar persoon. Niemand schijnt goed te weten waar hij vandaan komt. Ik heb geprobeerd hem te interviewen. Maar… het is ongelooflijk moeilijk om welbespraakte mensen te dwingen iets echts over zichzelf te zeggen, iets waarachtigs.’

Zoals wel vaker slaat Houellebecq de spijker op de kop. Macron toont altijd de glimlach van de openhartigheid. Maar achter de façade van een hoogopgeleide technocraat die zijn diploma’s aan de allerbeste scholen heeft gehaald, valt Emmanuel Macron niet te doorgronden. Dit is een meervoudige persoonlijkheid. Iemand die zichzelf gul blootgeeft als hem dat uitkomt. Maar terzelfdertijd geeft hij vastbesloten nooit meer prijs van zijn eigenheid dan hij zelf wil. Niemand doorgrondt hem helemaal. Hij heeft geen of weinig intieme vrienden.

‘Emmanuel snakt naar zowat iedereen, maar hij heeft eigenlijk nood aan niemand. Nooit kom je echt diep bij hem binnen. Hij houdt iedereen gereserveerd op enige afstand’, verzekert mij zijn eigen vrouw, Brigitte.2 De nieuwe president waakt over zijn mysterie. Altijd een ondoorgrondelijke blik in zijn ogen. Alsof hij een trompe l’oeil is, een levende vorm van gezichtsbedrog, een historisch gebouw op wegdraaiende grondvesten. Hij retoucheert zijn eigen voorgeschiedenis, en vergroot die uit in zijn onverholen ambities.

De ‘mutant’ Macron maakt het helemaal in de politiek, en zonder veel stemming te maken, altijd op kousenvoeten. Vanaf 2012 duikt hij week na week vaker op in de media. Zijn frisse, jonge gezicht komt sympathiek over op de voorpagina’s. Cool. De technocraat poseert graag in hemdsmouwen aan zijn eerste bureau in het Élysée, waar hij wordt binnengehaald door president François Hollande als zijn adjunct-secretaris-generaal. Al snel duikt de naam van deze voormalige zakenbankier in het Rothschild-imperium op in de wandelgangen van de macht en in alle redactielokalen. Als journalist moet je hem wel kennen en hem benaderen. Want zonder enige twijfel zal hij snel een gewichtig man worden. Bovendien, fluisteren we elkaar toe, hij is zo briljant en zo leuk, en o zo toegankelijk. En, let op, ook nog eens een afgestudeerd filosoof.

Iedereen vindt het plots van belang om zijn mobiele nummer te achterhalen. Je bent pas stijlvol als je achteloos kunt opmerken: ‘Ik had daarnet Manu aan de lijn.’ Altijd bereikbaar is hij, tot ’s avonds laat. Evengoed bereikbaar voor de CEO’s van de CAC 40, de grootste beursgenoteerde bedrijven van Frankrijk, als voor ons journalisten. Ook voor veel verkozenen van het volk, al begrijpen velen dan nog niet onmiddellijk met wie ze te maken hebben. Sommigen doen dat nog altijd niet.

Macron springt met zijn voorganger, president François Hollande, en met alle anderen die voor dit uitzonderlijke talent de touwladder naar de macht uit rollen, om zoals Anne Baxter als wolvin in schaapskleren doet met Bette Davis in de klassieke film All about Eve. Onderweg naar de top observeert hij alles en iedereen. Hij maakt zich onderweg onmisbaar. Maar dan wel zonder dat er ooit iemand hem onderweg naar de top kan paaien. Hij dompelt zich volkomen onder in het systeem waarvan hij bij uitstek een product is. Om zich er vervolgens volkomen van te distantiëren en zich uiteindelijk voor te stellen als een tegenkandidaat van datzelfde systeem. In het Frans heet zoiets un comble, het toppunt van lef.

Deze lefgozer legt graag zijn oor te luisteren bij zijn medeburgers. Hij leeft zelfverklaard met de Fransen in empathie, zoals hij eerder doet met zijn beschermheren. Degenen die hem graag mogen, beweren dat hij zich gedraagt ‘als een spons’. Een oude studiegenoot van de ENA in Straatsburg zegt het anoniem iets grover: ‘Eerder iemand die als een bloedzuiger zijn omgeving leegzuigt.’ Diezelfde schoolvriend omschrijft hem als ‘vrij van enige invloeden van anderen’, en als een man die zich achter een aantrekkelijk uiterlijk verschuilt in een cocon van getemperd staal. Overigens net zoals François Hollande, zijn voorganger.

Macron maakt buitengewoon handig gebruik van de tijdsgeest. Hij laat zich nooit verrassen. Nooit opjagen. Is altijd bereid om tijd te spenderen, als blijk van genegenheid en aandacht. Een van zijn vele verleiderskunstjes. ‘Hij leidt meerdere levens tegelijk. Hij beschikt over de capaciteit om de beschikbare tijd te rekken, om alles wat hij doet op wonderlijke wijze in zijn perspectief te plaatsen,’ merkt zijn goede kennis Thierry Breton3 zelf ietwat verbaasd op. Hij lijkt op een ouder wordend kind dat een stelregel van Oscar Wilde op zichzelf toepast: ‘Je moet niet streven naar meer levensjaren, maar proberen meer leven toe te voegen aan die jaren.’

Zijn leven? Hij heeft al lang geleden voor zichzelf een levenspad uitgestippeld ver buiten de gebruikelijke lijntjes. Die grootse dromen houdt hij lang voor zichzelf. Emmanuel Macron heeft nooit aan zijn ouders gezworen dat hij president wilde worden, maar tegelijk was hij er van kindsbeen af van overtuigd dat hij de doorsnee ver zou overstijgen. Hij heeft een nauwe band met zijn grootmoeder ‘Manette’, en haar veeleisende liefde is de wieg voor zijn ambitie. Haar oplettende blik sterkt hem in zijn overtuiging dat hij gemaakt is voor een grootse toekomst, zoals later de ogen van Brigitte de presidentiële ambitie van deze eeuwig rusteloze jongeman stap voor stap laten ontluiken.

Onderweg slaat hij de traditionele hanengevechten niet over die maat geven aan het publieke en politieke leven in Frankrijk. Onbewust trekt hij een parallel tussen zijn verovering van de vierentwintig jaar oudere moeder van drie kinderen en zijn latere zegetocht naar het Élysée. Want als hij de wilskracht en de moed aan de dag kan leggen om haar liefde te winnen, waarom zal hij dan ook niet de maatschappelijke vooroordelen uit de weg kunnen ruimen bij zijn verovering van Frankrijk?

Mensen die hem kennen, of menen te kennen, hebben dit alles al lang geleden aangevoeld. Ze zijn zich al lang bewust van zijn grote vastberadenheid, van zijn haast onmerkbare superioriteitsgevoel, van zijn niet weg te branden vertrouwen in zijn lotsbestemming en zijn even diepe als goed gecamoufleerde egocentrisme. Al sinds hij in de wieg lag, is Macron altijd de uitverkorene. Altijd wordt hij erkend als de betere. Hij leest altijd – of bijna altijd – in de blik van de anderen hun bewondering voor hem, hun aanmoediging of hun welwillendheid. ‘Hij is een mix van Kennedy en Gérard Philippe’,4 stelt een bankier die ooit met hem samenwerkte. ‘You look like Napoleon!’ roept een verrukte jonge vrouw hem in haar beste Engels toe, als ze zijn pad kruist op zondag 4 februari 2017 in de bibliotheek van Beaubourg. De dan nog lang niet verkozen kandidaat van En Marche! schenkt haar zijn glimlach en spreekt haar niet tegen. Wellicht deelt hij met Napoleon diens overtuiging, ‘geniale mensen zijn als meteorieten die niet anders kunnen dan opbranden om hun licht te laten schijnen over hun wereld’, de gevleugelde woorden die Napoleon liet optekenen na de slag op 15 november 1796 bij de burg van Arcole, in Noord-Italië, waaraan hij zelf deelnam en ternauwernood overleefde.

1. ‘Een door God gegeven zoon’

Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron wordt geboren eind 1977 onder president Giscard d’Estaing, in een woelig tijdsgewricht. In januari van dat jaar wordt in Tsjaad de archeologe Françoise Claustre bevrijd na twee jaar gijzeling.5 Het kunstencentrum Georges Pompidou opent in Parijs zijn deuren. De latere president Jacques Chirac wordt verkozen tot burgemeester van Parijs. De supersonische Concorde vliegt voor het eerst van Parijs naar New York. En in datzelfde jaar overlijden de dichter Jacques Prévert, de schrijver Vladimir Nabokov, de acteurs Groucho Marx en Charlie Chaplin en de superster Elvis Presley.

Hij ziet op 21 december in Amiens het levenslicht.6 Enkele weken daarvoor kroont de kannibaal Jean-Bédel Bokassa zichzelf tot keizer van de oud-Franse kolonie Centraal-Afrika. In het sportpaleis van Bangui worden er zowat 60.000 flessen Champagne en Bourgogne geschonken. Vrijwel alle uitspattingen van dat feest worden betaald door de Franse republiek en de Libische leider Kadhafi. Hij, Emmanuel Macron, wordt niet geboren met een gouden scepter in de hand. Er wordt hem evenmin een gouden kroontje op het hoofd gezet. Maar hij wordt wel onthaald als een koningskind. Hartstochtelijk. Hij wordt namelijk net iets meer dan een jaar geboren na zijn zusje, dat sterft tijdens de bevalling. Ze krijgt niet eens een voornaam. Ook geen grafzerk. Haar moeder kan zelfs niet om haar rouwen, want zij ligt door een zware bloedvergiftiging comateus in haar kraambed.

En zie. Op 21 december 1977, om 10.40, worden al die trieste herinneringen aan de kant geveegd. De gelukkige ouders Françoise en Jean-Michel Macron hervinden hun levensvreugde. Ze geven hun baby de naam Emmanuel. Waarom? ‘Zomaar,’7 zegt vader Jean-Michel, ‘dat lijkt ons allebei een leuke naam.’ Een aalmoezenier die op bezoek komt in de kraamkliniek, vertelt hun dat Emmanuel is afgeleid van een Hebreeuwse voornaam en ‘zoon van God’ betekent. Dat is de naam waarmee de profeet Jesaja alias Isaiah zeven eeuwen voor Christus de Messias aankondigt. ‘Zoon van God’, dat klinkt hun goed in de oren. Ook al is Françoise Noguès-Macron dan al jaren daarvoor van het katholieke geloof afgestapt, deze zoon komt voor haar als een geschenk uit de hemel. ‘Na mijn diepe droefenis van het vorige jaar betekent de geboorte van Emmanuel voor mij de terugkeer van ons geluk’, vertelt ze mij.8 En aan een familielid vertrouwt ze toe dat ‘het bijna lijkt alsof dit kind met een eigen opdracht op de wereld is gezet.’ Een eigen missie? Een tamelijk krasse typering voor de inderdaad wat mystieke kant van de latere president. Misschien vreest Françoise dat de kleine Emmanuel altijd in de schaduw zal staan van zijn zusje, dat nooit het daglicht zag? En draait ze die sombere gedachte om tot een missie die Macrons wil staalt om dat zusje te doen vergeten, door haar betere te worden, door zich bemind te maken? Françoise Noguès-Macron en haar ex – ze gaan uit elkaar in 1999, maar scheiden pas formeel in 2010 – zijn dan nog allebei jonge artsen in opleiding. Hij wilde aanvankelijk psychiater worden, zij had de roeping tot kinderarts. Misschien hebben ze tijdens die tragiek rondom hun doodgeboren dochter hun studieboeken geraadpleegd? Hebben ze psychoanalyse toegepast op hun zoontje? Ze hebben in elk geval nooit voor hem en voor de twee kinderen die na hem komen, Laurent (°1979) en Estelle (°1982), het drama van hun oudste zusje verborgen gehouden.

Maar die analyse klopt niet. ‘Ja, natuurlijk denkt u dat een kind dat na een doodgeboren kind komt, al te veel wordt verwend, maar ik kreeg in die jaren nooit die indruk.’ Vader Jean-Michel laat zich niet van zijn stuk brengen door wat hij pseudo-psychologische praatjes noemt. Hij is een gezaghebbend neuroloog. Na zijn korte bevlieging voor de psychiatrie raakt hij snel ontgoocheld en legt zich vervolgens toe op zijn exact-wetenschappelijke beroep. ‘Het was inderdaad een zware tegenslag, maar we herpakten ons. Zo’n beproeving laat zich nooit uitwissen, maar we pakten toch de draad van het leven weer op.’ ‘Pas later,’ voegt hij eraan toe, ‘besefte ik dat het verwerken van het verlies van dat eerste kind voor mijn vrouw veel gecompliceerder was. Zelf deed ik mijn uiterste best om die zwarte bladzijde meteen om te slaan.’9

In die bewuste periode zijn Françoise en Jean-Michel nog geen 30 jaar. Ze studeren beiden geneeskunde. ‘We leerden elkaar kennen tijdens de lessen neurochirurgie’, vertelt Françoise. Liefde op het eerste gezicht, voegt ze eraan toe. Het is dan 1974, het jaar dat Giscard d’Estaing tot president wordt verkozen. Hij is met zijn 48 jaar de jongste president ooit van Frankrijk, en in de nadagen van mei ’68 laat hij af en toe een frissere wind door de samenleving waaien. Onder hem worden de Fransen meerderjarig op 18 jaar. Het recht op abortus wordt met de wet-Veil geregeld. Het jonge stel aspirant-dokters uit Amiens gaat snel samenwonen. Als Françoise zwanger raakt, trouwen ze halsoverkop. In 1975, en nog wel in de kerk. ‘Mijn ex-man is agnost. Maar hij legde zich neer bij een kerkelijk huwelijk om mij en zijn eigen familie plezier te doen’, zegt Françoise. Zo kort na de ‘revolte’ van mei ’68 stoort niemand zich aan dat samenwonen, gevolgd door een kerkelijk huwelijk puur voor de schone schijn.

Françoise geeft haar drie kinderen nooit enige godsdienstige opvoeding. Ze worden niet gedoopt bij hun geboorte. Maar Emmanuel eist op zijn 12de zijn doopsel zelf op. ‘Ik wil ter communie gaan’, kondigt hij plompverloren aan. Hij kiest als meter zijn grootmoeder aan moeders kant, Germaine ‘Manette’ Noguès, en als peter zijn oom, de broer van zijn moeder. Hij staat vierkant achter zijn beslissing, maar spreekt er thuis niet over,’ zegt Françoise, ‘omdat hij weet dat zijn vader fel tegen is.’ ‘Dat is het begin van mijn mystieke jaren’,10 vertrouwt hij later toe aan het weekblad L’Obs.

Zijn ouders nemen in Amiens allebei deel aan de ‘revolutionaire’ betogingen van mei ‘68. Françoise bereidt zich dan voor op haar bac, het eindexamen van het Frans middelbaar onderwijs. Ze zit op een meisjescollege. De meibetogingen komen voor haar neer op vrolijk en vrij rondhangen op straat met de andere jongeren van Amiens, jongemannen incluis. Jean-Michel herinnert zich de ‘revolte’ eveneens als ‘één groot bevrijdend feest’. Achteraf ziet hij de mei-revolte als de aanzet van een te ver doorgedreven persoonlijke liberalisering. Hij keert zich ook volledig af van de politiek om zich pas later, in 1981, weer te engageren en te kiezen voor presidentskandidaat François Mitterrand.

In 1976 zijn Jean-Michel en Françoise beiden aanstormende medici die nog volop genieten van hun zorgeloze, jonge jaren en die zich blij verheugen op de komst van hun eerste kind. Ze worden getroffen door het noodlot. De bruuske overgang van geluk naar drama is hartverscheurend. Na de spoedopname in hospitaal Saint-Antoine wordt het meisje dood geboren en raakt Françoise in coma. De kinderkamer met het bedje moet door de schoonmoeder worden ontmanteld. ‘Een nachtmerrie’, vat de vader dit alles samen. Françoise doet er langer over dan hij om de tragedie van dit naamloze meisje te verwerken: ‘Het wordt een verschrikkelijke beproeving die met geen pen te beschrijven is.’ Maar zie, na amper een jaar ligt daar Emmanuel in zijn wieg. Hij krijgt de ‘missie’ toebedeeld om het doodgeboren kind te doen vergeten. Ze willen echt volop van hun kindergeluk genieten en besluiten om Kerstmis, vier dagen later, uitgebreid te vieren. ‘Jean-Michel brengt oesters en champagne mee naar de kraamkliniek.’ Vanzelfsprekend, want Kerstmis is ook nog eens de feestdag van de heilige Emmanuel.

Het onvermijdelijke gebeurt. Françoise, die kinderarts wil worden – ze heeft het diploma, maar doorloopt haar stages niet volledig – wijdt zich helemaal aan dit nieuwe kind, de ‘zoon van God’. Ze is nog steeds, geeft ze zelf grif toe, een moederkloek. Iemand die elke ochtend wil weten waar en waarmee haar drie kinderen bezig zijn. ‘Om dicht bij hen te kunnen zijn’, gaat ze dan maar parttime werken. Intussen is ze nu een grootmoeder-kloek, ‘altijd bereid om een uitstapje op te offeren, om te kunnen waken over mijn kleinkinderen’. Ze geeft het grif toe: ‘De kinderen en hun kinderen komen altijd op de eerste plaats. Dat is nooit anders geweest.’ Is ze nooit iets te dienstbaar voor hen? Te, misschien, ‘maar nooit genoeg’. Ze zegt het ferm, opdat iedereen het weet.

Françoise Noguès-Macron wil heel duidelijk haar plaats heroveren op die van haar eigen moeder, de grootmoeder van Emmanuel, die door hem zo vaak op de voorgrond wordt geplaatst: in zijn boek Révolution,11 in zijn interviews, tijdens zijn verkiezingscampagne en nu nog steeds. Françoise ergert zich aan de vele hypotheses over de jeugdjaren van haar zoon. Die door sommige journalisten aan elkaar worden geweven tot voor haar onuitstaanbare verhaaltjes. Zoals het verzinsel dat zij en haar toenmalige echtgenoot Emmanuel zouden hebben verstoten toen hij als 16-jarige viel voor Brigitte, zodat hij zijn middelbare school moest gaan afmaken in Parijs.

‘Als je gelooft wat er allemaal over hem wordt geschreven, dan is het alsof Emmanuel zijn naaste familie niet kent. Dat kan ik niet uitstaan, schreeuwt ze haar niet te verstoppen want evidente verdriet eruit. Ze wil de waarheid vertellen, namelijk dat Emmanuel en haar andere kinderen wel degelijk een hecht gezinsleven hebben gekend. Zie de vele keren dat ze met de kinderen naar de tennisles of naar de muziekschool ging. De vakanties die samen werden doorgebracht. In de winter op de ski’s, aanvankelijk in het skioord La Mongie vlak bij haar ouderlijk huis in de oostelijke Pyreneeën en later in huurappartementen in Courchevel, in Tignes of in Arcs. En dan de zomervakanties, in Griekenland en op Kreta, in Italië, en vaak op Corsica, in Ajaccio of Propriano. ‘We vertrokken in onze Citroën en iedereen werd wagenziek behalve onze Laurent.’ Verder niet te vergeten de gezinsvakanties in Bagnères-de-Bigorre, de geboorteplaats van grootmoeder ‘Manette’, die daar inderdaad vaak in het gezelschap is van de kleine Emmanuel. Maar Emmanuel gaat er even vaak vissen of pétanque spelen met zijn grootvader aan vaders kant.

Kortom, een doodgewoon gezinsleven zoals elke bourgeois familie in het Franse binnenland dat kent. Met doorsnee-ouders, die hard werken maar die ook het kroost liefdevol en beschermend grootbrengen. Gewoon een traditioneel gezin met een leven dat helemaal niets van doen heeft met de fabelwereld die Emmanuel over zijn jeugd vertelt en waarin alleen zijn geliefde grootmoeder lijkt voor te komen. De tegenwoordige president verliest zich tijdens de verkiezingscampagne te pas en te onpas in deze verhaaltjes. Hij doet dat ook in zijn, voor deze campagne geschreven, boek Révolution, waarin hij overigens wel kort, vluchtig, eer betoont aan zijn ouders. Een paragraaf die zijn moeder ogenschijnlijk niet heeft gelezen. Over zijn ouders in dat boek schrijft hij: ‘Ze moedigden mij aan om hard te werken, omdat ze arbeid zien als de leerschool van de vrijheid. Mijn familie is altijd bezorgd over mij. Op sommige ogenblikken telt voor hen niets anders dan het volgende examen of de vele nog in te studeren bladzijden lesmateriaal. Ze zingen voor mij hun bezorgdheid uit met de woorden van een lied van Léo Ferré, dat mij nog altijd ontroert: Ne rentre pas trop tard, surtout ne prends pas froid. Kom niet te laat naar huis, en vooral, vat geen kou.’

Macron spreekt nooit graag over zichzelf. Maar hij geeft grif toe dat hij misschien meer dan anderen ‘tederheid en vertrouwen, en vooral de wens om goed te handelen’ heeft meegekregen van zijn familie. Maar binnen deze familie legt hij zelf zeer duidelijk ongebruikelijke klemtonen. ‘On ne choisit pas sa famille, on ne choisit pas ses parents’, zingt Maxime Le Forestier in Né Quelque Part, ‘We kiezen onze familie niet, we kiezen onze ouders niet.’ Macron kroont overduidelijk zijn grootmoeder ‘Manette’ tot de godin van zijn droomwereld. De godin van zijn jeugd en zelfs van zijn volwassen leven. Iets wat zijn moeder maar niet kan accepteren. Françoise wil niet onder ogen zien dat Emmanuel haar daadwerkelijke en liefhebbende rol naar de achtergrond verwijst. Met een ondergeschikte rol neemt ze geen genoegen. Ze gelooft niet dat hij haar en haar ex uitsluit van zijn droomwereld, en al evenmin dat hij ook de rest van de familie aan de kant veegt met inbegrip van zijn broer Laurent en zijn zuster Estelle. Ze aanvaardt niet dat de buitenwereld zich daarbij van alles en nog wat voorstelt. Dat zij in ruzie zouden leven met hun oudste zoon. Dat hij zich als kind wou laten adopteren door zijn grootmoeder. Dat zij hun zoon verstoten hebben vanwege zijn liefde voor Brigitte. Of dat zij niet meer in dezelfde wereld leven.

Maar het blijft een feit, hoe verwonderlijk ook, dat Emmanuel Macron met grote terughoudendheid praat over zijn jeugd en zijn ouders, terwijl hij er allerminst bezwaar tegen heeft om met zijn beminde te poseren op de voorpagina van een populair weekblad. En hij blijft zijn geïdealiseerde beeld van zijn grootmoeder voortzetten. ‘Alsof hij geen gezin zou hebben.’ Bij die hartenkreet van Françoise Noguès-Macron duikt de herinnering op aan de kille woede van Bernadette Chirac wanneer zij ontdekt dat haar bestaan niet eens wordt vermeld in een persartikel over het organigram van het toenmalige Élysée. ‘De president is zonder twijfel een weduwnaar’, laat een razende mevrouw Chirac zich ontvallen. Alsof zij hem in zijn kiesdistrict in de Corrèze niet gedurende ontelbaar veel uren vervangt op doodvervelende recepties, op eindeloze landbouwbeurzen en tijdens de andere saaie geneugten van het plattelandsleven. Zo vergaat het ook Françoise Noguès-Macron. In kranten en boeken leest ze wetenswaardigheden over iemand in wie ze haar eigen zoon niet herkent. Zeker niet de zoon die ze meent zo goed te kennen. Haar echte zoon wordt door de pers gekidnapt en op glanzend papier of in de sociale media vervangen door een alomtegenwoordig, maar volgens haar virtueel personage.

Dit is een andere Emmanuel. Of heeft ze dan toch haar eigen zoon nooit echt gekend? Hoe dan ook, ‘haar Manu’ is haar ontglipt. Al lange tijd geleden, ongetwijfeld. Bijgevolg zou het kunnen dat hij nooit van haar is geweest. Althans, dat gevoel dringt zich steeds pijnlijker aan haar op, nu hij alleen nog maar leeft onder het vergrootglas van de media. Hij komt steeds minder vaak bij haar over de vloer, want hij wordt helemaal opgeslorpt door zijn nieuwe leven. Hij is vertrokken naar andere sferen, want de kranten en weekbladen blijven zijn familie verengen tot een trio: hij, zijn grootmoeder en Brigitte.

Het klopt overigens dat Emmanuel Macron in een andere, nieuwe familie is beland, en dan meteen een familie in gezinsverpakking. Met zijn vrouw, haar kinderen en kleinkinderen. Vandaar dat hij sinds geruime tijd minder vaak present is op de bijeenkomsten van zijn ‘eigen’ familie. Het klopt dat zijn ouders, maar ook zijn broer en zuster, hem vaker op hun digitale tv zien verschijnen dan hem in vlees en bloed mogen begroeten aan hun feesttafel. Zijn moeder onthult tegenover mij dat hij de peter is van de helft van de tweeling van zijn broer Laurent, van een knap, blond jongetje – ‘dat ventje lijkt sprekend op de kleine Emmanuel’ – maar dat hij er steeds minder tijd voor kan uittrekken. Op het laatste kerstfeest in familiekring ontbreekt de peter. Altijd weer ergens anders.

Het is de ietwat vaakgehoorde klacht van elke moeder die een zoon ziet uitvliegen naar een ander leven, met een andere vrouw. De klacht ook van een moeder die lijdt onder het veranderende beeld dat ze opvangt van haar te ver verwijderde zoon. Die lijdt onder de rol die haar soms nog wordt toebedeeld, of zelfs helemaal niet meer. Niemand wordt graag weggegomd uit het leven van een zoon. Des te gelukkiger is ze als ze kan vertellen hoe ‘alles plots weer heel anders wordt’ als ze voor haar verjaardag op 8 december 2016 door hem wordt uitgenodigd in een restaurant in het 15de arrondissement van de hoofdstad, en hij voor haar zijn aan haar opgedragen boek meebrengt. ‘Ik heb ontzettend genoten van die ogenblikken van hernieuwde samenspraak. Alle aanwezigen in dat restaurant herkenden hem ogenblikkelijk, maar niemand heeft onze intimiteit verstoord. Toen we het restaurant verlieten, stonden ze wel allemaal in de rij om hem te groeten en aan te moedigen in zijn nieuwe carrière.’

Françoise Noguès-Macron is als vanzelfsprekend trots op het buitengewone pad dat haar zoon in zo korte tijd heeft weten te bewandelen. Maar voor haar mag het ook wel wat minder. Ze oogt ietwat machteloos. De gebeurtenissen stijgen haar boven het hoofd. Ze kent de media niet goed en hun overmatige aandacht brengt haar uit haar evenwicht. Jaagt haar schrik aan, want de tentakels van de media grijpen alles en iedereen. De pers is onverzadigbaar en nooit te paaien. Ze weet zich geen raad met de voortdurende analyses van haar zoon. Tot op het bot en vaak onrechtvaardig, meent ze. De media achtervolgen hem dag en nacht en hij kent geen ogenblik rust tenzij hij zichzelf op een presenteerblaadje aanbiedt.

Wanneer één lid van een gezin plots in de schijnwerpers staat, vindt de rest van de familie het vaak lastig om zich daaraan aan te passen. Al die voorpagina’s, al die redactionele stukken, alle nieuwtjes op het internet, alle aanplakbiljetten, dat alles ondergaat Françoise als een vorm van verkrachting. ‘Alleszins als een inbreuk op ons privéleven.’ Want die persaandacht zorgt ook voor een aanhoudende stroom van telefoontjes van al dan niet welwillende vrienden die hun commentaar geven op elk nieuw gerucht of op elke voorpagina. Het weekblad VSD bijvoorbeeld zet een foto van Emmanuel Macron op de cover, wang aan wang met Ségolène Royal.12 Haar zoon is eerder afgeschilderd als de geestelijke zoon van, achtereenvolgens, Michel Rocard,13 Henry Hermand14 en vanzelfsprekend François Hollande. En ditmaal wordt hij voorgesteld als de erfgenaam van Ségolène. ‘Daar heb je het opnieuw: weer verdwijn ik uit het beeld!’

Françoise Noguès-Macron is altijd waakzaam, op haar hoede voor de media. Zij leest alles, bekijkt alles en ze heeft zelfs een alarm op haar smartphone ingesteld zodat ze geen enkel nieuwsbulletin kan mislopen. Ze is altijd online, en ook al zijn er dagen dat ze oververzadigd is, dan nog slaagt ze er niet in om zich volkomen los te koppelen van de actualiteit. Wanneer het gerucht haar bereikt dat haar zoon een heimelijke homoseksueel is, smeekt ze hem: ‘Dat ga je toch ontkennen?’ Hij riposteert resoluut: ‘Mais non, maman. Een dergelijk op niets gebaseerd en onbenullig gerucht ontkennen, zou het alleen maar versterken.’ Het is sterker dan zijzelf, ze kan niet wennen aan de mediadruk. Ze verlangt duidelijk terug naar de tijd toen ze hem nog voor zichzelf had. Naar de tijd toen ze samen naar de opera gingen, naar zijn studententijd aan de ENA15 en naar de dagen wanneer Brigitte nog niet echt meetelde.

Ze denkt allerminst met genoegen terug aan de dagen en nachten dat ze de debatten over de wet-Macron16 in de Assemblée volgde, toen hij minister van Economie was. Ze prentte de namen van alle volksvertegenwoordigers in haar geheugen. En ze waarschuwde ‘haar jongen” per sms voortdurend tegen deze of gene: ‘Opgepast, dat is een notaris’, omdat hij de honoraria van de Franse notarissen heeft afgeroomd. Of, dan weer instemmend: ‘Die ziet jou graag.’ Ze speelt met passie haar ingebeelde rol van parlementair medewerkster. Het onverwachte beroep dat premier Manuel Valls deed op het omstreden artikel 49.3 van de grondwet om de weerstand in eigen rangen tegen de wet-Macron per volmacht te breken, heeft ze ervaren als een achterbakse streek, un coup de Jarnac.17 ‘Artikel 49.3 ligt mij nog steeds onverteerbaar zwaar op de maag’, legt ze uit. ‘Ik zie nog steeds hoe Emmanuel in dat halfrond voor zich uit zit te staren. Ik denk: hij geeft nog deze avond zijn ontslag als minister. Maar hij gaf niet toe. Hij toont precies dan de kracht van zijn karakter die ik voordien niet in hem zag.’

Françoise is een moederkloek. Per definitie bekommerd om ‘haar jongen’. Elke aanval ervaart ze als een aanval op zichzelf. Alsof ze een konijn is dat wordt verblind door de koplampen van een auto, terwijl het ‘haar jongen’ is die in het allesonthullende licht baadt. ‘Als hij in Touquet18 verblijft, heeft hij echt geen leven. Hij kan geen stap buitenshuis zetten. Want iedereen kent hem daar en gaapt hem aan.’ Maar het ergste kwellen haar de persverhalen die ‘haar jongen’ een virtueel, halfbakken en verwrongen leven toedichten. ‘Telkens opnieuw diepen de media die geromantiseerde clichés op.’ Uiteindelijk geeft ze dan toch toe dat hij een buitengewone band heeft met zijn grootmoeder – ’maman’, zegt zij – maar ook dan maakt ze zich weer boos: ‘Wij hebben hem toch ook wel het een en ander bijgebracht, of niet soms? Gezinswaarden, de wil om te werken en uit te blinken, en wat nog al niet, dat hebben wij hem toch allemaal meegegeven?’ Plots, rechtstreeks tot mij: ‘U bent een vrouw. Hebt u zelf kinderen? Dan begrijpt u mij toch vanzelf?’

Vader Jean-Michel Macron woont nog steeds in Amiens, in hun vroegere echtelijke woning in de wijk Henriville. Hij is minder uitgesproken dan zijn ex. Maar in zijn gematigder bewoordingen zegt hij eigenlijk hetzelfde als Françoise: de pers heeft voor hem een jeugd bedacht. ‘In de pers hebben ze voor hem een jeugd uitgetekend vol valse en naïeve prentbriefkaartjes die goed in de markt liggen. Images d’Épinal noemen wij dat in het Frans. Met een grootmoeder die onderwijzeres is, en een overgrootmoeder die niet kan lezen of schrijven. Alsof hij rechtstreeks uit de Derde Republiek stamt. In dat geromantiseerde scenario horen wij, zijn ouders, uiteraard niet thuis.’

Jean-Michel Macron relativeert meer dan zijn ex, hij is lijdzamer dan zij en heeft zich wat meer neergelegd bij het feit dat zijn zoon een zo buitengewoon leven leidt. Hij heeft altijd links gestemd en het is voor hem een uitgemaakte zaak dat zijn zoon alleen maar heeft kunnen doorbreken dankzij de zwakheden van de vorige president. ‘Hollande ontbreekt het zwaar aan uitstraling, aan storytelling. Terwijl een volk er juist behoefte aan heeft dat het een overtuigend verhaal krijgt voorgeschoteld.’ Aan uitstraling ontbreekt het Emmanuel Macron zeker niet. Maar waarom komen de ouders zo zelden voor in zijn eigen storytelling? ‘Wij zijn doorsnee-ouders, die zich graag inzetten voor hun kinderen. Bijgevolg hebben wij Emmanuel zeker nooit uit huis gezet.’ Hij zegt het kalmpjes, ook al vindt hij die veronderstelling ‘onaangenaam en kwetsend karikaturaal’. Hij voegt er even kalm aan toe dat de enige reden waarom hij hierover tegen mij ook maar iets wil zeggen, samenhangt met vrienden die hem overtuigd hebben dat zwijgen de overtuiging zou voeden dat er iets te verbergen valt. Dat is volgens hem trouwens ook de reden waarom zijn ex met mij wil spreken. Zij ondergaan allebei de ongeschreven wet van de noodzakelijke transparantie of pseudo-transparantie, die van toepassing is op publieke personen, en bij uitbreiding op hun omgeving. Françoise en Jean-Michel zouden zich liever ophouden in de coulissen. Maar als vanzelfsprekend hebben ze elk hun bijdrage geleverd aan het temparement van hun zoon Emmanuel, zoals zijzelf gevormd werden door de uitgesproken republikeinse overtuigingen van hun eigen ouders.