De Bijbel is van iedereen

Het dagelijks leven geïnspireerd

Onder redactie van
Hans Geybels en Peter de Vries

AUP

Ontwerp omslag: Xpair

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6298 921 4

e-ISBN 978 90 4854 167 6 (pdf)

e-ISBN 978 90 4854 168 3 (ePub)

NUR 700

Uitgeverij AUP is een imprint van Amsterdam University Press.

© De auteurs / Amsterdam University Press B.V., Amsterdam 2018

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Inhoud

Inleiding

In het begin …

Sander van Aarle

‘Vertrouw op Hem en Hij zal je levensweg bepalen’

Marie Bamutese

Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof

Theo Bovens

Maria en Martha

Bert Buirma

Jezus als rustplaats

Thijs Caspers

Parabel van het mosterdzaadje

André-Xavier Cooreman

Olifantenpaadjes

Hermen van Drop

De Emmaüsgangers

René Grotenhuis

Onvoorwaardelijk

Pieter Hemels

God die mens wordt

Eric Holterhues

Het Mattheus-effect

Armand Höppener

De wijnstok en de ranken

Sabine Van Huffel

De verloren dochter

Ivonne van de Kar

‘Paradise by the dashboard light’

Luc Van der Kelen

Menselijk kwaad door God ten goede gekeerd

Gedachten bij het Jozefverhaal (Genesis 37-50)

Gerard de Korte

Jona, Jona, ga naar Nineve

Paul van Kruining

Van struikelblok tot hoeksteen

Marie-Jeanne Langenaken

Voor wie bén je er?

Maria Martens

Werken van barmhartigheid – ieder mens telt en verdient een tweede kans

Maria van den Muijsenbergh

De overspelige vrouw

Brecht Nuyts

De bijbel als wegwijzer

Eric Nysmans

Een waarheid die appelleert

Jurian Van Parys

Het verhaal van de arme weduwe

Ruud Penders

Geloof is een ervaring, een overgave aan een groter geheel

Lode Robben

Geweldige inspiratie voor het goede leven

Michel Rog

Jakobs droom in Betel

Annemaaike Serlier-van den Bergh

De parabel van de talenten

Alexander Simoen

Oordelen

Chiara Somers

Psalm 139: onvoorwaardelijk geliefd

Ellen Van Stichel

Aren plukken en genezen op de sabbat en kritiek leveren op misbruiken in de gevestigde sport

Yves Vanden Auweele

Van outsider tot insider

Holkje van der Veer

Kinderen als voorbeeld voor volwassenen

Kristel Verbeke

Basisvertrouwen

Katrien Verhegge

Zee en wind gehoorzamen

Leen Vermeire

Dividebatur autem singulis, prout cuique opus erat

Jean Wiertz

De worsteling van Jakob met de engel bij de rivier de Jabbok

Petra Ybels Smit

De goede herder

Joep van Zijl

Over de auteurs

Inleiding

Het wonderlijke boekje Prediker

Ik ben mijn hogere studies begonnen aan de Faculteit Letteren binnen het departement geschiedenis. In het derde jaar – toen heette dat nog de eerste licentie – kreeg iedereen aan de Katholieke Universiteit van Leuven het vak ‘Vraagstukken uit de godsdienstwetenschap’. Inmiddels is dat ook van naam veranderd en heet het ‘Religie, zingeving en levensbeschouwing’. De toenmalige docent was professor Marc Vervenne, de latere rector van de universiteit. Ik ben er altijd van overtuigd geweest dat een mens het ver kan schoppen met religie, zingeving en levensbeschouwing …

Hoewel het vak een buitenbeentje was in het curriculum, was het best interessant. Ik herinner me nog heel goed het ogenblik waarop professor Vervenne de lectuur van het boekje Prediker aanbeval. Het was niet zo dat ik meteen elk boek begon te lezen dat een prof aanraadde, maar voor dat Bijbelboekje maakte ik na de warme publiciteit graag een uitzondering. Wellicht speelde het feit dat hij zei dat het om een heel beknopt boekje ging, ook een rol: ‘Je leest het uit op een dik halfuur.’

Het is wellicht wat overdreven gesteld, maar het boekje sloeg in als een bom. Het is meer dan 2500 jaar oud en het leek alsof het gisteren geschreven was. Ik was in de eerste plaats sterk onder de indruk van een reeks uiterlijkheden, zoals de eerste zin (‘ijl en ijdel, alles is ijdel’), of het feit dat er heel wat gezegden in staan die tot op vandaag in het Nederlands gebruikt worden: ‘Niks nieuws onder de zon’ en ‘Wie een kuil graaft voor een ander, valt er zelf in’.

Gaandeweg bleven heel wat gedachten van die oude prediker steeds maar weer opduiken in mijn leven en hebben ze heel mijn innerlijke huishouding overhoopgehaald. Van een zelfingenomen en arrogante adolescent, ging het richting een meer evenwichtige en bedachtzame volwassene. En het proces is nooit af. De oude prediker – hij is niet bij name bekend – heeft me veel leren relativeren. Daar waar de jacht op aandacht en prestige mijn vroegere leven tekenden, zijn wat meer rust en relativering in de plaats gekomen. Dat maakt mijn leven veel aangenamer en vooral authentieker. Prediker heeft me leger gemaakt en daardoor is er meer ruimte vrijgekomen voor de ander.

Mijn eerste kennismaking met Prediker dateert van exact 25 jaar geleden. Ik geef nu zelf het vak Religie, zingeving en levensbeschouwing aan jonge mensen in hun derde jaar universiteit. Elk jaar opnieuw raad ik hen heel sterk de literatuur van Prediker aan, en wie weet …?

De waarde van het verhaal

De Bijbel is een merkwaardig boek. Hij is samengesteld uit 72 ‘boekjes’ die over een periode van meer dan duizend jaar tot stand gekomen zijn. Het ‘boek der boeken’ bevat talloze genres: historische kronieken, wetboeken, mythische literatuur, liefdespoëzie, wijsheidsliteratuur enzovoort. Maar bovenal: de Bijbel bevat honderden tijdloze verhalen en net dat maakt het boek zo bijzonder, want mensen leven van verhalen. In het hart van elke godsdienst zitten verhalen, veeleer dan losse waarden op zich.

Het waardediscours is momenteel heel populair, ook in christelijke middens. Vanaf de jaren 1970-1980 is er een soort gêne ontstaan om getuigenis af te leggen van de persoonlijke christelijke inspiratie. De waarden volstaan toch? Ik besefte toen dat dit juist was, maar het bleef knagen … Misschien was het toch niet helemaal waar? Het is misschien toch niet een zoveelste variant van de kip of het ei. Ik had het gevoel dat de verhalen aan de waarden moesten voorafgaan. En nog belangrijker: dat de waarden geïnspireerd worden door de verhalen. De verhalen zijn de onderstroom waarop de waarden drijven.

Op dat ogenblik had ik wel de intuïtie hoe het allemaal in elkaar stak, maar ik kon het nog niet treffend verwoorden, tot ik uiteindelijk op de analogie van de liefde en het huwelijk stootte. Een relatie is gebaseerd op waarden zoals trouw, wederzijdse hulp en … geduld. Maar ik beleef die waarden toch niet omwille van de verplichtingen die het huwelijk nu eenmaal met zich meebrengt? De waardenbeleving wordt toch in de eerste plaats gestuurd door het verhaal van de liefde voor de partner? Uit deze analogie blijkt voor mij dat de liefde als een soort van olie functioneert voor het hele raderwerk van waarden. Misschien geen slechte analogie, want ze maakt nog iets anders duidelijk. Een motor kan best nog een tijdje voortsputteren zonder olie, maar geen eeuwigheid.

Dit boek

In dit boek vroegen we aan de mensen die een bijdrage wilden leveren of ze zouden willen getuigen van hun inspiratie. Christenen hebben dikwijls de neiging om een Bijbeltekst uit te leggen of te verklaren, maar dat was uitdrukkelijk niet de vraag. Een theologische verklaring kan prachtige betekenissen in een tekst aan het licht brengen, maar daardoor verandert het leven nog niet. We wilden met dit boek in de diepte gaan. Geen exegese en ook geen theologie, maar getuigenis pur sang. Is er een Bijbelfragment dat je inspireert in je dagelijks leven, op de werkvloer of thuis? Heeft de Bijbel überhaupt iets veranderd in je leven? Wat doet het verhaal met jou persoonlijk? Mensen geven iets belangrijks van zichzelf prijs en tonen aan hoe hun inspiratie over meer gaat dan waarden. De meesten zijn gelovigen, maar dat hoeft niet per se zo te zijn. De Bijbel is van iedereen.

Hans Geybels, Logia Vlaanderen

In het begin …

Sander van Aarle

In het begin schiep God de hemel en de aarde.

Genesis 1:1

In het begin is God afwezig totdat Hij zich aan de leerlingen in de klas bekendmaakt. De klas is nieuw, de meester is nieuw en ook het werken met tablets is nieuw. Een nieuwe start, de maandag na de vakantie ben ik als leerkracht van groep zes ook een beetje zenuwachtig. Ik zie nog lege stoelen en tafels, de school is nog stil, maar binnen een uur komt daar verandering in.

In de eerste schoolweek pak ik altijd de Bijbel uit de kast, en vraag de kinderen of ze dit boek kennen. Als een aantal kinderen het boek kent en een aantal verhalen worden opgerakeld vraag ik naar het eerste verhaal uit het dikke boek. Ik stel voor om het eerste verhaal te lezen/vertellen en geef als luisteropdracht om de volgorde en de herhaling te ontdekken. Een moeilijke opdracht maar ieder jaar lukt het prima.

De volgorde van schepping is lastig te onthouden maar het valt de kinderen op dat het eerste leven in het water begint, daarnaast valt op dat alles wat gemaakt wordt door God goed bevonden wordt. Hij ziet dat het goed is.

Dit is volgens mij een sleutelzin in het scheppingsverhaal. De kinderen stellen na het vertellen van het verhaal direct vragen: ‘mijn vader zegt dat de aarde door de oerknal is gemaakt’ en ‘ik geloof niet in God’ een ander zegt: ‘heeft God dan echt alles gemaakt?’

Ik laat alle vragen voor wat ze zijn, en probeer anderen antwoord te laten geven. Later ga ik hier wel op in. Toevallig hebben we aan het einde van het vorig jaar geleerd dat de eerste levende eencelligen in het water zijn ontstaan. Dit komt overeen met het scheppingsverhaal waarin God het eerste leven in het water en de lucht schept.

Dan de herhaling, het valt de kinderen op dat alles door God goed gemaakt wordt. Vervolgens ga ik vertellen, God maakt geen rotzooi, God maakt alles goed. God geeft de mens een opdracht, kijk om je heen, alles heb Ik mooi gemaakt: de bomen en struiken, de dieren en de bloemen, de sterren, de zon en de maan. Alles is mooi, zorg ervoor en wees goed voor elkaar. Maar de mens is jaloers, maakt ruzie en kiest voor zichzelf. De aarde gaat daardoor kapot, de opdracht die wij in de klas krijgen is om net zo te zijn als God, om alles goed te maken. Reken- en spellingsfouten mag je maken maar probeer het altijd goed te doen, ruzie kun je een keer krijgen maar doe net als God en maak het altijd weer goed. Ook voor de schepping moeten we zorgen, de plasticsoep komt onder andere door alle plastic restjes die wij laten slingeren op het schoolplein. We moeten zorgen voor de aarde en zorgen dat alles goed gemaakt wordt.

God geeft ons vele kansen, nadat Adam en Eva uit het paradijs worden gezet, komen er mensen die door God gestuurd worden om voor het volk een voorbeeld te zijn. En wanneer dat allemaal niet lukt komt God zelf naar de aarde. De schrijvers die daar over schrijven laten heel duidelijk zien dat er met Jezus weer een nieuwe schepping begint.

Het begin van het evangelie van Jezus Christus, Zoon van God.

Marcus 1:1

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God.

Johannes 1:1-2

Dat Marcus en Johannes beginnen met de mededeling dat we zijn aangekomen bij het begin van hun boek is een onzinnig gegeven. Ze willen ons er iets mee laten zien. Ik lees het begin waar Marcus over spreekt als een nieuwe schepping. Met de komst van Jezus de gezalfde, de zoon van God, naar de aarde wordt er voor ons mensen een weg gemaakt naar het Goede, naar God zelf toe.

Het ontroert mij als ik met kinderen spreek over God. Ze willen meer over Hem weten en kinderen kunnen zich veel voorstellen bij de persoon God. Ze verwonderen zich over de schepping en zijn nieuwsgierig. Ik wil jullie laten delen in dit voorbeeld waarin het scheppingsverhaal geen onderwerp van discussie is over het bestaan van God, maar met een kinderlijk geloof je verwonderen over de schepping en de opdracht die daarin ligt serieus nemen.

‘Vertrouw op Hem en Hij zal je levensweg bepalen’

Marie Bamutese

Het is best een klein mirakel hoe ik mijn favoriete Bijbelpassage heb leren kennen. Iedereen beleeft wel moeilijke momenten in zijn levensloop. Zo bij mij ook weer in 2004, een van die vele momenten. Ik had het erg zwaar, voelde me verloren, toen al vijf jaar op zoek als vluchtelinge in België, zonder familie, de oorlogen amper overleefd. Toen heb ik een smeekgebed gedaan. Tijdens dat gebed heb ik God om een antwoord gevraagd. Zo kreeg ik de ingeving om de Bijbel open te slaan en daarmee meteen het antwoord op mijn vraag. De Bijbel viel open op een passage in het boek Spreuken en dat is sindsdien mijn favoriete Bijbelpassage.

Vertrouw op Jahwe met heel uw hart en verlaat u niet op uw eigen inzicht. Denk aan Hem op al uw wegen en Hij zal uw paden effenen.

Spreuken 3:5-6

In mijn eigen woorden klinkt dat zo: Vertrouw met je hele hart op de Heer, verwacht niets van je eigen verstand maar laat God delen in alles wat je doet. Zo kan Hij jouw levensweg bepalen.

Wat betekent dit concreet in mijn leven? Eerst en vooral ben ik God dankbaar dat ik geboren mocht worden in een zeer gelovige familie in Rwanda. En dat is letterlijk vooral ‘geboren zijn’ want door de oorlog thuis en later in Congo kon ik nauwelijks opgroeien in mijn eigen familie. Al heel jong kwam ik zo goed als alleen te staan in het leven. Tijdens de oorlog werd eerst mijn vader vermoord, later vele tantes, ooms, neven en nichten … en ook moeder.

Daardoor kon ik de kracht opbrengen om deze tragedies te doorstaan. Want door te vertrouwen op God kon Hij mijn levensweg bepalen en ben ik geworden wie ik nu ben. Vandaag de dag kan ik me geen leven voorstellen zonder de voortdurende aanwezigheid van God in alles in mijn leven.

Lichamelijk ben ik opgegroeid als een weeskind, geestelijk heb ik mij zelden zo gevoeld want God was er altijd voor mij, ook op de moeilijkste momenten van mijn leven, vluchtend voor de dood, weg van alles wat mij vertrouwd was.

Hoe geeft de passage uit Spreuken nog richting aan mijn leven? Ik ben niet heilig. Zoals iedereen heb ook mijn eigen menselijke zwakheden. Vaak dwaal ik daardoor. Dan reageer ik te snel of ongepast, kribbig als ik moe ben, niet altijd even lief voor de mensen om me heen. Dan laat mijn goede wil mij in de steek, maar Gods barmhartigheid vormt mijn levensverzekering, ook voor mijn gezin en mijn familie.

Ik bid heel geregeld. Ik nodig God uit om mijn dag, mijn plannen, mijn stappen en mijn dierbaren te zegenen en te beschermen. Dan vraag ik Hem om mij gedurende de hele dag bij alles te vergezellen. Zo wordt Hij mijn beschutting, mijn schild, mijn toevluchtsoord bij moeilijkheden. Zoals Hij dat al zovele jaren geweest is en zal blijven. Als boosheid mij dreigt te overmeesteren, dan bid ik om wijsheid en liefde voor de medemens. Ik wil dan ontdekken wat ik zelf kan doen om het leven hier voor iedereen om me heen mooier en beter te maken.

God is Liefde en die liefde probeer ik dagelijks uit te dragen door elke dag opnieuw Zijn Woord te volgen en goed proberen te doen voor onze medemensen. De mensen het dichtst om me heen zijn mijn partner en kinderen, mijn familie en vrienden. God wijst mij de weg om Zijn Liefde voor ons allemaal elke dag opnieuw waar te maken.

Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof

Theo Bovens

Broeders en zusters, wat voor zin heeft het te zeggen dat u christen bent als dat niet blijkt uit wat u voor anderen doet? Kunt u door zoʼn geloof gered worden? Als uw vriend niet genoeg te eten krijgt en bijna geen kleren heeft en u zegt tegen hem: ‘Het beste ermee, hoor! Vat geen kou en zorg dat je niet verhongert,’ is dat toch zinloos als u hem niet geeft wat hij nodig heeft? Het is wel duidelijk dat geloof alleen niets te betekenen heeft. U moet het ook laten blijken uit wat u doet. Geloof dat niet uit daden blijkt, is geen geloof, het is dood en zinloos.

Jakobus 2:14-17

Teksten uit de Bijbel vragen vaak om overpeinzing, duiding. Zo ook met de prikkelende teksten uit de brief van Jakobus. Met name de passage waar gezegd wordt dat een geloof zonder daden feitelijk dood is. Waarom spreekt die tekst aan, waarom roept hij ook vragen op?

De tekst raakt aan de vraag hoe zichtbaar je christen-zijn moet zijn. We zijn enerzijds opgevoed in een traditie om met je geloof niet te koop te lopen. Teksten als: ‘Doe goed en zie niet om’ wijzen daarop. De collecteschalen of -zakjes waren zo vormgegeven dat je niet kon zien wat de buurman betaalde; de collectezakjes voor vastenactie of missie werden gesloten opgehaald. Opscheppen over goede daden leidde in de biecht tot correctie en boete.

En anderzijds was (en is) het leven in katholieke streken vergeven van openbare manifestaties van geloof. Processies zijn daar een goed voorbeeld van. Uiterlijke tekenen zoals het dragen van kruisjes, medailles, de herkenbare kledij van kloosterlingen en priesters: het is in mijn woonplaats nog steeds volstrekt normaal en geaccepteerd.

Ik denk dat Jakobus met zijn oproep niet de zichtbaarheid van het geloof in daden bedoelt. Je bent pas een goede gelovige als je ook het goede doet, werken van barmhartigheid uitvoert. Die hoeven echter niet zichtbaar te zijn voor anderen, maar in de eerste plaats voor Onze-Lieve-Heer. Het doen van goede werken mag dus geen reclameboodschap worden. ‘Kijk mij eens goed zijn; dat komt omdat ik geloof.’

En toch willen we graag de christelijke boodschap uitdragen, evangeliseren. Dat vergt creativiteit en zorgvuldigheid van christenen. We pretenderen immers niet betere mensen te zijn dan anderen. Wat betekent dit dan voor politici die aangeven geïnspireerd te zijn door, en te handelen vanuit het evangelie? Mogen zij campagne voeren met hun goede daden?

Ik heb zelf de tekst van Jakobus vaker gebruikt bij de overwegingen voor fractie- en partijvergaderingen in het verleden. Zonder dat ik veel toelichting hoefde te geven, zette het mijn gehoor reeds aan tot reflectie en discussie. In de samenleving is zo ontzettend veel te doen, zoveel nood te lenigen, zoveel mensen te helpen. We hebben mensen nodig die dan de handen uit de mouwen steken, naast burgers in nood gaan staan en een steun in de rug vormen.

Ik sta er dan ook niet van te kijken als ik uit cijfers lees dat een overgrote meerderheid van de vrijwilligers in onze samenleving, mantelzorgers incluis, een kerkelijke achtergrond heeft. Ik denk daarbij aan gelovige mensen, die beseffen dat zich inzetten voor gezin, familie en samenleving een goede invulling van persoonlijk geloof is.

Bij ons thuis was inzet in de samenleving iets volstrekt normaals. Onze ouders waren actief in verenigingen en organisaties. En daarnaast verleenden ze ook gastvrijheid aan mensen in nood, en werd de beurs voor de caritas en missie ruimhartig getrokken. En ja, ik kom uit een kerkelijk betrokken nest. Mijn generatie heeft die dienstbare instelling overgenomen. Ook mijn broers zijn actieve burgers, betrokken en sociaal. En al komt de een wat meer in de kerk dan de ander, de waarden van de praktische kant van geloven worden door allen goed begrepen.

In mijn werk als bestuurder in een overheid maak ik geen geheim van mijn geloof. Dat zou ook lastig kunnen, want een week op bedevaart gaan kan bijna niet onopgemerkt blijven. En dat geloof zich kan uiten in praktische barmhartigheid zie ik van nabij gebeuren als bestuurder van enige charitatieve fondsen, als ik vele prachtige projecten voorbij zie komen.

Jakobus inspireert en geeft in zijn brief richting. De passage geeft praktische antwoorden op de vraag wat geloof dient voor te stellen. Het is een regelrechte opdracht om aan de slag te gaan. ‘Aon de geng’, zeggen ze dan in Limburg. Letterlijk: om werk te maken van je geloof. Ik denk dat Jakobus dat goed gezien heeft!

Maria en Martha

Bert Buirma