‘Ik ben dol op dit boek! Of je het nu ‘roddelen’ noemt, ‘vuilspuiterij’ of ‘in verbinding staan met de wandelgangen’, als je niet in staat bent om een breed scala aan informatie te kunnen uitwisselen, kan dat je carrière sterk beperken. Dominique Darmon is er prachtig in geslaagd om uit te leggen waarom je op het werk op de hoogte moet zijn van alle nieuwtjes en hoe je dat op een respectvolle en integere manier kunt doen.’

––– Dr. Lois Frankel, auteur van de New York Times bestseller Nice Girls Still Don’t Get the Corner Office

‘Dit is verplichte literatuur voor iedereen die denkt dat alleen slechte mensen roddelen. De auteur maakt duidelijk dat roddelen een positieve rol kan spelen, als je je aan de spelregels houdt. Dominique Darmon beschrijft die regels uiterst duidelijk en wie wil daar nou niet meer over weten

––– Len Middelbeek, voormalig eindredacteur bij het NOS Journaal en RTL Nieuws, woordvoerder bij het ministerie van Economische Zaken en coauteur van het boek Publieke communicatie

‘Roddel je naar de top biedt waardevolle inzichten voor een onvermijdelijk en waardevol aspect van menselijke interactie: roddelen. Er zijn geweldige lessen voor zowel op het kantoor als tijdens Zoomsessies.’

––– Jonah Berger, professor aan de Wharton School van de Universiteit van Pennsylvania en auteur van de bestsellers Contagious, Invisible Influence en The Catalyst

‘Een uitstekende benadering van roddels en geruchten. De wetenschappelijke onderbouwing in het boek van Darmon is solide en zal je geest openen voor een bredere blik op deze fascinerende menselijke kwaliteiten. Moge het op gelijke voet staan met de kunst van het klagen!’

––– Bart Flos, auteur van de bestseller Het anti-klaagboek

‘In dit zeer leesbare boek heeft Dominique Darmon heel duidelijk gemaakt dat er menselijke gedragingen zijn die boven culturen uitstijgen. Roddelen is daar een goed voorbeeld van. Hoewel de wijze waarop het tussen culturen op verschillende manieren kan worden gedaan, blijft het roddelen belangrijk en betekenisvol voor de mensheid. Een aanrader!’

––– Fons Trompenaars, spreker, adviseur, onderzoeker en auteur van o.a. Riding the Waves of Culture en coauteur van Einde discussie

‘Je hebt het niet van mij hoor, maar dit is een schandalig goed boek! Oké, ze gaat wat kort door de bocht, maar met gevatte inzichten, een scherpe pen en een sterke basis vanuit de literatuur en anekdotes, dus wat maakt dat uit?’

––– Gert Jan Hofstede, professor Artificial Sociality aan Wageningen University & Research, buitengewoon hoogleraar aan de North-West University in Zuid-Afrika en coauteur van de internationale bestsellers Cultures and Organizations en Exploring Culture

‘Een geweldige introductie voor iedereen die interesse heeft om meer over roddelen te leren. Vol herkenbare voorbeelden en praktische adviezen.’

––– Elena Martinescu, onderzoeksmedewerker aan de Vrije Universiteit

Roddel je naar de top

De ultieme kantoorgids

Dominique J. Darmon
Vertaald door Laurens Molegraaf

Amsterdam University Press

Oorspronkelijk gepubliceerd als Have I Got Dirt For You

© 2022 Amsterdam University Press, Amsterdam

Vertaald door Laurens Molegraaf

Afbeelding frontispice: Shirley, Warlich, Ede

Auteursfoto: Solography Studios, Montreal

Ontwerp omslag: Robbie Smits

Ontwerp binnenwerk: Crius Group, Hulshout

ISBN 978 94 6372 679 5

e-ISBN 978 90 4855 780 6 (ePub)

DOI 10.5117/9789463726795

NUR 801

© Dominique J. Darmon / Amsterdam University Press B.V., Amsterdam 2022

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

De uitgeverij heeft ernaar gestreefd alle copyrights van in deze uitgave opgenomen illustraties te achterhalen. Aan hen die desondanks menen alsnog rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht contact op te nemen met Amsterdam University Press.

Voor mijn ouders René en Nicole

Table of Contents

Inleiding

Wat is roddelen?

De oorsprong van het woord ‘roddelen’

Houdingen ten opzichte van roddelen

Waarom we onze mond niet kunnen houden

Hoeveel is te veel?

Roddel je naar de top

Tips voor medewerkers

Tips voor managers

1 Twaalf redenen om te roddelen

Informatie vergaren

Groepsnormen in stand houden

Bedrijfscultuur leren kennen

Verbinding maken en ergens bij horen

Iets voor de ander terugdoen

Stoom afblazen

Denkbeelden bevestigen

Verwarrende situaties begrijpen

Elkaar vermaken

Met elkaar wedijveren

Invloed op elkaar uitoefenen

Specifieke triggers

Emotie

Geagiteerde situaties

Hoe roddelen je beïnvloedt

Redenen waarom mensen niet roddelen

Een prominent winstgevend doelkader

Een prominent normatief doelkader

Roddel je naar de top

Tips voor managers

Tips voor medewerkers

2 Geloofwaardigheid

Het verschil tussen roddels, geruchten en andere vormen van verstoorde informatie

Soorten geruchten

Valse hoop of wensvervulling

Vooruitlopende geruchten

Angstgeruchten

Agressieve geruchten

Tweedrachtgeruchten

Functies en eigenschappen van geruchten

Overdracht en nauwkeurigheid

De wandelgang

Geloofwaardigheid

Het afschrikeffect

Overdracht

Anonimiteit

Hoe geruchten en valse informatie zich verspreiden

Het medium is de boodschap

Besmetting

Geruchten als wapen

Roddel je naar de top

Tips voor medewerkers en managers

3 De roddelmechanismes

Waar we over roddelen

Werkgerelateerde roddels

Niet-werkgerelateerde roddels

Over wie we graag roddelen

De manager

Nabijheid

Betrapt: Als de derde partij niet meer afwezig is

Roddel je naar de top

Tips voor medewerkers en managers

Tips voor medewerkers

Tips voor managers

4 Wie

Professionele roddelaars

Wat heeft gender ermee te maken?

Bitchy of assertief? Stereotyperingen en verwachtingen

Verschillende roddelstijlen

Met wie we roddelen

Bondgenootschappen

Optimaal aantal mensen

Relaties tussen roddelaars

Hiërarchie en roddelen

Roddel je naar de top

Tips voor vrouwelijke medewerkers

Tips voor managers

Tips voor medewerkers

5 Intercultureel roddelen

Culturele regels

High-context versus low-context

Individualisme versus collectivisme

Grote machtsafstand versus kleine machtsafstand

Masculiniteit versus femininiteit

Onzekerheidsvermijding

Informatiestroom

Eer-, waardigheids- en aanziensculturen

De invloed van religie

Vertrouwen en vriendschap

Roddelstijlen

Geaccepteerde roddelonderwerpen, afhankelijk van de cultuur

Hoe direct kun je zijn?

Humor

Het geslacht doet ertoe

Roddel je naar de top

Tips voor managers en medewerkers

6 De locatie doet ertoe

Het traditionele kantoor

De rokershoek

Thuiswerken

On-stage en off-stage

Gedragsregels voor online roddelen

Krimpende netwerken

Flexwerkplekken

De impact van cultuur op een plek

Cultuur en werken op afstand

Roddel je naar de top

Tips voor medewerkers

Tip voor managers

Conclusie: Roddel je naar de top

Redenen om te roddelen

Geloofwaardigheid

Roddelmechanismes

Wie

Cultuur

Locatie

Over de auteur

Dankwoord

Bronnenlijst

Boeken en artikelen

Nieuws

Presentaties

Populaire cultuur (literatuur)

Populaire cultuur (series en films)

Register

Inleiding

Als je over roddelen begint, denken mensen meestal als eerste aan pesten, een onveilige werkplek een gebrek aan privacy. Veel artikelen over dit onderwerp adviseren medewerkers om niet te roddelen, en managers om een antiroddelbeleid op het werk in te voeren.

Hoewel roddelen op het werk meestal wordt afgekeurd, tonen veel studies aan dat roddelen in organisaties niet alleen onvermijdelijk is, maar zelfs een positief communicatiemiddel kan zijn. Uit onderzoek blijkt dat mensen die zeggen dat ze nooit roddelen worden gezien als sociaal onbekwaam, maar dat de mensen die constant bij de koffieautomaat staan te kletsen al snel voor onbetrouwbaar doorgaan.

Er bestaat een optimale hoeveelheid tijd om aan roddelen te besteden, wat ik de sweet spot van roddelen noem. Het bepalen van die optimale hoeveelheid tijd vereist een delicate balans. Maar het is niet enkel de hoeveelheid tijd die je aan roddelen besteedt die voor een medewerker of manager het verschil maakt tussen succes en falen.

Francis McAndrew (2014) zegt dat de meeste studies alleen kijken naar of iemand wel of niet deelneemt aan roddelen. Er is weinig onderzoek gedaan naar waarover wordt geroddeld en hoe collega’s zich gedragen in roddelsituaties. De auteur benadrukt dat het om kwaliteit boven kwantiteit gaat en dat mensen die weten hoe ze op bekwame wijze moeten roddelen, meer gewaardeerd worden door hun gelijken en een betere sociale positie innemen. ‘Roddelen is een sociale vaardigheid en geen misstap’, schrijft hij. Een andere onderzoeker, Brian Robinson (2016), claimt zelfs dat goed roddelen een deugd is.

In dit boek onderzoek ik zowel academische perspectieven als observaties van medewerkers en managers van over de hele wereld, op zoek de manier om jezelf naar de top te roddelen. Ik laat zien dat niet alleen de kwantiteit bepalend is of je met succes roddelt.

Andere aspecten, zoals redenen om te roddelen (hoofdstuk 1), geloofwaardigheid (hoofdstuk 2), werkwijzen (hoofdstuk 3), met wie we roddelen (hoofdstuk 4), cultuur (hoofdstuk 5) en locatie (hoofdstuk 6) spelen allemaal een cruciale rol bij de kunst om succesvol te roddelen op het werk. Het is van belang om deze aspecten te begrijpen en te weten hoe je ze op elkaar afstemt. Medewerkers die verkeerd roddelen kunnen makkelijk het vertrouwen van hun collega’s verliezen en krijgen al snel een negatieve reputatie. En er is vaak een miniem verschil tussen geaccepteerd en onacceptabel roddelen.

Als je dit boek hebt gelezen begrijp je hoe en waarom mensen roddelen, aan welke codes en gedragsregels zij zich moeten houden, en leer je om effectiever te roddelen. Wat ik in dit boek beweer, wordt onderbouwd door wetenschappelijke studies naar roddelen en geïllustreerd door verhalen en ervaringen van mensen die in een breed scala aan bedrijven van over de hele wereld werken, en door voorbeelden uit films, Netflix- en televisieseries, kunst en literatuur. Aan het einde van elk hoofdstuk worden praktische tips gegeven voor managers en medewerkers hoe je een aantal van de meest voorkomende fouten kunt voorkomen.

Niet alleen de definitie van roddelen is erg subjectief, dat geldt ook voor hoe we over diverse roddelscenario’s oordelen. Verschillende mensen zullen heel anders tegen dezelfde situatie en dezelfde roddelaar aankijken. Het is daarom ook belangrijk om te beseffen dat er geen keiharde waarheden of bewezen formules bestaan. Het doel is om de lezer op een aantal situaties te laten reflecteren en mogelijk ook op zijn of haar eigen gedrag.

Het is verleidelijk om ons enkel te richten op het effect dat roddelen heeft op de afwezige derde partij – zoals bij onderzoeken naar pesten op het werk (Rayner en Cooper, 2002; Riggio, 2020) – maar het is volgens Giardini en Wittek (2019) net zo belangrijk om na te denken over het effect op de roddelaar en de luisteraar. Dit boek onderzoekt alle drie deze rollen, met een duidelijke nadruk op de roddelaar, omdat het ons doel is om goed te leren roddelen.

Gedurende mijn research heb ik aan diverse onderzoeksprojecten gewerkt, flink wat lezingen en seminars over dit onderwerp gegeven en veel van mijn studenten aan het onderzoek laten deelnemen. Studenten International Communication Management, studenten met het keuzevak Journalistiek en Media en studenten van andere opleidingen aan de Haagsche Hogeschool hebben meegewerkt aan een groot aantal interviews met mensen die in verschillende branches werken over de hele wereld.

Dit boek illustreert ook dat mensen uit verschillende landen anders roddelen en hoe makkelijk het is om over andermans grenzen te gaan of in misverstanden verzeild te raken. Omdat steeds meer organisaties tegenwoordig in een diverse omgeving werken met multiculturele teams, kan het lezen van dit boek medewerkers en managers helpen om met elkaar aan onderling vertrouwen te werken.

Waar sommige reacties en ervaringen sterk verschilden per culturele achtergrond, gold dat voor andere situaties juist niet. Zoals ik mijn studenten Interculturele Communicatie altijd voorhoud: je moet interculturele theorieën altijd met een slag om de arm beschouwen. Het is onmogelijk om scherpe aannames over een bepaald land te maken, aangezien een cultuur altijd een optelsom is van verschillende subculturen en beïnvloed wordt door aspecten als religie, sociaaleconomische omstandigheden, leeftijd en persoonlijke karaktertrekken, om er maar een paar te noemen. Wat veel intercultureel onderzoekers onderschrijven (zoals Meyer, 2014), is dat veel culturele verschillen wel degelijk ‘waar’ zijn. We kunnen best zeggen dat Nederlanders directer in hun communicatie zijn dan Chinezen. En hoewel er Nederlanders zullen zijn die minder direct zijn dan sommige van hun landgenoten, zullen zij nog altijd een stuk directer zijn dan de meest assertieve Chinees. Het doel is niet om stereotypen te creëren, maar om de lezer bewust te maken van de mogelijke verschillen en om tot zelfreflectie te komen.

Veel mensen vroegen mij ook of de pandemie roddelen heeft beïnvloed nu het kantoorleven drastisch is veranderd. Heeft deze revolutie roddelen niet volledig geëlimineerd? Is onderzoek naar roddelen niet overbodig geworden nu we veel meer vanuit huis en vanachter onze computerschermen werken? Mijn antwoord is een ferm: absoluut niet! Roddelen zal altijd een sterke menselijke behoefte vervullen en zal nooit verdwijnen. Zoals ik in hoofdstuk 6 bespreek, hebben computerschermen wel de plaats ingenomen van waterkoelers en koffieautomaten, maar tegelijkertijd zijn ze tot nieuwe roddelplekken getransformeerd die net zo bevorderlijk zijn voor smeuïge verhalen. En nu veel bedrijven hybride werkvormen invoeren, zullen veel van mijn observaties over traditionele kantoren, flexwerkplekken en online systemen zeker nog van toepassing zijn op zowel de huidige als toekomstige werkomgeving.

Omdat roddelen een gevoelig onderwerp is, heb ik de namen van de geïnterviewden en de details van hun bedrijven veranderd om hun anonimiteit te waarborgen.

Wat is roddelen?

De meeste onderzoekers (Grosser et al., 2010; McAndrew, 2014) definiëren roddelen als ‘positieve of negatieve informatie die wordt uitgewisseld over een afwezige derde partij’. Dan wordt iets heel aardigs over iemand zeggen al als roddelen beschouwd: ‘Heb je Jos’ presentatie gezien? Die was geweldig!’ Met deze definitie kunnen we met Truman Capote stellen dat ‘alle literatuur geroddel is’. En dat geldt ook voor journalistiek.

Maar deze neutrale, academische definitie komt niet bij de meeste mensen op als ze het woord ‘roddelen’ horen. Ze denken dan eerder aan iets dat dichter bij de definitie van Joseph Epstein komt: ‘Iets over andere mensen vertellen waarvan zij liever niet willen dat anderen dat weten.’ In zijn boek Gossip (2011) beschrijft hij het als een gevoel van geheimhouding en verraad.

Het feit dat roddelen vaak over een afwezige derde partij gaat, maakt dat het vaak (onterecht) de indruk wekt dat het iets onaardigs en gemeens is. Levin en Arluke (geciteerd in Capps, 2012) deden een onderzoek waarbij een student gesprekken van andere studenten afluisterde. Zij ontdekten dat 27% van de studentenroddels duidelijk positief was en 27% duidelijk negatief, terwijl de overige 46% gemengd was. Dit toont aan dat er waarschijnlijk veel minder negatief wordt geroddeld dan mensen denken, omdat roddelen vaak enkel als vervelende praat wordt gezien.

Een van de uitdagingen bij onderzoek naar roddelen is dat veel wetenschappers, en mensen in het algemeen, verschillende definities en begrippen hanteren van ‘roddelen’. De Gouveia et al. (2005) vinden de neutrale, academische definitie te vaag, en voeren een gedetailleerdere omschrijving aan: ‘Roddelen op het werk is het delen van informatie tussen twee of meer mensen over een situatie of persoon die ze wel of niet kennen, achter diens rug om, waarbij de informatie voor henzelf niet relevant is. De inhoud van de boodschap is niet voor een algemeen publiek bestemd en het onthullen van de informatie leidt tot ongewenste omstandigheden, zoals het aanwakkeren van speculatie, verkeerde indrukken en vertrouwensbreuken.’

Hoewel dit een interessante definitie is, is het ook een erg nauwe definitie die een zeer beperkt perspectief op de functies van roddelen biedt.

Hoe je het woord ‘roddelen’ interpreteert is ook sterk afhankelijk van cultuur en taal. In het Afrikaans betekent skinder zowel roddelen als belasteren. Het Hebreeuwse woord voor roddelen lashon harah betekent letterlijk ‘de boze tong’. In het Arabisch verwijst namima (النمیمه) naar ‘iemands woorden met anderen delen om hun vriendschappelijke relatie te verwoesten’, wat tevens als een zonde wordt beschouwd.

Tijdens een gastcollege in Parijs vroeg ik de studenten hoe zij ‘roddelen’ in het Frans zouden vertalen. Ze noemden de woorden potins, ragots, commérages, cancans, racontars. Allemaal vertalingen van ‘roddelen’, maar toch was ik niet helemaal tevreden met de antwoorden, omdat deze termen op een of andere manier extra nuances in zich hebben. In de Franse taal voelt roddelen meer als een ongunstige bijkomstigheid. Cancan betekende oorspronkelijk veel herrie maken zonder inhoud. Racontar komt van het werkwoord raconter (‘vertellen’), maar met het achtervoegsel -ard krijgt het een negatieve connotatie. De overige termen zijn ook meer vrouwelijk. Potin stamt af van potine een klein kacheltje dat vrouwen in de winter met zich meebrachten als ze bijeenkwamen om te praten. Commérage verwijst naar commère, een nieuwsgierige vrouw (een conciërge) die veel over anderen achter hun rug om praat. Ragot was oorspronkelijk de benaming voor een klein en gezet persoon, maar naarmate het woord evolueerde, veranderde de betekenis naar het gepraat van een dergelijk (vaak vrouwelijk) individu, wat meestal kwaadaardig was. Het woord voor roddelen in de Franssprekende Canadese provincie Quebec is mémérer, dat afstamt van mémère: een oudere, mollige grootmoeder die gewoonlijk heel spraakzaam en indiscreet is. (Zoals we in hoofdstuk 4 zullen zien, wordt roddelen duidelijk geassocieerd met vrouwen.)

De oorsprong van het woord ‘roddelen’

Als je naar het Engelse woord gossip kijkt, is er gelijk al een sterk vooroordeel in geslacht terug te vinden. Het stamt af van het Oudengelse godsibb, wat ‘God’s sibling’ (‘Gods broer of zus’) betekent en verwijst naar de spirituele verbinding tussen peetouders en peetkinderen. De term refereert aan de vriendinnen van de moeder van het kind die bij de geboorte aanwezig waren. In afwachting van de geboorte werd er gekletst, gaven ze morele steun en werd de onderlinge band ontegenzeggelijk versterkt. McAndrew (2014) merkt op dat deze vriendenkring vrijwel altijd uit vrouwen bestond.

Hoewel het concept ‘roddelen’ een fenomeen omschreef dat enkel aan vrouwen werd toegeschreven, gold het niet altijd als bijzonder negatief. Pas rond 1500 kreeg het begrip een veel negatievere betekenis. ‘Roddelen’ kreeg voor het eerst een negatieve lading in Een Midzomernachtdroom van Shakespeare, als er een vrouw wordt omschreven ‘van een lichte en onbeduidende aard’ die een ‘handelaar in nieuws en kletskous’ is. Daarna kreeg het een nog kleinerende betekenis en vandaag de dag is het volgens McAndrew nog steeds sterk aan vrouwen gekoppeld.

We moeten wel een belangrijk verschil duiden tussen roddel en gerucht. DiFonzo en Bordia (2007) zien dat zowel ‘naïeve leken’ als ‘professionele geleerden’ de termen ‘gerucht’ en ‘roddel’ vaak door elkaar gebruiken. Zij merken op dat ‘er met beide wordt verwezen naar informele communicatie, onofficiële communicatie en geruchten’, maar dat er een groot verschil zit tussen beide woorden (zie hoofdstuk 2).

Veel onderzoekers (Foster, 2004; Noon en Delbridge, 1993) definiëren geruchten als speculatieve en ongefundeerde gesprekken. Roddels daarentegen worden gezien als accurater, waarbij de kern van de boodschap gewoonlijk intact blijft terwijl het verhaal rondgaat.

In dit boek houd ik zoveel mogelijk vast aan de academisch definitie van roddelen: positieve or negatieve informatie over een afwezige derde partij. Houd in gedachten dat ik gaandeweg iets van deze definitie afwijk. Tijdens veel van onze interviews merkten we dat roddelen op verschillende manieren werd begrepen en gebruikt.

Houdingen ten opzichte van roddelen

Terwijl de definities kunnen variëren, is de algemene sociale mening over roddelen en roddelaars gewoonlijk erg negatief. In de Amerikaanse televisieserie Friends roept Rachel (Jennifer Aniston) verontwaardigd: ‘Ik roddel niet! Nou, misschien ontdek ik soms dingen of hoor ik iets en geef ik die informatie door als een soort publieke dienst. Dat betekent niet dat ik een roddelaar ben!’ Haar vrienden en het publiek lachen. Het begrip ‘roddelen’ is duidelijk beladen, maar de definitie blijkbaar minder.

Roddelresearch: Hoe transparant kun je zijn?

Tijdens een college over ethiek vroeg ik mijn studenten wat de beste methode zou zijn om een gevoelig onderwerp als roddelen te onderzoeken. De meeste mensen zullen hun ware intenties om te roddelen immers niet openlijk delen, evenmin als waar ze werkelijk over roddelen.

Alex: ‘Ik zou een aantal collega’s kiezen die vinden dat ik goed kan roddelen. Ik zou ze goed leren kennen, met hen roddelen en daar aantekeningen van maken.’

Ik: ‘Dus je zou hun niets over het onderzoek vertellen?’

Alex: ‘Nee, anders zouden ze niet met mij praten.’

De klas lacht.

Ik: ‘Wat je hier beschrijft is een vorm van etnografisch onderzoek. Of participerend onderzoek, omdat je zelf een rol speelt bij het roddelen. En ja, dit zou een goede aanpak zijn om informatie te verkrijgen. Maar is het ook ethisch verantwoord?’

Alex: ‘Nee, maar hoe kom je anders aan goede informatie? Zodra je het woord “roddelen” noemt…’

Anne: ‘Ik zou dan het woord “roddelen” niet noemen, maar wel de definitie.’

Omdat roddelen zo’n slechte reputatie heeft en de meeste mensen niet aan de neutrale, academische definitie denken, is dit precies wat de meeste wetenschappelijk onderzoekers hebben gedaan: ze hebben het begrip ontweken bij het uitvoeren van hun studies. Martinescu et al. (2014) vertelden de deelnemers aan hun onderzoek dat ze een studie deden naar ‘informele groepscommunicatie’. Cole en Scrivener (2013) vroegen hun participanten om deel te nemen aan een onderzoek naar ‘het delen van informatie over anderen’, en Farley, Timme en Hart (2010) zeiden dat hun vragenlijst betrekking had op ‘informele communicatie op het werk’. Beersma en Van Kleef (2012) gebruikten de definitie in plaats van het woord ‘roddelen’ om te voorkomen dat de geïnterviewden hun antwoorden zouden censureren om respectabeler voor de dag te komen. Na afloop van de interviews en het invullen van de vragenlijsten kregen alle deelnemers van de onderzoekers te horen wat het ware doel van hun onderzoek was.

Een onderzoek van Peters en Kashima (2015) keek naar hoe roddelen in de populaire cultuur wordt neergezet. Zij merkten op dat in 60% van alle voorbeelden de roddelaars beoordeeld werden als ‘immorele individuen die diegene waar zij over spreken in een kwaad daglicht stellen’.

De Gouveia et al. (2005) van de Universiteit van Johannesburg stelden bij bedrijfsstudies vast dat roddelen op het werk schadelijk is en een verstikkende cultuur veroorzaakt. ‘Organisaties zouden te maken kunnen krijgen met een verhoogd personeelsverloop, vervroegde ontslagen en het verlies van efficiënte en effectieve medewerkers. […] Roddelen kan tevens mensen, teams of organisaties ondermijnen, het vertrouwen tussen medewerkers onderling wegnemen en spanning zetten op ethische waarden als openheid, transparantie, motivatie en het onderlinge respect tussen medewerkers’.

Als je ‘office gossip’ googelt, verschijnt een flink aantal artikelen in de trant van: ‘Hoe pak je als manager roddelen op het werk aan’, ‘Managing: hoe stop je medewerkers die roddelen’, ‘De negatieve effecten van roddelen op de werkomgeving’ en ‘Hoe stop je roddelen op het werk voor eens en altijd’. In deze artikelen heeft roddelen duidelijk een negatieve betekenis. Velen pleiten net als De Gouveia et al. (2005) voor een ‘roddelvrije werkomgeving met hoge morele waarden’, door een anti-roddelbeleid in te voeren.

Veel organisaties hebben het wel geprobeerd. Net als politici. De burgemeester van een klein dorp in de Filippijnen vaardigde volgens een artikel in The Guardian een wet uit die roddelen illegaal maakte. Inwoners die verhalen deelden over de affaire, scheiding of het faillissement van hun buren, kregen een geldboete en een taakstraf. Het doel van de burgemeester was om aan te tonen dat zijn dorp uit ‘goede mensen’ bestond en ‘een goede en veilige plek om te wonen’ was.

Mensen proberen te laten stoppen met roddelen is een begrijpelijk, zij het weinig realistisch doel. Hoewel we niet geloven dat het mogelijk of wenselijk is om roddelen helemaal te verbieden, zijn er zeker manieren om het in goede banen te leiden en tot een minimum te beperken.

Om nog een extra laag aan de complexiteit toe te voegen, merkten wij op dat de meningen ten opzichte van roddelen sterk kunnen verschillen. Toen we een aantal medewerkers uit verschillende landen vroegen of zij weleens roddelden op het werk (voordat we hun een neutralere definitie van roddelen hadden voorgelegd), waren hun reacties heel verschillend. Leonie (63), werkzaam als receptioniste bij een gemeente in Nederland, zei: ‘Ik houd er zelf niet van om te roddelen. Ik vind het niet fijn. Als ik iets hoor, houd ik het voor mezelf.’

Asha (27) uit Trinidad werkt bij een groot onderwijsinstituut in Nederland. Zij vertelt: ‘Ik houd gewoon niet van roddelen. Ik heb liever dat iemand praat over ideeën, situaties, dingen en concepten dan over mensen. In het kantoor waar ik voorheen werkte, werd er veel geroddeld, maar elke keer als ze ermee begonnen liep ik weg. Ik wil het gewoon niet horen. Ik wil neutraal blijven, zo ben ik.’

Een aantal Nederlandse medewerkers die we interviewden zeiden aanvankelijk dat zij niet roddelen en het zoveel mogelijk proberen te vermijden. Als je dan iets verder doorvraagt, geven zij toe dat ze er ook wel aan meedoen, maar dat zij binnen de grenzen blijven van wat als geaccepteerd geldt.

Sommige medewerkers uit Zuid-Europese landen daarentegen zeggen trots, en vrolijk, dat ze dol zijn op roddelen. Zoals Pietro (21), een marketingadviseur uit Spanje: ‘Natuurlijk roddel ik. Dat is een deel van je werk. Het is onderhoudend en zorgt ervoor dat je af en toe je werk even kan loslaten.’

‘Ik roddel normaal veel met mijn collega’s’, erkent ook Jean-Paul (24), een dierenarts uit Bretagne, trots. ‘We roddelen over van alles en nog wat: familieproblemen, liefdesleven, problemen op het werk van mensen, wat dan ook.’

Als ik tijdens mijn colleges communicatie aan de studenten vraag of zij roddelen, moeten de meeste lachen en geven zij besmuikt toe dat ze dat af en toe doen, op dezelfde manier waarop ze zouden toegeven dat ze af en toe spieken bij een proefwerk. Sommigen zeggen dat ze nooit roddelen omdat het grote schade kan veroorzaken. Daar ben ik het mee eens. ‘Maar wat zou je in het volgende geval doen?’ vraag ik derdejaarsstudenten internationale communicatie tijdens een les als voorbereiding op hun stageperiode. ‘Je loopt een paar maanden stage bij een internationale organisatie. Dan ontdek je dat twee van jouw collega’s een affaire hebben. Zou je daarover roddelen?’

Ze lachen, maken wat grapjes en zijn het er dan over eens dat dit smeuïge informatie is, maar de meesten antwoorden dat zij voor de morele optie zouden kiezen door de informatie voor zich te houden. ‘Het zou slecht zijn voor mijn reputatie als ik zou roddelen’, legt een van de studenten uit.

Maar ik houd vol. ‘Zou je de roddel over deze affaire van je collega’s willen horen? Zou je baat hebben bij deze kennis?’

De meeste studenten zien dit soort roddelen als iets negatiefs. ‘Het zijn mijn zaken niet’, zegt een van hen. ‘Als iemand met mij op die manier over iemand anders zou roddelen, zou ik denken dat ze waarschijnlijk ook zo over mij roddelen…’

‘Oké, maar als we nu eens aannemen dat de directeur een affaire heeft met de secretaresse. Ook al staat zij onderaan in de hiërarchie, nu heeft ze veel meer macht en invloed dan jouw manager. En als je wat gaat drinken met collega’s en zij is erbij, zou je waarschijnlijk niet kwaadspreken over je baas als je weet dat zij een intieme relatie met hem heeft…’

Ik herinner de studenten aan de lessen interne communicatie en hoe ze regelmatig de organisatiestructuur in kaart moeten brengen om te begrijpen hoe de interne communicatie verloopt. Wie staat aan de top, wie zit onderaan en in welke afdelingen? Welke medewerkers hebben een beslissende functie? Als de secretaresse bevriend is met de directeur zou zij zomaar meer macht kunnen uitoefenen dan ze in het organogram lijkt te hebben. Zoals Danielle Braun en Jitske Kramer in De corporate tribe laten zien, kunnen informele netwerken net zo belangrijk zijn om te begrijpen als de formele netwerken (zie figuur 1).

Figuur 1 Het informele organogram

(Uit: De corporate tribe, Danielle Braun en Jitske Kramer, naar Brian Robertson)

Daar zijn de studenten het mee eens. In dit geval staat roddelen gelijk aan overleven in de organisatie.

In de televisieserie Emily in Paris verhuist de jonge Amerikaanse Emily Cooper (Lily Collins) van Chicago naar Parijs om voor een Frans marketingbureau te gaan werken. Op een bedrijfsfeestje ontmoet Emily Antoine (William Abadie), een van de cliënten van het bureau. Als stereotiepe Franse rokkenjager flirt Antoine openlijk met Emily, terwijl hij getrouwd is. De volgende dag maakt Emily’s manager Sylvie (Philippine Leroy-Beaulieu) die haar al flink vijandig behandeld heeft, de opmerking dat Emily aardig wat indruk op Antoine had gemaakt. ‘Vind je hem leuk?’ vraagt ze. Iets later vertelt Julien (Samuel Arnold), een collega van Emily, dat Antoine eigenlijk Sylvies minnaar is. Dat is overduidelijk belangrijke informatie voordat je overweegt om verder op zijn avances in te gaan.

Mensen hebben niet alleen verschillende meningen over roddelen in het algemeen, maar ze denken allemaal ook anders over roddelen in verschillende situaties.

In een interessante studie van De Gouveia et al. (2005) legde de onderzoekers een aantal roddelscenario’s bij de respondenten neer. Die moesten vervolgens bepalen of zij een dergelijke situatie zouden beoordelen als een kleine roddel, een grote roddel of helemaal geen roddel.

Eén scenario was: ‘Tijdens het koffiedrinken vertelt Jessica aan Brett dat de baas erg laat is. Het is al tien uur en hij is nog nergens te bekennen. Op zijn beurt vertelt Brett Jessica dat de baas waarschijnlijk niet zal komen opdagen omdat gisteren zijn moeder is overleden. Een week later is Brett achter zijn bureau aan het werk als de baas hem naar zijn kantoor roept. Hij zegt: ‘Brett, ik zou het op prijs stellen als je informatie over mijn privéleven in de toekomst voor je houdt en niet met het hele bedrijf deelt.’

Het is hier duidelijk dat de baas aanstoot neemt aan Bretts reactie. Toch vond de helft van de respondenten in het onderzoek dat Brett niet had geroddeld. De andere helft beoordeelde dit als een kleine roddel, en slechts een paar deelnemers beschouwden het als een grote roddel.

Mensen kunnen gemakkelijk dezelfde roddelsituatie heel verschillend interpreteren. Bij elk scenario in het onderzoek varieerden de meningen heel sterk. Sommige mensen vonden een bepaald type roddelen ongepast, terwijl anderen het als volledig geaccepteerd zagen. Iemand die privacy erg waardeert, zal hard oordelen als er informatie wordt gedeeld die iemand als zeer privé bestempelt. Het onderzoek leverde sowieso scheve resultaten op omdat het in Zuid-Afrika werd uitgevoerd en mensen vanuit verschillende culturen een situatie waarschijnlijk heel anders interpreteren (zie hoofdstuk 5).

Het is belangrijk om je te realiseren dat veel mensen dezelfde roddelsituatie anders opvatten en interpreteren. Iedereen werkt met andere regels en waarden, vooral als ze uit verschillende landen komen of in verschillende bedrijfsculturen werken.

Waarom we onze mond niet kunnen houden

Hoewel het duidelijk is dat roddelen een mijnenveld is, kunnen we maar moeilijk onze mond houden. Waarom is dat toch?

Verschillende studies (Elmer, 1994) beweren dat roddelen een waardevolle vorm van sociale communicatie kan zijn en eigenlijk onvermijdelijk is. Het blijkt dat twee derde van alle gesprekken op een of andere manier verwijst naar handelingen van derden; ongeveer 65% van de alledaagse gesprekken bestaat (deels) uit roddelen. Waarom is het dan opeens groot nieuws als de Canadese premier Justin Trudeau bij een receptie op Buckingham Palace op een bijeenkomst van de NAVO door een camera wordt betrapt als hij met een groepje collega’s – onder anderen de Franse president Emmanuel Macron, de toenmalige Britse premier Boris Johnson en de Nederlandse premier Mark Rutte – staat te roddelen over de voormalige Amerikaanse president Donald Trump? Volgens The Washington Post zei Trudeau op een toon vol ongeloof: ‘Zijn persconferentie kost ons overleg 40 minuten!’ Trudeau bevestigde achteraf dat dat een verwijzing was naar Trumps lange en ongeplande vraag-en-antwoordsessie met journalisten van een paar dagen geleden. Hij zei ook: ‘Je kon de monden van zijn team zien openvallen.’

Die beelden werden door de Canadese omroep CBC online gezet en zijn inmiddels meer dan vijf miljoen keer bekeken. Het incident werd door alle grote nieuwszenders en omroepen wereldwijd overgenomen, met koppen als ‘Trudeau en Macron als gemene meiden betrapt op roddelen’. Trump noemde Trudeau hypocriet toen hij erachter kwam. Het publiek was er wereldwijd door geïntrigeerd dat zoiets kon gebeuren. Maar waarom zou het verbazingwekkend zijn dat ook wereldleiders af en toe roddelen?

In zijn bestseller Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid (2014), vraagt Yuval Noah Harari: ‘Dacht je dat geschiedenisdocenten tijdens de gezamenlijke lunch kletsen over de gebeurtenissen die de opmaat vormden voor de Eerste Wereldoorlog, of dat kernfysici de koffiepauzes tijdens wetenschappelijke congressen opvullen met gesprekken over quarks? Soms wel. Maar vaker roddelen ze over de hoogleraar die haar vreemdgaande man betrapte, of de ruzie tussen het hoofd van de vakgroep en de rector magnificus, of de geruchten dat een collega zijn onderzoeksbudget heeft gebruikt om een Lexus te kopen.’

Waarom? McAndrew (2014) stelt dat roddelen een centrale functie vervult in het sociale leven van mensen. Historische bronnen en interculturele studies tonen aan dat roddelen van oudsher een gedeelde activiteit is voor mensen van alle leeftijden en in alle culturen. We roddelen al sinds onze prehistorische dagen en het werd een onderdeel van ons evolutionair aangepast gedrag. Mensen die geïnteresseerd waren in het leven van anderen hadden meer succes dan degenen die dat niet waren. En het zijn hún genen die van de ene op de andere generatie zijn doorgegeven.

Harari (2014) merkt op dat we aan roddelen te danken hebben dat wij uiteindelijk als soort de planeet begonnen te domineren. Voordat we met andere homo sapiens gingen roddelen, waren wij niet heel anders dan de overige dieren in de voedselketen. Doordat we leerden roddelen, waren we in staat om vriendschappen en bondgenootschappen te sluiten waardoor we met elkaar konden samenwerken. Dat gaf ons een voorsprong ten opzichte van de andere dieren. ‘Sociale samenwerking is cruciaal voor onze overleving en voorplanting’, stelt de auteur. ‘Het is niet genoeg als individuele mannen en vrouwen weten waar de leeuwen en bizons uithangen. Het is veel belangrijker voor ze om te weten wie er binnen hun stam een hekel heeft aan wie, wie het met wie doet, wie eerlijk is en wie juist niet.’

Hoewel de aard van het roddelen door de eeuwen heen is geëvolueerd (we praten niet langer over welke holbewoner we moeten vermijden en welke stam ons vijandig gezind is) en onze communicatiemiddelen veel verfijnder zijn geworden (sinds we ook e-mail, telefoon en WhatsApp gebruiken), roddelen we nog steeds. Harari (2014): ‘Het gaat zo vanzelf bij ons dat het wel lijkt alsof onze taal speciaal is geëvolueerd voor dit doel’.

Zelfs in religieuze teksten speelt roddelen een centrale rol. Capps (2012) stelt dat de evangeliën er duidelijk hun oorsprong in vinden. ‘Zonder roddelen geen evangeliën. […] waar je ook begint te lezen, je treft er een reeks gebeurtenissen aan. […] En gebeurtenissen zijn belangrijker dan ideeën.’ De auteur legt uit dat zulke verhalen een diepere indruk maken dan abstracte concepten. Hoewel de Bijbel over het algemeen heel kritisch is over roddelen (zoals we in hoofdstuk 5 zullen zien), beargumenteert Capps in dit geval dat roddelen de lezer de indruk geeft dat je bekwaamheid verwerft door je de ervaringen van een ander toe te eigenen. Hierdoor kunnen de lezers van de evangeliën zich gemakkelijker ‘de ervaring van Jezus zelf eigen maken om zelf dichter bij hem te komen’.

‘Samengevat is de grens tussen gossip en gospel een zeer dunne lijn,’ legt Capps uit. ‘En daarmee wil ik het evangelie niet tekortdoen, maar eerder het roddelen verheffen.’ Deze dunne scheidslijn is van toepassing op allerlei gebieden, zoals literatuur, journalistiek en marketing. Het was de beroemde Amerikaanse journalist Barbara Walters die zei: ‘Toon mij iemand die nooit roddelt en ik toon je iemand niet geïnteresseerd is in mensen.’

Roddelen (of mond-tot-mondreclame) blijkt een van de krachtigste marketingmiddelen te voor promotie en marketing zijn. In zijn boek Contagious (2013, in het Nederlands uitgegeven onder de titel Buzz) legt Jonah Berger uit dat mond-tot-mondreclame de belangrijkste reden is voor 20% tot 50% van alle aankoopbeslissingen en veel effectiever is dan traditionele reclame. McKinsey Quarterly stelt ook dat mond-tot-mondreclame dubbel zoveel verkopen genereert als betaalde advertenties. En het is een stuk goedkoper.

Mensen die hun ervaringen over producten, diensten en verkopers delen kunnen gemakkelijk iemands reputatie maken of breken. Het is niet verwonderlijk dat veel verkopers het motto voeren: ‘Als je onze service vreselijk vindt, vertel het ons. Als je er dol op bent, vertel het anderen’ (Rookes et al., 2011). Volgens Giardini en Wittek (2019) is roddelen ‘de sleutel voor het in stand houden of verbreken van de samenwerking binnen menselijke samenlevingen’.

Roddel, samenwerking en reputatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar niet alleen de reputatie van de afwezige derde partij staat op het spel: dat geldt evenzeer voor de reputaties van de roddelaar en de luisteraar. De eerste vraag die we onszelf kunnen stellen is wat de optimale hoeveelheid tijd is die we aan roddelen bij de koffieautomaat zouden moeten besteden.

Hoeveel is te veel?

Vanaf welk punt werkt roddelen contraproductief? Er zijn momenten waarop we ons van roddelen zouden moeten onthouden en andere momenten waarop we feitelijk verplicht zijn om het te doen.

Pim (28), manager bij een Nederlands ingenieursbureau, zegt: ‘Ik denk dat roddelen altijd wel zal gebeuren, je kunt het niet voorkomen. Roddelen laat zien dat een werkplek leuk kan zijn, dat we allemaal maar mensen zijn en dat we iedereen de ruimte bieden om mens te zijn. Maar als mensen te veel roddelen, vergiftigt dat de werkomgeving en zullen sommige medewerkers zich niet meer veilig voelen op het werk; dat moet tegen elke prijs worden vermeden.’

Roddelen is gezond, maar te veel roddelen is al snel schadelijk. Uit onderzoek blijkt dat mensen die te veel óf te weinig roddelen een negatieve indruk maken. Daarom is het voor medewerkers belangrijk om zich bewust te zijn van hoeveel ze zouden moeten roddelen.

Als je aan de onderkant van het roddelspectrum zit en trots kan zeggen dat je nooit roddelt, is de kans groot dat je gezien wordt als iemand die niet op de rest van de groep is afgestemd of dat je wordt uitgesloten van je sociale netwerk. Wie niet roddelt (of er niet de minste interesse in toont) wordt ‘al snel buitengesloten van de lokale sociale structuur’ (Foster, 2004).

Het is opmerkelijk dat veel managers hun medewerkers aanmoedigen om zich verre te houden van roddelen, omdat zij een verlies in productiviteit vrezen. In het artikel ‘De volgende keer dat je op je werk wilt klagen, doe dan dit…’ (Harvard Business Review, 2018) stelt Peter Bregman dat bij een onderzoek onder tweehonderd medewerkers de meerderheid tien uur of meer per maand besteedde aan klagen tegen (of roddelen met) of luisteren naar collega’s die klagen over hun leidinggevenden en het hoger management. ‘Nog verbazingwekkender is dat een derde hier twintig uur per maand aan besteedde.’ En dan wordt roddelen over directe collega’s en medewerkers nog niet eens meegeteld. Die tijd zou volgens de auteur veel effectiever kunnen worden ingezet. Daarom pleit hij ervoor om de derde partij direct met de klacht te confronteren in plaats van achter hun rug om erover te roddelen. Dan valt de noodzaak om te roddelen vanzelf weg.

Gedurende mijn onderzoek verzekerden de geïnterviewden mij regelmatig dat zij niet roddelen. Als ze een probleem hebben met iemand, zeggen ze dat rechtstreeks tegen hem of haar. Maar verwachten dat medewerkers heel openhartig communiceren, kan met hun cultuur botsen (zie hoofdstuk 5).

Andere studies (zoals Baumeister et al., 2004) bevestigen dat nooit roddelen een slechte aanpak is die vaak negatieve consequenties heeft. Een medewerker die een roddel voor zich houdt die voor een collega handig is om te weten, zal een slechte beoordeling krijgen. Stel dat je baas een gladjanus is en de reputatie heeft om een recordaantal medewerkers lastig te vallen. Als een nieuwe, jonge collega voor jouw afdeling komt werken en je al snel die engerd met haar ziet flirten, maar ervoor kiest om niets tegen haar te zeggen, zal je uiteindelijk slecht beoordeeld worden.

Aan de andere kant van het spectrum worden mensen die te veel roddelen al snel gezien al ‘onbetrouwbaar’. Ondanks het beeld dat roddelaars veel vrienden hebben, is dat vaak slechts een illusie. ‘Misschien zijn roddelaars mensen die we in onze sociale netwerk verwelkomen uit angst om de kans te missen om informatie te vernemen, maar we hebben ook de neiging om ze iets op afstand te houden,’ schrijft Farley (2011). En grote roddelaars worden bovendien vaak gezien als minder ‘emotioneel toegankelijk’ en over het algemeen als minder sympathiek dan mensen die minder roddelen. Robinson (2020) waarschuwt ook dat te veel roddelen ineffectief is en contraproductief werkt, zodat mensen na een tijdje minder naar je luisteren en je minder serieus nemen.

Roddel je naar de top

Figuur 2 De juiste hoeveelheid roddelen

Je kunt je nu afvragen: vanaf welk punt geldt roddelen als negatief? Wanneer gaan we te ver? De curve voor de juiste hoeveelheid roddelen is feitelijk een normaalverdeling. Kurland en Pelled (2000) merken op dat roddelaars tot op een zeker punt positief en als sympathiek worden gezien; zijn ze dat punt eenmaal gepasseerd, dan daalt hun aanzien weer (zie figuur 2). Daarom weten sociaal geaccepteerde mensen hoe ze selectief moeten roddelen. Goed roddelen vereist immers een nauwkeurig evenwicht.

Tips voor medewerkers

1. Sta open voor roddels.

Het is heel belangrijk dat je je ogen en oren openhoudt en openstaat voor roddels op het werk. Medewerkers kunnen zeker veel leren over de bedrijfscultuur van hun organisatie en voorkomen dat ze dezelfde fouten maken als hun voorgangers.

2 Zeg niet dat je nooit roddelt.

Voor de medewerkers die zeggen dat ze nooit roddelen: dat is een fout! Ze missen veel en de kans is groot dat ze niet in hoog aanzien staan bij hun collega’s. Ik zou zelf zover willen gaan om te stellen dat roddelen vermijden je carrière de das om zal doen.

3 Fris je gesprekstechnieken op.

Tijdens mijn onderzoek zeiden verschillende mensen dat ze een hekel hebben aan gesprekken over koetjes en kalfjes, en ze zouden nog niet dood gevonden willen worden tijdens een roddelgesprek op de gang. Volgens Liz Luyben en Iris Posthouwer, auteurs van het boek Smalltalk Survival (2019), is het waar dat veel mensen toegeven dat ze een hekel hebben aan small talk. Ze vinden het een crime om op een personeelsfeestje te moeten keuvelen met mensen die ze niet goed kennen. Oppervlakkige gesprekken zijn tijdverspilling. (Ik weet zeker dat de perceptie op dergelijke gesprekken sterk cultureel bepaald is, zoals we in hoofdstuk 5 zullen zien.) Tegelijkertijd kunnen de auteurs zeggen dat het tegendeel waar is. ‘Zonder oppervlakkige gesprekken geen diepgaande gesprekken.’ Door met lichte gespreksonderwerpen te beginnen, bijvoorbeeld over wat je met het weekend hebt gedaan of wat je met de vakantie gaat doen, leg je de basis voor interessantere gesprekken. Het is de investering meer dan waard! De auteurs benoemen het niet, maar door je deze vaardigheid eigen te maken en het vertrouwen van collega’s te winnen, zal je uiteindelijk ook toegang krijgen tot een smeuïge kantoorroddel.

Tips voor managers

1. Accepteer gewoon dat medewerkers roddelen (ook over jou).

Als managers gewoon inzien en accepteren dat medewerkers roddelen en waarom, en zich realiseren dat het niet noodzakelijk een persoonlijke aanval op hen inhoudt, scheelt dat een hoop stress en slechte gevoelens.

Claudia (52), hr-manager voor een Duits logistiek bedrijf: ‘Ik ben leidinggevend, dus er zal over mij altijd worden geroddeld. Maar dat is gewoon natuurlijk. Ik ben er door de jaren heen gewend aan geraakt en ik heb geleerd om het niet persoonlijk op te vatten. Medewerkers hebben soms simpelweg de behoefte om stoom af te blazen en hun leidinggevenden zijn daarvoor het perfecte doelwit. Dus ondanks dat er over mij geroddeld wordt, heeft het mij nooit serieus beïnvloed.’

Dat wordt bevestigd door Jamie (55), financieel dienstverlener bij een grote internationale bank in Engeland. ‘Ik had in het verleden mensen onder mij werken,’ herinnert hij zich. ‘Natuurlijk spraken ze over mij, dat is de positie waarop je jezelf neerzet als manager, als leidinggevende en baas. Maar je mag je daardoor niet laten raken. Hopelijk doe je je werk zo goed dat mensen niets slechts over je kunnen zeggen.’

2 Verminder de hoeveelheid roddelen. Wees zo open en transparant mogelijk.

Gorden (2007) laat zien dat, hoewel roddelen onvermijdelijk is, managers de hoeveelheid tijd die er in hun organisatie wordt geroddeld wel degelijk sterk kunnen beïnvloeden. Als managers onzeker zijn en niet effectief met hun teams communiceren, gaan medewerkers roddelen. Managers die meer negatieve feedback geven dan constructieve kritiek en aanmoediging, creëren een werksfeer van jaloezie en rivaliteit binnen hun teams. Als ze zich in hun eigen kantoor opsluiten en hun medewerkers mijden, scheppen ze ook een bedrijfscultuur waarin roddels goed gedijen. Daarom moet ‘de aanwezigheid van roddelen door het management worden gezien als een reflectie van hun prestatie en organisatorische effectiviteit’ (Gorden, 2007).

Ook De Gouveia et al. (2005) zeggen, net als talloze artikelen op LinkedIn, dat de managementtop het roddelen sterk kan terugbrengen door een open door policy in te stellen. Medewerkers zouden problemen en eventuele zorgen moeten kunnen uiten, zodat deze snel besproken kunnen worden. Organisaties die sturen op waarden als eerlijkheid, transparantie, open communicatie en vertrouwen, kunnen de effecten van kantoorpolitiek en destructieve roddels en geruchten beter begrenzen.

Roddelen is een onvermijdelijk onderdeel van menselijk gedrag. Maar als het zo’n delicate activiteit is, die gemakkelijk tot fouten en tot een negatieve reputatie kan leiden, waarom praten wij dan keer op keer toch weer onze mond voorbij (zelfs als we daar een slecht gevoel aan overhouden)?

1 Twaalf redenen om te roddelen

‘Drie mensen kunnen een geheim bewaren
als twee van hen overleden zijn.’

– Benjamin Franklin

Ik was op een etentje waarbij twee vrienden (die beiden voor een gezondheidsorganisatie in Quebec werkten en een relatie met elkaar hadden) zeiden dat niemand op hun werk van hun relatie wist omdat ze heel discreet waren. Iemand anders moest lachen en vroeg: ‘Heb je iemand over jullie relatie verteld?’

‘Ja, er is één iemand die van ons weet inderdaad,’ reageerde een van mijn vrienden.

‘Nou, dan weet je zeker dat iedereen ervan weet!’

Daar was ik het wel mee eens.

Berger schrijft in Contagious (2013): ‘Denk aan de laatste keer dat iemand een geheim met je deelde. Herinner je je nog dat hij of zij je oprecht smeekte het aan niemand te vertellen? En weet je nog wat je toen deed? Als je net als de meeste mensen bent, heb je het daarna aan iemand anders verteld.’

Waarom doen we dat? Berger stelt dat als iets een geheim moet blijven, mensen er juist over gaan praten terwijl dat niet de bedoeling is. Dat komt omdat mensen praten over de dingen die hen in een goed daglicht plaatsen. Mensen zijn dol op delen: gedachten, ervaringen, verhalen over anderen. Ze willen slim, hip en vermakelijk overkomen, ze willen laten zien dat ze goed op de hoogte zijn.

Mensen willen geliefd zijn en bewonderd worden. ‘Het verlangen naar status is een fundamentele menselijke motivatie.’ En goed op de hoogte zijn levert je wel degelijk status op (Berger, 2013).

Er zijn vele redenen om te roddelen. We willen niet alleen goed overkomen en status verkrijgen, we roddelen ook om informatie te vergaren, groepsnormen in stand te houden, de bedrijfscultuur te leren kennen, verbinding te maken, iets voor een ander terug te doen, stoom af te blazen, onze denkbeelden te bevestigen, verwarrende situaties te begrijpen, elkaar te vermaken, met elkaar te wedijveren en invloed op elkaar uit te oefenen.

Informatie vergaren

Een belangrijk motief om te roddelen is informatie vergaren. Door te roddelen kun je nieuwe informatie krijgen over iemand of checken of anderen net zo over die persoon denken. Volgens Foster (2004) is roddelen vaak de enige manier om accurate informatie te verkrijgen. Julian (55), een docent bij een grote onderwijsinstelling in Nederland, legt het als volgt uit:

‘We zochten een nieuwe teamleider. Op een dag kondigde onze manager aan dat hij de perfecte kandidaat had gevonden: een teamleider van een andere afdeling die goed bij ons team zou passen. Veel mensen van onze afdeling kenden collega’s van die desbetreffende afdeling, dus vroegen we hen naar deze teamleider. Al snel kwamen er allerlei verhalen naar voren: het was een bullebak die zijn medewerkers intimideerde als ze weigerden om belachelijke hoeveelheden werk op zich te nemen. En hij had met veel mensen conflicten. Natuurlijk roddelden we over hem. Dus toen onze manager vroeg of hij hem voor een interview moest uitnodigen, hebben wij dat krachtig afgewezen. Hij was perplex: “Jullie kennen hem niet eens, je kunt toch niet iemand zomaar afschrijven op basis van een paar roddels?” Nou, dat kunnen we dus wel. Hoewel de manager hem graag had aangenomen, deed hij toch een stap terug en werd het iemand anders.’

Door de eeuwen heen zijn wordt de mensheid aangetrokken door verhalen – het is een belangrijke voedingsbodem voor culturele ontwikkeling en een middel om deze wereld te kunnen begrijpen. Door naar roddelen te luisteren, leren we veel over wat het inhoudt om een goede medewerker te zijn. Zoals Jonah Berger opmerkt, kun je veel informatie verkrijgen door naar verhalen – of in dit geval roddels – te luisteren. ‘Bedenk je op welke andere manieren mensen deze informatie te horen zouden kunnen krijgen,’ vraagt de auteur. ‘Met vallen en opstaan zou het mogelijk zijn, maar dat kan je duur komen te staan en kost veel tijd.’ Als een vriend je vertelt over een goede automonteur kan je dat veel tijd schelen. ‘Stel je voor dat de zoektocht naar een eerlijk garagebedrijf betekent dat je met je auto langs meer dan twintig garages moet over de hele stad om daar werkzaamheden te laten uitvoeren. Dat zou heel vermoeiend (en heel duur) zijn.’ Het is zeker niet praktisch om op deze manier dingen te ervaren en te observeren. En op advertenties vertrouwen is ook geen waterdichte manier om informatie te verkrijgen. Advertenties zijn gewoonlijk niet heel betrouwbaar. Berger merkt op dat indrukwekkende verhalen belangrijke informatie of boodschappen bieden. En veel informatie wordt gedeeld ‘door wat de buitenwacht als oppervlakkig geklets ziet’.

Sommigen mogen dan roddelen om referenties over een toekomstige of nieuwe collega te verkrijgen. Het verschilt niet zo sterk van het nabellen van de referenties van iemands cv. Daniel (45) werkt als IT-architect voor een Hongaarse bank: ‘Afgelopen jaar zijn een flink aantal collega’s binnen de organisatie overgeplaatst. Mijn baas vraagt bij iedereen rond of iemand de nieuwe collega’s kent die binnenkomen. Iedereen zegt dat “de stad groot is, maar de sector is klein”, dus is er altijd wel iemand die iets over hen weet.’

Groepsnormen in stand houden