Jan Colijn

IK ZEG OEH...!

35 jaar deurdonderen

==

Deze uitgave is tot stand gekomen met de medewerking van De Telegraaf.

==

De uitgever heeft getracht alle rechthebbenden te achterhalen. Mocht u

desondanks menen aanspraak te kunnen maken op enig recht dan

verzoeken wij u contact op te nemen met:

Uitgeverij Carrera Postbus 205 1000 ae Amsterdam

==

© 2010 Jan Colijn

© 2010 uitgeverij Carrera, Amsterdam

Omslagontwerp Studio Brandsma

Beeldcollages in samenwerking met Overburen

==

isbn 978 90 488 0512 9 / nur 662

==

Uitgeverij Carrera is een imprint van Dutch Media Uitgevers bv

==

www.uitgeverijcarrera.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010

Dankwoord

Dit boek had ik nooit kunnen schrijven zonder de hulp en morele steun van:

==

Alle bandleden, Joost Hagen en alle mensen van Kantoor Normaal.

Karin als rots in de branding, Tanja Olijslager voor haar strenge doch rechtvaardige commentaar, Martin Ruesink voor zijn oerkreten, Edwin Blaauwwiekel en Marco van der Most voor het checken van al die feitjes en wetenswaardigheden, Hester en Jeen voor hun energieke vormgeving, Jan Donkers voor de curiosa, Peter Groeskamp van het Poparchief Achterhoek en Liemers voor al zijn inspanningen, Gorro en sorry voor je slapeloze nachten, Henk Kuipers voor zijn striptekening, Jos Palm, Gerard Menting, Berry Zand Scholten. Johan, Marco en William van het archief van Dagblad De Telegraaf, André Jansen van de fotoredactie van De Telegraaf, Bert Snijders en de rest van het Anhangerschap Normaal. En uiteraard iedereen die op wat voor manier dan ook aan dit boek heeft meegewerkt.

In den beginne

Hij kijkt in het publiek en weet dat het goed zit. Ben Jolink is jarenlang dolende. Bezig met zijn queeste naar de zin in zijn aardse en bovenal artistieke bestaan. Als zoon van het Achterhoekse platteland is hij eigenlijk voorbestemd kunstenaar te worden. Maar uiteindelijk komt er een heel andere roeping op zijn pad: de muziek. De rockmuziek welteverstaan. ‘Dat was voor mij het eureka-moment. Toen we begonnen te spelen en ik die gezichten zag, dacht ik: Ha, ik heb ze bij hun tokus. En nú vasthouden!’

==

Hemelvaartsdag 1975, het openluchttheater in Lochem. Tijdens dat memorabele optreden ziet de band Normaal feitelijk het levenslicht. Vijf mannen in veel te grote maatkostuums, daags ervoor aangeschaft bij het Leger des Heils, bespelen het publiek op een manier zoals dat nog nooit eerder is vertoond. Met die oerknal zet Normaal de nederpop op z’n kop. Ben Jolink en Jan Manschot vatten in de zomer van ’73 het plan op om samen een bandje te beginnen. Beide Achterhoekers waren hun geboortestreek ontvlucht om te gaan studeren in de grote stad Enschede. Jolink aan de kunstacademie AKI, Manschot aan de sociale academie. Maar na enkele jaren hebben ze het wel gezien. Ze zijn de grote stad beu. Die kakkers met een hete aardappel in de keel kijken immers alleen maar met veel dedain neer op alles en iedereen met een accent: bóéren waren het.

Jolink en Manschot ontmoeten elkaar in het Enschedese kroegencircuit. De avond voor hun definitieve terugkeer naar de Achterhoek lopen ze elkaar andermaal tegen het lijf in café Het Bolwerk, vergaarplaats voor kunstenaars en zelfbenoemde intellectuelen. Ze heffen het glas op het platteland en vervloeken die smerige stinkstad. Het is kennelijk door het lot bepaald. Op het moment dat Manschot de volgende dag in zijn lelijke eend huiswaarts rijdt, ziet hij Jolink bij de bushalte aan de Haaksbergerstraat staan. Met twee plastic tassen en een gitaar. En een enorme kater. ‘Jan stopte met zijn grijze besteleend. Of ik een lift wilde. Een van ons had nog een pretsigaret.’

==

==

Onderweg spreken ze uitvoerig over hun grote liefde: de rock-’n-roll. Chuck Berry, Elvis, Cliff Richard en uiteraard de Stones. ‘We waren voor Elvis, nooit voor Cliff,’ vertelt Jan. ‘We waren voor de Stones, nooit voor The Beatles. Hoewel ik later The Beatles toch wel erg goed vond. Cliff vind ik trouwens nog steeds niks.’ Ben: ‘Op het laatst waggelden we met dat eendje nog met een vaart van zo’n tien kilometer per uur over de weg. Wat zelfs voor een lelijke eend niet erg hard is.’

Ergens tussen Ruurlo en Zelhem houden ze halt, waarna ze op het terras van café Susebeek in de buurtschap Wolfersveen hun frustraties over de grote stad wegspoelen. Jan heeft net weer een drumstel aangeschaft. Hij heeft vroeger ook in een band gespeeld en is van plan zijn oude hobby weer op te pikken. Ben is eigenlijk kunstenaar, maar is vastbesloten het in de muziek te gaan maken. ‘Ik had mijn airbrushspuit ingeruild voor de gitaar. Tijdens die gedenkwaardige rit hebben Jan en ik Normaal opgericht.’

==

==

==

Ik ben

Hij dient zich aan als een kerngezonde knaap. Een kleine tien pond, schoon aan de haak. De dorpsdokter van Hummelo, vlek op het Achterhoekse platteland, weet niet hoe hij het heeft en roept in opperste ontsteltenis moeder Hentje Jolink toe of ze wellicht zojuist een rollade op de wereld heeft gezet.

==

Maar al snel blijkt dat, zijn forse postuur ten spijt, Bernard Jolink – vernoemd naar zijn opa – vooral een kind in al zijn kwetsbaarheid is. Een regelrecht zorgenkindje zelfs. Jarenlang geteisterd door een irritant soort eczeem. Daardoor is zijn hoofd veelvuldig als een mummie ingezwachteld en zijn lichaam besmeurd met een medicinale smurrie. Maar dat zou slechts van tijdelijke aard zijn. Zijn aangeboren astma doet hem de rest van zijn leven nog vele keren in ademnood geraken. Bijvoorbeeld tijdens de talloze concerten, waarbij hij als zanger/entertainer een heuse topprestatie moet leveren. Of wanneer enthousiaste fans hem op de korrel nemen met hele balen stro – meermalen moet hij dan vroegtijdig de strijd staken.

==

In zijn jeugd groeit Ben, zoon van de dorpsschilder, al snel uit tot dé belhamel van ‘Hummel’.

==

In zijn jeugd groeit Ben, zoon van de dorpsschilder, al snel uit tot dé belhamel van ‘Hummel’. Gezegend met een niet-aflatende geldingsdrang. Misschien wel ter compensatie van de vele uren die hij als ziek jongetje in bed door moet brengen. Of de vele dagen die hij in het ziekenhuis vertoeft, of in het ‘koloniehuis’ in Egmond aan Zee om fysiek weer aan te sterken.

Kleine Bennie voert immer het hoogste woord. Om maar zo stoer mogelijk gevonden te worden, gaat hij in zijn streken verder dan alles en iedereen, terwijl die Achterhoekers toch bepaald voor geen kleintje vervaard zijn. Of zoals hij zegt in de biografie van auteur Jos Palm: ‘Ik moest altijd de stoerste, de ondeugendste zijn. Ze hoefden maar te roepen “de knijp” of ik lag al in de sloot of was er net overheen. Ik wilde laten zien dat ik geen angst kende. Ik sprong, hoe dan ook.’ Als er weer eens wat sneuvelt in huize Jolink, is het dan ook nimmer de vraag wie dat op zijn geweten heeft.

‘De astma was achteraf toch nog ergens goed voor. Die ziekte heeft me gevormd tot de persoon die ik nu ben. Vooral mijn karakter. Een tijdje geleden, tijdens de uitvaart van mijn moeder, zei mijn zus tegen mijn vrouw Ellie dat ze vroeger thuis altijd met me te doen hadden. Ik had het zo benauwd dat ik helemaal blauw aanliep. Ze vreesden soms het ergste. Maar ik kan het me niet eens meer herinneren. Gewoon compleet vergeten.

==

‘De astma zorgde ervoor dat ik gif in mijn pens kreeg.’

==

Zodra er oostenwind kwam, werd ik ziek. En als ik dan thuis achter de ramen lag, zag ik die andere jongens met de schaatsen op hun nek naar de vijver lopen. Terwijl schaatsen nota bene mijn favoriete sport is – nog boven de motorsport. Maar ik heb het dus nooit kunnen leren. Als ik dan in mijn bed lag, dacht ik: wacht maar, ik schaats jullie straks allemaol veurbie. De astma zorgde ervoor dat ik gif in mijn pens kreeg. Als we met z’n allen naar school in Doetinchem fietsten, kon ik die anderen amper bijhouden. Maar ik liet niets merken. En dan het laatste stuk nog snel even voor de groep uitfietsen…’

School is aan hem niet besteed. Ja, tijdens de tekenlessen is hij vlijtig als geen ander. Al trekt hij uiteraard zijn eigen plan. Als juffrouw Vriezen blaadjes uitdeelt met de opdracht een huis te tekenen, heeft kleine Bennie alles al volgetekend met motorcrossers. ‘Ik kreeg zo’n klap dat de helft van mijn gezicht uren daarna nog biefstuk was.’

Los van het tekenen kan de rest van de lessen hem gestolen worden en zijn kennelijk aangeboren aversie tegen gezag en alles wat daarbij komt kijken, komt de schoolprestaties ook bepaald niet ten goede.

De lagere school is nog te overzien. Op loopafstand van het ouderlijk huis en in de geborgenheid van Hummelo kan hij nog wel aarden. Het wordt echter allemaal anders als het voortgezet onderwijs zich aandient.

Terwijl veel van zijn vriendjes naar de ambachtsschool gaan, wordt Bennie met zijn gezonde boerenverstand rijp bevonden voor de hogere burgerschool, het Gemeentelijk Lyceum Ruimzicht. En daar loopt het al snel spaak.

Ben en de grote stad, dat is nu eenmaal geen gelukkige combinatie. De zoontjes van de notabelen uit ‘grote stad Doetinchem’ kunnen onovertroffen arrogant doen over die boertjes die – in hun ogen – amper een woord fatsoenlijk Nederlands spreken. Naarmate de cijfers lager worden, groeit zijn afkeer voor Doetinchem in het algemeen en de school en het gezag in het bijzonder. Dat kan niet goed blijven gaan. In het derde jaar komt abrupt een einde aan Bens carrière op de burgerschool als hij in een balorige bui vuurwerk afsteekt en van school wordt getrapt.

Het kan hem weinig schelen. In de tussentijd zijn er immers andere geneugten in zijn leven gekomen waar hij vele malen meer plezier aan beleeft. Motoren, muziek. In de weekeinden hoort hij tijdens de vele bruiloften en partijen vanuit het naastgelegen etablissement de feestmuziek opklinken. Dit vormt later nog een bron van inspiratie voor Normaal, die rock op soms wonderlijke wijze weet te mixen met hoempapa. Een combinatie die in die tijd uniek is voor de nederpop.

Maar moeder Hentje en vader Frederik willen beslist dat hun zoon goed terechtkomt. De laatste hoop is nu gevestigd op de mulo. Hoe zal wel altijd een raadsel blijven, maar Bennie haalt zijn diploma. Terwijl die school en zeker de leraren toch bepaald niet kunnen rekenen op zijn sympathie. ‘Een concentratiekamp waar een naziregime heerst,’ zegt hij daar zelf over met weinig nuance.

Voor Bennie is intussen alles revolutionair veranderd. Zijn leven staat op de kop vanaf het moment dat er een oude pick-up in huis komt. Een cadeautje van de vrouw van de dominee, die daarmee hoopt Bennie en broer Henk wat cultuur bij te brengen. Mozart, Bach, of andere klassieke grootheden wellicht. Maar het noodlot slaat onverbiddelijk toe. Uiteindelijk belandt er een plaatje van Little Richard op de draaitafel. Uitgerekend zo’n buitenlandse lapzwans, waar de gegoede burgerij van die dagen zich juist zo fel over beklaagt, vanwege de slechte invloed op de Nederlandse jeugd.

Je zou verwachten dat een nuchtere Achterhoeker zijn schouders ophaalt over een tekst als ‘a wop-bop-a-loom-a-boom-bam-boom, tutti frutti, au rutti’, maar Ben staat aan de grond genageld. Het plaatje zal nog ontelbare keren door huize Jolink schallen.

Het zijn later vooral de Stones die nog meer olie op het smeulende vuur werpen. Nadat Ben It’s all over now hoort, is hij overstag. Weg met de kapper! ‘Sindsdien heb ik een groot deel van mijn hele leven lang haar gehad. Behalve dan na mijn bezoek aan de Nederlandse troepen in Afghanistan. Maar lang haar past bij mij. Behalve dat het in de winter lekker warm is tijdens de jacht, is het voor mij het symbool van vrijheid.’ Hij neemt zich plechtig voor om voortaan alleen nog maar te doen waar hij zin in heeft.

De lange haren komen hem later goed van pas als uit een beroepskeuzetest blijkt dat er als binnenhuisarchitect of grafisch vormgever een veelbelovende carrière voor hem in het verschiet ligt. En daarvoor moet hij naar de kunstacademie. Aan zijn artistieke uiterlijk zal het in ieder geval niet liggen.

Het is aanvankelijk de bedoeling dat hij zich aan de AKI in Enschede gaat bekwamen in binnenhuisarchitectuur. Het klinkt lekker creatief en je kunt er ook nog een fatsoenlijke boterham mee verdienen. Maar dat saaie leventje is niet aan Ben besteed. ‘Zodra ik in Enschede was, heb ik me echter ingeschreven voor vrij schilderen. De meest vrije opleiding. Bovendien zaten daar de lekkerste wijven.’

In Enschede steelt Bennie binnen de kortste keren de show. Grote bek, in het oog springende kleding. ‘Zelfontworpen en door mijn schoonzus of mijn vriendin Anneke gemaakt.’ Een flegmatieke bohemien. Het werkt. Ben bluft zich een slag in de rondte. Hij is vooral prettig gestoord bezig en wil door iedereen aardig gevonden worden.

Zijn collega-studenten zijn onder de indruk van het levende kunstwerk. Op één student na. Die heeft door dat de persoon in kwestie vooral bezig is al zijn onzekerheden en zwakheden te overschreeuwen. ‘Zo Bennie, ouwe hypochonder,’ roept hij wanneer Ben weer een van zijn uitbundige buien heeft. Ben: ‘De rest keek dan verbaasd. Maar hij had het goed gezien. Al die druktemakerij was ook een manier om mijn eigen angsten en sombere buien te ontlopen. Tja, die Henk Gottlieb, verbazingwekkend dat hij het doorhad…’

Enschede is ook de stad waar Bennie zijn eerste schreden op het muzikale pad zet. Nadat vriend en dorpsslager van Hummelo Willem Smit – op de gitaar van Bens zus Aleid – hem wat akkoorden leert, gaat hij aan de slag in hobbybandjes. Zo komt hij de gelederen versterken van Bop Group 99, met onder anderen Geert Jansen, vandaag de dag overigens commissaris van de Koningin in Overijssel.

Zoals het boek Popmuziek in Doetinchem vermeldt: ‘Er gaat geen repetitie voorbij of Ben is wel van de partij. Daarom neemt hij op een gegeven moment het management voor zijn rekening. Mede door Bens originele hersenspinsels krijgt Bop Group 99 een geheel eigen gezicht en weldra komen de eerste aanvragen voor optredens binnen.’ De band gaat later over in Buzzgroup Act, maar deze formatie is eveneens geen lang leven beschoren.

Hoewel hij in beide bandjes tevens zanger is, voelt Ben zich in die dagen in de eerste plaats ideeënman. Al klinkt imagebuilder uiteraard een stuk interessanter. Hij bedenkt allerlei listen om de aandacht van de fans aan te wakkeren. Zo loopt hij rond in opzichtige kleding en rookt sigaren. ‘Een beetje geheimzinnig doen. Daar ging het in die dagen in de popmuziek om.’

==

‘Als je dat examenwerkstuk ziet. Oei, het is van een kwallerige opschepperigheid.’

==

Ben timmert op hetzelfde moment volop aan de weg met zijn artistieke carrière. Kwakt klodders rode verf op een stuk hardboard en noemt het Vietnam. En zijn afstudeerscriptie, die luistert naar de welluidende titel ‘Ik Ben’, is goed voor de aantekening ‘met lof’.

Hij is erg ingenomen met zichzelf en zijn artistieke uitspattingen. ‘Als je dat examenwerkstuk ziet. Oei, het is van een kwallerige opschepperigheid. ’Ik Ben’ is een mengelmoes van kunst, literatuur en muziek. Waarbij ik mezelf president-directeur-generaal van de Stigting Estetiese Akkommodaatsie noem. Ik heb het hier nog ergens liggen,’ zegt hij en maakt een zwaaiend gebaar door zijn rommelige atelier. ‘Maar ik durf het aan niemand te laten zien.’

Als hij vlak voor zijn afstuderen in ’68 ontdekt dat niet hij maar een collegastudente met de prijs voor de meest veelbelovende leerling aan de haal gaat, wordt hij furieus. ‘Ik kreeg de eervolle vermelding “met lof”, zij slaagde cum laude.’

Terwijl zijn ouders op hun zondags gekleed zijn afgereisd voor de diplomauitreiking en apetrots in de zaal hebben plaatsgenomen, weigert Ben ineens het kleinood in ontvangst te nemen. ‘Hou dat papiertje maar. Je kunt er alleen maar je kont mee afvegen.’ De hele zaal – studenten, docenten en zijn ouders – in totale verbijstering achterlatend.

‘Dat was een demonstratieve actie van me. Ik vond dat ik werd ondergewaardeerd. Vond dat ik het op dat moment al zo’n beetje had gemaakt. Omdat ik op eigen kracht al aan de bak was gekomen als kunstenaar. Ik vond dat dat meer waardering verdiende. Achteraf belachelijk natuurlijk. En omdat ik formeel mijn diploma wel had gehaald, vond ik dat ik dat papiertje niet nodig had. Behalve dan toen ik later een opleiding tot tekenleraar wilde volgen. Daarop moest ik terug naar Enschede om dus alsnog dat papiertje op te halen. “Zo,” vroegen ze daar cynisch, “heb je ’t nu wel nodig?” Ze konden het natuurlijk niet nalaten het er nog even in te wrijven.’

Tijdens zijn studie aan de AKI heeft Ben intussen opdrachten in de wacht gesleept voor het ‘progressief toneellaboratorium’ Studio in Amsterdam. Hij concludeert dat het rustieke oosten te klein voor hem is geworden. Amsterdam, dáár wil hij naartoe. ‘Studio kreeg een miljoen gulden subsidie per jaar. Godsliederlijk veel geld. En ik ontving – nog maar net afgestudeerd – een voor die tijd astronomisch salaris. Wist van gekkigheid niet wat ik met mijn geld moest doen.’

==

‘Ik droeg zeer lang haar en mooie pakken. Iedereen vond me vreselijk interessant. Totdat ik mijn mond opendeed. Dan ben je dus een boer. Een stómme boer.’

==

Het Achterhoekse boertje weet met zijn extreme verschijning zelfs in de hoofdstad de aandacht op zich te vestigen. Met dank onder meer aan zijn kanariegele kostuum, voorzien van roze bloemetjesknopen. Maar het loopt verkeerd zodra hij zijn mond opendoet. Terwijl hij naar zijn eigen idee vlekkeloos Amsterdams praat, wordt hij met zijn sterke, Achterhoekse accent ineens niet meer voor vol aangezien. Hoe goed zijn ideeën ook zijn, hij komt amper nog aan de bak. Waar hij op de AKI zijn collegastudenten overtroeft, laat hij zich in Amsterdam door die goedgebekte lieden overvleugelen. Hij wordt zelfs op straat gemolesteerd om zijn excentrieke uiterlijk. Een paar onverlaten maken een opmerking over zijn ‘maffe hoed’ en nemen hem te grazen.

Aan gezaghebbend popjournalist wijlen Jip Golsteijn, vertelt Ben over zijn Amsterdamse periode: ‘Ik zie mezelf nog staan: als een geslagen trekhond, drie hoog achter op de Nieuwe Prinsengracht, in een kamer van vijf bij vijf meter. “Nou?,” vroeg mijn hospita, “heb je hier de ruimte of niet?” En dat tegen een jongen die bij wijze van spreken niet wist dat er mensen tussen hem en de horizon konden komen. Ik ben en blijf een boer, verbonden met de aarde.’

En in het vroegere tv-programma Van Gewest tot Gewest zegt hij over zijn Amsterdamse tijd: ‘Ik woonde er als uit de klei getrokken artiest. Ik zag er heel progressief uit. Ik droeg zeer lang haar en mooie pakken. Iedereen vond me vreselijk interessant. Totdat ik mijn mond opendeed. Dan ben je dus een boer. Een stómme boer. Kon je intelligent lullen wat je wou. Ach, Amsterdammers, het is best prettig volk. En je kunt er lekker mee stappen. Totdat je geld op is. Dan kennen ze je ineens niet meer.’

In Vrij Nederland: ‘Ik verdiende in die tijd geld als water. Stak sigaren met een tientje aan. Maar ik was eenzaam. Nergens zo eenzaam als in de grote stad.

==

==

Als je hier in het dorp op straat iemand niet groet, kun je hem eigenlijk net zo goed meteen op zijn bek slaan. Dat is ongeveer even erg. Dus ik in Amsterdam maar knikken tegen iedereen die mijn kant uitkeek. Maar ja, die Amsterdammers knikken niet terug.’

De cultuurshock is groot. Té groot. Het wordt een botsing der mentaliteiten. Afspraken nakomen is er vaak niet bij. Dan zit hij te wachten op mensen die simpelweg niet op komen dagen. ‘Daar had je bij ons nog nooit van gehoord: dat je een afspraak niet nakwam.’ Of, terwijl hij zelf verre van kinderachtig is met het geven van rondjes, geven diezelfde profiteurs even later niet thuis. ‘Wanneer ik diezelfde jongens een avond erna weer tegenkwam, kenden ze me ineens niet meer.’

Al zegt goede vriend Frank Wiering daarover in de biografie van Jos Palm dat de problemen zich wellicht voor een groot deel in Bens hoofd afspelen. Dat hij de schuld te veel bij anderen zoekt en dat hij bijna bovenmenselijk bewust is van zijn accent en daarom dichtklapt. Ben heeft volgens Wiering geen greintje zelfvertrouwen over zijn Achterhoekse afkomst. Een kwetsbare jongen. Stoer, maar tegelijk doodsbang. ‘De mensen van Studio vonden hem een rariteit met een talent. Hij was te vreemd, te raar voor die vooruitstrevende, snelle types.’

Hoe dan ook, Ben kwijnt weg. Ligt hele dagen depressief in bed en zijn vorstelijke salaris zet hij vooral om in drank. Zijn astma begint weer op te spelen.

Als moeder Hentje al een tijdje niets meer van Ben verneemt en ongerust diens hospita belt met de vraag hoe het met haar zoon gaat, krijgt ze te horen dat hij doodziek is. Ze springt in haar witte Volkswagen kever, samen met dochter Aleid. Samen met Ben keren ze terug richting oude grond.

Ben komt in Hummelo eerst op adem. ‘Toen mijn moeder en Aleid me ophaalden, lag ik in de goot. Het geld was op als gevolg van de nachtbrakerij. Ik heb toen eerst een paar dagen ziek in Hummelo gelegen. Ziek van de drank vooral. Ik weet nog dat ik van de huisarts een middeltje heb gekregen om te ontwennen.’

Na weer te zijn aangesterkt, strijkt Ben andermaal neer in Enschede, waar op dat moment nog veel van zijn vrienden wonen. Hij trouwt met Anneke Carlier, ooit het hipste meisje van de kunstacademie en zus van latere Normaalmanager Joost. Naast zijn werk als kunstenaar geeft hij les aan vrijetijdscentrum Scheppende Handen in Hengelo. Hij blijkt over pedagogische kwaliteiten te beschikken. Iets wat later nog veelvuldig terugkeert in de teksten van Normaal.

Het is Ferdi Joly, die Ben muzikaal verder op weg helpt. Ferdi is samen met zijn zwangere vrouw Lida dringend op zoek naar een kamer. Nadat Ben eerst nog wat tegenstribbelt, gaat hij overstag en biedt de twee onderdak. Aanvankelijk vlot het nog niet zo erg tussen die twee. Ferdi, de boerenpummel, durft zelfs amper een gesprek aan te knopen met Ben, de hippe stadskunstenaar. Want al werd Ben in Amsterdam als boer gezien, in de Twentse stad is hij dé man.

Ferdi: ‘Ben was in die tijd feitelijk een stadse stoepenschijter, haha. Iemand met echt stadse kapsones. Bewoog zich rond in z’n kunstenaarsvriendenkringetje en was in die dagen al echt iemand. Trad zelfs als soloartiest op tijdens het popfestival in Lochem. Dan smeet hij klodders verf op een groot doek en dat bleek dan een zelfportret te zijn. Actionpainting noemde hij het. Hij werd als arrivé beschouwd. Kon zelfs van zijn kunst rondkomen. Al was het geen vetpot. Soms had hij weer wat centen, dan zat hij weer zonder. Zoals dat hoort bij een kunstenaar. Maar hij bleef ermee buiten de bijstand en dat was al heel wat.’

Het lot brengt hen tot elkaar. Ferdi: ‘Op een dag stond Ben voor de deur. De wc zat verstopt. Aangezien wij daar ook gebruik van maakten, vond hij dat ik hem best kon helpen. Buiten lagen van die betonplaten. Nadat we die met de grootst mogelijke moeite wisten te verplaatsen, bleek echter dat er zand onder zat in plaats van het riool. We hadden samen de grootste lol. Van lieverlee groeide toen de vriendschap.’

Ferdi studeert net als Ben aan de kunstacademie, maar kleedt zich juist heel bewust als plattelander. ‘We hadden een vriendengroep. Jongens uit de regio Lichtenvoorde. We hingen bewust de boer uit. Liepen op klompen, plat proat’n. Omdat we vonden dat we ons al te veel aan moesten passen aan die lui uit de stad. Op een dag, toen onze vrouwen naar de markt waren en Ben en ik zaten te blowen bij de muziek van Captain Beefheart, sprak ik hem erop aan: “Ie komt toch uut Hummelo? Waorum proat wi-j dan gin plat?” Hij schrok ervan. Antwoordde zoiets als: “Dat is al heel lang mijn taal niet meer.” Ik vond het maar een absurde situatie. We voelden ons als Achterhoekers een beetje buitenlander in Twente. Dan konden we toch onze eigen taal wel praten? Schoorvoetend vond Ben dat uiteindelijk ook wel.’

Het is vooral de muziek die verbroedert. Ben jamt een keer mee met Puddingh, de band van Ferdi en raakt steeds meer in de ban van de muziek. Ferdi: ‘We hadden ook al een band in Enschede, repeteerden in Oldenzaal, rock-’n-roll en zo. Daarnaast hadden we nog een would-beband in Enschede. Er waren zelfs mensen bij die geen muziek maakten. We belegden regelmatig vergaderingen, maar die waren eigenlijk alleen maar bedoeld om te kunnen zuipen en te blowen. Ons artistieke doel: een dubbelelpee met klaphoes. Haha, daar hadden we het altijd over: een elpee met klaphoes en dan met zwenkwielen.

==

Ferdi: ‘Bens timing was knudde, maar ik heb altijd versteld gestaan van zijn stem. En ook toen al was hij een fantastische performer.’

==

Ben deed in die tijd eens mee met een optreden van Puddingh in de schouwburg van Hengelo. Zijn timing was op dat moment knudde, maar ik heb altijd versteld gestaan van zijn stem. En ook toen al was hij een fantastische performer. Samen met hem een band beginnen, leek me helemaal te gek.’

De hitscene in die dagen wordt beheerst door enkele stromingen. Maar het quasi-intellectuele geneuzel laat Ben graag aan anderen over, om van het zweverige gedoe van Pink Floyd maar niet te spreken. Ben laat zich het liefst inspireren door de energie van de Stones.

Ferdi: ‘De muziek in die tijd was slaapverwekkend. Als je naar een concert ging, kon je net zo goed meteen een slaapmiddel innemen. En iedereen vond het allemaal reuze interessant, dat psychedelische gedoe. Ik in het begin ook, maar na een paar elpees haakte ik af. Stompte helemaal af op die muziek. Er was een project op de kunstacademie, waar een selecte groep studenten aan deelnam: Utopia heette het. Iedereen stond daar weg te zwijmelen terwijl concerten van de Soft Machine werden besproken. Waarop we zeiden: “Ik snap niet da-j van die muziek holdt.” Wij riepen dat om ons tegen de rest af te zetten. Iedereen was diep geschokt.’

Langzaam maar zeker heeft Ben zijn buik vol van al dat artistieke gedoe. De Achterhoekse no-nonsens komen bovendrijven. Hij ergert zich vooral blauw aan alle gebakken lucht in het kunstwereldje en vindt dat er maar wordt gesold met gemeenschapsgeld. Zelf krijgt hij in die tijd voor zijn aquarellen vierhonderd gulden. Een ander ziet hij (‘ik zweer dat het echt is gebeurd’) driemaal zijn ontlasting op een doek doen, er nog enkele malen met zijn fiets overheen rijden om het vervolgens kunst te noemen. Opbrengst: tweeduizend gulden. ‘Daar knápte ik me toch op af.’

Het is in die periode dat hij zijn eerste Nederlandstalige composities maakt met subtiele titels als ‘Godverdomme’ en ‘Hummelo’, een onvervalst eerbetoon aan zijn ooit door hem zo verfoeide geboortedorp. ‘Toen ik het af had, voelde ik dat ik terug moest naar de Achterhoek’, zou hij er later over zeggen.

Waarna hij in de zomer van 1973 die gedenkwaardige rit maakt in dat waggelende eendje van streekgenoot Jan Manschot. Terug naar zijn roots.

==

==

==

==

Bloed, zweet en tranen

De roerige begintijd

==

Ben heeft het in de grote boze stad Enschede wel gezien. Het textielarbeidershuisje aan de Welstraat 20 wordt verruild voor een hutje op de lieflijke Hummelose hei. Ma Jolink zit in het kerkbestuur en heeft het voor elkaar gekregen dat Ben en Anneke in het armenhuisje van de kerk, een oud boerderijtje anno 1874, mogen wonen. Daar trekken ze in, samen met hun zoon Gijs Jan Pieter, kortweg Gijs.

==

In die tijd klooit Ben wat aan. Hij kweekt zijn eigen wiet en is vooral bezig interessant te zijn. Met veel bravoure en geschreeuw probeert hij indruk te maken op zijn dorpsgenoten, de nuchtere Achterhoekers. Ze leven op dat moment van de Beeldende Kunst Regeling, de welbekende BKR. Beslist geen vetpot en het levert alleen maar felle discussies op met degenen die een oordeel moeten vellen of zijn vooruitstrevende werk nu wel of niet het predicaat kunst verdient.

In Enschede heeft hij ontdekt dat hij lesgeven leuk vindt. Hij besluit daarop in Arnhem zijn tekenakte Middelbaar Onderwijs te halen. Het wordt een ramp. ‘Het was nog erger dan die periode in Amsterdam. Op de deurklink van de school stond minstens 220 volt.’

Het gaat faliekant mis als hij het tijdens het examen kunstgeschiedenis aan de stok krijgt met een docente. ‘Ze had het altijd maar over bouwkunst. Die mooie kathedralen en zo. Terwijl ik vond dat je juist met moderne beeldende kunst jonge mensen kunt motiveren. Dat liet ik haar in de lessen dan ook al blowend weten. Tijdens het examen zaagde ze me prompt helemaal door over bouwkunst. Geen en-ke-le vraag over beeldende kunst. Ik werd zo woest dat ik riep: “Paardenkut, sodemieter toch op.” Tja, en daarmee maak je geen goede indruk op de examinator die erbij zit.’

Ben, die zich weer Bennie noemt omdat hij al dat overdreven artistieke gedoe beu begint te raken, loopt intussen over van energie. De banjo die hij van Anneke voor zijn verjaardag krijgt, juist om die energie kwijt te kunnen, ruilt hij dezelfde dag nog in voor een elektrische gitaar.

Met maatje Frank Wiering levert hij in die dagen een flinke bijdrage aan de jaaromzet van de regionale bierbrouwer. Als ze weer eens compleet laveloos rond het kampvuur zitten, stort Ben zijn hart uit. De kunst kan hem gestolen worden. Er is eigenlijk nog maar één ding in het leven dat belangrijk voor hem is: de muziek.

In Bens biografie vertelt Wiering over het kantelpunt in Bens leven. Terwijl Frank ’s nachts van alle drank geen boe of bah meer kan zeggen en naar bed gaat, wordt hij bij het krieken van de dag wakker. Hij kijkt naar buiten en ziet Ben nog altijd voorovergebogen zitten, starend in het kampvuur. Die ochtend zegt hij resoluut tegen Frank: ‘Alles gaat veranderen, ik ga een band beginnen.’

Eén ding staat voor Ben vanaf het allereerste begin vast. Het moet een band zijn die vooral energiek is. In de geest van de Stones. Het is De Pröhs, eigenaar van café De Tol even buiten Hummelo, die zich onbedoeld opwerpt tot belangrijkste inspiratiebron. Urenlang kan de man vertellen, terwijl de stamgasten aan zijn lippen hangen. Als geen ander kan hij sterke verhalen vertellen, in het kwadraat zelfs. Ofwel sprekken, zoals ze het in sappig Achterhoeks noemen. De Pröhs doet Ben het licht zien.

Ben en Jan Manschot doen eindelijk wat ze een jaar eerder hadden afgesproken in dat gedenkwaardige ritje met de lelijke eend: samen een bandje beginnen. Ze moeten nog wel een gitarist hebben. Dus wordt hun inmiddels gezamenlijke vriend annex ex-huisgenoot Ferdi Joly gebeld. Of hij zin heeft om mee te doen? Het is gewoon voor de lol, lekkere rock-’n-roll. Het motto: we zien wel. Ferdi probeert op dat moment het hoofd boven water te houden als beroepsmuzikant bij een dansorkest en zegt toe. Jan zorgt voor een oefenruimte.

Het is een roerige begintijd. Het is aanvankelijk een duiventil als het gaat om de muzikanten. Onder anderen pianist Jan Rietman doet een blauwe maandag mee. Een vaste bezetting is er nog niet echt. Huub Kolkman, broer van latere Normaal-gitarist Jan, is van de partij. Frans Meulenbeek speelt bas, maar wordt later vervangen door Willem van Dijk. Bovendien staat er slechts een handjevol nummers op het repertoire. Het is 1974.

De band is dan nog volop zoekende naar een formule. Ze spelen covers van Engelse rockbands en schrijven eigen nummers in het Achterhoeks dialect. Het dan nog anonieme bandje repeteert in het plaatselijke jongerencentrum VJV in Doetinchem, waar Jan jongerenwerker is, en soms in het keldertje onder het postkantoor, waarvan de vader van bassist Willem directeur is. Het is behelpen. De geluidsapparatuur mag nauwelijks die benaming hebben, de gitaren zijn van bedenkelijk allooi. Bens lelijke eend heeft het begeven. Per fiets rijdt hij naar het oefenhok. Gitaar achterop, met in een plastic tasje de songteksten, keurig handgeschreven. Tijdens de viering van Kerst in 1974 maken ze op de AKI in Enschede hun debuut.

Er moet alleen nog een naam worden gevonden. Een ding weten ze al wel: het mag niet te pretentieus of ingewikkeld worden. Lekker simpel. Passend bij de rechttoe rechtaan-rock van de band. Besloten wordt dat iedereen er eens flink zijn gedachten over laat gaan en z’n ideeën op een briefje zet. Bij Ferdi thuis worden de briefjes ingeleverd. Boozin’ Bennie and his Flying Rockets? Uitgesloten. Dinsdagmaans, verwijzend naar de wekelijkse veemarkt in Doetinchem, belandt eveneens in de prullenmand.

Joost Carlier is als achtergrondadviseur dan al in beeld. Ferdi: ‘Ik had onder meer de naam Normaal op mijn lijstje. Die naam had ik al een tijdje in mijn achterhoofd voor als een gelegenheid zich voordeed. Iedereen keek er een beetje vreemd tegenaan. Joost, geloof ik, vond het wel interessant en wilde er nog eens over nadenken. Na een dagje of zo waren we het erover eens: goede naam met veel mogelijkheden voor publiciteit. En ook iets waar we identiteit aan konden ontlenen.’ Het is in ieder geval een naam die ontegenzeggelijk hun levensfilosofie weerspiegelt.

Er volgt een aantal optredens in de regio. Dan nog als ‘amusementsorkest Normaal’. Een week voor het grote optreden in Lochem wordt op Koninginnedag ’75 een try-out gehouden in jongerencentrum Pinokkio in Haaksbergen. ‘En dan te bedenken dat ik tot tweemaal toe de hoorn op de haak gooide toen Bennie belde met het verzoek te mogen spelen.’ Organisator B. Peter Mense kan er nu om lachen. ‘Ben vertelde dat hij bezig was met een bandje dat zich toespitste op teksten in het dialect. Ik kende hem vanuit mijn woonplaats Lochem. Ben was op dat moment getrouwd met Anneke, de zus van Paulus Carlier, een vriend van me. Ik dacht dat Ben een slok op had toen hij belde. Wist niet dat hij ook kon zingen. En dat hij überhaupt dialect sprak. Het optreden was trouwens een doorslaand succes.’

==

Ben de kunstenaar: ‘Ik schilderde naakte vrouwen en liet ze over het papier rollen.

Ver voor andere kunstenaars dat deden.’

==

Het optreden vormt de opmaat voor het grotere werk. Een week later vindt namelijk de grote vuurdoop plaats. Sinds een aantal jaren is Ben de vaste presentator van het openluchtfestival op Hemelvaartsdag in Lochem. Hij is erbij gehaald door organisator Joost Carlier. Ben ontwerpt de affiches en praat de boel aan elkaar. Op een manier zoals alleen hij dat kan. ‘Ik stond daar als extravagante kunstenaar. Kleurrijk uitgedost. Schilderde naakte vrouwen en liet ze over het papier rollen. Ver voor andere kunstenaars dat deden.’

Het is dus eigenlijk niet meer dan logisch dat Ben er ook met Normaal optreedt. Als allereerste band tijdens Hemelvaartsdag 1975. Ze vormen een in het oog springende verschijning met hun veel te grote pakken.

Er worden Engelstalige protestnummers gespeeld, maar het publiek wrijft zich de ogen uit als bij het derde nummer de Drieteri-je Blues wordt ingezet. Een nummer dat tot op de dag van vandaag een regelrechte klassieker in het uitgebreide Normaal-oeuvre is. Als Ben de eerste regel ‘Ik zat laatst te drieten op de plee’ zingt, gaat er een schok door het publiek. De toon voor de rest van het optreden is gezet.

Het dak van het openluchttheater gaat eraf. Het publiek is uitzinnig. Ze beleven de show als in een roes, nog eens aangewakkerd door de vele geïnhaleerde jointjes.

Willem Terhorst, de latere bassist, staat op dat moment als bezoeker in het publiek en weet niet wat hem overkomt. Net als de rest van de duizenden bezoekers. Weken later is het nog steeds het gesprek van de dag in de Achterhoek. Zelfs het gezaghebbende popblad OOR komt met een lovende recensie.

Na afloop stappen de muzikanten dan ook zelfvoldaan van de bühne. Dronken van geluk en vooral van het overmatige drankgebruik. Jan Manschot: ‘We hadden stevig moed ingedronken. Wat wil je? We hadden een paar try-outs gehad, maar bij het eerste serieuze optreden stonden we dus voor ruim tienduizend man.’

Ferdi: ‘En dat voor een band die tien nummers op het repertoire had die we bovendien slechts met veel moeite tot een goed eind wisten te brengen. Maar wel met een zanger met enorm veel zelfvertrouwen. Dat was de grote truc.’

==

‘Die middag is besloten dat we beroeps zouden worden. Ik was zo laveloos dat ik spontaan van mijn stoel donderde.’

==

==

Vanaf dat moment zal er alleen nog in het dialect worden gezongen, zo klinkt meteen na afloop de eensluidende conclusie.

Ben: ‘Tja, wat wil je als je ’s ochtends om negen uur tienduizend man in vervoering weet te brengen. Joost zei na afloop meteen: “Ik word jullie manager en ga in jullie investeren.” Die middag is besloten dat we beroeps zouden worden. Ik was zo laveloos dat ik spontaan van mijn stoel donderde.’

Jan Manschot: ‘Joost was iemand die altijd met zijn neus in het publiek stond en met de kont naar het podium. Hij zag altijd onmiddellijk wat de uitwerking was van bepaalde zaken op het publiek. Het zingen in het Achterhoeks. Maar ook hoe het eruitzag: die oude pakken die we droegen.’

Ferdi: ‘Vooral van de daaropvolgende dagen hebben we enorm genoten. Al die aandacht overdonderde ons echt. Veel krantenverhalen. Onder meer over die zanger die telkens de microfoon en het flesje bier verwisselde. En dan die grote foto’s erbij. Nou, daar waren we best van gecharmeerd. Toen wisten we ook: we hebben écht iets in handen.’

Carlier maakt wel meteen duidelijk dat er toch het een en ander dient te veranderen. Jan Manschot: ‘Ik denk dat Joost bang was voor te weinig muzikale ontwikkeling. Dat we een eendagsvlieg zouden worden. Bassist Willem van Dijk kwam muzikaal tekort. Als we zeiden dat een nummer in A ging, dan snapte hij bij wijze van spreken amper wat we bedoelden.’

Gitarist Jan Kolkman, erbij in Lochem, belandt in de loop van dat jaar op een zijspoor. Met z’n vieren gaan ze verder. Ben, Jan, Ferdi en Willem. Klaar om in onvervalst Achterhoeks dialect de rest van Nederland te veroveren.

==

==

Jan Manschot is een van de medeoprichters van Normaal. Na een ernstig motorongeluk verlaat hij in 1988 de band, waarna hij in 1995 terugkeert aan het front. Hij treedt nog regelmatig met Normaal in de oerbezetting op.

==

Jan Manschot is samen met Ben de oprichter van Normaal. Hij maakt de roemruchte jaren mee, maar besluit na een zwaar motorongeval en veel juridische ellende met de vroegere manager Mick Froeling dat het welletjes is geweest. Hij komt nog wel regelmatig in actie wanneer Normaal in de oerbezetting aantreedt. Bovendien speelt hij samen met Ferdi en Willem in Old Ni-js, een band met veel nummers van Normaal op het repertoire.

Brekken Jan Schampschot is in de beginjaren de solide basis waar Normaal altijd op terug kan vallen. En niet alleen op het muzikale vlak. Hij is degene die vergaderingen belegt en ze voorzit, houdt de administratie bij, regelt het oefenhok. Een manusje-van-alles. En hij vormt het cement tussen de stenen. Als er weer eens een flinke botsing is, is Jan degene die de gemoederen weer tot bedaren weet te brengen.

‘Ik was altijd de organisatorische factor binnen de band. Regelde dat er gerepeteerd kon worden, het vervoer, de roadies. Maakte tijdens vergaderingen aantekeningen. Ook als iedereen zo stoned en zo zat was als een maleier. Achteraf kon je dan soms uit die aantekeningen opmaken dat we eigenlijk best wel belangrijke beslissingen hadden genomen.’

Als geen ander weet hij Ben, die bepaalde opvattingen heeft over de filosofie die de band erop na dient te houden, te benaderen. Hij heeft al snel door dat het weinig zin heeft om het hard tegen hard te spelen. Met diplomatie bereik je bij Ben veel meer. Jan heeft zodoende in de loop der tijd een eigen tactiek ontwikkeld om de anderen enthousiast te krijgen voor zijn ideeën.

‘Bennie en ik komen beiden uit een middenstandsgezin. Wij hadden een bakkerij. Acht bakkers waren er in een dorp als Lichtenvoorde. Dan leer je wel kletsen om iets te verkopen. En zo deed ik dat regelmatig. Je wachtte de juiste bui en de juiste sfeer af en dan sluisde je er een idee door.’ Zo speelt jongerenwerker Jan in 1995 een prominente rol in de verzoening tussen de gebrouilleerd geraakte Bennie en Ferdi, om ze uiteindelijk weer samen op het podium te krijgen.

Na een ernstig motorongeluk in 1985, waarbij Manschot hersenletsel oploopt, houdt hij het voor gezien. ‘We vierden het tienjarig bestaan van Normaal en waren bezig een videoclip van Oerend Hard op te nemen. Dat was op een crosscircuit in de buurt van Arnhem. Een van de coureurs is toen met zijn motor op mijn kop gesprongen. Ik raakte zwaargewond. Heb zelfs twee dagen in coma gelegen en raakte verlamd aan mijn linkerbeen en rechterarm.

Ik zat echt dicht tegen een dwarslaesie aan en de revalidatie heeft langer in beslag genomen dan ik verwachtte. In totaal zo’n anderhalf jaar. De neuroloog vertelde me later dat ik de eerste patiënt was met dergelijke zware verwondingen, die op eigen kracht het ziekenhuis weer is uitgelopen.’

Tijdens de tournee van 1986 was hij alweer van de partij. ‘Ik ben een tijdje vervangen door Nico Groen, maar ben feitelijk weer veel te vroeg begonnen. Achteraf kan ik concluderen dat dat ongeluk voor mij een belangrijke reden is geweest om in ’88 met Normaal te stoppen. Mijn coördinatie was dramatisch, wat funest is voor een drummer. Je speelt in een vriendenband en niemand zegt het tegen je, maar je vóélt het. Daar kwamen nog de toestanden bij rond toenmalig manager Froeling. Een conflict dat door mijn ziel sneed. Terwijl ik op dat moment de handen ook nog eens vol had aan mezelf. Ik heb toen voor mijn gezin gekozen en op een gegeven moment de stokken letterlijk in een hoek gesmeten. Met pijn in het hart. In maart 1989 deed ik mijn afscheidsoptreden in de sporthal van mijn geboorteplaats Lichtenvoorde.’

Hij verlaat Normaal mentaal gebroken. ‘In de periode na het ongeluk heb ik bij Normaal nooit meer het gevoel gekregen een volwaardige muzikant te zijn.’

In 1989 begint hij samen met onder anderen Ferdi Joly de band Boh Foi Toch. ‘Ik wilde alleen nog voor het plezier spelen. Wilde niet meer die prestatiedrang voelen. Had geen zin op mijn donder te krijgen wanneer er onvoldoende omzet werd gedraaid. En ik wilde absoluut niet meer met allerlei zakelijke belangenverstrengelingen te maken krijgen.’

Maar de band blijkt uitermate succesvol. Wereldberoemd in Oost-Nederland. Het in eigen beheer opgenomen debuut Zeet de jongs wordt massaal verkocht. Via een heel ingenieuze constructie: de cd is namelijk te koop via de SRV-wagens die over het Achterhoekse platteland rijden. Groot geworden tussen de karnemelk en vanillevla.

Zijn overstap naar Boh Foi Toch doet Jan goed. Hij leeft helemaal op: ‘Daar kwam het plezier in het muziek maken weer helemaal terug. Zeker toen we succes kregen, was dat goed voor mijn zelfvertrouwen. Dat was voor mij het bewijs dat ik het nog steeds kon.

Dat ik ben gaan spelen met aartsvijand Ferdi, na diens vertrek bij Normaal, was natuurlijk heel opmerkelijk. Iets wat ik bewust heb gedaan. We wilden de band Boh Foi Toch oprichten en ik heb Ferdi toen een brief geschreven. Ja, ik vroeg hem per brief. Ik was uit Normaal gegaan en wilde met Boh Foi Toch wat neerzetten. Daarvoor vond ik Ferdi de juiste persoon. Hij is niet de man van 26 nootjes op de vierkante millimeter, maar had bij Normaal altijd de melodieuze inbreng. Ik had al vroeg het idee dat Ferdi, zanger Hans Keuper en ik wel een bijzondere club zouden vormen. Bovendien zou daarmee mijn carrière als drummer nog niet ten einde zijn, terwijl ik toentertijd toch enigszins met die gedachte uit Normaal was gestapt. Tegelijkertijd wist ik dat ik Ben – door Ferdi te vragen – enorm op zijn ziel zou trappen.

Ik wilde dus geen professionele band, daar had ik geen zin meer in. Maar ik wilde wel succes, promotie en media-aandacht. Toen de melkboer van de SRV-wagen in Varsseveld voorstelde dat hij onze debuut-cd – overigens opgenomen in de studio van Normaal – wel wilde verkopen, zag ik daar meteen de publicitaire waarde van in. Ja, wat dat betreft heb ik bij Normaal natuurlijk wel een goede leerschool gehad.

Het verhaal van “groot geworden tussen karnemelk en vanillevla” ging een eigen leven leiden. We hadden een meer dan goedgevulde agenda en in 1991 speelden we in het voorprogramma van Normaal. Dat had de organisatie zo bedacht. De kleedkamer van Normaal bleef die avond hermetisch dicht. Via manager Martin Jansen ving ik intussen wel geluiden op dat ze bij Normaal niet zo blij met ons waren. Martin zei dat op de door hem welbekende subtiele manier: “Minne verroajer, smearlappen”, dat soort kreten.

Dat ik Ben op zijn ziel zou trappen had heel duidelijk te maken met het feit dat ik bij Normaal destijds als drummer was afgeschreven. Dit was voor mij de mogelijkheid tot volledige rehabilitatie na dat motorongeluk en de gevolgen daarvan. Nee, ik heb het er met Ben nooit over gehad dat ik Ferdi destijds om die reden heel bewust bij Boh Foi Toch had gehaald. Waarom niet?’ Schouderophalend: ‘Het onderwerp is gewoon nooit meer ter sprake gekomen.’

==

==

==

Ferdi Joly is gitarist van het allereerste uur. Nadat hij in 1980 uit de band wordt gezet, doet hij in 1995 weer mee tijdens het twintigjarig jubileum. Uiteraard is hij tijdens optredens in de oerbezetting van de partij.

==

Ferdi Joly, alias Frederik Puntdroad, is vanaf het prille begin gitarist van Normaal. Volgens Adri-Jan, zoon van de bekende platenbons Johnny Hoes, is hij er in die jaren met zijn gitaarspel grotendeels verantwoordelijk voor dat Normaal boven de grijze middenmoot uitsteekt.

Voordat hij zijn intrede doet bij Normaal, is Ferdi eind jaren zestig al beroepsmuzikant bij For Sale, Goldfinger en de Thunderbirds. Met wisselend succes. En hij speelt in zijn eigen bandje Puddingh.

Ferdi is medeverantwoordelijk voor heel wat Normaal-klassiekers. Ojadasawa, Hi-j hef geliek, Hendrik Haverkamp. Hits waar de meest verstokte fans tot op de dag van vandaag van in extase kunnen raken. Het zijn de grootste successen. Vindt ook Ferdi: ‘Voor mij zijn de eerste vijf jaar de gouden jaren van Normaal. Misschien wel omdat ik daarin meespeel, maar vooral omdat ik dat de beste nummers vind. De eerlijkste muziek. Met de beste teksten: die gaan echt ergens over. In de jaren tachtig vind ik dat Normaal zoekende is: de muziek houdt ergens het midden tussen heavy metal en rock-’n-roll. In die jaren overschreeuwt Ben zichzelf. En – niet omdat ik nu weer meedoe – maar ik vind dat het de laatste jaren juist weer lekker gaat.’

In 1980 komt er abrupt een einde aan de carrière van een van de grondleggers van Normaal als Ben de rest van de band voor de keuze stelt: met hem verder of met Ferdi. Die beruchte vergadering duurt slechts kort. Als de overige bandleden zich uitspreken voor Ben weet Ferdi genoeg. Er wordt amper nog een woord gewisseld. Ferdi pakt zijn gitaarkoffer en vertrekt.

==

==

Ferdi is na zijn ontslag groggy. Hangt in de touwen als een neergeslagen bokser. ‘Ik kon het gewoon niet geloven. Ik leefde de eerste dagen in een roes en verkeerde in de overtuiging dat ze me wel zouden bellen. Ik meende dat ik een belangrijke rol in de band speelde. Hele dagen zat ik in de studio om arrangementen uit te werken. Ik vond dat ik daarom wel wat credits verdiende. Want ik voelde natuurlijk ook wel dat er spanning in de lucht hing, maar dacht dat we dat wel een keer uit zouden praten. Dat gebeurde dus niet. Met de overige bandleden heb ik daarna geen contact meer gehad. Jan Manschot is nog een keer langs geweest met een kratje bier. En dat was het.

Achteraf hoorde ik dat er sprake zou zijn geweest van een royaltyconflict, maar destijds werd er niks uitgelegd. Er waren wat spanningen met Alan. Tja, vind je het gek als mijn inbreng langzamerhand werd weggewuifd en zijn inbreng meer en meer werd geprezen? Wat me van die periode vooral bij is gebleven is dat mensen – zogenaamde vrienden – rond Normaal me ineens niet meer zagen staan. Die keken heel bewust de andere kant op als ze me tegenkwamen. Kennelijk omdat ze vonden dat ze partij moesten kiezen. Er zijn altijd mensen die eromheen zoemen. Die mee willen genieten van het succes. Da’s ook typisch Normaal: er is weinig ruimte voor nuance. Het is zwart of wit. Een tussenweg bestaat niet.’

Pas tijdens het twintigjarig jubileum in de veemarkthallen in Doetinchem staat hij voor het eerst weer met zijn muzikale maten van weleer op de planken. ‘Ik was vooraf gebeld door Martin Jansen. Maar heb hem gezegd dat ik alleen mee zou doen wanneer Ben mij persoonlijk zou vragen. Waarop Jan Manschot mij later belde om vervolgens Ben ineens de hoorn in de hand te drukken.’

De rentree van Ferdi is overweldigend. De zaal ontploft. Mensen dreigen verdrukt te worden in de menigte en het optreden moet zelfs even worden onderbroken. ‘Ze dreigden als spaghettisliertjes door de dranghekken te worden geduwd.’ Een aantal bezoekers wordt gewond afgevoerd.

‘Ik vond het fantastisch om weer mee te spelen. Het gaf een enorme kick. Hoe ik terugblik op Normaal? ’t Was natuurlijk een unieke ervaring. Ik heb er veel van geleerd. Van de afknappers, van de terugkommers. Ik heb er leren incasseren, leren omgaan met de realiteit.

Normaal is een band waar je veel van kunt leren. Mits je daarvoor openstaat. Maar dat deed ik wel. Al was het voor mij toch wel een harde leerschool.

==

Nee, Ben en ik hebben de problemen van destijds eigenlijk nooit uitgepraat. Ik denk ook niet dat zoiets veel zin heeft. Ik vrees dat je daar toch nooit uitkomt. Bovendien is het al zó lang geleden. Terugkijken heeft niet zoveel zin.’ Of zoals Ben en Ferdi het zelf verwoorden in hun duet, het is Achteraf Gelul.

‘Hoe lang het duurde voor ik destijds mijn ontslag had verwerkt? Tja, hoe lang duurt het om een scheiding te verwerken? Daar raak je nooit helemaal overheen. Er blijven altijd littekens. Maar ik moet zeggen dat ik me wel volledig gerehabiliteerd voel.’

==

==

De oerendharde oerknal

Het allerlaatste waar ze van kunnen worden beticht is valse bescheidenheid. Na het grote succes van Lochem zijn de heren vastberaden. Ze twijfelen geen moment. Weten het zelfs zeker: ze zijn klaar voor hun invasie. Vanuit het oosten is nu de rest van Nederland aan de beurt. Met een nieuw elan en een nieuw imago: voortaan staat er alleen nog Achterhoeks dialect op het repertoire, met chargerende teksten en het hart op de tong. Het motto: Normaal speult alles plat. En ze creëren hun eigen wedergeboorte, met bijnamen die passen bij hun nieuwe status als rockheld.

==

Fast Fender Fucker Ferdi heet voortaan Frederik Puntdroad, Jans koosnaampje Brekken Jan Schampschot – ontleend aan de bijnaam die zijn familie in woonplaats Lichtenvoorde heeft – is al oké bevonden. Willem gaat voortaan als Wimken van Diene door het leven, geïnspireerd op de voornaam van zijn moeder. Boozin’ Bennie kan natuurlijk ook niet meer. Dat wordt Buizen Beernd, met een kwinkslag naar het buizen, het overmatig consumeren van gerstenat.

De band noemt zich beroeps. Ferdi is al profmuzikant, Ben is als kunstenaar toch al min of meer zelfstandig ondernemer. Het eerste jaar leeft hij nog van de BKR. ‘Ik heb die regeling dus precies gebruikt waarvoor die in het leven was geroepen: om van de kunst te leven. Oké, niet van de beeldende kunst, maar toch…’

Willem staat in de fabriek en wil daar zo snel mogelijk weg. Alleen Jan hinkt nog op twee gedachten. Hij heeft als jongerenwerker immers een goede baan. Maar uiteindelijk zijn ze het erover eens dat ze er gezamenlijk vol gas tegenaan gaan.

In die beginperiode is het lang leve de vrijheid. Voor de buitenwacht is dat misschien wel altijd zo gebleven, maar binnen Normaal gaat toch al vrij snel het roer om. Jan Manschot: ‘Eigenlijk al na onze vuurdoop in Lochem. Dat veroorzaakte zo’n pr-golf dat we meteen zoiets hadden van: hier zit meer in. We wilden eigenlijk gewoon een goed bandje worden. Met het Achterhoekstalige als handelsmerk.

Aanvankelijk was het ons eigenlijk alleen maar te doen om gratis drank. Maar we hadden wel in ons achterhoofd dat we wel wat wilden bereiken. We wilden de Nederlandse Stones worden. Dat was ons grote voorbeeld. Het was op dat moment het tijdperk van de plateauzolen en van dat discotinnef. We vonden dat de tijd rijp was voor een goede rock en bluesband.

In die tijd moest je kiezen: de Stones of de Beatles. Later pas gingen we de muzikaliteit van de Beatles waarderen, maar als we dan toch kiezen moesten, werden het de Stones. Vanwege hun onaangepaste gedrag. De hele uitstraling van die band was seks, drugs en rock-’n-roll.’

Jarenlang hadden zij als vooruitstrevende jongeren van het platteland zich afgezet tegen de gevestigde orde van het dorp – voornamelijk boeren – maar nu werpen ze zichzelf op als boeren. Gestoken in veel te grote kostuums, vaak op hun plaats gehouden door bretels, getooid met een hoedje. Ze maken er de blits mee in het dorp en vooral hun stamkroeg De Tol, waar ze onderhand tot het interieur behoren.

Met zijn achtergrond als kunstenaar ziet Ben er nauwlettend op toe dat het imago zorgvuldig in stand wordt gehouden. En zingen in het dialect hoeft voor de rest van ons land geen enkel probleem te zijn. Engels is immers ook niet meer dan een soort dialect, roept Ben tegen iedereen die het maar wil horen. ‘Al verklaarde iedereen ons voor gek. “Ie liekt wel nie goed wies”, zeiden ze telkens tegen ons.’

De hele Achterhoek wordt plat gespeeld. Ben: ‘Daar hadden we een heel speciale constructie voor bedacht. We boden ons aan voor een gratis optreden. Met als voorwaarde dat, wanneer we terug mochten komen, we de dubbele gage zouden krijgen. Nou, alle zaalhouders hebben ons teruggevraagd. We hebben de hele Achterhoek door getourd.’ Met als lichtshow een simpele duizend watt bouwlamp, te bedienen door de stekker in het stopcontact te doen.

In hun ijver om ook de rest van Nederland aan hun met klompen geschoeide voeten te krijgen, zetten ze maar meteen in op het allerhoogste: poptempel Paradiso. Aan Normaal de eer om eind 1975 een bandjespresentatie van het muziekblad OOR af te sluiten. Het wordt, op z’n zachtst gezegd, bepaald geen daverend succes. Als Ben in het Achterhoeks dialect het publiek op bruuske wijze welkom heet, houden de eersten het acuut voor gezien. En voordat vervolgens de eerste noten zijn uitgeklonken, maken ook de overige bezoekers dat ze wegkomen. Slechts een handjevol fanatiekelingen blijft achter. Kennelijk wordt hun nieuwsgierigheid toch wel geprikkeld.

De ontsteltenis is groot bij manager Joost Carlier als hij ziet hoe de zaal leegstroomt. Amsterdam is nog niet klaar voor Normaal, zoveel is wel duidelijk. Al is Ben nog altijd overtuigd van zijn gelijk. Vooral omdat het handjevol overgebleven bezoekers in polonaise door Paradiso trekt.

==

==

‘We konden natuurlijk niet echt spelen. Het was meer enthousiast raggen, daarbij niet gehinderd door enige techniek.’

==

Maar in de Achterhoek wanen ze zich intussen echte rock-’n-roll heroes. Met dank aan de ruige shows, waarover in het dorp dat de band heeft aangedaan nog wekenlang met rode koontjes wordt nagepraat. Niet in de laatste plaats doordat vrouwen een steeds prominentere rol gaan spelen. In de teksten, maar ook op het podium. Strippend en wel. En dat terwijl een blote vrouwenborst op tv enkele jaren daarvoor nog tot grote deining tot in de hoogste politieke kringen had geleid.

Ben: ‘Muzikale hoogstandjes hoefde het publiek in die dagen beslist niet te verwachten. We konden natuurlijk niet echt spelen. Het was meer enthousiast raggen, daarbij niet gehinderd door enige techniek. Met de versterker op twaalf. Maar er was één ding: we hadden wel altijd succes. Dat werd ieder optreden opnieuw bevestigd. Met punk wilden we niets te maken hebben. Dat was stads en negatief. Wij waren het tegenovergestelde. Positief en juist de belichaming van het platteland. Maar ondertussen waren wij natuurlijk stiekem gewoon boerenpunkers.’

Intussen blijft de rest van ons land vooralsnog onontgonnen gebied. Maar de honger naar succes is nog lang niet gestild. De Achterhoek is te klein voor Normaal, vinden de heren tenminste zelf. En dus klimt Joost Carlier in de pen en schrijft Peter Koelewijn aan, op dat moment de rock-’n-roll-autoriteit der natie. De brief wordt uiteraard vergezeld van een demootje.

Koelewijns neusje voor succes is onmiskenbaar en hij ziet wel wat in dat zootje ongeregeld. Al mag Ben wat hem betreft in de teksten af en toe wel wat gas terugnemen. Ze duiken de studio van Koelewijn in en de eerste single Hels as een jagdhond is een feit. Aanvankelijk heet het nummer overigens Smear as een jagdhond, maar op advies van Koelewijn wordt dat aangepast.

In de Achterhoek groeit het nummer uit tot een behoorlijke hit, maar Hilversum blijkt Normaal niet echt gunstig gezind. Jolink en zijn mannen menen op hun beurt dat er sprake is van een heus complot. Een regelrechte boycot. Koelewijn oppert daarop het idee de dialectteksten wat meer op Nederlandse leest te schoeien. Het is volgens hem allemaal te Achterhoeks.

Het is tegen het zere been. Meer Nederlands? Het is juist nog lang niet Achterhoeks genoeg! Ze zoeken hun heil elders en komen terecht bij Johnny Hoes. Die is als koning van de smartlap meer thuis in alles wat Nederlandstalig is.

Omdat ze met Oerend Hard live werkelijk iedere zaal op de knieën krijgen, besluiten ze dat dit de nieuwe single moet worden. Het blijkt een gouden greep. Het succes is ongekend. Voor het eerst ziet Normaal z’n platen nu ook buiten de Achterhoek over de toonbank verdwijnen. Ze bereiken zelfs de hitparade en het enige popprogramma op tv in die dagen, Avro’s Toppop, meldt zich ook.

De filmcrew wordt uitgenodigd naar de Achterhoek te komen. Stamkroeg De Tol vormt het decor voor de opnamen van de videoclip. Henkie Wolters, boerenzoon uit het dorp, komt opdraven met een hooivork en zal later als Hendrik Haverkamp nog jarenlang de levende mascotte van de band blijven. Een heel legertje aan maten van de motorclub wordt opgetrommeld en Normaal geeft meteen z’n visitekaartje in Hilversum af. Naar verluidt is het eindresultaat zelfs de eerste Nederlandse videoclip ooit.

Regisseur Wim van der Linden is onder de indruk. Hij wil dat de band naar de studio komt. Het betekent het landelijke tv-debuut. Niet helemaal verwonderlijk dat de heren zich ’s middags alvast moed indrinken. Ze reizen vervolgens helemaal in de stemming af naar Hilversum om die kakkers van de Gooise Matras eens een poepie te laten ruiken.

Dat Ben de kunst van het playbacken verre van machtig is, mag de pret niet drukken. Het past eigenlijk zelfs wel bij het rebelse karakter dat ze uit willen stralen. Maar naarmate het stro heviger in de rondte vliegt, loopt het optreden navenant uit de hand.

==

Platenbaas Johnny Hoes: ‘Heeeren, jullie hadden de studio in brand moeten steken.’

==

Het incident zorgt voor zoveel beroering dat de hele natie er schande van spreekt. Normaal heeft de complete studio afgebroken, zo wil het verhaal. Alle media storten zich erop. De naam van de band is gevestigd. Platenbons Johnny Hoes is opperbest geluimd als de rekening van de NOS voor de gemolesteerde studio in de bus rolt. Betere reclame had de band niet voor zichzelf kunnen maken. Ben: ‘Johnny Hoes kwam eigenlijk nooit uit zijn hok dat behangen was met 1500 gouden platen. Maar die ochtend stond hij ons op te wachten aan de poort.’ Imiteert Hoes’ markante Limburgse accent met een Rotterdams randje: ‘ “Heeeeren, jullie hadden de studio in bránd moeten steken,” riep hij. Prachtig vond hij het. Tot ontsteltenis van zijn dochter Jacqui. Die had ons juist verrot gescholden.’

Die dinsdagavond, wanneer muziekminnend Nederland zich massaal voor de buis nestelt, in het voorjaar van 1976 maakt ook de rest van ons land kennis met het fenomeen Normaal.

Oerend Hard (ontleend aan een uitspraak van Bennie toen hij als kind slaag had gekregen van zijn broer en zich daarover bij zijn moeder beklaagde: ‘Henkie het mien oerend hard geslagen’) stoomt in enkele weken op naar de tweede plaats van onze nationale hitparade. De eerste plaats wordt nooit bereikt. Die eer is weggelegd voor het mierzoete You’re my world van de Guys n‘ Dolls.

Tot op de dag van vandaag is Ben ervan overtuigd dat dit het werk is van die Hilversumse kliek. ‘Een corrupt zootje. Die Guys n‘ Dolls stonden wekenlang op 1. Puur om ons van die eerste plek te houden. Die Gays n‘ Dulls zullen toch zelf ook niet geloven dat ze meer platen hebben verkocht dan Oerend Hard?’

Niettemin is de naam Normaal gevestigd. Werden ze voorheen nog als halve paria’s behandeld, plotsklaps zijn ze de rockheld die ze altijd zo graag wilden zijn. Zaalhouders en kroegbazen hangen massaal aan de lijn. Iedereen moet en zal Normaal hebben. Peter Koelewijn is overigens later nog wel zo sportief een brief te sturen met zijn felicitaties.

Ben: ‘Dat is later wel eens anders beschreven, maar met Peter hebben we ook na die eerste samenwerking altijd een goede relatie gehouden. Dat we destijds naar Johnny Hoes overstapten, vatte hij heel sportief op. En toen Oerend Hard vervolgens een hit werd, was hij een van de eersten die ons feliciteerde. “Ik had ongelijk,” zei hij.’

==

==

Ferdi: ‘Het succes vond ik fantastisch, maar ik kon er niet goed tegen dat we publiek bezit werden. Van de ene op de andere dag werden we vogelvrij verklaard.’

==

Al is hun nieuwe status voor de bandleden nog even wennen. Ineens zijn ze BA’ers, Bekende Achterhoekers. Jan Manschot, die samenwoont met Irma die hij al kent sinds de sociale academie, zegt over die turbulente periode: ‘Ik heb altijd mijn eigen grenzen bepaald. Bij de voordeur hield Normaal op. Zonder Irma had ik het nooit gered. In die periode zat zóveel strijd. Wij symboliseerden de vrijheid en leefden daar ook naar. Dat was niet vol te houden. In de jaren tachtig begonnen we dat in te zien. We zouden er anders aan kapotgaan. We begonnen bovendien anders tegen muziek en de teksten aan te kijken, vooral ook omdat we zelf veranderden.’

Die heftige begintijd is voor Ferdi ronduit schokkend. ‘Het succes vond ik fantastisch, maar ik kon er niet goed tegen dat we publiek bezit werden. Van de ene op de andere dag werden we vogelvrij verklaard. Ik woonde in een drukke buurt in Groenlo. Iedereen bemoeide zich met me. Op straat werd je voortdurend aangesproken: ‘Zo, nog even høken?’ Ik heb meerdere keren meegemaakt dat omwonenden op zondagochtend visite kregen die dan – werkelijk waar – in polonaise bij ons voor het raam langsliep en dan “høken, høken” riep, terwijl ze ondertussen bij ons naar binnen gluurden. Ik raakte daar compleet van in de stress. In Nederland met vakantie gaan was er niet meer bij.

Ik had in die tijd een telefoonaansluiting aangevraagd, maar dat duurde nog even. Ik moest daarom altijd naar een telefooncel bij mij in de buurt. Daartegenover was een huishoudschool. Zo maar van de ene op de andere week stond daar de hele klas compleet op z’n kop. Er was geen ordehandhaving meer mogelijk. De meiden stonden op de tafels en in het raam. Eén grote chaos. Alleen omdat ze mij in de telefooncel hadden ontdekt. De week ervoor was er nog niks aan de hand en zat ik stiekem die klas in te loeren of er nog lekkere stukken tussen zaten.’

==

==

==

Willem Terhorst wordt al enkele weken na het befaamde optreden in het openluchttheater in Lochem ingelijfd door Normaal en maakt sindsdien deel uit van de band.

==

Na Ben Jolink is Willem waarschijnlijk het populairste bandlid. Alleen al zijn indrukwekkende verschijning spreekt bij de fans tot de verbeelding. Een boom van een kerel, maar ook de bescheidenheid zelve. Een rots in de branding, de trouwe steunpilaar; alle clichés zijn op Willem Terhorst van toepassing. Een echte bassist noemt hij zichzelf. Iemand die zich vaak bescheiden op de achtergrond houdt. ‘Pak een foto van een willekeurige band en negen van de tien keer pluk je de bassist er zo uit.’ Dat geldt zeker ook voor Willem, in de beginjaren de enige boerenzoon van het gezelschap. En – de kwetsuren van Ben in ogenschouw nemend – feitelijk degene die de meeste uren met Normaal op de planken heeft gestaan.

Willem Terhorst voegt zich enkele weken na het roemruchte optreden in Lochem bij de band. Hij heeft een aardige staat van dienst in de regio en past bovendien met zijn wapperende manen perfect bij het imago van Normaal.

Willem is als bezoeker getuige van de oerknal. ‘Ik stond vooraan en voelde een siddering door het publiek gaan toen ze de Drieteri-je Blues speelden. En dat ze in het dialect zongen, sprak me als Achterhoeker uiteraard geweldig aan. Toen ze me kort daarop polsten voor de band, hoefde ik uiteraard geen seconde na te denken. Ik was enorm gevleid dat ze me vroegen. Sindsdien ben ik nooit meer weg geweest.’

Hij geniet vooral van het leven buiten de spotlights, is in de eerste plaats onverstoorbaar en houdt onder alle omstandigheden het hoofd koel. In discussies houdt Willem zich meestal afzijdig, maar dat wil niet zeggen dat er toch regelmatig naar zijn mening wordt gevraagd. ‘Hij zegt nooit zoveel, maar áls hij wat zegt is het ook vaak raak,’ aldus Ben over zijn trouwe luitenant.

En dan is daar nog de befaamde anekdote dat hij ingrijpt als hij, vanaf het podium, ziet hoe een kerel uit het publiek zonder enige aanleiding een klap uitdeelt aan een meisje. Terwijl de rest van de band doorspeelt, loopt hij de zaal in en geeft die jongen en enkele van zijn onruststokende maten een paar enorme dreunen. Vervolgens stapt hij weer het podium op om onverdroten verder te bassen.

Willem belandt op een gegeven moment in een lastige spagaat. De fans roepen al jaren om een soloalbum. Vooral ook omdat zijn composities, die op meerdere Normaal-albums zijn te vinden, in de smaak vallen. En Willem voelt ook wel wat voor zo’n solo-cd.

Alleen is hij verre van een regelaar. ‘De roep om zo’n soloalbum werd echter steeds groter.’

Het is gitarist Jan Wilm Tolkamp die het balletje aan het rollen brengt. De twee dorpsgenoten rijden vaak samen naar optredens en al filosoferend borrelen allerlei ideeën op. ‘In het verleden had ik al wel eens een aantal nummers opgenomen. Maar ik was niet tevreden over het eindresultaat en de hele boel is in de prullenbak beland.’

Ditmaal gaat het anders. De cd wordt precies wat hij in zijn hoofd heeft. Hij ontleent er zelfs de titel aan. Krek wa’k wol, Achterhoeks voor ‘precies wat ik wil’. ‘Hoewel zo’n solo-cd eigenlijk helemaal niets is voor een figuur als ik.’

Hij voelt zich het behaaglijkst op de achtergrond, zo zegt hij over zijn rol binnen Normaal. ‘Ik denk dat ik altijd mezelf ben gebleven. Hoefde ik trouwens niet veel voor te doen. Dat ging eigenlijk vanzelf.’

Dat neemt niet weg dat hij meent dat hij in zekere zin wel degelijk zijn stempel op de band heeft gedrukt. ‘Wellicht dat dat hele agrarische gebeuren rond Normaal een gevolg was van mijn afkomst. Daarnaast was ik vooral een liefhebber van de southern rock. Ik denk dat dat op een aantal albums wel terug te horen is. Høken is Normaal bijvoorbeeld. De elpee waarop Alan en Ferdi samenspeelden. We speelden meer dan honderd keer per jaar. Een enorm drukke tijd, maar ik vind het nog steeds de mooiste periode van Normaal.’

De afgelopen 35 jaar miste hij door omstandigheden welgeteld één optreden. ‘Een leven zonder Normaal kan ik me niet voorstellen. En naar mijn mening zal Normaal ook altijd blijven bestaan. Als we straks bij leven en welzijn in een bejaardentehuis zitten, kunnen we toch nog prima een paar keer per jaar optreden. Er zijn er zoveel die op tachtigjarige leeftijd nog spelen, zoals BB King. Voorbeelden te over.’

Willem is bescheiden en rustig van aard, maar doorgaans goedgemutst en als hij op de praatstoel plaatsneemt een meer dan boeiend verteller. Met een kwinkslag: ‘Ach, in het verleden is wel eens gebleken dat, wanneer ik er niet bij ben, ze me muzikaal toch wel heel erg missen, haha. Ik hoop dit tot in de eeuwigheid te kunnen blijven doen. Al moet het uiteraard wel mogelijk zijn. Dat heb je immers nooit zelf in de hand. Sterven in het harnas? Als dat zou kunnen. Maar dat mag van mij nog heel lang duren.’

==

==

Alan Gascoigne komt in 1980 bij Normaal. Aanvankelijk samen met Ferdi. Na diens vertrek blijft De Gaspiepe als enige sologitarist over. Hij maakt in 1983 ruim baan voor Paul Kemper. Nadat hij 1987 nog eens invalt omdat Ben gewond raakt bij een motorongeluk, keert hij in 2000 terug. De Gaspiepe speelt mee tot en met 2004, maar houdt het daarna definitief voor gezien.

==

Normaal heeft een reputatie hoog te houden als het gaat om gitaristen. Een van de meest populaire bandleden is de Brit Alan Gascoigne. Beter bekend als De Gaspiepe. Nadat hij aanvankelijk plaats moet maken voor Paul Kemper en gebrouilleerd raakt met de band, keert hij later terug. Eind jaren tachtig staat hij met Jan Akkerman op het podium om de geblesseerde Ben te vervangen. Later is hij bovendien van de partij in het theater.

Alan Gascoigne, een mijnwerkerszoon uit Nottingham die – na een kortstondige carrière als straatmuzikant in Amsterdam – is neergestreken in Lichtenvoorde. Hij is een kennis van Willem en op diens voorspraak komt Alan auditie doen. Met zijn Chuck Berry-licks maakt hij een verpletterende entree in de oefenruimte. Hij wordt meteen aangenomen en hij krijgt een artiestennaam aangemeten in de geest van de band: De Gaspiepe.

Willem: ‘Alan maakte deel uit van een Britse enclave die was neergestreken in Lichtenvoorde. Ze werkten voor een Engels bedrijf dat stalen melktanks maakte. Alan kwam ik regelmatig tegen in café ’t Slöfke. We raakten aan de praat en ik zei dat ik in een bandje speelde. Ik vroeg of hij zin had om een keer mee te gaan. Hij had zijn gitaar bij zich. Toen hij de koffer opendeed en er lag een prachtige Gibson ES335 in. We keken elkaar aan: ’t zag er allemaal veelbelovend uit. Hij pakte de gitaar op en begon Chuck Berry-lickjes te spelen.’ Willem zingt het legendarische riffje van Oh Carol, wat door Normaal tot Oh Deerne werd gedoopt. ‘Het was of hij al jaren bij de band zat.’

Dan moet De Gaspiepe voor de eerste keer het veld ruimen omdat het vele optreden hem fysiek zwaar valt en hij het bovendien niet eens is met de feestmuziek die bezig is aan een stevige opmars in het repertoire.

Later loopt het opnieuw spaak. Ben over die tweede keer dat De Gaspiepe bij Normaal vertrekt: ‘Dat draaide puur om een financieel misverstand. Alan dacht dat hij van de theatertour zou kunnen leven. Maar dat is beslist niet het geval. Zo’n tour langs de schouwburgen is zeker geen vetpot.’

Ben meent dat beiden weer door een deur kunnen nadat ze elkaar in 2010 min of meer bij toeval tegen het lijf lopen. De Gaspiepe zelf wenst echter weinig woorden vuil te maken aan zijn tijd bij Normaal.

Dat de twee elkaar de hand schudden, is een speling van het lot, zo legt Alan uit in sappig Achterhoeks, doordrenkt met grappige Engelse uitdrukkingen. ‘Tja, ik stond daar met een stuk of tien mensen om me heen toen Ben ineens op me afstapte en me een hand gaf. Ik ga dan op zo’n moment geen scène schoppen.

Het enige wat ik erover kwijt wil, is de reden waarom ik gestopt ben. Ik werd in 2004 gevraagd mee te spelen tijdens de theatertournee, maar ik kreeg een aanbod waar mijn vrouw en ik absoluut niet van konden leven. Ik zei dat ik het een fucking joke vond. Waarop ik liet weten: vergeet het maar, ik stop ermee. Via via hoorde ik dat ze dachten dat ik wel terug zou komen op mijn besluit. Maar dan kennen ze een Engelsman nog niet. Ook al stuur je die met één been weg, het maakt hem niets uit.’

Sindsdien heeft hij geen contact meer met Normaal. ‘De enige die ik af en toe nog spreek, is Willem.’

Tegenwoordig speelt hij met zijn eigen Alan Gascoigne Trio. ‘Ik werk vier dagen op een school. Als klassenassistent en muziekdocent. Daarnaast treed ik drie keer in de maand op met mijn trio. Ik vind het prima zo. Achteraf had Normaal me – met dat slechte bod van 2004 – geen betere dienst kunnen bewijzen. Ze hebben me nog gevraagd mee te spelen tijdens het dertigjarig jubileum, maar ik ben er helemaal klaar mee. En als ze me opnieuw vragen voor een jubileumoptreden? Geen sprake van.’

==

‘The lost tapes’ boven water

==

Een van de meest opmerkelijke opnamen, die de afgelopen jaren het levenslicht ziet, is ongetwijfeld het allereerste demootje dat Normaal ooit maakte. Een kleine 35 jaar later is het alsnog uitgebracht. Oude hits, maar toch fonkelnieuw.

In zijn honger naar eeuwige roem stuurt ene Blowin’ Boozin’ Bennie in oktober 1974 de cassette naar de VPRO. Vergezeld van een zelfportretje en een handgeschreven tekst met de noodkreet: ‘Wij maken hier down deep in de Achterhoek ook muziek.’ Maar het mag niet baten. De opnamen verdwijnen op de grote berg. De demo blijft maar liefst bijna 35 jaar liggen in het persoonlijke archief in de woning van programmamaker Wim Noordhoek. Totdat radioarcheoloog Nienke Feis tijdens een grote opruiming op de cassette met begeleidende tekst stuit.

Ze schat meteen de cultuurhistorische waarde ervan in en neemt contact op met het management van Normaal. Dankzij de attente VPRO-medewerkster komen de verloren gegane opnamen onverwacht weer boven water. Ben is blij met de opmerkelijke ontdekking. ‘Ontzettend leuk dat ze zijn teruggevonden. Uiteraard wist ik wel van het bestaan ervan, maar zelf had ik ze niet meer.’

De drie nummers – opgenomen op twee sporen in de studio van de kunstacademie in Enschede – barsten vooral van de energie, maar het zijn kwalitatief bepaald niet de allerbeste opnamen die Normaal ooit heeft voortgebracht. Verre van dat zelfs. Maar de fans smullen juist van dit ongepolijste werk.

De VPRO brengt in 2009 de cd uit, samen met enkele live-sessies voor de VPRO, die stammen uit 1977 en 1979. Een waardevolle herinnering aan het dagboek Normaal.

==

==

Ben moet er achteraf om lachen: ‘Oef, die opnames. Vreselijk, wat een kwaliteit. Inderdaad, er spat energie vanaf. Dat dan weer wel. En ook straalt dat woeste, wat we in die dagen hadden, er vanaf. We werden in die tijd boerenpunk genoemd, maar daar verzetten we ons hevig tegen. Wij waren anders, riepen we. Punkers komen uit de stad, wij van het platteland. Punkers zijn pessimistisch, wij optimistisch. Maar als je dan die allereerste opnames terughoort… Bij ons geen veiligheidsspelden door de wangen, maar in plaats daarvan werd er bij ons met bier gesmeten en liepen we in overalls. En dan dat taalgebruik. ’t Was in die dagen net zo shocking.’

Programmamaker Wim Noordhoek, die de demo indertijd achteloos opzijlegde, toont zich overigens uitermate sportief en erkent een inschattingsfout te hebben gemaakt. Via medewerkster Nienke Feis meldt hij naderhand: ‘Wim stelt er prijs op Jolink te laten weten, er achteraf spijt van te hebben, de cassette niet direct bij ontvangst te hebben gedraaid. Hij neemt het zichzelf kwalijk de ontegenzeggelijke kwaliteiten van de musici van Normaal te hebben onderkend.’

==

De gouden jaren

De successen, maar ook gedeurdonder achter de schermen

==

De mannen uit de Achterhoek maken hun praatjes helemaal waar. Van begin af aan laten ze luidkeels weten dat ze niet alleen hun geboortegrond zullen veroveren, maar heel Nederland plat zullen spelen. Ze scoren hits aan de lopende band, goed voor heel wat gouden platen aan de muur. Kortom, ze boeren goed. Maar al die roem eist ook z’n tol. Binnen de band begint het te rommelen en ook aan het thuisfront, dat het puberale gedrag van de rockhelden maar matig kan waarderen. Maar ook op een ander terrein. Grote successen gaan meestal hand in hand met het grote geld. En daar loopt het spaak, zoals bij zoveel bands eerder al het geval was.

==

Aanvankelijk loopt het met dat grote succes overigens nog niet zo’n vaart. Normaal is een undergroundband die vooral populair is op het platteland van Oost- en Noord-Nederland. Maar de roem van Normaal snelt vooruit. Strippende dames, rondslingerend bier. Ook het publiek in de rest van het land wil wel eens nader kennismaken met dit robuuste fenomeen. De zalen worden voller en voller.

Als bij Ben de eerste afrekening van de Buma/Stemra op de deurmat ploft, kijkt hij zijn ogen uit. Hij is er zelfs van overtuigd dat er een komma verkeerd moet staan. Maar nadat hij naar het café rijdt en De Pröhs hem ervan overtuigt dat hij het toch echt goed heeft gezien – er staat 38.000 gulden en geen 3800 – rijdt hij in allerijl met Jan Manschot naar de garage in Doetinchem. Om even later weer huiswaarts te keren in een knalgele Opel Commodore gs28. Die avond steekt hij sigaren aan met briefjes van tien en vijfentwintig gulden en filosofeert samen met De Pröhs hardop over wat te doen met de toekomstige royalty’s. Opslaan in silo’s wellicht?

Hier zet Ben overigens meteen de toon voor de rest van de band; binnen de kortste keren rijden alle bandleden in een Commodore. Passend bij de status als boerenrockheld.

Intussen leven de mannen er lustig op los naar de bekende wetten van de sex, drugs en rock-’n-roll. Bier en muziekmaken strijden om voorrang wat de favoriete bezigheid is. Soms moet na afloop van een optreden zelfs worden bijgepast uit eigen zak: de geconsumeerde hoeveelheid bier overstijgt de gage van die avond. ‘Hier ergens,’ zegt Bert Snijders, secretaris van het Anhangerschap, en wijst naar het immense Normaal-archief, ‘ligt nog een nota van een optreden in De Koeienstal in Eibergen. Na afloop moesten ze nog een rekening van zo’n 26 gulden betalen…’

Het wilde leventje leidt regelmatig tot een morrende achterban. Thuis komt het steeds vaker tot clashes. Hun partners vinden het prima dat de mannen zo nodig de rockheld uit moeten hangen – met alle strapatsen die daarbij horen – maar dan wel tot op zekere hoogte. Jan Manschot en Irma hebben heel duidelijke afspraken: bij de voordeur houdt Normaal op.

Vooral wanneer ze met de ‘mannen onder elkaar’ zijn weten ze eigenlijk niet zo goed wat ze met hun vrouwen aan moeten. Zeker niet wanneer ze beneveld zijn door drank en/of drugs.

Terwijl ze als nuchtere Achterhoekers altijd afgeven op die arrogante westerlingen, heeft de arrogantie zich zowaar ook meester over hen gemaakt. Ze menen boven de wet te kunnen leven. Wanen zich onaantastbaar. Deinzen er niet voor terug onder invloed achter het stuur te stappen – iets wat overigens in het pre-Bobtijdperk in heel Nederland niet geheel ongebruikelijk was. Maar ook hebben ze stelselmatig maling aan maximumsnelheden. Ben is in die balorige periode met De Pröhs zelfs verwikkeld in een wedstrijd wie het langst kan rondrijden zonder wegenbelasting te betalen. Dat de Achterhoekse politie regelmatig een oogje toeknijpt, doet het gedrag van de heren ook bepaald geen goed.

Joost Carlier maakt die gouden jaren niet meer mee. Ben: ‘Hij vond dat we een eendagsvlieg waren.’ Carlier stelt tijdens een vergadering zelfs voor de band maar op te heffen. Vooral omdat hij uit is op een internationale carrière, terwijl enkele kortstondige uitstapjes naar het buitenland inmiddels al duidelijk hebben gemaakt dat het zover nooit zal komen.

Carlier vindt dat Normaal z’n hoogtepunt heeft gehad en houdt het voor gezien. Zijn plaats wordt ingenomen door Mick Froeling, tot dan zijn rechterhand.

Onder diens leiding groeit Normaal uit tot een bedrijf. Er wordt een BV opgericht, een eigen geluidsinstallatie aangeschaft, een eigen biermerk gelanceerd. Een vroegere fabriekshal met kantoorruimte op het industriepark in Zelhem is het kloppend hart van de firma. Zeker als hier later de Commodore Studio wordt gehuisvest. Alles wordt ondergebracht in De Gelijkmaker BV. Er komen miljoenen binnen. Dankzij hitsingles, gouden platen, veldtochten van meer dan honderd optredens per jaar en vooral een florerende merchandiseverkoop. Posters, petjes, stickers, heren- en damesslips en vooral veel t-shirts. Er wordt een fanclub opgericht: het Anhangerschap. Zaalhouders die Normaal boeken kunnen kiezen uit meerdere constructies. Een ervan is dat de band meedeelt in de bieromzet. Een gouden vondst.

Normaal groeit gaandeweg uit tot een van de hofleveranciers van de vaderlandse hitlijsten. Het vinyl vliegt over de toonbank, wat inhoudt dat er met de royalty’s grote bedragen gemoeid zijn. Juist het geld ontpopt zich als een splijtzwam. Het succes van de eerste hits en de bijbehorende klinkende cijfers op de bankrekening maken duidelijk dat, wanneer je een hit achter je naam hebt staan, dat financieel heel lucratieve gevolgen heeft. Er komen barsten in het bastion van het vriendenclubje.

Daarnaast dringt het besef door dat er gepresteerd moet worden. Nadat alle leden al eens met drank op achter het stuur zijn betrapt, waarbij Willem één keer en Ferdi in anderhalf jaar tijd twee keer zijn rijbewijs kwijtraakt, houden ze het buitensporige drankgebruik wat meer in de hand. Tenminste, voor Normaal-begrippen.

De eerste jaren gaat het tijdens de liveoptredens vooral om de energie. Een foutje meer of minder doet er niet toe. Maar naarmate de band professioneler wordt, gaat er ook meer aandacht uit naar het muzikale gedeelte. Bennie en Jan hebben bovendien de motorcross ontdekt. Een sport die fysiek nogal wat vergt. Een goede conditie is dus een vereiste. En dat gaat nu eenmaal niet samen met onbegrensd zuipgedrag.

Ben en Anneke groeien ondertussen volledig uit elkaar. Ben stort zich vol overgave op de rock-’n-roll, Anneke zoekt haar heil in het feminisme. Het komt veelvuldig tot confrontaties. Anneke is met name de talrijke bacchanalen van haar man zat. Op een goede dag hangt ze demonstratief een wit laken uit het raam: ‘Ik staak’. Een woedende Ben haalt het hoogstpersoonlijk weer weg.

Ben: ‘Misschien vindt Anneke dat het aan Normaal lag, maar ’t was meer een kwestie van dat het gewoon niet ging tussen ons tweeën.’ Na bijna tien jaar strandt het huwelijk.

Om ervoor te zorgen dat Ben zich meer kan werpen op zijn rol als frontman, wordt er een extra gitarist bij de band gehaald. Het strookt echter niet tussen Ferdi en Alan. Vooral ten tijde van de opnamen van het album Høken is Normaal. Er volgen discussies over wie welke solo mag spelen.

Na een jaartje touren is het welletjes. Vooral ook omdat de chemie tussen Ben en Ferdi in rap tempo verflauwt. De gouden formule lijkt uitgewerkt. De kleinste futiliteiten worden opgeblazen tot problemen van ongekende omvang.

Ben en Ferdi krijgen woorden over onder meer de composities. Ferdi eist dat hij beloond wordt voor zijn aandeel in de nummers, terwijl Ben zich erover beklaagt dat die inbreng vaak nihil is of dat Ferdi zich al te nadrukkelijk op de voorgrond dringt.

==

Ben: ‘Het is als Lennon en McCartney. Ferdi was meer de McCartney binnen de band. De man van het subtiele werk. Ik wilde de stevigere kant op.’

==

Ben over de breuk. ‘Het is als Lennon en McCartney. Ik heb gewoon niets met die McCartney. Een heel goede muzikant, hij heeft heel goede dingen gedaan, is een echt genie, de beste bassist ter wereld, maar ik heb er niets mee. ’t Is net als met Abba. De nummers zitten briljant in elkaar, zó slim. Alleen vind ik er niks an. Ik zag die Lennon meer als de geest binnen de band. Zoals ik dat trouwens ook had met de Stones. Ik vond Keith Richards dé man, die Mick Jagger vond ik maar een aanstellerige homo.

Ferdi was meer de McCartney binnen Normaal. De man van het subtielere werk, de mooie akkoorden. Ik wilde meer de stevigere kant op. De rock en de blues. Uiteindelijk heb ik de beslissing genomen. In het belang van de eenheid binnen de band: jullie gaan met Ferdi verder of met mij.’

Jan Manschot ‘Ben is enorm rechtlijnig. Daar was ik het niet altijd mee eens. Op een gegeven moment liep het totaal scheef. Het ging om de royalty’s. Geld dus. Ben vond dat Ferdi misbruik maakte van de situatie. Maar Ferdi had zeker een heel grote inbreng in de nummers. Zo kwam Ben met het idee dat er in Alie een gitaarriffje moest komen: “o wiediediew…” Waarop Ferdi meteen zei: “Nee, dat moet jij zíngen.” Uiteindelijk is dat de hook van het nummer geworden.

==

Jan Manschot: ‘We waren altijd vrienden, maar nu er plots geld in het spel kwam, werd alles veel zakelijker.’

==

We waren altijd vrienden, maar nu er plots geld in het spel kwam, werd alles veel zakelijker. Ben zei uiteindelijk: “Ik goa niet wieter met Ferdi.” We werden voor de keus gesteld. Ferdi was totaal overrompeld, net zoals wij allemaal overrompeld waren. Alternatieven waren er niet: we moesten kiezen. En tja, Ben is natuurlijk het gezicht van de band. Ben had altijd maar één ding voor ogen: het doel van de band. Alles stond in het teken daarvan en alles moest daarvoor wijken.’

Die beruchte repetitie c.q. vergadering duurt uiteindelijk slechts een halfuurtje. Zodra duidelijk is dat de overige bandleden kiezen voor Ben, weet Ferdi genoeg. Hij pakt zijn biezen. Willem: ‘Het was heel duidelijk. Ben zei gewoon: “Ik stap eruit. Zeg maar wie er met wie verder wil.” Het zijn vaak de karakters die botsen binnen een band. Het spelen in een band is soms als een huwelijk. Je ziet de overige bandleden nog vaker dan je eigen vrouw. En dan gaan de kleinste dingen soms enorm irriteren.’

Ferdi: ‘Nu, achteraf, weet iedereen hoe de vork in de steel zat. Maar toen hoorde je niemand. Jan zei helemaal nooit iets. Had nooit kritiek of wat dan ook. En Willem hield zich ook stil. We hebben geweldig samengewerkt. Ten koste van veel, maar we hebben heel mooie en originele dingen gedaan. Ik heb ook dingen gedaan waar ik nu, door inmiddels gegroeid inzicht, wel spijt van heb. Maar het belang van de band stond ook bij mij altijd heel ver bovenaan mijn lijst. Geruzie met Alan? Dat viel echt wel mee. Ik heb nooit woorden met hem gehad.’

Ook is er volgens Ferdi nooit sprake geweest van knallende ruzies: ‘We hebben nooit hoogoplopende ruzies gehad. Wat de composities betreft: we waren het niet altijd eens. Maar is dat niet het grote pluspunt van samenwerking? Het klopt dat er een andere sfeer binnen de band kwam, maar we hadden dus nooit ruzies. Door die minder leuke sfeer raakte de gouden formule uitgewerkt. Er viel wel eens een corrigerende opmerking door Ben of mij, maar ruzies… dat is flagrante onzin. Echt niet meer of minder dan in menig andere band.’

==

==

Het vertrek van Ferdi eind 1980 is voor Manschot een kantelpunt. Jan: ‘Tot die tijd was het lang leve de lol. We begonnen als een stel vrienden. Gek in de kop. Maar op een gegeven moment wordt het een bedrijf. De vriendschap komt dan vaak in botsing met zakelijkheid. Toen Ferdi vertrok, was het een echte onderneming geworden. Vooral tijdens de Deurdonderen-tour. Bepaalde charmes waren weg, maar daar stond ook een boel zekerheid tegenover. De band had nu echt kont in de bokse. Een eigen kantoor, bandbus, vrachtwagen, een doek achter het podium met groots de kreet DEURDONDEREN. Het was een totaalproduct geworden. En daar was je trots op.

Met het vertrek van Ferdi viel er echter toch behoorlijk wat weg. Hij was het muzikale brein. Bennie Migchelbrink werd toen feitelijk de vervanger van Ferdi. Ben kende hem vanuit Hummelo. Ben, Hendrik Haverkamp en Migchelbrink waren tijdens de jaarlijkse kermis de zogenoemde bieleman (een van de gangmakers tijdens de jaarlijkse kermis, red.). Migchelbrink is van het type: u roept, wij rijmen. Ben was nogal gecharmeerd van hem.’

==

==

En er blijkt sprake van chemie. Tijdens hun eerste coproductie maken ze meteen Mama woar is mien pils?, een regelrechte hit. De ruige teksten worden steeds meer doorspekt met humor. En er verschijnen meer feestnummers in het repertoire. De boerenrock vermengt zich soms met regelrechte hoempa. Er ontstaan soms wonderlijke combinaties, die het echter goed doen bij het grote publiek. Dat zorgt voor muzikale meningsverschillen. Terwijl Ben vindt dat een band zich hoort te ontwikkelen, wil De Gaspiepe het vooral bij de roots houden.

Een vakantie van Ben en Jan in Noorwegen is vervolgens in meerdere opzichten belangrijk voor de geschiedschrijving van Normaal. Ben speelt op dat moment met de gedachte om op het hoogtepunt te stoppen. Maar hij keert als herboren terug naar de Achterhoek. Niet alleen krijgt het boerenimago sinds die vakantie een flinke injectie, gitarist Alan Gascoigne, mateloos populair onder de fans, moet ruim baan maken voor Paul Kemper.

Jan Manschot: ‘We hebben in Noorwegen heel wat besproken. Onder meer over de rol van Alan binnen de band. Een geweldige bluesgitarist. Hij kon het echter niet over zijn hart verkrijgen nummers als Mama woar is mien pils? en Net as gisteren te spelen. Terwijl dat soort nummers een wezenlijk onderdeel vormde van ons repertoire. Dat knalde nogal eens. Ben polste mij daarover omdat ik een goede relatie met Alan had. Inderdaad, ik ben vaak een bindend figuur. Kan eigenlijk altijd goed met iedereen door één deur.’

De knoop wordt doorgehakt. Er moet een andere gitarist komen. Paul Kemper komt in een gespreid bedje. Paul: ‘Inderdaad, we speelden 130 keer per jaar. Hadden zo’n grote Chevy-van. Compleet met bar. Een enorme luxe. Achteraf denk ik wel eens: misschien was het allemaal wel té luxe. Alles werd voor ons geregeld.

Wanneer de roadies alles hadden opgebouwd, gingen we soundchecken. Vervolgens gingen we ergens eten en uiteraard drinken. Waarna we met rode koppen van de drank weer terugkwamen om te spelen. Eigenlijk was die soundcheck dus nergens goed voor. Onze latere manager Martin Jansen heeft die hele soundcheck afgeschaft. Ook zorgde hij ervoor dat de Gewürztraminer, een sterke dessertwijn die op onze wensenlijst voor de zaalhouder stond, werd geschrapt. Zodat we in ieder geval wat frisser aan de show begonnen.’

Intussen betaalt het strakkere en meer gedisciplineerde regime – al is zoiets voor Normaal-begrippen zeer relatief – zich uit. Nederland valt in die periode massaal voor Normaal. Høken is voor de Normaal-leden een lucratieve bezigheid. Veronderstellen ze althans…

==

==

Paul Kemper vervangt in 1983 De Gaspiepe en speelt mee tot 2000.

==

Paul Kemper is zonder twijfel een van de meest toonaangevende gitaristen in de historie van Normaal. Aan ‘De Mealmoes’, een verwijzing naar het molenaarsvak van zijn opa, de zware taak zijn Britse voorganger De Gaspiepe op te volgen. Maar dat doet hij met verve.

Normaal heeft Paul al een tijdje in het vizier. Een talentvol gitarist uit de streek. Paul heeft als invaller al enkele optredens meegedaan, maar hij geeft de voorkeur aan zijn studie aan het conservatorium. Of crematorium, zoals hij het in zijn Normaal-tijd noemt. Waar De Gaspiepe furore maakt met diens bluesy stijl, blinkt Paul uit in veelzijdigheid. Rock, maar ook country-fingerpicking en zelfs klassiek. Een erfenis van zijn tijd aan het conservatorium.

‘Ik had in 1975 al eens meegespeeld. Dat was net na Lochem. Jan Kolkman was uit de band en ze vroegen me erbij. De rest van de jongens was eind twintig, ik begin twintig. Ik wilde op safe spelen en zei dat ik eerst naar het conservatorium ging. Maar een paar optredens invallen, was uiteraard geen probleem. Mijn debuut was in jongerencentrum Eucalypta in Winterswijk. Tevens het eerste optreden van Willem. Fantastisch vond ik het. Vooral zoals Ben tegen het publiek sprak, dat was uniek. “Is d’r hier nog een groupie in de zaal,” riep hij, waarop inderdaad een meid het podium op stapte.

Die zomer heb ik zes optredens meegedaan. Toen ik manager Joost Carlier eens vroeg wat hij ervan vond, zei hij: “Dat weet ik niet. Ik sta altijd met mijn rug naar de band, mij interesseert alleen

hoe het publiek reageert.” Haha, Joost was altijd bezig met het verzinnen van stunts om de boel te shockeren. Malcolm McLaren, de befaamde manager van de Sex Pistols, was zijn grote voorbeeld. Al dat soort voorvallen maakten grote indruk op mij.’

Twee jaar later volgt voor Normaal de grote doorbraak. ‘Normaal speelde als enige in die tijd dialectmuziek. Alexander Curly scoorde toen net een hit met Guus kom noar huus. Potverdorie, dacht ik, hij is Normaal voor… Gelukkig bleef het bij die ene hit en volgde kort daarna Oerend Hard. Prachtig vond ik dat.’

Het duurt echter nog een paar jaar voordat Paul bij de band komt. In 1983, vlak voor de veldtocht De boer is troef om precies te zijn. ‘Ze hadden me tussentijds nog eens gepolst, maar ik moest toen nog enkele bijvakken halen voor het conservatorium. Dat wilde ik eerst afmaken. Vervolgens haalden ze Alan erbij. Een fantastische gitarist vond ik hem. Later kwamen ze toch weer bij mij uit. Ik voelde me zeer vereerd. Twijfelde geen moment en heb meteen ja gezegd. Dacht aanvankelijk dat ik samen met Alan zou gaan spelen, maar uiteindelijk bleef ik als enige over. Op het conservatorium hebben ze me nooit meer gezien.’

==

==

Fokke de Jong volgt in 1989 Jan Manschot op. Hij vertrekt in 2003 naar De Kast, maar keert in 2005 weer terug op het oude nest.

==

Zijn Drentse roots leveren hem al snel de bijnaam Bartje op, ontleend aan dat illustere mannetje uit de tv-serie dat pertinent weigert te bidden voor bruine bonen. Fokke de Jong treedt in de voetsporen van Jan Manschot, die eind jaren tachtig na een zwaar motorongeluk de band vaarwel zegt. Fokke maakt nog een kortstondig uitstapje naar De Kast, maar is sindsdien weer de stuwende kracht achter Normaal.

Normaal komt hem op het spoor als hij met zijn toenmalige bandje Catfever in het voorprogramma speelt. ‘De jongens van Normaal stonden te koekeloeren aan de zijkant van het podium. Het was de klassieke manier om ontdekt te worden,’ zo herinnert hij zich zijn eerste kennismaking.

Een paar weken later wordt hij gebeld. ‘Of ik naar de Achterhoek kon komen. Jan Manschot was ziek en ze zochten een vervanger voor enkele weken. Tuurlijk wilde ik dat. Te gek, natuurlijk. Maar het bleek een smoesje. Na een of twee repetities kreeg ik namelijk ineens een contract onder mijn neus. Ik was helemaal verbouwereerd. Bleek dus dat Jan ermee ophield.’

Het eerste wat Fokke doet, is zo snel mogelijk verhuizen naar de beschaafde wereld: de Achterhoek. ‘Ik woonde in Groningen op kamers. Tja, in zo’n studentenstad betaal je traditioneel te veel voor woonruimte.’

Hij maakt de gouden jaren van Normaal mee. Maar na ‘veertien jaar en een maand’, zoals hij nauwgezet heeft bijgehouden, komt er een einde aan het avontuur. Doordat Ben het met het oog op zijn gezondheid rustiger aan wil doen, neemt het aantal optredens gaandeweg af.

‘Aangezien ik rond moet komen van de muziek had ik de jongens al eens gezegd dat ik langzamerhand noodgedwongen naar iets anders uit moest gaan zien. Met pijn in het hart, dat wel. Want ik had met Normaal een fantastische tijd meegemaakt.’

Er diende zich onverwacht een vacature aan. ‘Mijn buurman in Zelhem – een fan van zowel Normaal als De Kast, wat een zeer ongebruikelijke combinatie schijnt te zijn – wist me te vertellen dat De Kast op zoek was naar een drummer. Ik heb toen een mailtje gestuurd. In eerste instantie kreeg ik als antwoord dat ze liever een Fries hadden. Omdat je ook in het Fries mee moest zingen. Geen probleem, dat kon ik wel leren, antwoordde ik. Uiteindelijk werd ik uitgenodigd. In totaal zestig drummers hadden ze op auditie.

==

==

Allemaal Friezen. Maar na twee dagen waren ze er al uit en kreeg ik te horen dat de keuze op mij was gevallen.’

Illustratief voor de populariteit van Bartje is de reactie van de fans als het nieuws bekend wordt. De anhangers krijgen de onheilstijding door tijdens de laatste show van de theatertournee. ‘Ben vertelde het aan het eind van de voorstelling. Enige consternatie en boegeroep. Ach, dat begreep ik wel. De fans waren natuurlijk teleurgesteld.’

Lang duurt het avontuur met De Kast echter niet. Door het wegvallen van frontman Syb van der Ploeg zijn op dat moment de hoogtijdagen van de Friezen eigenlijk al voorbij. ‘Terwijl het onderling heel goed klikte.’

Intussen staat Fokke weer regelmatig met Normaal op de planken. Al heeft hij de Achterhoek verruild voor Friesland. Tegenwoordig woont hij vrijwel aan de rand van de Waddenzee.

Waar veel slagwerkers zich uitputten in ellenlange drumsolo’s heeft Fokke er de opmerkelijke gewoonte van gemaakt tijdens de show een mop te tappen. ‘Dat is als grap begonnen. Ik zei een keer tijdens een repetitie dat ik wel, in plaats van een drumsolo, een goede bak wilde vertellen. Ik was dus niet serieus, maar de hele band begon enthousiast te schreeuwen: te gek! Klasse, moet je doen. Nou, toen zat ik er dus aan vast.’

==

==

Kleinen Hendrik

==

Hij reist jarenlang mee in het kielzog van de band. Kleinen Hendrik, zijn echte naam is Hendrik Hietbrink (1924-2001) en hij vormt samen met ‘grote Hendrik’ Haverkamp (de alias van Henkie Wolters) het gezicht van Normaal. Ze zijn een soort mascotte, tijdens liveshows, maar ook tijdens tv-optredens.

Kleinen Hendrik doet zijn bijnaam alle eer aan. Klein van stuk, een glazen oog (gevolg van een ongeval in de houtzagerij) en een bril met enorm sterke glazen. Hendrik Hietbrink, vrijgezel uit het dorp, behoort tot het meubilair van De Pröhs. Voor de anhangers is hij het vleesgeworden boertje van het Achterhoekse platteland.

Van zijn ogen moet Kleinen Hendrik het niet hebben, hij vertrouwt vooral op hogere machten. Reden voor hem om zich zonder blikken of blozen in het verkeer te begeven. Ben: ‘Hij was zo blind als een peerd en had zo’n handaangedreven wagentje. Als Hendrik wegging bij De Prøhs reed hij zonder op of om te kijken de weg op. En als we er wat van zeiden dat hij op moest passen, antwoordde hij steevast: “Mien tied is pas gekommen als God dat wil”.’

Als Hendrik in de mist wordt geschept en langdurig met een heupfractuur in het ziekenhuis belandt, neemt Normaal samen met de verpleegsters het nummer Little Henkie Boy op.

==

==

==

Hendrik Haverkamp

==

Henkie Wolters is als zijn alter ego Hendrik Haverkamp een levende legende in Normaal-kringen. Vernoemd naar Hendrik Wonnink, een van de vele illustere dorpelingen die Hummelo in die dagen rijk is.

Iedereen kent hem als Henkie, maar Henkie is een boom van een kerel van een slordige twee meter. Hij is voor niets of niemand bang. De boerenzoon siert menig optreden van Normaal op, waarbij hij gewapend met hooivork over het podium banjert. Tegenwoordig komt hij sporadisch nog opdraven.

Hendrik heeft overigens nog zijn eigen Haverkampband gehad, waarmee hij in 1995 de cd Datkantochgaa’niet opnam. Uiteraard doet ook Ben een nummer mee. De Haverkampband bestaat nog altijd, maar Hendrik heeft de spotlights intussen vaarwel gezegd.

==

==

==

Abnormaal

==

In de loop der jaren staat Normaal met heel wat collega’s uit de showbizz op de planken. Een van de meest opmerkelijke vrijages is ongetwijfeld die met de Zangeres Zonder Naam. De Koningin van het Levenslied verliest in 1986 tijdens het tv-programma Wedden Dat een weddenschap. En verplicht zich daarmee tot het opnemen van een plaat met Normaal. De band reageert verrast en zegt vooraf niet te zijn ingeseind over de speciale wensen van de smartlappendiva.

Het wordt een vertolking van Rock around the clock, die terug is te vinden op het album Noar ’t café. Ben vindt de combinatie zo gek nog niet. ‘Hoewel we ==

in muzikaal opzicht misschien mijlenver van elkaar staan, is wat we met onze muziek willen een beetje hetzelfde: met muziek zonder fratsen en die we zelf goed vinden de fans een plezier doen. En ik denk dat mensen die zich met het levenslied bezighouden ongeveer hetzelfde tegenkomen als dat waar wij, met name in de beginjaren, tegenaan botsten.’ ‘Ik moest eraan geloven: rock-’n-rollen op mijn oude dag,’ aldus wijlen Mary Servaes.

==

==

Ben nu: ‘Het was tv en dús super doorgestoken kaart. We hadden het nummer weken van tevoren al ingespeeld, terwijl de Zangeres Zonder Naam het vervolgens in haar eigen studio had ingezongen. Later hebben we het samen op tv geplaybackt.’

Het blijft niet bij eenmalig vreemdgaan. In 1990 staan de rockers op de planken met Gert en Hermien, die vooral een reputatie hadden als het gaat om stichtelijke liederen. Twee grotere uitersten zijn op dat moment in de nederpop amper te vinden. Gert Timmerman laat vooraf in De Telegraaf weten dat hij moreel niet zoveel moeite heeft met de vele stripacts tijdens de optredens van Normaal: ‘Een dominee op een naaktstrand blijft toch ook een dominee, haha…’

De høkers zingen tijdens het gezamenlijke optreden het befaamde refrein ‘shalalali, shalalala’ enthousiast mee. Het evangelische paar krijgt de opgelaten vredesduiven op De Dam echter als een boemerang oerend hard terug. Het kost ze namelijk optredens in kerken.

Een ander abnormaal duo: Ben Jolink en Jan Smit. Samen vertolken ze op cd-single De Puik Idee Ballade, een variant op de befaamde Zuiderzeeballade. Waarbij Jan – toen nog Jantje – betekenisvol zingt: ‘Bennie kijk, ik vond op zolder een foto van wat rock-’n-roll bands. Een zooitje ongelikte beren. Is er eentje bij die je kent…?’

De populaire 3FM-deejay Giel Beelen laat in zijn ochtendprogramma veelvuldig weerman Opa Beelen opdraven met spitsvondige meteorologische bespiegelingen. Opa Beelen zou in Hummelo wonen en dus buurman van Ben zijn. Het leidt volop tot speculaties wie nu die Opa Beelen eigenlijk is. Het resulteert uiteindelijk in een duet tussen Giel Beelen en Normaal met de voor de hand liggende vertolking van M’n Opa.

==

Normaal Biertje

==

Het kan niet uitblijven. Als onbetwiste grootverbruikers krijgt Normaal een eigen biermerk. In 1982 ziet Normaal Pilsener het levenslicht.

Bier is in de beginjaren een van de eerste levensbehoeften voor de leden van Normaal. Vrijwel geen filmbeelden of foto zonder dat de overbekende beugelfles van een grote Achterhoekse bierbrouwer pontificaal in beeld komt.

En het is niet alleen voor het oog van de camera’s dat het glas wordt geheven, ook in het dagelijks leven wordt er stevig op los gepimpeld. De meeste bijeenkomsten ontaarden spontaan in wedstrijdjes om elkaar onder de tafel te zuipen. Waarbij Jan Manschot zich regelmatig tot de man met de langste adem ontpopt.

==

Grolsch voelt er weinig voor Normaal te sponsoren. ‘Jullie zuipen ons bier toch wel’, zo krijgen de heren te horen.

==

Een poging om huisleverancier Grolsch als sponsor te strikken loopt jammerlijk op niets uit, onder meer vanwege de strenge regels die in de reclamecode worden gehanteerd. Maar ook omdat de bierbrouwer imagoschade vreest. Grolsch ziet er ook om een andere reden geen heil in. ‘Jullie zuipen ons bier toch wel’, zo krijgen de heren te horen.

Normaal laat het er niet bij zitten en besluit voortaan uit een ander vaatje te tappen. Er wordt een contract getekend met het Limburgse Gulpener Bier, dat voortaan de flesjes Normaal Pilsener afvult. Waarbij Froeling meteen in de contracten met zaalhouders laat opnemen dat in de kleedkamer Normaal Pilsener voor de bandleden klaarstaat. Het bier is – uiteraard – te bestellen via het management.

Behalve dat de distributie te wensen overlaat waardoor het gerstenat lastig verkrijgbaar is, valt het Normaal Pilsener niet echt in de smaak. Zodoende is het uiteindelijk geen lang leven beschoren. Nadat het met veel bombarie was gepresenteerd, verdwijnt het stilletjes weer van de markt. In ’86 volgt een tweede poging met zogenoemd Pötjesbier, waarbij het bier in een curieuze fles zit. Motto: ‘Zo uut ’t pøtje deur ’t strøtje’. Het loopt jammerlijk op niets uit.

In 1993 volgt een ultieme poging, ditmaal met Normaal Bier. Maar de heren blijken toch heel wat meer bedreven in het consumeren van het blondschuimend bier dan het vermarkten ervan.

Ben: ‘We vonden het goed voor de publiciteit, maar we leden ieder jaar fors verlies op dat eigen bier. Godzijdank klopte Amstel aan. Dat was in het jaar dat Grolsch het contract voor de Amsterdam Arena voor moederconcern Heineken wegkaapte. Ha, dachten ze bij Heineken, nu zullen we Grolsch eens terugpakken en besloten ze ons te sponsoren. Dat kwam ontzettend goed van pas. In plaats van dik geld bij te moeten leggen, hielden we er nu tenminste aan over.’

Naast een kortstondige vrijage met Amstel is Normaal al jaren weer terug bij z’n eerste grote liefde.

==

==

De rellen en stunts

Geen band in ons land die zoveel rellen en stunts op het repertoire heeft als Normaal. Bewust of onbewust veroorzaakt. De vliegende start van de band is zelfs te danken aan zo’n incident. Nadat tijdens het tv-debuut achter de coulissen een van de spiegels sneuvelt en de boel compleet uit de hand loopt, zijn het deze scherven die geluk brengen.

==

Normaal is op slag even beroemd als berucht. Net als platenbaas Johnny Hoes wrijft manager Joost Carlier zich opgetogen in de handen. Hij huldigt namelijk het adagium dat het niet gek genoeg kan gaan: ‘Het is allemaal veel te tam,’ port hij zijn mannen regelmatig op om voor wat leven in de brouwerij te zorgen.

Maar Carlier heeft eigenlijk niet te klagen. Vooral die allereerste rel tijdens het tv-debuut voor de opnamen van Avro’s Toppop gaat de boeken in als een van de meest roemruchte in de toch al bloemrijke historie van Normaal. De rel aller rellen.

De stemming is die dag van meet af aan grimmig. Vooral omdat de heren eerst ’s ochtends het glas heffen op de nakende kennismaking met Hilversum en derhalve in een balorige bui verkeren. Bovendien reizen ze bepaald niet zonder vooroordelen over de Gooise Matras af richting het westen.

De assistent-floormanager, die de rotzooi van rondslingerend stro op moet ruimen, maakt luidkeels kenbaar dat ze daarvoor niet is opgeleid. Als ze de band uitmaakt voor ‘kapsonesboeren’ – of woorden van gelijke strekking – slaat de vlam definitief in de pan. De dame in kwestie doet later zelfs aangifte van aanranding. Ben: ‘We scholden haar uit voor knakentemeier. We hebben haar ook nog een beetje geduwd, moet ik toegeven, maar poging tot aanranding…’

Terug in de kleedkamer spoort Hugo Jaartsveld, huisfotograaf van het eerste uur, de mannen aan een spiegel kapot te trappen. Als ze dat weigeren, trapt Hugo zelf maar tegen een gitaarkoffer en doet het glas barsten. Hij heeft zijn begeerde foto.

Wanneer de mannen de studio uitlopen, sneuvelen er onderweg nog wat lichtbakjes. ‘Een tikkeltje verdraaid,’ beweren ze naderhand. Als ze even later het terrein af willen rijden, probeert een portier in uniform de auto tot stoppen te dwingen. Maar de man wordt vol gas bijna ondersteboven gereden en moet springen voor zijn leven. Omdat de portier volgens de overlevering een berucht heilgebaar maakt, roept Ben hem, hangend uit het raam toe: ‘Aan de kant, Adolf.’ Het incident wordt de volgende dag breed uitgemeten in de pers. De ganse natie praat erover mee. Anderhalve ton schade, poging tot doodslag en poging tot aanranding, meldt het journaille. Normaal staat op de kaart.

Ferdi: ‘Er heerste destijds in het land aversie tegen Normaal. Collega-musici vonden het vaak muzikaal niet interessant. Terwijl wij op onze beurt niets moesten hebben van al dat pseudo-intellectuele geneuzel van bands als Alquin en Supersister. Vandaar ook al die baldadigheid in die dagen.’

==

‘We waren voortdurend bezig met het verzinnen van stunts. We wilden onszelf opstoten in de vaart der volkeren.’

==

Hoewel de rel met de gebroken spiegel Normaal spontaan overkomt, ontpoppen ze zich vervolgens tot ware meesters in het regisseren van incidenten. Ben: ‘We waren voortdurend bezig met het verzinnen van stunts. We wilden onszelf opstoten in de vaart der volkeren.’

En dat gebeurt met een fikse portie boerenslimheid. Wanneer er deining ontstaat over een varkensrace in het Twentse Bentelo verschijnen de Normaal-leden prompt aan de start. Na afloop van de Tour de France stappen de heren bij de wielerronde van Twello op de tandem voor een prominentenrace met onder anderen wielerlegende Joop Zoetemelk. En Ben haalt de roddelbladen met ontboezemingen dat de band tijdens een trip naar Afrika aan seksuele onthouding heeft gedaan omdat ze ‘als de dood zijn voor aids’.

‘Met de simpelste dingen scoorden we soms de meeste publiciteit,’ zegt Willem. ‘En dan kregen we naderhand wel eens kritiek van mensen die zeiden van: ja, zo kan ik het ook. Nou, doe het maar eens. Je moet er vaak maar net op komen.’

Maar soms hoeft de band er niets voor te doen en komt alle heisa gewoon aangewaaid. Enkele jaren eerder haalt een rondgestuurde brandbrief, gedateerd 19 november 1975, van de stichting Jeugden Jongerenwerk Eibergen uitgebreid de pers. In de gewraakte brief worden alle jeugd- en jongerencentra in Gelderland en Overijssel gewaarschuwd voor het gevaar Normaal.

‘De liedjes die zij in het dialect ten gehore brengen zijn dusdanig grof en platvloers – het woord weerzinwekkend is misschien beter op zijn plaats – dat dit ondanks de gewijzigde normen van de laatste jaren de normen van het toelaatbare verre overschrijdt. De groep biedt aan te spelen tegen opbrengst van entreegelden zonder uitkoopsom, zodat clubhuisleidingen er wellicht gemakkelijk toe over gaan de groep een avond te laten spelen. Wij achten het gewenst dat u de instellingen in de regio die wel eens gebruikmaken van feestbands, waarschuwt voor deze groep,’ zo staat er in de brief.

De reactie van Normaal is kort en bondig: geheel in stijl wordt de brief afgedrukt in het fanclubblad en met een viltstift voorzien van het commentaar Drietbuul’n!.

Als Normaal speelt in het feestgebouw in Aalten dat plaats moet maken voor het nieuwe gemeenschapscentrum De Pol, laat Carlier affiches drukken met de tekst ‘Wordt het feestgebouw dan eindelijk afgebroken?’ Dat is niet aan dovemansoren gericht. De fans nemen alvast een voorschot op de werkzaamheden.

Willem, overigens ingezetene van Aalten: ‘Nou, dat wás wat die avond. De wc-potten werden van de vloer gerukt, leidingen lagen los, radiatoren vernield. En er lag werkelijk zo’n laag glas,’ zegt hij, terwijl hij zijn handen een slordige dertig centimeter van elkaar houdt. ‘Ik stak even mijn hoofd buiten de deur. Kabam! Had meteen een dreun te pakken.’

De slopershamer hoeft er nadien alleen nog maar aan te pas te komen om de laatste restanten van het pand tegen de vlakte te werken.

Manager Joost Carlier laat zich ook niet onbetuigd. Hij zorgt ervoor dat de uitreiking van de eerste gouden plaat voor debuutelpee Oerend Hard niet onopgemerkt voorbijgaat. Platenbons Johnny Hoes en zijn familie zijn er hoogstpersoonlijk voor naar de Achterhoek afgereisd. Juist op het moment suprême wordt discotheek De Woage in Halle, waar het festijn plaatsheeft, door een vermeende stroomstoring in het duister gehuld. Nadat het podium met een donderend geraas in elkaar stort, flitsen de lampen weer aan. Johnny Hoes en de bandleden rollen over de grond. Een ideetje van Carlier, die de roadies had geïnstrueerd om met een ruk aan een touw de bühne op het juiste moment te doen bezwijken. Voor het oog van de vaderlandse pers en de snorrende camera’s, uiteraard.

Ferdi: ‘Alles was van tevoren zorgvuldig uitgekiend. Niemand raakte gewond. Johnny Hoes was op dat moment immers al een man op leeftijd.’

Vooral in de beginjaren moedigt Ben tijdens de losbandige optredens de bierconsumptie luidkeels aan. Bier behoort nu eenmaal tot de eerste levensbehoeften voor de rock-’n-roll. Maar het gaat meermalen mis als fans op de terugweg van een optreden bij ongelukken betrokken raken; in een enkel geval zelfs met dodelijke afloop.

Ook in een ander geval gaat het op tragische wijze mis. In die dagen heeft de band een vrachtwagen met op de achterzijde een doodskop geschilderd, met daaronder de tekst Kiek Uut Normaal. De truck staat geparkeerd langs de kant van de weg in Harreveld, bij het huis van de chauffeur, wanneer iemand in het donker met zijn motor er achterop klapt en zich te pletter rijdt. Met een BSA nota bene. Willem: ‘Vreselijk natuurlijk. De volgende dag is die doodskop meteen overgeschilderd.’

Voor Ben zijn de ongelukken aanleiding om op de rem te trappen en tijdens de optredens het overmatige drankgebruik voortaan wat minder uitbundig te propageren. Niettemin is de toon gezet. Meerdere keren komt het voor dat burgemeesters optredens willen verbieden vanwege de manier waarop het er tijdens de optredens aan toegaat.

In 1979 wordt in Hoogeveen een optreden verboden. De burgemeester ziet de komst van de Achterhoekers bepaald niet zitten. Een groep fans gaat daarop met spuitbus op pad en bekladt uit protest gebouwen, waaronder enkele kerken.

Normaal stapt naar de rechter en vecht het uit tot aan de Hoge Raad. Het hoogste rechtscollege in ons land oordeelt uiteindelijk dat de vergunning ten onrechte is geweigerd. Een precedent is geschapen. Drie jaar later krijgt Normaal daarom wel een vergunning om er te spelen. Het loopt echter compleet uit de hand. Een twintigjarige bezoeker wordt neergestoken en overlijdt. Er vallen acht gewonden. Het incident doet zich vele uren na het optreden voor (Ben: ‘Toen de band thuis allang lag te slapen.’), maar het is koren op de molen van de criticasters. In Nunspeet valt een zwaargewonde bij een steekpartij. Normaal is er de eerstvolgende jaren niet meer welkom.

De incidenten komen hard aan bij de mannen. Het mag er dan ruig aan toegaan tijdens de shows, dergelijk leed is het allerlaatste wat ze willen.

Maar Jolink en zijn mannen komen ook op andere wijze in het nieuws. Normaal weet als geen ander in te springen op de commotie die in die jaren vrijwel structureel ontstaat wanneer de komst van de band wordt aangekondigd. De burgemeester van Valkenburg verbiedt een optreden omdat – naast het optreden van Normaal – ook een show wordt aangekondigd van een topless damesorkest en enkele schaars geklede vrouwen, die het in een moddergevecht tegen elkaar op zullen nemen. De rechter oordeelt echter dat het toch door mag gaan.

De pastoor van de Werenfriduskerk in Zieuwent komt in het geweer omdat op de nieuwste kerst cd-single Maria met blote borsten bij een kerststal staat afgebeeld. Normaal zou tijdens een aangepaste kerkdienst enkele liedjes ten gehore brengen ten bate van een inzamelingsactie voor het lekkende kerkdak. Het geplande optreden wordt bij het ontwaren van het cd-hoesje met een topless Maria acuut afgeblazen.

Een Amsterdams fotomodel sleept Normaal voor de rechter. Nadat ze zich heeft laten vereeuwigen op de motor met Ben en Hendrik Haverkamp is ze des duivels als de foto zonder haar toestemming opduikt in een erotisch getint blaadje. In kort geding worden manager Froeling en de fotograaf veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van vijfduizend gulden. ‘Naaktmodel pakt Normaal’, luidt een van de koppen.

==

==

In 1984 ontstaat opschudding over de single Politiek, waarin Normaal met z’n inmiddels welbekende fijnzinnige bespraaktheid uithaalt naar de parlementariërs op het pluche. ‘Op seks beluste dronkaards en zakkenvullers’. Het leidt tot een boycot door meerdere zenders. Als radiocoryfee Frits Spits (‘heel goedkoop, nutteloos geschreeuw en botte grappenmakerij’) zich kritisch uitlaat over de single, leidt dat weer tot een tirade van Ben: zijn specialiteit. De radioboycot die volgt, werkt averechts. De plaat mag dan in de ether niet te horen zijn, het vinyl vliegt als zoete broodjes over de toonbank. Platenmaatschappij wea spreekt zelfs van ‘een van de grootste krakers in het hele Normaal-repertoire’.

Ben: ‘Het is later trouwens weer helemaal bijgelegd met Frits Spits. Ik ben nog meerdere keren bij hem in de studio geweest. Natuurlijk schreeuwde ik moord en brand toen onze plaat werd geboycot. Nu zeg ik dat Spits voor een deel eigenlijk wel gelijk had. Het was toch wel een ongenuanceerd, cynisch afzeikstukje van onze kant. Maar al die pr kwam ons uiteraard goed uit.

==

Ben over de censuur: ‘We waren dol op die piepjes op de radio al riepen we dat we het een schande vonden.’

==

Net zoals onze nummers meermalen werden gecensureerd. “Een eenvoudige boerenpiiieeep”, bijvoorbeeld. We waren dol op die piepjes op de radio. Daar bewezen ze ons een enorme dienst mee. Een geschenk uit de hemel vonden we het. We riepen om het hardst dat we het een schande vonden, maar intussen deden we dat met een innerlijke glimlach en handenwrijvend.’

En dan is daar nog burgemeester Cootje van Beukering-Dijk van Terschelling die in de zomer van 1989 haar eiland tot verboden gebied verklaart. Zij vreest dat de lokale politiemacht niet berekend is op eventuele ongeregeldheden.

Ben en consorten laten zich inschepen en gaan hoogstpersoonlijk op de thee bij de ‘burgermoeder’. Haar voornaamste reden: ze vreest dat een beruchte motorbende in het kielzog van de band de oversteek zal maken.

‘We werden uitgenodigd bij de burgemeester,’ zegt Willem. ‘Kregen allemaal een glaasje melk. Ja, melk. We hadden voor haar de “Ik vuul mien zozozo-trofee” meegenomen. Een trottoirband met een tegel. Een gevaarte van een kilootje of zestig. Dat legden we op haar bureau. Allemaal krassen erop.’

==

==

Er wordt een compromis gesloten. Normaal krijgt een vergunning op voorwaarde dat de band een eigen ordedienst meebrengt. De burgemeester wordt na afloop benoemd tot lid van ‘Het Gilde van de Gulden Greep’, een gezelschap dat ooit is opgericht ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de band (‘met als doel enig licht in deze toch al duistere tijden te brengen’). De vaderlandse media storten zich in deze hoogtijdagen van de komkommertijd massaal op de affaire.

Het veelbesproken optreden vindt uiteindelijk alsnog doorgang. Ben: ‘Als we geen toestemming hadden gekregen, hadden we opgetreden onder de naam Halvu (Høkers Aller Landen Verenigt U, red.), de naam van ons eigen voetbalteam.’

Want Normaal heeft een noodscenario achter de hand. Terwijl de onderhandelingen met de burgemeester nog in volle gang zijn, heeft de band namelijk in het diepste geheim voor het gezelschap Halvu bij feestzaal De Rustende Jager een vergunning aangevraagd én gekregen. Ook juridisch heeft de band zich ingedekt. De naam Halvu is officieel bij de notaris vastgelegd. In de auto’s van leveranciers die de winkeltjes op het eiland bevoorraden met levensmiddelen worden de instrumenten het eiland op gesmokkeld.

Wanneer het optreden in amusementsgebouw Dellewal door de politie zou worden afgebroken, zou de band binnen de kortste keren bij De Rustende Jager de show vervolgen. Waarbij Normaal incognito, kaal in dit geval, het podium zou betreden.

Maar het blijkt dus uiteindelijk alle-maal niet nodig. De vier man sterke politiemacht hoeft niet eens in actie te komen en burgemeester Cootje komt zelfs hoogstpersoonlijk nog even een kijkje nemen. Het gaat er allemaal heel gemoedelijk aan toe.

Ben, die het optreden die avond kaal, met een plastic muts over zijn hoofd, begint: ‘Alle ellende was begonnen omdat de burgemeester bang was dat een bepaalde motorclub het optreden bij zou wonen. Maar die waren niet eens van de partij. Ze hadden namelijk de laatste boot gemist…’

==

==

Ben en zijn mannen zijn er telkens als de kippen bij om met ludieke stunts olie op het smeulende mediavuur te gooien. De aftrap voor de veldtocht ’92 wordt gegeven in nachtclub Baccara, te midden van bubbelbadende dames.

Paul Kemper: ‘Op de terugweg reed Ben in Zelhem zo’n kastje omver. Half Zelhem zonder kabel-tv.’

En geen enkele journalist zal zich na een bezoek aan Normaal ooit hebben kunnen beklagen dat hij of zij met een blocnote zonder prikkelende citaten weer huiswaarts is gestuurd. In een tijdperk dat de term oneliner nog niet eens is uitgevonden, schudt Ben ze reeds achteloos uit zijn mouw.

Ben in De Høkbiebel: ‘Het aardige van Normaal is dat we om de een of andere reden altijd van de ene in de andere gebeurtenis rollen. De ideeën voor Normaalnummers ontstaan in het gewone dagelijkse leven. En dat wij soms opvallen kan ook veroorzaakt worden door het onopvallende bestaan van anderen. Wij verzinnen écht niet dat ons optreden op Terschelling gevaar zou kunnen opleveren omdat er te weinig politie op het eiland is. Dat bedenkt een burgemeester. Vervolgens halen we de publiciteit omdat we aanbieden met eigen agenten naar Terschelling af te reizen en de burgemeester een handje te helpen. Normaal is gewoon creatief in dat soort zaken.’

De nationale eer van ons land is later in het geding wanneer Normaal zichzelf beschikbaar stelt voor het Eurovisie Songfestival van 1992 in Zweden. Vooral als manager Martin Jansen tijdens een radio-uitzending op weinig subtiele wijze vraagtekens plaatst bij Willeke Alberti, wier naam wordt genoemd als mogelijke kandidate namens ons land. Of, zoals hij dat in zijn bewoordingen stelt: ‘Wat moet Nederland nou met zo’n oude gebaksdoos?’

Ben: ‘Ik ben beslist geen liefhebber van de muziek van Willeke Alberti, maar dat deed me toch zeer. Willeke is een aardig mens. Dat Jansen tegen het songfestival trapte, vond ik wel leuk want Nederland maakt zichzelf ieder jaar opnieuw belachelijk. Tot op de dag van vandaag. Daarmee had Jansen wel een punt. Maar om nou zo tekeer te gaan tegen Willeke Alberti… Toen ik haar later nog eens tegenkwam heb ik persoonlijk mijn excuses aangeboden. Ik zei dat ik het allemaal niet bedacht had. Of ze er begrip voor had? Nooouuu… Ze deed het lachend af, maar ze vond het overduidelijk niet leuk. En ja, waarom zou ze mij op mijn woord moeten geloven? Iedereen dacht immers dat ik erachter zat. Zoals ik achter de meeste stunts en ideeën zat.’

Normaal mobiliseert intussen alle fans. De anhangers worden opgeroepen de Nederlandse organisatie van het Songfestival te bestoken met brieven met het verzoek om Normaal namens ons land uit te zenden.

De band gaat vooruitlopend daarop alvast twee dagen ter plaatse poolshoogte nemen. Om na te gaan of het Songfestival wel wat voor hen is. Ben: ‘We keken bijvoorbeeld of de kleedkamer groot genoeg was. Maar dat was-ie niet, zeiden we brutaalweg. We waren immers een complete band. En we lieten weten dat we ook niet van het orkest gebruik wensten te maken. Nou, ze wisten niet hoe ze het hadden.

Wat een ongelooflijk duur land trouwens, dat Zweden. We bestelden er drie Akvavit (een berucht sterk drankje, red.) en drie bier. Eerst kwam die barman de Akvavit brengen. Vervolgens vroeg hij voor wie het bier was. Dat was dus ook voor ons. Die man kreeg het haast te kwaad. Zo’n bestelling had hij nog nooit meegemaakt.

Geen wonder dat de mensen in dat land óf alcoholist óf geheelonthouder zijn. En werkelijk álles is er duur. We maakten een rondje door de stad en verwonderden ons over de prijzen. Tot we op een gegeven moment voor een etalage stonden. Goh, de prijs voor dat kostuum viel nog wel mee, zeiden we tegen elkaar. Omgerekend 150 gulden. Tot we nog eens wat beter keken. We stonden voor een stomerij. Dat bedrag was je alleen al kwijt om het pak schoon te laten maken…’

Ben en zijn gevolg hangen Malmö vol met Normaalposters. De actie blijft bepaald niet onopgemerkt bij de Zweedse pers. De landelijke kranten berichten erover en Ben moet op de Zweedse radio zijn verhaal doen.

Fokke de Jong, die intussen de plaats van Jan Manschot heeft ingenomen: ‘Tjonge, dat zou een stunt zijn geweest wanneer wij zouden zijn uitgezonden. Tegenwoordig kan het niet gek genoeg tijdens het Songfestival, maar in die dagen ging het er allemaal nog heel gezapig aan toe. We hadden al bedacht dat we de eerste tien seconden een heel keurig liedje zouden spelen. Daarna zouden we onze kleren uitgooien en in een hempie met tattoos ’t Is kloot’n hier inzetten.’

Ben: ‘Het was uiteraard één grote pr-toestand, maar we wilden wel degelijk een statement maken. Nederland maakt zich jaar na jaar te schande met belachelijke inzendingen. En dat is het werk van Conamus, of Kontanus zoals ik het noem. Die stichting is opgericht ter promotie van de Nederlandse muziek. Daarvoor heeft ze een percentage van de Buma/Stemra-gelden tot haar beschikking, een gigantisch bedrag. En vervolgens wordt dat dus besteed aan pak ’m beet de kleding van De Toppers. Nou, dát is een geruststellend idee. Dat is gvd nog eens welbesteed geld, of niet dan? Dat De Toppers van míjn geld in die kleding worden gestoken. Of neem nu dat ‘Shalalie’. Toen ik dat in het Journaal zag, dacht ik eerst dat het om die oude hit van Gert en Hermien ging. Alle duiven op De Dam…

We zijn destijds behoorlijk tekeergegaan, maar tot op de dag van vandaag sta ik er nog steeds achter. Het Eurovisie Songfestival is verworden tot een nationaal schandaal. Het is één grote beschamende vertoning.’

Een ander sterk staaltje van rockmarketing is – wat is gaan heten – ‘het plasincident’. Na een feestje in januari 1995 net over de grens in het Duitse Oeding, dient zich op de terugweg hoge nood aan. Besloten wordt tot een sanitaire stop bij de grensovergang Kotten, buurtschap van Winterswijk. De heren ledigen hun blaas tegen een woning, in de veronderstelling dat het om een verlaten grenskantoor gaat. Als even later vuurpijlen en een zware vuurwerkbom de nachtrust verstoren, bellen omwonenden de politie met de verontrustende mededeling dat er wordt geschoten bij de nabijgelegen seksclub La Rose.

Willem: ‘We waren een dagje op pad geweest. Naar een Duitse boerderij. Van Bauer Ewald. Daar kon je lekker eten. Bovendien hadden we flink wat ingenomen. Een maat van Ben was ook mee die dag. Hij dacht dus dat het een leegstaand huis was waar hij tegenaan stond te pissen, maar er woonden mensen. Die man kwam naar buiten en liet zijn bouvier los. Toen was het hommeles. Ben had wat vuurwerk bij zich en na een hoop knallen en geknetter reden we verder.’

De politie zet de achtervolging in. Ter hoogte van Zelhem worden de wildplassers staande gehouden en op de bon geslingerd. Willem: ‘We wilden eigenlijk met z’n allen naar bordeel ’t Oude Haasje bij Haaksbergen, maar het sneeuwde en hagelde. Uiteindelijk gingen we daarom toch maar richting Achterhoek. Waar we dus staande werden gehouden. Het enige wat die agenten wisten, was dat iemand met een rode jas tegen dat huis had staan te urineren. Nu droeg Paul die avond een rode jas. Hij dreigde te worden meegenomen naar het bureau, maar uiteindelijk liep dat met een sisser af.’

De volgende dag reist de voltallige band naar het politiebureau van Winterswijk om hun excuses aan te bieden. Met een enorme taart én uiteraard het vaderlandse journaille in het kielzog. Wat begint als een onschuldig akkefietje wordt opgeblazen tot een affaire van nationale importantie. ‘We hebben er nog een carnavalssingle over gemaakt,’ zegt Willem. ‘Met als titel Wi-j goat noar Winterswiek (onder de naam de Halvu Hoeliguns, red.). Waarin alle avonturen van die avond nog eens werden bezongen.’

De laatste jaren lijkt het er wat milder aan toe te gaan. De mannen worden ook een dagje ouder en lijken hun wilde haren te hebben verloren. Al komt in 2006 de SGP in Staphorst nog wel in opstand tegen een gepland optreden in die plaats. De streng christelijke partij wil met een kruistocht Normaal buiten de gemeentegrenzen houden, ondermeer vanwege de alcohol en het taalgebruik. Ben: ‘Waar ik dan wel weer respect voor had, was dat de SGP-wethouder voor de tv-camera’s met mij de discussie aanging.’

==

Het aantal muzikale voorbeelden van Ben is legio. Maar zijn allergrootste inspirator op tekstueel gebied is toch wel De Pröhs, de markante eigenaar van De Tol. Dit dorpscafé in de buurtschap De Wittebrink dient jarenlang als uitvalsbasis voor Normaal.

==

Die allereerste kennismaking met Bennie Praastink, zoals De Pröhs bij de burgerlijke stand staat ingeschreven, staat in Bens geheugen gegrift. ‘We maakten een wandeling op zondagmiddag. Mijn toenmalige vrouw Anneke en ik, samen met Ferdi en Lida. Met Ferdi zat ik toen al in een bandje, maar het was nog niet allemaal super-serieus. Twee kinderwagens, twee schurftige hondjes.’

‘We zaten daar in een hoek van het café. Stelletje van die hippies, in hippiekleding. De jongens die er zaten kende ik uit het dorp. Ik ken hun namen nog. En het sprekken dat ze deden, ging niet altijd even christelijk, daar op die zondagmiddag. Er zat een echtpaar aan een tafeltje wat te drinken. Dat verliet op een gegeven moment het pand. Duidelijk vanwege het taalgebruik. Er stonden nog twee glazen op tafel. Eén vol, één halfvol. De Pröhs kwam eraan, pakte ze op en goot de inhoud naar binnen: “Zo, de kladden (restjes, red.) bunt veur de caféholder.” Ik was totaal beduusd. Geweldig, vond ik dat.

Toen nam ik me al voor: daar ga ik morgen weer naartoe. Maar dan in mijn eentje, zonder de hippiefamilie. “Ie bunt er toch ene van Jolink?,” vroeg hij die volgende dag. Het ijs was meteen gebroken. Na de eerstvolgende repetitie nam ik de rest van de band mee naar De Pröhs. Wilde ze beslist kennis met hem laten maken.’

De Pröhs is in de daaropvolgende jaren een enorme bron van inspiratie. ‘Niet zozeer als het gaat om de identiteit die we ons toen verwierven, maar hij was wel goed voor een enorme hoeveelheid teksten. Een geweldige kerel, met een explosieve hoeveelheid verhalen en onnavolgbare humor.’ De cliëntèle hangt aan zijn lippen, wanneer De Pröhs weer eens op de praatstoel plaatsneemt. ‘Hij kon prachtig vertellen. En acteren vooral. Als hij zijn verhalen opdiste, kon hij daar een hele middag over doen en had hij het hele café nodig.’ Ben staat op en doet voor hoe de kroegbaas zijn hele lichaam gebruikte om zijn woorden kracht bij te zetten. En wanneer De Pröhs niet bezig is met het voordragen van anekdotes, is hij wel druk met zijn geheime zender, motorracen en het stropen. Hij krijgt naar verluidt uiteindelijk zelfs een jachtakte omdat de moedeloze boswachter er maar niet in slaagt hem te betrappen. Zijn lijfkreet: ‘As ’t mag, is d’r niks an!’

De Pröhs wordt slechts 56 jaar oud. Op 11 juli 1985 rijdt hij met zijn auto tegen een lantaarnpaal. Vermoedelijk getroffen door een hartstilstand achter het stuur. Hij wordt door de bandleden van Normaal naar zijn laatste rustplaats gedragen. Dat was De Pröhs’ laatste wens.

==

Bennie Migchelbrink is het stille, maar o zo effectieve tekstuele brein achter de schermen van Normaal. Samen met plaatsgenoot Bennie is hij verantwoordelijk voor menig Normaalklassieker.

==

Hij wordt begin jaren tachtig, nadat Ferdi de band heeft verlaten, gevraagd een keer bij Ben langs te komen. En hoewel de voormalig drummer van De Stèakers voornamelijk de man van de teksten is, wordt er een nieuwe koers ingeslagen. De boerenrock wordt vanaf nu steeds vaker vermengd met feestmuziek, Egerländer en onvervalste hoempapa.

De eerste avond dat hij met Ben rond de tafel gaat, is het meteen al raak. ‘Ik geloof dat we Mama woar is mien pils? en Oh oh, Bennie wat dom geschreven hebben,’ vertelt hij in de Anhangerschapbode, het fanclubblad van Normaal. ‘We zijn vanaf toen teksten en ideeën blijven uitwerken. We gaan er soms samen op uit. Naar Vlaanderen bijvoorbeeld, waar de mensen gemoedelijk en gezellig zijn. Dan werken we aan nieuwe liedjes.’

Het moeilijkst is om het door het hoofd spokende idee duidelijk te maken aan de ander. ‘Dat is de crux. Je moet het speciale in dat idee – wat het liedje bestaansrecht geeft – duidelijk zien te maken. Ik kan geen muziekinstrument bespelen en daarom zing ik het voor. Bennie probeert dan de melodie op te pikken en zo komen we langzaam tot een liedje. Wij werken nu al jaren samen. En dan leer je ook open te zijn naar elkaar. Niet alleen als liedjesmaker en artiest, maar ook als vrienden. Als je niet openstaat voor de ander, kun je ook samen geen liedjes maken.

Het komt wel eens voor dat Bennie een andere kant op wil met een tekst dan ik. Maar dan zeg ik ook dat ik het zo niets vind. Het gebeurt ook dat een liedje door de opname in de studio een extra impuls krijgt. Stille getuugen is zo’n liedje, dat krijgt met zo’n orgeltje, waar je met je voeten op pompen moet, een prachtige sfeer.’

Hij koestert vooral goede herinneringen aan Het is stil. Een single die Normaal opnam voor de door MKZ-getroffen boeren. Volgens hem is Het is stil de Migchelbrink-compositie bij uitstek. ‘Dat schreef ik ’s ochtends vroeg en diezelfde avond speelde Normaal het al tijdens het speciale concert voor de getroffen boeren. Ik heb op dat liedje veel reacties gehad. Het is recht uit het hart geschreven.’

Hij is er de man niet naar om in de spotlights te staan. ‘Op het podium zul je mij niet zo snel zien. Ben riep een keer tijdens een theaterconcert dat ik in de zaal zat. Toen ben ik wel even dat podium opgeklommen, maar ik was er ook zo weer af. Ja, achteraf had ik wel honderd ideeën over wat ik had moeten zeggen en wat ik had moeten doen, maar op zo’n moment heb ik dat niet. Ik ga een keer of twee naar een tentoptreden. Dan scharrel ik achter het podium lekker rond. Ik hoef echt niet vooraan te staan. Ik geniet dan van alles en nog wat en vooral van mijn onbekendheid.’

Erkenning is dus niet zijn drijfveer. Al streelt het hem wel wanneer een nummer van hem wordt opgenomen. ‘Dan is het pas echt af. Je weet ook dat je je er dan niet gemakkelijk vanaf kunt maken. Bennie wilde het meteen allemaal keurig regelen. Ik interesseer me helemaal niet voor het geld. Ik vind het alleen al mooi dat ik mijn ei kwijt kan. Van dat cijfercircus eromheen, heb ik al helemaal geen kaas gegeten. Ben overigens ook niet.’

Niettemin raakt hij uiteindelijk aangesloten bij de Buma/Stemra. ‘Na verloop van tijd kreeg ik plotseling geld overgemaakt op mijn rekening. Nou, dat waren aardige bedragen, waarmee ik mijn huisje op kon knappen. Maar een jaar later kwam de fiscus en die ging enorm moeilijk doen. Ik moest aan een ambtenaar uitleggen hoeveel uur arbeid ik verrichtte voor die inkomsten. Iets wat absoluut niet met een prikklok bij te houden is. Dat gaf een hoop gedoe. Dus daarom gingen een paar jaar lang alle Buma-inkomsten rechtstreeks naar de belasting. Nu heeft manager Dick van Berkum dat gelukkig allemaal netjes voor mij geregeld. Mensen zoals ik moeten niet lastiggevallen worden met getallen. Die zitten enkel ideeën in de weg.

Ik weet ook echt niet meer wanneer ik een bepaald liedje heb geschreven en in welk jaar dat is uitgekomen. Ben weet dat allemaal nog precies. Met jaartal erbij. Soms vraag ik bij de Buma een lijst van liedjes die allemaal op mijn naam staan. Dan kan ik echt met verbazing naar sommige titels kijken. Goh ja, dat liedje heb ik toen ook gemaakt…’

==

Marathon van New York

==

Het sportieve hoogtepunt in het bestaan van Normaal is op 5 november 1989. Ben, Paul en Hendrik Haverkamp voltooien op die dag de marathon van New York. Ben en Paul zijn benaderd namens het comité ‘Hartlopers’, dat geld inzamelt voor hartapparatuur voor het Streekziekenhuis Koningin Beatrix in Winterswijk.

Ben traint zich ‘de pestpokken’, evenals Paul. Maar ook Hendrik Haverkamp biedt zich spontaan aan. Die laatste maakt zich vooraf weinig zorgen. Op school behoorde hij immers tijdens de gymlessen steevast tot de allersnelsten van het deelnemersveld. Maar de 42,195 kilometers zijn toch wel andere koek. Zeker omdat Hendrik intussen een slordige honderd kilo schoon aan de haak weegt. Vijf uur en drie kwartier doet hij erover.

Vooraf liet hij luidkeels weten de laatste paar kilometer op klompen te zullen afleggen. Maar de voeten zijn tijdens de helletocht dusdanig opgezet dat het meegebrachte, oerhollandse, robuuste schoeisel simpelweg niet meer past.

==

==

==

==

Bóéruhn

Een ding staat voor Ben vanaf het allereerste begin vast: Normaal moet een ijzersterk imago hebben. De aandacht op je vestigen als beginnend bandje is vaak nog vele malen belangrijker dan goed muziek maken. Imagebuilding noemt hij het en hij ziet het als zijn sterke kant. Als Normaal het hele land aan z’n voeten wil krijgen, dan levert dat aan de andere kant van de IJssel onvermijdelijk problemen op. Immers, zo is Ben in zijn Amsterdamse tijd wel duidelijk geworden: vanuit het Randstadperspectief bezien wordt alles en iedereen met een accent beschouwd als boer. Hoewel sommigen alles achter de IJssel zullen blijven beschouwen als afvallige provincies, is er de afgelopen jaren ontegenzeggelijk veel veranderd. Mede met dank aan de rock van de mestvaalt.

==

Feitelijk is Willem Terhorst het enige bandlid dat is opgegroeid op de boerderij, maar Normaal koketteert vanaf de start met z’n agrarische roots. Als ze dan boeren willen, dan kunnen ze die krijgen ook!

Jan Manschot: ‘Het credo was altijd “Ik ben maar een eenvoudige boerenlul en doar schaam ik mien niet veur”. Waarmee we het opnamen voor het platteland ten opzichte van de Randstad. Het gevolg vooral van Bens frustraties ten opzichte van Amsterdam. Bens wraak, zeg maar. Zeker in de jaren zeventig was het zo dat, wanneer je niet uit Amsterdam kwam, je niets voorstelde.

Gaandeweg werd dat accent alsmaar versterkt. Dat werd voor een deel in gang gezet met de single De boer is troef. Van de scheldnaam boer maakten we een geuzennaam. Terwijl eigenlijk niemand van de bandleden, behalve Willem dan, iets had met het boerenbestaan. Wellicht dat commerciële overwegingen een rol hebben gespeeld. Al is

dat nooit zo expliciet besproken tijdens een vergadering of zo. Het groeide vanzelf. Het klinkt misschien wat groots en pretentieus, maar we hebben toch heel wat betekend voor de emancipatie van het platteland.’

Het boerenimago wordt vooral versterkt na de gezamenlijke vakantie van Ben en Jan in oktober 1982 in Noorwegen. Ben ruikt in die dagen aan het boerenbestaan, zo vertelt Jan. ‘Ik merkte dat Ben toe was aan vakantie. Nu heb ik wat contacten in Noorwegen en nodigde Ben uit om mee te gaan. Boeren sturen daar hun schapen in het voorjaar de bergen in, waarna ze die aan het eind van de zomer weer naar binnen halen. Ben en ik hebben die vakantie in een hut doorgebracht en hebben een boer, die Per heette, geholpen met het zoeken naar zijn schapen. Daar hebben we toen samen De boer is troef geschreven. We hadden een gitaar bij ons en als we dan ’s avonds terugkwamen van de schapenweiden zaten we te praten en nummers te schrijven. Ben roept nog altijd dat het zijn mooiste vakantie ooit is.’

Het platteland speelt vanaf dan een nóg prominentere rol in de teksten van Normaal. Het agrarische leven wordt verheerlijkt. Waarbij er niettemin volop kritische aandacht is voor de keerzijde van het harde labeur. Zeker in de afgelopen decennia, in een tijd waarin melkquota en mineraalboekhouding het leven op de boerderij regeren en veterinaire ziektes de veestapels teisteren.

Normaal komt in 1997 in het nieuws als de varkenspest de kop op steekt. Wanneer na uitbraken in het zuiden van het land de gevreesde ziekte ook in het oosten opduikt in Toldijk en Dalfsen – waar de band regelmatig optreedt – wordt met de beschuldigende vinger richting de Normaal-fans gewezen als verspreiders van het virus.

Enkele verontruste boeren uit de buurt – nota bene ‘eigen volk’ dus – kondigen vooraf aan het optreden in Velswijk te zullen saboteren door ludieke acties te houden. Er klinken echter ook geluiden over harde acties: het opwerpen van blokkades in de vorm van brandende hooiwagens.

Uiteindelijk houden de actievoerders zich die avond koest. Ook omdat de organiserende carnavalsvereniging De Doldraaiers op last van de gemeente voorzorgsmaatregelen treft. De feesttent en de vloer moeten worden ontsmet en bij de ingangen komen bakken met ontsmettingsmiddel te staan, waarin de bezoekers hun schoenen moeten reinigen. Maar ook moeten auto’s over ontsmettingsmatten rijden, terwijl stro en hooi niet mee naar binnen mogen. Urineren in de weilanden is ten strengste verboden. Daartoe worden mobiele toiletten en urinoirs opgesteld.

Veehouder Arnold Maalderink, die binnen een straal van een kilometer van het feestterrein in Velswijk woont, laat destijds in Dagblad Trouw weten niet te vrezen voor het voortbestaan van zijn boerderij: ‘Ik ben Normaal-fan. In Toldijk was ik ook van de partij. Ik heb daar minstens twintig varkensboeren gezien, bij wie later geen varkenspest is gecon-stateerd. Er zijn zoveel factoren die verantwoordelijk kunnen zijn voor het overbrengen van het virus. Een verband met Normaal vind ik vergezocht. Dan zou je ook geen kerkdienst meer kunnen bijwonen. Daar komen ook allemaal boeren bijeen. Boeren zijn verstandig genoeg om niet met smerige klompen naar het concert te komen. Nee, laat mij maar lekker genieten van Normaal.’

En hoewel deskundigen de theorie dat het virus tijdens Normaalconcerten kan worden verspreid naar het rijk der fabelen verwijzen, duikt het verhaal hardnekkig telkens weer op in de media. Dit tot ergernis van Ben, die zegt er ‘strontziek’ van te worden.

In 2001, tijdens de hoogtijdagen van de MKZ-crisis, nemen de autoriteiten echter geen enkel risico. Een deel van de Supertent-tournee moet worden afgelast. De band duikt de studio in, neemt de single ’t Is stil op de boerderij op en geeft een speciaal akoestisch ‘hart onder de riemconcert’ voor de getroffen boeren. De opbrengst gaat uiteraard naar het goede doel. Als de Tros een grote MKZ-televisieactie houdt, is Ben medepresentator. Hij wordt meer en meer het boegbeeld van agrarisch Nederland.

Over die rol als pleitbezorger: ‘Dat is gaandeweg zo gegroeid. Dat was ik nog niet toen we met Normaal begonnen. Maar omdat ik in het dialect zing, word je onmiddellijk voor boer uitgescholden. Ik ben goed in pr. Ik dacht: ah, boeren, dus we noemen wat we doen boerenrock. Toen kreeg ik brieven van boeren die grote problemen hadden. Tot zelfmoord aan toe. Voordat ik het in de gaten had, was ik tot spreekbuis van de boeren gebombardeerd. Toen ben ik me erin gaan verdiepen.

Tegenwoordig word ik steeds vaker gevraagd vanuit agrarische hoek. Ik ben bijvoorbeeld ambassadeur voor Varkens in Zicht. Of ik word gevraagd een woordje te doen tijdens een vergadering van de landbouworganisatie LTO. Of moet een optreden verzorgen ter onderbreking van een of andere agrarische vergadering.’

Tijdens de dertigste verjaardag van Normaal in 2005 in Lochem wordt er een groots opgezet symposium gehouden rond het thema ‘De boerentoekomst begint op 05-05-05’. Er wordt onder meer gediscussieerd over de leegloop van het platteland. Het is aan de orde van de dag: boeren die het niet meer zien zitten en hun bedrijf, vaak al generaties lang binnen de familie, aan de kant zetten. Ben: ‘Boeren worden door de steeds strengere wetgeving gedwongen tot schaalvergroting. Alleen de hele groten blijven over, de kleinere moeten stoppen.’

Ben gruwelt van die ‘ontboering’ van het platteland: ‘Dan komen er dus van die artsen uit het westen met hun tweede of derde vrouw, meestal de secretaresse. Rijdend met hun PC Hooft-tractor struinen ze het platteland af op zoek naar (Ben verheft zijn stem) “een leuk boerderijtje”. En als ze dat dan eenmaal voor veel te veel geld hebben gekocht, strijken ze er neer. Om vervolgens te klagen over stankoverlast. Van het begrip noaberplicht hebben ze nog nooit gehoord. Er is zodoende de laatste jaren al sprake van een totaal andere sfeer op het platteland.’

‘Weet je,’ zegt hij. ‘We zetten ons met Normaal vooral af tegen het feit dat de stedelingen iedereen op het platteland steevast voor boer uitmaken. Zelfs PSV’ers worden door de Ajax-aanhang uitgescholden voor boeren. Zo is het ook begonnen, dat scanderen door het publiek tijdens onze optredens: “Boeren, boeren”.’

Wetenschappelijk onderzoek is er nooit naar gedaan, maar dat is volgens dr. Lex Schaars, streektaalfunctionaris van het Staring Instituut in Doetinchem, ook niet nodig. Het belang van Normaal voor het platteland staat volgens hem buiten kijf.

Schaars promoveerde in 1977 aan de universiteit van Nijmegen op een proefschrift over agrarische terminologie in Oost-Gelderland en de dialectgeografische aspecten.

‘Normaal heeft onmiskenbaar een prominente rol gespeeld bij de emancipatie van het platteland. Voor de Achterhoek, maar ook voor andere delen van het land. Dat is een vaststaand feit.’

Sinds medio jaren vijftig heeft de regio een eigen dialectkring voor de Achterhoek en Liemers. ‘Die houdt zich bezig met de promotie van de streektaal en het naar een hoger niveau tillen ervan,’ licht Schaars toe. Maar één grote hit kan meer teweegbrengen dan talloze congressen of publicaties. De impact van het Normaalvocabulaire is terug te vinden in het huidige Achterhoeks. In het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten WALD waaraan Schaars werkt, worden volgens hem twee of drie Normaalwoorden opgenomen. ‘Zo mag høken uiteraard niet ontbreken. Al wordt dat in het WALD overigens gespeld als häöken.’

Vooral in de jaren zeventig en tachtig loopt de doorsnee plattelander niet echt te koop met zijn afkomst. ‘Maar dankzij Normaal is dat toch behoorlijk veranderd. Boer werd een geuzennaam, een eretitel. En dat is iets wat, lijkt mij, Normaal teweeg heeft gebracht. De supporters van de regionale voetbaltrots De Graafschap noemen zich “superboeren”. Ben Jolink mag dan misschien niet de bedenker zijn van deze term, hij is toch op z’n minst de grote aanjager ervan.’

Een kritische noot kraakt de streektaalfunctionaris overigens ook. Het gaat hem aan het hart dat er nooit synergie is geweest tussen Normaal en de ‘dialectbeweging’. De oorzaak? Of het taalgebruik van Normaal toch wat te plastisch is? ‘Dat zou kunnen, dat speelt bij de “dialectbeweging” ongetwijfeld een rol. Hoe dan ook, Normaal heeft de taalliefhebbers eigenlijk nooit voor zich weten te winnen. Maar anderzijds blijkt – bijvoorbeeld uit de afwijkende spelling die Normaal hanteert – dat er ook bij hen geen behoefte is tot samenwerking. Dat is jammer, ook omdat andere bands die streektaalliederen vertolken vaak wel tot die samenwerking bereid zijn.

Ik wil trouwens niet beweren dat Normaal als enige verantwoordelijk is voor die emancipatie van het dialect in onze streek. Dan zou ik bijvoorbeeld de dialectverenigingen, het Staring Instituut en de 250 vrijwilligers die zich al dertig jaar sterk maken voor het woordenboek in de streektaal, tekortdoen. Niettemin, Normaal heeft onbetwist veel betekend voor de Achterhoek en het platteland.’

‘Haha,’ lacht Ben. ‘En dan te bedenken dat het Staring Instituut in het begin juist enorm anti-Normaal was. We zongen dan wel in het dialect, maar de manier waarop vonden ze maar zozo. Al dat gezuip en dat gevloek. Jezelf als band profileren is prima, maar moest dat nou op zo’n manier? Bij Staring vonden ze dat maar niets. Op één persoon na: Henk Krosenbrink. Die zag meteen de waarde ervan in. Maar ja, dat was een kennis van mijn moeder. Die wist dus dat ik wel degelijk van goede komaf was.’

==

==

Er is overigens naast het Staring Instituut meer waardering vanuit cultuurhistorische hoek voor de betekenis van Normaal voor het platteland. Zo ontvangt Bennie in oktober 2007 de Groeneveldprijs, een jaarlijkse onderscheiding voor iemand die zich inzet voor het debat over het platteland en daarbij een eigen, kritisch geluid laat horen. En dan komt zo’n jury natuurlijk al snel bij Jolink terecht. Volgens het juryrapport heeft Normaal door in de streektaal te zingen ‘een belangrijke bijdrage geleverd aan het zelfbewustzijn van de mensen op het platteland’.

Eerder al, begin 2006, kreeg Bennie de Johanna van Buren Cultuurprijs. De oorkonde, vernoemd naar een Hellendoornse streektaaldichteres uit de negentiende eeuw, wordt iedere drie jaar overhandigd aan iemand die zich buitengewoon verdienstelijk maakt voor de streekcultuur in Oost-Nederland.

Ben valt de eer te beurt ‘vanwege zijn bijzondere verdiensten voor de emancipatie van de streektaalmuziek’, luiden de lovende woorden in het juryrapport. Waarbij de jury de aantekening maakt dat na de eerste discussieronde er bij die ene naam alleen maar voors en geen tegens overbleven. ‘Terwijl het gezelschap toch de leeftijd van het høken was ontgroeid,’ aldus juryvoorzitter dr. Jan Bouwhuis. Elk jurylid had zo z’n eigen beweegreden. ‘Maar gemeenschappelijk was de waardering voor zijn rol als baanbreker voor het dialectgebruik.’

‘Ben is een voortrekker geweest,’ aldus dr. Bouwhuis. ‘Een voortrekker in die zin, dat hij de schaamte en onterechte bescheidenheid van streektaal en de muziek in één klap oerend hard heeft doorbroken. Daarmee heeft hij een grens doorbroken en een trend gezet die landelijke gevolgen heeft gehad. Overal, van Friesland tot Limburg, ontstonden en ontwikkelden zich popgroepen die in hun eigen taal optraden. De emancipatie van de streektaal in de popmuziek. Streektaal die zich dertig jaar geleden beperkte tot cabareteske teksten en luisterliedjes voor een wat ouder publiek. De doorbraak kwam met Normaal. Opgroeiende jeugd werd bewustgemaakt van het gebruik van de streektaal in hun cultuur en wel op een voor hen normale manier. Daarmee werd een totaal ander publiek op een natuurlijke manier warm gemaakt voor het dialect.’

Gewoonlijk wil Ben nog wel eens sceptisch reageren op prijzen, maar hij toont zich nu toch wel erg ingenomen met deze onderscheiding. In zijn speech, in het dialect uiteraard: ‘Dankzij ons is het normaal om in je eigen streektaal te zingen. Rock, blues en popmuziek in de taal waarin je denkt. Het was geen briljante vondst of zo. Dat deed ik gewoon vanuit mijn hart. En dat was ook meteen het sterke eraan…’

Hij laat bovendien weten het vooral een grote eer te vinden, omdat hij zijn voorgangers hoog acht. Zo gingen onder anderen wijlen dichter Willem Wilmink en cabaretier Herman Finkers hem voor. ‘En ik ben van beiden een heel groot bewonderaar.’

Die bewondering is geheel wederzijds. ‘Ik weet nog dat ik Normaal voor het eerst hoorde. Ik dacht: wat is dít nou?,’ vertelt Herman Finkers. ‘Ik moest vooral wennen aan die teksten in het Achterhoeks. Vooral omdat het minder van het Hollands afwijkt dan het Twents. Maar ik hoorde wel meteen dat het niet een of andere Hollander was die probeerde Twents te spreken. Dat bleek trouwens ook wel uit de teksten. “Ik zag niks want ik mos pissen”, bijvoorbeeld. Met de teksten werd inhoudelijk zó de kern geraakt. Op een direct poëtische manier. Zo gaat dat hier op het platteland. Dat herkende ik dus wel. Geen Guus kom noar huus of zo, maar bij Normaal was het écht.’

Finkers vertelt hoe hij later een echte fan werd: ‘Ik ben naar concerten geweest. Ooit naar de toenmalige evenementenhal in Borne. Wijlen Sjef van Oekel fungeerde als spreekstalmeester. Hij werd compleet onder het bier gespoten. Maar beslist niet op een agressieve manier. Ik geloof dat Van Oekel het zelfs wel lekker vond, al dat bier. En ik stond daar te kijken: wat ís dit toch?

Zingen in de streektaal was toen iets geheel nieuws. Daarmee heeft Normaal het pad geplaveid voor anderen. Skik en Daniël Lohues solo, Gé Reinders. Later heb ik ooit nog eens opgetreden met Normaal. Gewoon een heel erg goede band. De teksten zitten goed in elkaar, de muziek deugt. En Ben heeft een geweldige rockstem. Daar stond ik dus naast. Drie nummers heb ik meegedaan. Maar met mijn stemmetje kan ik nu eenmaal geen rock produceren.’

==

Herman Finkers: ‘Vroeger werd je door mensen die niet in het oosten wonen voor boer uitgemaakt. Ook als je uit de stad kwam. Puur omdat je anders klonk. Boer was toen nog echt een scheldwoord.’

==

Finkers, onbezoldigd ambassadeur van Twente, de streek waar hij is geboren en getogen: ‘Normaal is enorm belangrijk geweest voor het zelfbewustzijn van de boer. Tegenwoordig woon ikzelf tussen de boeren, maar ik kom van oorsprong uit Almelo, de stad. Vroeger werd je door mensen die niet in het oosten wonen voor boer uitgemaakt. Ook als je uit de stad kwam. Puur omdat je anders klonk. Boer was toen nog echt een scheldwoord. Er was zelfs een tijd dat boeren zich geen boer noemden, maar landbouwer of veehouder. Nog een voorbeeld: ook een woord als klootschieten was om die reden uit den boze. Terwijl een kloot gewoon een bal is. Niets meer, niets minder. Daar werd toen, meen ik, kogelwerpen van gemaakt. Er waren zelfs twee nationale bonden: de kogelwerpbond en de klootschietbond. Maar tegenwoordig kom je geen boer meer tegen die zichzelf geen boer meer durft te noemen. En klootschieten wordt gewoon weer genoemd zoals het heet. En dat is destijds toch wel door Normaal in gang gezet. Waarom ook niet? Dat soort uitdrukkingen is toch ook de normaalste zaak van de wereld? Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom de band gewoon Normaal heet.’

Al is er volgens de Twentse cabaretier nog wel een hoop werk aan de winkel. ‘Nog maar enkele jaren geleden werd een stewardess uit de Achterhoek geweigerd. Vanwege haar oostelijke accent. De werkgever werd toen in een interview gevraagd of ze ook geweigerd zou zijn als ze een Surinaams, Limburgs of Goois accent zou hebben. Zelfs Fries was nog toegestaan. Eigenlijk alles, behalve een oostelijk accent. Intussen is dat wel wat verbeterd. Niettemin, ik geloof dat je het wel kunt vergeten als je solliciteert naar de functie van nieuwslezer voor de NOS en je een oooo en een eeeee gebruikt in plaats van een ow en een ei. Dan kun je voor de rest nog zo prachtig Nederlands spreken. Terwijl je dat probleem met een Gooise eeerrrr niet hebt. Omdat daar nu eenmaal de camera’s staan.’

‘Wat dat betreft vind ik dat ze in Amsterdam juist heel erg klein denken. Daar vinden ze alles wat zich buiten de hoofdstad afspeelt, maar platteland. In Amerika bijvoorbeeld krijg je – als je zegt dat je uit Nederland komt – steevast de vraag of je in Amsterdam woont. Als je dan zegt dat je aan de compleet andere kant van het land woont, vragen ze hoe ver dat rijden is. Anderhalf uur? Nou, zeggen ze dan: Twente ís Amsterdam.

In Twente wil de lokale politiek vooral Randstadje spelen en doen wij ondertussen onze uiterste best het dialect af te zweren. Terwijl mensen buiten

==

==

Twente ons dialect vaak juist zo mooi vinden. Ik las laatst een interview met tattookoning Henk Schiffmacher. Hij noemde Van Jonge Leu en Oale Groond als zijn favoriete tv-serie. Omdat hij het Twents zo mooi vindt.

Van een van de actrices weet ik dat haar kinderen al dat dialectgedoe eigenlijk maar niets vinden. Maar toen ze eens met het gezin in Amsterdam wandelden, werd ze aangesproken door mensen die zeiden van de tv-serie te genieten. Terwijl haar kinderen zich dus eigenlijk voor hun moeder geneerden en hun best deden om zo Amsterdams mogelijk te klinken, zijn het uitgerekend de Amsterdammers die het zo mooi vinden…’

Al was dat in het verleden wel anders. Vooral in het begin van zijn carrière was er wel eens kritiek op zijn accent. Zo stond Finkers ooit, vlak voor een optreden, bij de kassa toen er een dame binnenkwam en aan de vrouw achter de kassa vroeg wat er die avond op het programma stond. ‘Herman Finkers? Wat is dat? Een cabaretier uit Twente? “Ach gat,” zegt ze en loopt zo weer weg. Wat dat betreft is er veel veranderd. Ook dankzij Normaal.’

Later is dialect juist Finkers’ belangrijkste handelsmerk geworden. ‘Ik was al aan het optreden toen Normaal doorbrak. In het verleden heb ik ook wel geworsteld met de vraag of ik me aan moest passen.’ Hij praat uiterst gekunsteld, in haast accentloos Nederlands: ‘Maar dat duurde maar heel kort. Ik vond dan dat ik mezelf aan het nadoen was.’ Om daarna met zijn bekende tongval te vervolgen: ‘Vandaar dat ik er later nooit meer een punt van heb gemaakt. Maar het sterkt je wel in je gedachte als je dan een band als Normaal kent.’

==

Jan Kolkman

==

Jan Kolkman is een van de mannen van het eerste uur. Hij is erbij tijdens het roemruchte debuut in Lochem. Maar slechts enkele weken later wordt hij al uit de band gezet. Hij is dan al beroeps en speelt in meerdere bands, waardoor er wel eens een Normaalrepetitie bij inschiet.

Later, midden jaren negentig, tijdens de veldtocht Gas d’r bi-j, komt hij de gelederen opnieuw versterken. Met name omdat hij multi-inzetbaar is: koorzang, gitaar, dobro, saxofoon, mondharmonica, orgel, thinwhistle. Na een kleine tien jaar houdt Ketsen Jan het voor gezien. Hij is nu nog steeds professioneel in de muziek werkzaam. Als ‘gitarendokter’ kalefatert hij instrumenten op en als muzikant maakt hij deel uit van The Heinoos.

==

==

Morele Overwinning

==

‘Daar ben ik nog steeds ongelooflijk trots op,’ zegt Ben als hij de foto onder ogen krijgt van de door hemzelf beschilderde tram, die eind jaren negentig te zien was in het stadsverkeer van Amsterdam.

Het is zijn morele overwinning op de stad die hem ooit uitkotste. ‘Er reden toen meer van dat soort beschilderde trams door Amsterdam. En dus ook een met een portret van mij.’ Faunabescherming Nederland toont zich overigens minder ingenomen omdat Ben als stoere jager met geweer in de aanslag staat afgebeeld.

Maar forenzend Amsterdam reageert enthousiast. ‘Het was de bedoeling dat ie zes weken zou rijden. Het werd uiteindelijk tweeënhalf jaar. Op speciaal verzoek van de Amsterdammers. Ze vonden het prachtig.’

Imiteert het hoofdstedelijke accent: ‘“Ow, mijnheer Jowlink, wat mooiw!” kreeg ik telkens te horen. In die tijd verbleef ik een tijdje in Amsterdam om te werken aan het album Howlin’ at the moon. Zelf had ik die tram nog nooit zien rijden. Tot ik een keer in een taxi zat. Ik vroeg aan die chauffeur waar ik op zondag een fles champagne kon versieren om de goede afloop van het album te vieren. “Ikke mozlim, nie alcohol”. Het volgende moment kwam die tram voorbij. Waarop ik trots tegen ‘m riep dat daar “mijn tram” reed. “Jaja, izze mooie tram.” Haha, maar die kerel keek niet eens op of om.’

==

==

Daldeejen met Vrouwe Justitia

Als weer een keer een manager,

de boel besodemieterd hef.

Al val ik nog zo diep,

toch denk ik stug,

ik kom altied weer terug.’

==

Uit: Ik kom altied weer terug.

==

De jaren tachtig zijn voor Normaal gouden jaren. De successen kunnen niet op. Maar de bandleden krijgen het lid op de neus. In plaats van dat het schip met geld komt binnenvaren, is de band tot tweemaal toe nagenoeg bankroet. Er volgen slepende rechtszaken met oud-manager Mick Froeling. Jaren later is het andermaal høken in de rechtszaal, ditmaal met oud-gitarist Paul Kemper. Werden voorheen hele gitaarduels uitgevochten op de bühne, ditmaal worden de juridische messen geslepen. En dan was daar nog het tussentijdse vertrek van regelmanus Martin Jansen, wat eveneens met veel stampij gepaard ging.

Zo succesvol als de band is aan het hitfront, zo rommelt het jarenlang zakelijk volop achter de schermen. Paul Kemper: ‘Ik zat op dat moment nog niet bij Normaal toen ik Joost Carlier eens tegenkwam. Die vroeg me: “Zeg, hoe zit dat eigenlijk met die sociale lasten? Moet je die afdragen?” Jeetje, dacht ik nog, en dat vraag je aan mij... Waarop ik ’m adviseerde om maar eens snel met een boek

houder te gaan praten. Een halfjaar later had de band gesodemieter met de fiscus.’

Is dan de schade nog te overzien, later gaat het faliekant mis. Dan onder het bewind van Mick Froeling, voormalig assistent van Carlier, die intussen de band heeft verlaten.

Onderling was intussen besloten dat er een commercieel geluidsverhuurbedrijf zou worden opgericht, waarvan onder meer het radio- en tv-programma Los Vast gebruikmaakt. Met als uitgangspunt dat er ook geld binnenkomt op momenten dat de band zelf niet speelt. Er wordt zelfs een verrijdbaar café verhuurd voor feestjes en partijen: ‘In den dorstigen Daldeejer’.

Maar het gaat mis als blijkt dat Froeling allerlei leningen heeft uitstaan. Was er sprake van een moedwillig opgezet plan van de manager om het zaakje te flessen? Of had hij de beste bedoelingen en is hem de boel boven het hoofd gegroeid? Een enkel bandlid geeft hem het voordeel van de twijfel.

Froeling zou, volgens de vredesduiven binnen het Normaalkamp, meer oog hebben gehad voor de zakelijke loot aan de BV dan voor Normaal zelf. Daarna liep de situatie uit de hand. Paul Kemper is ervan overtuigd dat Froeling er nooit op uit was de boel te tillen: ‘Ze hebben destijds onze inkomsten geïnvesteerd in onder meer geluidsapparatuur, die dus werd verhuurd. Op het laatst is hij totaal het overzicht kwijtgeraakt.’

Ben behoort echter onbetwist tot de haviken en kent weinig twijfels. Al is hij bedachtzaam in zijn formuleringen. ‘De zaak kwam aan het licht toen we ontdekten dat Froeling leningen had uitstaan. Van óns geld. Zonder dat we daarvan af wisten. En het geld leende hij nota bene aan een bedrijf met een toch wel bedenkelijke reputatie.’

Vervolgens bleek dat er sprake was van een wirwar aan BV’s. Waarvan een overigens Futsu BV gedoopt. Ben: ‘Dat zou Japans zijn voor Normaal, maar ik kwam later iemand tegen die goed Japans spreekt en die had er nog nooit van gehoord.’ Volgens Froeling zijn de BV’s nodig ter spreiding van de risico’s, maar de Normaal-leden zien door de bomen het bos niet meer. Totaal het spoor bijster geraakt menen ze dat al die firmaatjes louter in het leven zijn geroepen om hen financieel een rad voor ogen te draaien.

Normaal besluit in 1987 verder te gaan zonder Froeling. Maar die laat het er niet bij zitten. Uitgerekend aan de vooravond van de landelijke høkersdag, de fanclubdag, laat Froeling na een optreden zijn roadies de apparatuur en het decor inladen en afvoeren met onbekende bestemming. Froeling, destijds in De Telegraaf: ‘Ik had met Normaal nog een zakelijk appeltje te schillen. Ze hielden zich niet aan de contractuele verplichtingen. Daarom zag ik mezelf genoodzaakt alle apparatuur in beslag te nemen.’

Met geleende spullen lukt het toch op te treden. Ben: ‘Achteraf bezien leverde het alleen maar gigantisch veel publiciteit op. Ze hingen er die avond met de benen uit.’

Nadat de strijdende partijen elkaar meermalen tegenover de rechter treffen, waarbij de claims over en weer over tafel vliegen, volgt uiteindelijk een schikking. Froeling gaat verder als geluidsverhuurbedrijf, nota bene in het achterste gedeelte van het kantoor van Normaal.

De Achterhoekse modder blijft echter in volle hevigheid in de rondte vliegen.

Froeling slaat terug als Ben hem in de media telkens Frauding noemt. De ex-manager sleept op zijn beurt Jolink voor de rechter. Smaad en laster. De rechter veroordeelt Ben tot het plaatsen van een rectificatie. Bovendien mag hij Froeling in het openbaar niet meer Frauding noemen.

‘Wij wonnen destijds dat civiele proces, waarop hij ons een paar ton moest terugbetalen. Ik meende dat hij het dan wel van ons verduisterd moest hebben. Om terug te kunnen betalen, moet je immers eerst iets stelen, zo redeneerde ik. Maar juridisch bleek dat toch anders in elkaar te zitten.’

Ben heeft weinig trek in nieuw juridisch gekrakeel. Is uiterst voorzichtig in zijn bewoordingen, beseffend dat hij zich op juridisch glad ijs begeeft. Normaal heeft immers nooit juridisch hard kunnen maken dat er daadwerkelijk is gemalverseerd. Ben: ‘Het was destijds een civiel proces. Strafrechtelijk heeft hij nooit voor de rechter hoeven te verschijnen. Dat is ook de reden waarom ik moet oppassen met bepaalde juridische termen. En die bijnaam zul je uit mijn mond niet meer horen. Dat kost me meteen duizenden euro’s. Hij noemde zich altijd Mickey, waarop ik een andere bijnaam verzon.’ Grijnst veelbetekenend: ‘Maar vind je ’t gek dat ik toen zijn naam destijds niet kon onthouden. Die wilde ik liefst zo snel mogelijk vergeten.’

Jan Manschot: ‘We kregen een vast maandsalaris en de rest werd in de BV gestopt. Met als achterliggende gedachte dat we, wanneer we over een aantal jaren zouden stoppen, we aandeelhouders van een goedlopend bedrijf zouden zijn. Maar dat liep totaal uit z’n proporties. Tegen ons werd altijd gezegd: doen jullie je ding maar. Maak maar plezier. Wij verzorgen de rest wel.’

Ferdi: ‘We werkten ons rot voor een schamel loontje. Illustratief is dat, toen ik uit Normaal werd gezet, ik in de ww meer geld kreeg dan mijn Normaal-salaris! Een jaar later kreeg ik echter ineens een aanslag loonbelasting van 35.000 gulden. Terwijl ik toch zeker wist dat ik écht niet zoveel salaris had ontvangen. Al zat daar ook een forse boete bij.’

‘Op een bepaald moment hield de fiscus namelijk de “Actie Schuimkraag”, waarbij de Nederlandse horeca werd uitgeplozen. Er vond ook een inval plaats in ons kantoor waarbij de godganse boekhouding – ik geloof toen nog in een schoenendoos – in beslag werd genomen. Daar zat ondanks de zeer precieze wijze van boekhouden toch nog ergens een contract tussen waarop met vette letters stond geschreven: “verscheuren na het optreden!” Wat kennelijk aan de aandacht van ons goedbetaalde management was ontsnapt. Dat kan gebeuren. Wij kregen allen een aanslag met een fictief door de belasting vastgesteld bedrag. Waarbij de fiscus ervan uitging dat het gehele jaar door met dubbele contracten was gewerkt. Wat natuurlijk niet waar was. Maar ja, je kreeg te maken met de omgekeerde bewijslast. Moesten dus maar aantonen dat dat niet zo was. Tel daarbij op een boete van honderd procent en je snapt dat we met z’n allen hevig moesten bloeden.’

‘Of ik binnen twee weken wilde betalen. Ik heb jarenlang deurwaarders op de stoep gehad. De aanmaningen niette ik aan de binnenkant van de wc-deur. Wat moet je anders? Betalen was niet aan de orde, dat geld had ik beslist niet. Ik ging er daarom maar gekscherend mee om, maar het was een enorme rottijd. De fiscus zeurde mij aan mijn kop waarom ik bij Normaal was weggegaan: had ik soms genoeg verdiend? Na zo’n vijf jaar van ellende werd het me uiteindelijk kwijtgescholden.’

Ben: ‘Ik weet nog dat ze bij die inval in ons toenmalig kantoortje in Hummelo zo ongeveer als eerste de prullenbakken meenamen. We hielden ons in die dagen echter helemaal niet bezig met zaken als belasting betalen. Dat was een pakkie an voor het management, vonden we. En die deurwaarders? Daar lachten we alleen maar om. Als de deurwaarder weer eens op bezoek was geweest, dronken we er een biertje op. Dat vonden we stoer. De belevenissen verwerkte ik in de nummers. Lees de teksten uit die tijd er maar op na.’

Jan Manschot is – net als Paul Kemper – overigens minder stellig dan Ben dat er bij Mick Froeling kwade opzet in het spel is. Wat voor hem echter wel vaststaat, is dat er tonnen zijn geïnvesteerd zonder dat de bandleden daarover zijn geraadpleegd. ‘’t Was één groot doolhof aan BV’s. Voordat we Froeling bij de band haalden, had ik uit het Doetinchemse geruchtencircuit minder positieve verhalen over hem opgevangen. Toen ik dat ter sprake bracht, zei Willem meteen: “As ie an mien vrienden komt, kom-ie an mi-j.” Bij Willem is het dan einde discussie. Maar vele jaren later zei hij nog wel tegen mij: “Ik had toen toch noar ow motten luusteren.”’

==

Willem: ‘We hadden dat toen als band ook beter in de gaten moeten houden. Maar muzikanten zijn nou eenmaal geen zakenlieden.’

==

Willem: ‘Inderdaad, we hadden dat toen als band ook beter in de gaten moeten houden. Maar muzikanten zijn nou eenmaal geen zakenlieden. Dat is ook een van de redenen waarom ik het nog weinig heb over die periode. Omdat ik me er ook wel een beetje voor schaam. En het ging niet om tonnen, maar om miljoenen.’

‘Al met al was dit echt een van de dieptepunten in mijn carrière. Je moet weten dat Mick, voordat hij manager werd, mijn beste maat was. Ging zelfs met hem op vakantie. Nee, nadien heb ik hem nooit meer gesproken. Als iemand me zo belazert, is het voor de rest van mijn leven gebeurd.’

Mick Froeling, nog steeds werkzaam in de geluidsbranche, wil niet reageren op zijn avonturen met Normaal: ‘Dat heb ik allemaal achter me gelaten.’

Normaal komt overigens uit de ‘affaireFroeling’ alleen maar sterker tevoorschijn. Financieel aanvankelijk niet, maar wel mentaal. Alle neuzen wijzen weer in dezelfde richting.

Ben: ‘Hij heeft ons uiteindelijk flink terug moeten betalen. Gelukkig waren we door de goed draaiende optredens er snel weer bovenop.’

Er wordt een nieuwe manager aangetrokken. Martin Jansen, voormalig slager van beroep. In diens eerste tv-optreden geeft hij tegenover de beruchte reporter Willibrord Frequin meteen op zijn eigen onnavolgbare wijze zijn visitekaartje af. Volgens hem zit er niet zoveel verschil tussen het zakelijk leiden van een band en het uitbenen van pakweg een varken. ‘Ach,’ reageert hij met een overdosis nonchalance. ‘Of je met koud vlees of warm vlees te maken hebt, dat maakt niet zoveel uit.’

Jansen staat vooral bekend om zijn balorige gedrag. Kan enorm tekeergaan. Tot grote hilariteit van de bandleden. Die vinden het allemaal prachtig wat hij uitspookt. Kreeg iemand die voorheen met Kantoor Normaal belde een antwoordapparaat met een keurige stem dat de boodschap in het Engels zou worden herhaald, onder het bewind van Jansen waait er een andere wind. ‘Dit is Martin Jansen, manager van Normaal. Ik bun d’r now niet, bel mien morgen moar weer, ajow.’ Al vindt Jansen manager maar een veel te gewichtig woord. Hij noemt zichzelf liever regelmanus.

Jan Manschot: ‘We kenden Martin uit de motorsportwereld en hadden hem een paar keer meegemaakt bij De Pröhs. We kwamen op onze knieën van het lachen weer naar buiten. In die tijd hadden we vooral iemand nodig die Froeling aankon. In hem hadden we daarmee de juiste persoon binnengehaald. Eigenlijk is dit wel illustratief voor de Achterhoekse manier waarop ruzies worden benaderd. Zolang er vriendschap is, is er niets aan de hand, maar bij een conflict gaat het er enorm onbeholpen aan toe. Zijn we eigenlijk echte schoolblagen. Typisch voorbeeld is ook wel weer de manier waarop ik later Ferdi bij Boh Foi Toch heb gehaald.’Jansen zwaait van 1987 tot en met 1996 de scepter bij Normaal. ‘Hij heeft erg goed werk verricht. Vooral die eerste jaren,’ zegt Paul Kemper. ‘Heeft Normaal er weer helemaal bovenop geholpen en ons weer op het juiste spoor gezet.’ Maar dan ontploft andermaal de bom.

Ben herinnert zich die bewuste aandeelhoudersvergadering nog als de dag van gisteren. ‘Dat was in de tijd dat de bandleden nog aandeelhouder waren. Er werden gebraden halve hanen aangerukt, veel bier aangesleept. Maar toen aan het licht kwam dat er bepaalde zaken voor ons, de bandleden en aandeelhouders, verborgen moesten blijven, hebben we meteen de boel lamgelegd. We zijn later als band nog eens afzonderlijk bij elkaar gekomen en hebben tegen elkaar gezegd: ‘We moeten zo snel mogelijk van die vent af.’

Al is er volgens Ben bij Jansen nog niet eens zozeer sprake van een vooropgezet plan. ‘Jansen was een goede vriend bij wie de situatie langzamerhand uit de hand liep. Het begon allemaal met kwartjes en dubbeltjes en gaandeweg werden het tientjes en honderden guldens. Zo moest de merchandising – de t-shirts, petjes en zo – niet bij ons kantoor afgeleverd, maar bij een café. Voor ons een verdachte gang van zaken. Of de spullen onderhands werden verkocht? We hadden geen bewijzen. Konden hem dus juridisch nergens op pakken.’

‘Ik heb echt tot op het laatste moment vertrouwen in hem gehad. Zelfs toen de mensen al tegen me zeiden: “Die Jansen, wat moet je er toch mee?” Maar ja, als je vrouw vreemdgaat, heb je dat zelf vaak pas als allerlaatste in de gaten. Uiteindelijk is er niet eens een rechtszaak rond Jansen geweest. Zo blij waren we dat we van hem af waren.’

Willem: ‘Toen Martin erbij kwam, lagen we net overhoop met Froeling. Die was op dat moment onze gezamenlijke vijand. Dat is trouwens ook altijd belangrijk geweest in de geschiedenis van Normaal, zo’n gezamenlijke vijand.

Martin zou aanvankelijk slechts een paar weken blijven om puin te ruimen. Het werd dus een langere tijd. En in die periode heeft hij ook hele goede dingen gedaan. Zo heeft hij het voor elkaar gekregen dat we ons weer uit de schulden, waar we mee kampten na het tijdperk-Froeling, wisten te spelen. Ik geloof ook niet dat er bij hem boze opzet in het spel was. Dat is gaandeweg door de situatie zo gegroeid.’

Huidig manager Dick van Berkum over de periode-Froeling. ‘Ik ben er uiteraard niet bij geweest, maar ik heb later wel de cijfers gezien. En er zat inderdaad geen cent meer in kas. In het geval van Martin Jansen lag dat overigens anders. De band had wel degelijk een aardig bedrag opgebouwd.’

Van Berkum is op dat moment nog geen manager, maar als accountant houdt hij financieel toezicht. ‘Tijdens de jaarvergadering had ik vragen over de cijfers. Nu moet je weten dat er tot dan toe tijdens de jaarvergaderingen van Normaal eigenlijk niet of nauwelijks over cijfers werd gesproken. Er werd gedronken, er werden haantjes besteld. Heel gezellig allemaal. Totdat ik dus tijdens die bewuste vergadering begon over de merchandising. Tot dan al die jaren een belangrijke bron van inkomsten. Volgens de cijfers was er dat jaar echter niets aan de merchandising verdiend.

Toen ik erover begon, zat iedereen elkaar aan te kijken. Ben zat er compleet murw bij. Op dat moment werden juist de haantjes binnengebracht, maar niemand had nog zin. Binnen een halfuur tot een uur was iedereen verdwenen. Het vertrouwen in Martin Jansen was compleet weg. Normaal heeft die tour nog afgemaakt, maar Ben liep de laatste maand op zijn tandvlees. Het was echt dramatisch.’

==

Ben: ‘De tour was net afgelopen toen dat allemaal speelde. Ik raakte totaal in de put. Dacht bij mezelf: ik kap ermee.’

==

In die periode beleeft Ben zijn ‘officiële depressie’, zoals hij het zelf noemt. ‘De tour was net afgelopen toen dat allemaal speelde. Ik raakte totaal in de put. Liet de kop hangen. Dacht bij mezelf: ik kap ermee.’

Het management laat zelfs een persbericht uitgaan dat Normaal ermee stopt. Maar dat is volgens Ben voorbarig. Hij wil een adempauze om de zaken voor hemzelf eens goed op een rijtje te zetten. Om uiteindelijk tot de conclusie te komen dat hij verder wil, maar dan wel in afgeslankte vorm. Minder optredens, minder hectiek. ‘Ik was helemaal overstuur. Het was de tweede keer dat we – financieel gezien – helemaal overnieuw moesten beginnen. Gelukkig heeft Dick van Berkum, onze volgende manager, alles weer goed op de rails weten te krijgen.’

Bij Martin Jansen komt de rechter er niet aan te pas. Hij schrikt zich als aandeelhouder wezenloos als Ben laat weten dat hij serieus overweegt te stoppen. De aandelen Normaal Achterhoek BV dreigen daarmee in één klap waardeloos te worden. Huidig manager Dick van Berkum neemt daarop het totale aandelenpakket over, inclusief dat van de bandleden.

Ben: ‘Uit die tijd stamt overigens mijn telefoonfobie. Ik kreeg toen op een gegeven moment een telefoontje van de bank. Dat ging over het overnamebedrag voor de aandelen. Er dreigde iets compleet mis te gaan. Sindsdien heb ik jarenlang de telefoon niet meer aangenomen. Nu, in het tijdperk van nummerherkenning, pak ik ’m weer op. Maar ik heb tot op de dag van vandaag een hekel aan telefoneren. Mensen liegen door de telefoon. Ze beloven je van alles, maar komen hun woorden vervolgens niet na. Als ik iets te bespreken heb met mensen, wil ik ze in de ogen kunnen kijken. Er zijn maar vijf mensen die mijn nummer hebben.’

==

Ben: ‘We hebben vertrouwen gehad in mensen die dat niet waard blijken te zijn. Dat leverde ons een enorm financieel debacle op.’

==

Wat Ben in de affaires met de managers nog het meeste raakt, is dat de band Normaal het slachtoffer wordt van mensen in wie ze een grenzeloos vertrouwen hadden. ‘Een vertrouwen in mensen die dat niet waard blijken te zijn. Tot tweemaal toe leverde ons dat een enorm financieel debacle op. En de tweede keer was ik er nog depressief bij ook.’

Al geeft hij toe dat hij ook de hand in eigen boezem moet steken. ‘Inderdaad, wij waren er zelf bij toen het gebeurde. Volwassen kerels die hun handtekening onder bepaalde documenten zetten. We zaten echter helemaal niet te wachten op al die zakelijke beslommeringen. Als we dan weer eens werden opgetrommeld en op kantoor moesten komen voor een vergadering, hadden we eigenlijk maar één zorg: hoe komen we hier zo snel mogelijk weer weg? Om dan vervolgens de kroeg in te duiken. Niettemin, we hebben deze managers carte blanche gegeven. Het is ook onze eigen stommiteit. Het heeft zo uit de hand kunnen lopen door een gebrek aan controle van onze kant. Ik besef drommels goed dat het ook een kwestie was van eigen schuld, dikke bult. Dan hadden we maar niet altijd zo snel mogelijk naar De Pröhs moeten gaan en zomaar dingen moeten ondertekenen. Er waren natuurlijk mensen die dat heel erg goed door hadden. En die hebben daar heel sluw misbruik van gemaakt.’

Manager Martin Jansen wil weinig over de zaak kwijt: ‘Behalve dan dat ik positief terugblik als “de goede oude tijd”. Voor mij was het een kwestie dat ik de aandelen uiteindelijk heb overgedragen aan Dick van Berkum. Verder heb ik er eigenlijk niet zoveel aan toe te voegen.’

Na ‘de affaire-Froeling’ volgt een tweede gang naar de rechter. Het loopt mis met Paul Kemper. De muzikale kwaliteiten van Kemper zijn onmiskenbaar, maar met name op het persoonlijke vlak botert het niet meer.

Het rommelt op dat moment volgens Ben al een tijdje binnen Normaal. De overige bandleden vinden dat er wel wat meer mag worden opgetreden. ‘Daarover was eind jaren negentig aardig wat onrust binnen de band. Maar mijn gezondheid liet dat gewoonweg niet toe.’

==

==

Op de terugweg van een optreden barst de bom. Op heftige wijze. In het bandbusje vinden verhitte discussies plaats. ‘Over recht op een uitkering. Over werken naast de band Normaal.’ Dan gaat het mis. ‘Paul heeft Fokke voor zijn kop geslagen. Ik heb toen een grote fout gemaakt. Ik had na dat incident meteen moeten zeggen: dit was het. Maar het credo “the show must go on” was zo heilig dat we toch verder zijn gegaan.’

Fokke: ‘Paul raakte me amper. Schampte mijn neus. Maar we hadden allemaal zoiets van: zoiets doe je niet binnen een band. Ik weet nog dat Willem, die voorin zat, over drie stoelen stormde en tussenbeide kwam. We hebben later samen nog opgetreden en er verder geen woorden meer aan vuil gemaakt.’

De klap komt keihard aan. En niet alleen bij Fokke. Ben: ‘Ik ben daar enorm verdrietig om geweest. We hebben het nog een jaar aangezien met Paul. Voor het begin van de volgende tour heb ik toen gezegd: “Wat er gebeurd is, kan absoluut niet. Ik eis van elk bandlid dat hij zijn uiterste best doet. Niet alleen muzikaal, maar ook om de sfeer binnen de band optimaal te houden.’ Ik dacht eerlijk gezegd dat Paul de eer wel aan zichzelf zou houden en zou opstappen, maar hij beloofde plechtig beterschap.”

De sfeer is dan volgens Ben definitief om zeep. ‘We hadden net al dat gedoe met Martin Jansen achter de rug. Ik had zoiets van: ik wil wel weer optreden, maar dan moet het wel leuk zijn. Nou, laat ik het zo zeggen: het was geen fijne veldtocht. Aan het einde van die tour zijn we gestopt met Paul. En toen begonnen dus de rechtszaken.’

De affaire vreet tot op de dag van vandaag zichtbaar aan Ben. ‘Die zaak heeft ongelooflijk veel negatieve energie gekost. Paul eiste een exorbitant bedrag. Dat had absoluut het einde betekend van Normaal.’ Ben houdt zijn duim en wijsvinger op indrukwekkende afstand van elkaar. ‘Zulke dikke dossiers kreeg ik aangeleverd. En die moest ik allemaal doorworstelen. Allemaal aantijgingen aan ons adres. En je bent verplicht ze allemaal te lezen want je moet ze immers tegenover de rechter weerleggen. Ik heb altijd vertrouwen gehad in een goede afloop. Al weet je het natuurlijk nooit. Je hebt te maken met rechters. Dat zijn soms net gewone mensen. En ik heb natuurlijk wel een bepaalde reputatie. Ik ben ooit tweemaal op de bon geslingerd wegens drankrijden. In ’79 en ’83. Dat waren niet eens torenhoge promillages, maar ja, daardoor kunnen rechters wel vooroordelen over je hebben. Uiteindelijk is alles goed gekomen. Paul heeft nog niet in het kleinste detail gelijk gekregen.’

==

Willem: ‘Uit rechtszaken komen nooit winnaars tevoorschijn. En als je dan al een paar centen krijgt, dan gaan die allemaal op aan proceskosten.’

==

De ruzie met het ex-bandlid is onbetwist een van de dieptepunten in de historie van Normaal. Ook bassist Willem dient in de rechtszaal op te komen draven: ‘Een enorme kloteperiode. Ik werd ook als getuige opgeroepen. En ik wérd me daar toch een partij doorgezaagd door die advocaat van Paul, niet te geloven. Uit rechtszaken komen nooit winnaars tevoorschijn. En als je dan als winnaar al een paar centen krijgt, dan gaan die allemaal op aan proceskosten.’

Ben beaamt dat: ‘Dat ik die rechtszaak van Paul heb gewonnen, daar heb ik geen moment plezier aan beleefd. Doodzonde van alle tijd en energie. Van hem én van mij. Het heeft hem zes jaar van zijn leven gekost. En verschrikkelijk veel geld. Ook ons kostte het klauwen met geld. Want als je wint krijg je slechts een fractie van de gemaakte kosten terug.’

Ben is echter de eerste die zich bereid toont de vredespijp te roken. ‘En waarom niet? Waarom zou je – ook als je ooit samen problemen hebt gehad – na verloop van tijd niet meer met elkaar om kunnen gaan? Ik weet niet hoe Paul erover denkt, maar als ik hem tegen zou komen, zou ik hem gewoon een hand geven.’

Paul is stomverbaasd als hij dit hoort, maar toont zich vooral aangenaam verrast. ‘Goh, dat vind ik mooi. En ik zal ook zéker zijn hand aanvaarden. Met die hele rechts-zaak ben ik intussen helemaal klaar.’

‘Nadat in 1996 de aandelen overgingen zou ik zeventig procent van mijn salaris in moeten leveren. Daarop maakte ik de fout niet het probleem met de jongens zelf uit te praten, maar dat ik mijn licht heb opgestoken bij adviseurs. Tja, en toen is het hele balletje gaan rollen. Ik meende toen dat ik recht had op dat geld. We zaten vervolgens met twee partijen die een standpunt hadden waar ze geheel ter goeder trouw achter stonden. Achteraf vind ik dat de zaken – na de aandelenovername – niet goed op papier zijn gezet.’

‘Inderdaad, ik heb Fokke toen voor zijn kop geslagen. Er waren op dat moment spanningen binnen de band. Samen met Ben, Willem en Martin Jansen was ik aandeelhouder, de rest van de bandleden niet. Die wilden dus wel vaker optreden. Op de terugweg van een optreden werd daarover gediscussieerd. Waarop ik suggereerde dat Fokke eventueel maar drumlessen moest gaan geven. We hadden op dat moment al aardig ingenomen en de gemoederen liepen behoorlijk op. De volgende dag heb ik Fokke gebeld en mijn excuses aangeboden. Zelf zat ik er behoorlijk mee in mijn maag, maar hij tilde er niet zo zwaar aan. Zei dat zoiets zelfs bij de Stones voorkwam. Charlie Watts die Mick Jagger voor zijn kop zou hebben geslagen. ’s Middags stonden Fokke en ik alweer kleiduiven te schieten. Achteraf sloeg – in letterlijke zin los van die klap dan – het helemaal nergens op wat ik heb gedaan.’

Paul weigert de rest van zijn leven met rancune te leven richting Normaal. Daarvoor is die tijd hem veel te dierbaar. ‘Dat conflict is toen enorm opgeblazen. Ik hoorde zelfs dat ik Ben wel wat aan had willen doen. Absolute kolder. Wanneer we direct met elkaar rond de tafel waren gaan zitten, hadden we het uitgepraat en na afloop waarschijnlijk samen een biertje gedronken. Maar nu liep het totaal uit de hand. Eigenlijk een logisch gevolg zodra advocaten zich ermee gaan bemoeien. Op een gegeven moment wist ik zelf niet eens meer waar het over ging. We zaten totaal op het verkeerde spoor. Na de rechtszaak heb ik helemaal afstand genomen van die zaak. Heb alle papieren weggegooid. Maar ook mentaal ben ik er klaar mee. Want ondanks alles, Normaal is en blijft het belangrijkste hoofdstuk in mijn muzikale geschiedenis. En vooral: een belangrijk deel van mijn leven. En als ik Ben nu tegenkom, zal ik ’m zeker een hand geven.’

==

==

Het huidige management

==

Normaal heeft een roerige geschiedenis als het gaat om managers. Dick van Berkum heeft nu al vijftien jaar de zakelijke leiding in handen en is daarmee de manager met de langste staat van dienst. Waar zijn voorgangers flamboyante figuren zijn die zelf ook regelmatig in de schijnwerpers staan, is accountant Van Berkum iemand die zich liever op de achtergrond houdt.

Onder zijn leiding verandert er veel binnen Normaal. Zo wordt onder meer de gang naar het theater gemaakt.

Van Berkum erkent dat het er de laatste jaren niet meer zo onstuimig aan toegaat. Volgens hem heeft dat wellicht te maken met de diverse fases in het leven van de bandleden. ‘Ben had medio jaren negentig vooral behoefte aan rust in zijn hoofd. Bijvoorbeeld als het gaat om het aantal optredens. Door het vorige management werd Ben echter regelmatig overruled. Maar ook zocht Ben in die tijd nadrukkelijk ruimte om zich muzikaal te ontplooien. Bovendien wilde hij financieel rust in de tent.’

==

==

Normaal staat op ploffen wanneer Van Berkum wordt benaderd. ‘Ik vond het heel eervol. Al pretendeer ik overigens nog steeds niet dat ik een onderdeel ben van Normaal. Ik vond op dat moment echter dat het instituut Normaal niet op mocht houden te bestaan. Niet voor de Achterhoek, maar ook niet voor de rest van Nederland. Daar lag mijn grote uitdaging.’

Er heerst in die jaren grote onrust binnen de band. ‘Mijns inziens kwam dat voor een groot deel door de constructie: er waren op dat moment vier aandeelhouders, de overige twee bandleden waren in loondienst. Ik heb het echter altijd merkwaardig gevonden dat Ben – als gezicht van de band – evenveel verdiende als de overige aandeelhouders.’

Er ontstaan strubbelingen wanneer Ben meldt dat hij minder vaak wil optreden. ‘Toenmalig manager Martin Jansen had zelfs plannen om met een aantal bandleden een tweede Normaal op te zetten. Maar dan met een andere voorman. Willem zou het nieuwe gezicht moeten worden. Dat was nog voor De Knasters en Van de Straat (bands met diverse Normaal-leden, maar zonder Ben, red.). Uiteindelijk is dat plan nooit uitgewerkt. Hoe Ben daarop reageerde toen hij het later hoorde? Hij haalde zijn schouders erover op. Als ze dat dan wilden, dan moesten ze dat maar doen, vond hij. Ik heb echter altijd gehandeld vanuit de gedachte dat Normaal zonder Ben nu eenmaal onmogelijk is.’

Er wordt een andere constructie in het leven geroepen. De bandleden worden vanaf die tijd per optreden betaald. Voor Ben geldt een andere status als voorman en creatief leider van Normaal. ‘Misschien heb ik inderdaad het bandgevoel wel weggehaald,’ zegt Van Berkum. ‘Ik durf heus wel kritisch naar mezelf te kijken. Wat dat betreft kan ik me de frustraties bij Paul Kemper ook wel voorstellen. Hij moest door de nieuwe werkwijze inderdaad drastisch inleveren. En “Paul was Normaal”. Daar is geen twijfel over mogelijk. Na het beruchte incident in de bandbus (het handgemeen met Fokke, red.) heb ik echter gezegd: “Jullie verdienen voortaan allen hetzelfde.” In een vergadering is dat vervolgens aan de orde gesteld. Paul zei toen: “Normaal is alles voor mij, ik doe mee.” Maar later liep de samenwerking toch spaak.

Nu is zakelijk alles anders geregeld. In zekere zin is Normaal gewoon Ben met een begeleidingsband. Dat is al vele jaren zo. En zo heb ik ook altijd gehandeld. Misschien was dat voor anderen een probleem. Maar met dank aan oudgedienden als Ferdi en nieuwe mensen die erbij kwamen als Tessa, Roel en Jan Wilm, is het wel zo dat de sfeer binnen de band de laatste jaren enorm is verbeterd.’

==

==

Brokkenmaker Ben

De ongelukken en ‘sportblessures’

==

Ben heeft een reputatie hoog te houden als het gaat om ongelukken. Hij grossiert erin. Zouden er eigenlijk nog botten in zijn gebutste lichaam zijn die niet ooit gebroken zijn geweest? Hij heeft iets met motoren en auto’s, maar dan wel in combinatie met snelheid. ‘Autorijden in het verkeer vind ik niets aan. Maar racen, motoren, pk’s… Daar kan ik van genieten.’

==

Naar eigen zeggen kwam hij er al snel achter dat hij – zijn eigen woorden – geen goede auto waard is. In de documentaire Ik kom altied weer terug, zegt hij daarover: ‘Vandaar dat ik altijd in oude barrels heb gereden. Hoeveel auto’s ik in puin heb gereden? Twintig? Ik weet het echt niet. Ik vind het gewoon schitterend om het laatste stukje naar ons huis, als ik over een binnenweg rijd waar ik toch niemand tegenkom, even flink het gaspedaal in te trappen. Maar ja, er staan allemaal bomen langs de kant. En met die goedkope rommel… Als je maar een boompje raakt, is de boel al total loss.’

Op de autopagina van De Telegraaf vertelde Ben ooit hoe hij zijn rijbewijs in twee keer haalde. ‘Het was in de lange-harentijd. Toen de examinator mij zag en zei: “Als mevrouw geslaagd is, wat denkt ze dan met haar rijbewijs te gaan doen?”, wist ik het al. En ja hoor. Ik miste een bospaadje en kon het schudden. De tweede keer ging het redelijk. Mijn motor- en vrachtwagenrijbewijs haalde ik overigens in een keer.’

==

Hij kan zich mateloos storen aan medeweggebruikers. ‘Negentig procent van de automobilisten is imbeciel en kan niet autorijden. Ik word compleet gestoord van mensen die afremmen als het helemaal niet nodig is. Maar als ik eerlijk ben, lijkt mijn eigen rijgedrag nergens op. Ik let overal op, behalve op de weg. Er is zoveel te zien. Zo zag ik eens een buizerd een duif te grazen nemen. Kostte me een spatbord. Niemand wil met mij meerijden. Ook mijn vrouw wil haar auto niet aan mij uitlenen en daar begrijp ik dus niets van...’

Nu nuanceert hij zijn uitspraken over de talloze auto’s die hij in puin zou hebben gereden. ‘In totaal heb ik drie serieuze auto-ongelukken gehad. Het ongeluk in 2009 met mijn Porsche meegerekend. Ja, ik heb geloof ik geroepen dat ik wel tientallen auto’s in puin heb gereden. Klopt ook wel, alleen waren dat voornamelijk van die oude barrels, waarmee ik wel eens over landweggetjes jakkerde.’ Hoewel goedkope rommel? Dat valt ook wel weer mee want van de allereerste afrekening van Oerend Hard schaft hij immers meteen een Commodore GS28 aan. Een ongekende luxe.

==

==

Jan vertrekt voor een tocht per motor richting Noordpool. Ben zoekt zijn heil in zonniger oorden en rijdt de Atlasrally in Marokko, waar hij zijn bijna-doodervaring heeft

==

Over het ongeluk dat het meeste indruk op hem maakte, hoeft hij echter niet lang na te denken. ‘Dat was de motorcrash in Afrika. Tijdens de Atlasrally in Marokko, in 1987. Daar zag ik een ravijn totaal over het hoofd.’

Het gaat mis als Ben aan de overkant van het ravijn de weg door ziet lopen. ‘Dus ik dacht, aha: gas erbij. Ik schakel, maar op het moment dat ik naar beneden kijk, is er geen weg meer. Alleen een diep ravijn. Godskolere wat schrok ik.

Ik keek naar de overkant en dacht: dat haal ik nooit. Nou, dit was het. Einde verhaal. Ik kreeg een religieuze ervaring. Zag mijn hele leven aan mij voorbijtrekken. In chronologische volgorde. Dat was heel bijzonder. Ik dacht aan enkele dierbaren die dood waren. Dacht bij mezelf: ik kom naar jullie toe. Ik dácht niet dat ik doodging, ik wist het zeker. Het frappante was dat ik niet in paniek raakte. Ik bleef heel kalm, heel apart.’

Maar zijn tijd is nog niet gekomen. ‘Ik werd wakker aan de overkant. Mijn motor stortte het ravijn in en haalde het niet. Ikzelf wel. Alle vingerkootjes waren gebroken, beide polsen, gewrichten uit de kom. Maar ik leefde nog.’

‘Ik had nogal wat bloed verloren. Ze wilden dus een bloedtransfusie doen. Nu was dat in de tijd dat net het woord aids was “uitgevonden”. No way, zei ik. “Maak die wond maar dicht, dan moeten ze ’m in Nederland maar weer openmaken.” Het is nog steeds een oerlelijk litteken.’

‘Hoe dan ook, ik zou per vliegtuig naar Schiphol worden gevlogen. Met zo’n snelle jet, een zevenpersoons toestel. Maar dat ding kreeg een lekke band of zoiets. We moesten in ieder geval tussentijds landen in Marseille, waar ze me in een ziekenhuis dumpten. Nou, dát was wat.

Ik kwam daar binnen. Smerig, helemaal onder de modder. Met veel bloed. Twee gebroken armen, helemaal in het gips. Er hing een infuus aan. Ik kon helemaal niets. En die verpleegsters spraken geen woord Engels. Geen yes, geen no, helemaal niets. Of ze vertikten het gewoonweg. En ik spreek alleen wat schoolfrans. Als ik dan wat zei, volgde er een enorme spraakwaterval waar ik geen touw aan vast kon knopen.

Ik belandde op een gegeven moment op de eerste hulp. In een of andere gang. Het leek wel een abattoir, er zat werkelijk overal bloed. Aan de muren, het plafond, waar je ook maar keek. Er liepen daar twee enorme negers met honkbalknuppels rond en aan de lopende band werden er gewonde Afrikaanse Arabieren binnengebracht. Steekwonden en zo. Die werden op brancards geflikkerd. Echt geflíkkerd. In die culturen is het de normaalste zaak van de wereld dat ze dan met de hele familie naar het ziekenhuis gaan. Die wilden mee naar binnen, maar die negers knuppelden die Arabieren er weer uit. Het bloed spatte in het rond. Pfff, en dan zitten we in Nederland te klagen over de gezondheidszorg.

Maar, tjonge jonge, wat een rotvolk, die Fransen. Ik had niets bij me. Geen paspoort, helemaal niets. Terwijl ik daar lag in mijn crosskleding, een paar tattoos op m’n armen. Ze dachten vast dat ik een of andere vluchteling was. Ze lieten me gewoon liggen.

Na twee dagen begon ik natuurlijk te stinken. “I smell myself”. Ze trokken zich er echter niets van aan. Er was nog zo’n ouwe haaibaai die me uiteindelijk wat heeft gewassen. Eten ging natuurlijk niet met die gebroken armen, maar ik kreeg wel een bord eten voor mijn neus gekwakt. “En nou dan?,” riep ik. Want ik kon uiteraard niets beginnen. Gelukkig was daar de vader van een jongen die bij me op de kamer lag, die me voerde.

Nee, in Nederland wisten ze niet waar ik was. Ze waren me kwijt. Op een gegeven moment lukte het me mijn bed uit te komen. Met die twee gebroken armen kon ik weinig beginnen, maar staan kon ik wel. En ik héb me daar een stampij lopen schoppen. Waarop de artsen erbij kwamen, maar nog steeds was er niemand die ook maar een woord Engels sprak.

Uiteindelijk mocht ik telefoneren. Toen was het ook zo gepiept. Binnen anderhalve dag waren ze bij me en werd ik opgehaald. Jan Akkerman verving me, want gitaar spelen was er natuurlijk niet bij tijdens de volgende veldtocht. Ik kon mijn polsen niet buigen.’ Hij houdt z’n ellebogen omhoog en zegt lachend: ‘Gelukkig kon ik nog wel pianospelen.’

Ben wordt tweemaal gepakt wegens rijden onder invloed. Dat is in de jaren dat het rijden met drank op achter het stuur in de Achterhoek eerder regel dan uitzondering is. Een keer gaat het mis als hij op weg van De Pröhs naar huis een fietsend stelletje schept. De jongen fietst volgens Ben zo voor zijn auto. De jongen zelf komt met de schrik vrij, zijn vriendinnetje dat achterop zat loopt een gebroken been op. Bens rijbewijs wordt in beslag genomen en hij moet het drie maanden zonder doen. ‘Het was minstens zes uur daarvoor dat ik wat had gedronken. Maar ik was wel meteen op de hoogte van het risico van restalcohol.’

Later gaat het nog eens mis als hij na een optreden in Deventer samen met Jan in Doetinchem nog even de kroeg induikt. In een balorige bui ramt Ben naderhand met zijn wagen een schutting. Als de politie ter plaatse komt, laat Ben meteen onomwonden weten dat hij achter het stuur heeft gezeten en raakt andermaal zijn rijbewijs kwijt. ‘Dat was na een optreden tijdens Koninginnedag 1983. Ik had probleemloos kunnen zeggen dat ik geen idee had wie de auto had bestuurd. Geen haan die ernaar had gekraaid. Maar in plaats daarvan riep ik dat ik zelf achter het stuur had gezeten.’

Behalve dat Ben in 1998 in het ziekenhuis belandt met een virusinfectie, opgelopen tijdens een jachtpartij in Polen, zijn er ook nog de talloze crashes met zijn motor. ‘Sportblessures’ noemt hij ze. Zo knalt hij tijdens de Zwarte Cross van 2002 tegen een betonnen plaat, waarbij een rib zijn long doorboort. Hendrik-Jan Lovink van Jovink en de Voederbietels valt enkele optredens voor hem in. En vlak voor het dertigjarig jubileum krijgt Ben zijn voet tussen de spaken van een andere motor. Pas een dag voor de show mag het gips eraf. The show must go on, maar dan wel zittend op een stoel.

Er zijn twee auto-ongelukken die veel indruk op hem hebben gemaakt. Eind jaren negentig is het uitgerekend Paul Kemper, de gitarist met wie Ben later gebrouilleerd raakt, die hem uit het wrak haalt nadat hij zijn auto tegen een boom parkeert.

‘Dat ongeluk was gewoon een stomme vergissing. Ik was niet moe of zo. Ik was ook goed in conditie. Maar er was een wegopbreking, waarop Paul links ging en ik rechts, of was het andersom? Hoe dan ook, we deden een wedstrijdje: wie het eerst bij De Pröhs zou zijn. Ik reed over een B-weggetje dat ik amper kende. In een grote Mercedes. Ik ging in een bocht hoog op de rem, maar die Mercedes reed met al dat gewicht gewoon rechtdoor. Paul heeft me toen uit het wrak gehaald. Mijn borstbeen was geraakt, waardoor ik hartritmestoornissen opliep. Dan word je dus meteen opgenomen op de afdeling intensive care. Maar omdat ik goed in conditie was, ben ik van dat ongeluk relatief snel hersteld.’

Paul: ‘Het was even voor middernacht. Ik zag Ben op een gegeven moment voor me rijden en heb bewust gas teruggenomen, omdat ik wist dat het beter was dat hij mijn koplampen niet in zijn spiegel zou zien. Maar toen ik afsloeg, zag ik ’m ineens niet meer. Twee kilometer verderop zag ik zijn auto tegen een boom staan. De voorruit eruit. Het linkerportier zat vast, dus ik opende het andere portier. Ik wist dat ik hem niet aan moest raken, maar Ben kroop al via de passagiersstoel naar mij toe, waarop ik hem naar het ziekenhuis heb gebracht. Later beschrijft hij dat nog in het nummer Ik kom altied weer terug. Alleen noemt hij mijn naam niet. Op het moment dat hij dat nummer schreef, waren we al in rechtszaken verwikkeld.’

==

‘Ik hoorde het geklok van weglopende benzine. Terwijl de motor gloeiendheet was. Tik, tik, tik. Ik was als de dood dat de boel zou ontploffen.’

==

Het ongeluk van enkele jaren daarvoor kwam harder aan. ‘In 1992 was ik tot diep in de nacht in de studio aan het werk. Ten tijde van het album Buugen of basten, toepasselijke titel trouwens. Ik was doodop en reed in het holst van de nacht naar huis. Ik geloof wel dat ik die avond had gedronken, maar ik heb een zwart gat. Ik ben een paar uur van wat ervoor gebeurd is, compleet kwijt. Wat natuurlijk wel vaker voorkomt bij ongelukken.

Uiteindelijk werd ik wakker tegen een boom. Zelf zat ik op de rechterstoel, de linkerflank was totaal ingedeukt en op de plek van de bestuurdersstoel stond een enorme boom. Maar ik zat vast. Kon geen kant op. Ik had mijn voet nog op het gaspedaal. Bekneld. Intussen hoorde ik het geklok van weglopende benzine. Terwijl de motor gloeiendheet was. Tik, tik, tik. Ik was als de dood dat de boel zou ontploffen.

Intussen waren er twee automobilisten gestopt, maar die reden toch weer door. Waarschijnlijk omdat ze gezopen hadden en geen zin hadden in een confrontatie met de politie. Een derde automobilist stopte en zei hulp te halen. Hij heeft 112 gebeld. Even later kwam de ambulance ter plaatse. Ineens stond Willem van Dijk (de allereerste bassist van Normaal, red.) voor mijn neus. Wat bleek? Ik zat niet vast, maar slechts mijn schoen. Hij trok een veter los en ik was bevrijd.’

De volgende dag roept hij vol bravoure dat hij over twee weken weer op de planken staat. Maar het duurt uiteindelijk ruim een halfjaar. In het ziekenhuis ontdekken artsen dat er bepaalde botten uit Bens lichaam spoorloos zijn verdwenen, wat chirurg dr. De Ruiter de opmerking ontlokt: ‘Daar loopt Fikkie nu mee rond.’

‘Onze vroegere bassist Willem kom ik heel af en toe wel eens tegen. Omdat ik natuurlijk ook nog wel eens sportblessures heb,’ zegt Ben, verwijzend naar zijn grote passie de motorcross. ‘Als ik dan weer eens op de eerste hulp van het Slingelandziekenhuis beland en Willem tegen het lijf loop, roept hij steevast. “Zo Bernard, is ’t weer zover…?”’

==

==

Motorband

==

Gijs Jolink vertikt het jarenlang om de ‘zoon van’ te zijn. Vele verzoeken voor gezamenlijke interviews worden zonder uitzondering door hem afgewezen.

Maar samen muziekmaken met Jolink senior is een ander verhaal. De twee spelen samen in de Motorband. Met Hendrik-Jan Lovink, die samen met Gijs in Jovink en de Voederbietels speelt, op drums. Jan Kolkman, eveneens bekend van Normaal, is gitarist en wordt later opgevolgd door Jan Wilm Tolkamp. De teksten van de nummers laten zich raden.

==

==

==

==

==

Høken in den vreemde

Wie als rockband kiest voor teksten in de moerstaal, kan bij voorbaat een internationale carrière vergeten. Toch heeft Normaal de afgelopen decennia meermalen opgetreden buiten de landsgrenzen. Al was daarbij natuurlijk altijd wel sprake van een sterke link met het vaderland. Zo wordt er onder meer tropisch gehøkt op Curaçao. Maar ook zijn er optredens in Denemarken en Canada, landen waar veel Nederlandse boeren zijn neergestreken.

==

Naast muzikale uitstapjes, zijn daar nog de promotietrips of een reis voor het goede doel. Terwijl de band in de begindagen wel degelijk serieuze plannen koestert om ook de mensen in den vreemde aan het daldeejen te krijgen.

Een invasie van Duitsland ligt, vanuit de Achterhoek, het meest voor de hand. Het blijkt echter geen onverdeeld succes. De Duitse muziekliefhebber wordt niet echt warm van de vertaalde teksten – overigens van de hand van singer–songwriter Udo Lindenberg – met bijbehorende titels als Mama wo ist mein pils? en Was war gestern los?. Terwijl Nederland in die dagen massaal valt voor de uitspattingen van Ben en zijn manschappen, kunnen de Duitsers de humor er niet van inzien.

Het actieoptreden dat de band in 1977 zou verzorgen tijdens de grootscheepse protesten tegen de kerncentrale Kalkar, net over de grens bij Nijmegen, gaat jammerlijk de mist in. Ben: ‘Onze gitaren werden in beslag genomen. Die zouden immers kunnen dienen als slagwapens. Die Duitsers waren totaal panisch.’ Ben houdt demonstratief beide

armen in de lucht: ‘We kregen een revolver in onze nek en moesten met onze armen tegen de auto gaan staan, benen gespreid, om te worden gefouilleerd. Duitse militairen kwamen met getrokken geweren de auto’s uitgesprongen. ’t Leek wel oorlog.’ De bandleden mogen uiteindelijk verder rijden naar de demonstratie, maar zonder de in beslag genomen instrumenten zet dat uiteraard weinig zoden aan de dijk.

In die dagen is Plattenküche een van de toonaangevende programma’s op de Duitse tv. Als Normaal wordt uitgenodigd lijkt dat een uitgelezen mogelijkheid om de Duitse markt te veroveren. Maar het ontaardt in een grote chaos. Ben: ‘Dat was ten tijde van het nummer Alie. We hadden een boerenkar geregeld. De kippen zaten met een stukje touw om de pootjes vastgebonden om te voorkomen dat ze weg zouden vliegen. Er waren topless meiden voor ons geregeld. Maar die hadden zo’n sterretje voor de tepel. Die regisseur vond dat maar niets. “Neue Mädel”, schreeuwde hij met veel geweld. Echt op z’n Duits. We hebben in een kneipe zitten wachten tot die nieuwe danseressen er waren. Samen met presentatrice Helga. Dronken daar bier met schnaps, twee uur lang…’ De gevolgen laten zich raden.

Later in 1981 wordt nog eens een laatste poging ondernomen. ‘Een kort tourtje door Duitsland,’ aldus Ben. ‘Zes optredens. We deden onder meer de Top Ten Club in Hamburg aan, de vroegere Star Club waar in de jaren zestig de Beatles hadden gespeeld. Een van de weinigen die in extase raakt, is de toiletjuffrouw. Ze toont zich lyrisch. “Sie waren genau so gut wie damals die Beatles.” Haha, maar dat zei ze natuurlijk tegen iedere band die daar kwam. Ik heb er nog twee tattoos laten zetten als souvenir. En we hebben uiteraard de Reeperbahn aangedaan. Ik kan daar niet te veel over uitweiden, maar tjonge jonge… Wat me vooral opviel was dat daar bloedmooie meiden rondliepen. En er stond een dame achter de bar met een enorm decolleté, vooral zij maakte onmundige indruk op ons.

Maar ja, we waren natuurlijk nog jong. Hadden nog niet zoveel levenservaring. Wat kenden we nou? De rosse buurten van Arnhem, De Wallen, dat was het wel zo ongeveer. En wat je daar ziet lopen of achter de ramen ziet zitten, daar word je niet vrolijker van. Maar die dames in Hamburg, oei, oei, wat mooi. Ik ben daar even binnen geweest, maar had zoveel gezopen dat ik uiteindelijk laveloos achter in onze bandauto ben gaan liggen. Een lijkwagen beschilderd met vlammen. Zoals gezegd, ik kan niet in details treden, maar wat ik er later van vernomen heb, is daar alles gebeurd wat zoal mogelijk is op de Reeperbahn…’

De pogingen om Duitsland te veroveren, lopen andermaal op niets uit. Waar over het podium flanerende strippers in Nederland rode koontjes veroorzaken, daar raakt de vaste cliëntèle van de Reeperbahn bepaald niet opgewonden van.

En een korte tour door Engeland valt bijna letterlijk in het water. De apparatuur staat al klaar om te worden verscheept. ‘Maar vanwege een enorme storm hebben we niet eens de overkant gehaald. We zijn niet eens vertrokken.’

Het enige stukje buitenland waar Normaal op bescheiden schaal succesjes boekt, is Vlaanderen. Oerend Hard stoomt zelfs op tot de tweede plek van de Belgische hitparade. Onze zuiderburen gooien overigens niet met het – in dat land zo ongeveer heilige – bier, maar met rollen toiletpapier.

==

==

In de zomer van 1986 reist Normaal af naar Tanzania om mee te doen aan de actie Motoren voor Motoren. Voor het goede doel dus. Als rockmissionarissen brengt de band motoren naar paters die er hun missiewerk verrichten. De terreinmotoren – ofwel piki piki’s, zoals ze in het Swahili worden genoemd – zijn bedoeld om patiënten in afgelegen dorpjes te bereiken die medische hulp nodig hebben. Het vliegtuig landt in Nairobi, waarna dwars door de bushbush koers wordt gezet richting Tanzania. Om zich ervan te verwittigen dat er niets aan de strijkstok blijft hangen, worden de motoren door Normaal persoonlijk bij de Witte Paters in de missiepost Bukumbi afgeleverd.

==

==

Ben: ‘We hebben daar twee videoclips opgenomen. Heel provisorisch allemaal. Maar omdat we er dus toch waren, konden we er niet onderuit dat we ook maar meteen een optreden zouden geven. Die mensen daar zijn immers dol op muziek. We hadden wel een bassdrum bij ons, maar geeneens een pedaal. Berry Zand Scholten (gepensioneerd verslaggever van De Telegraaf) ging ernaast liggen om met zijn hand in de maat mee te kloppen.’

Willem blikt met afschuw terug op een van de videoclips: ‘Afgrijselijk was dat. Ben en Paul zaten op een motor, Jan en ik op de andere. Maar dat viel niet mee over zo’n hobbelig terrein. Normaal gesproken sla je dan je armen om de bestuurder heen.’ Verontwaardigd, met stemverheffing: ‘Maar dat deed ik natuurlijk niet bij Jan! Bovendien stak ik een kop boven hem uit. ’t Was natuurlijk geen gezicht. Ik zei nog tegen die jongens: “Kearls, kearls, dat kun je me niet aandoen.” Maar ik moest eraan geloven…’

Voor de rest bewaart hij echter louter goede herinneringen aan het uitstapje naar Afrika. Staat hij gewoonlijk te boek als de stille kracht van de band, Willem komt nu superlatieven tekort. ‘Ge-wel-dig wat een schitterend continent, Afrika. En wat een mooi volk. Prachtig. De mensen hebben daar helemaal niets. De meesten droegen er alleen maar lompen. Maar wat ze daar allemaal wél hadden, was goede zin. Ze liepen rond met zo’n swingend loopje en een brede smile op hun gezicht. En ze raakten elkaar voortdurend aan. Persoonlijk moet ik daar niets van hebben: mensen moeten me niet aanraken. Maar daar zag je gewoon kerels hand in hand lopen. Wát een mooi leven. Als je zo ongedwongen kunt leven, man wat lijkt me dát heerlijk.’

==

==

==

Oehoe oehoeroezgan

==

Een heel bijzonder hoofdstuk in de bloemrijke historie van Normaal is ongetwijfeld het uitstapje in 2006 van Ben naar Afghanistan. Vooral ook omdat hij vroeger niets van het leger wilde weten, zeker ten tijde van zijn studie aan de kunstacademie in Enschede. ‘Dat was in de Vietnamperiode. Kom zeg, dan weet je het wel. Ik was fel antimilitaristisch. Het hele leger vond ik maar grote onzin.’

Maar inmiddels denkt hij daar toch wat genuanceerder over. Zeker nu militairen zich vandaag de dag niet meer bezighouden met zaken als de Koude Oorlog, maar zich ook inzetten voor humanistische missies. Ben is onder de indruk van het opbouwwerk van ‘onze jongens en meiden’, dat hij van nabij met eigen ogen kon aanschouwen.

==

==

Met zijn kortgeschoren koppie haalt hij die dagen zelfs het NOS Journaal. Onder het motto ‘solidair met de militair’ heeft hij zich namelijk van zijn wapperende manen laten ontdoen. Het is toenmalig minister van Defensie Henk Kamp, die hem hoogstpersoonlijk op het vliegveld in Nederland opwacht als hij weer voet op veilige bodem zet. ‘Ha,’ reageert Ben meteen als hij Kamp in het oog krijgt, ‘een Achterhoeker!’ De bewindsman is op zijn beurt lovend over Bens rockmissie. ‘Erg stoer want de artiesten staan bepaald niet in de rij om daar op te treden.’

Ben twijfelt echter geen moment als hij wordt gevraagd om de Nederlandse manschappen in Oeroezgan een hart onder de riem te steken. Hij verzorgt een bliksemtournee: in drie dagen tijd werkt hij vier optredens af, waarbij hij met een Hercules en Cougar-heli naar de diverse bases wordt gevlogen.

Veel zorgen hoeft hij zich naar eigen zeggen niet te maken dat hij door vijandelijke milities uit de lucht wordt geschoten. ‘De vijand heeft zulk verouderd spul dat ze er amper mee kunnen mikken. Niettemin werd er uit voorzorg wel tactisch gevlogen, wat inhoudt dat je op slechts vijftig meter hoogte vliegt. Oók over de bergen. Nou, ik kan je verzekeren dat dat niet erg hoog is. Het leek wel een wilde proef van Parijs-Dakar. Ik vond het prachtig.’

Tijdens de eerste show is het meteen raak. Al na drie nummers moet het optreden worden onderbroken. Geen geloei uit de gitaar van Ben, maar het luchtalarm schalt door de ruimte. Iedereen moet de schuilkelders in. ‘Er was geen moment paniek. Iedereen zocht heel rustig de bunkers op.’

Ben krijgt te horen dat er eigenlijk niets kan gebeuren. ‘Die raketten konden het gedeelte waar wij zaten niet eens bereiken. Maar ze namen geen enkel risico. Hoe oud dat spul ook is, als je zo’n ding op je kop krijgt ben je natuurlijk wel dood.’

In de eerste plaats gaat Ben natuurlijk voor de muziek naar Oeroezgan. Daarbij is het soms volop improviseren geblazen. ‘Ze hadden een bezemsteel aan een stoel bevestigd en daar een microfoon aan gebonden. Daar moest ik dan met mijn gitaar voor gaan zitten. Ik riep tegen het publiek: “Zo hard mogelijk meezingen zodat jullie mijn belabberde gitaarspel niet kunnen horen.” Zelf had ik niet eens een microfoon. Ik moest er gewoon overheen schreeuwen. Binnen de kortste keren was ik dus zo hees als wat.’ De grootste hit ter plaatse was een aangepaste versie van Oerend Hard. Een diplomaat had er namelijk een eigen variant van gemaakt: Oehoe Oehoeroezgan.

Wat vooral opvalt is dat Ben na afloop diep onder de indruk is van het werk van de Nederlandse troepen en het opbouwwerk. Zijn vaak halsstarrige en koppige karakter ten spijt, voelt hij zich niet te groot om bakzeil te halen. ‘Ik heb echt diepe, diepe bewondering gekregen voor het leger.’ Een uitspraak die hij jaren geleden voor onmogelijk had gehouden.

==

==

==

Canada

==

Normaal verzorgt in het najaar van 2008 enkele optredens aan de oostkust van Canada. Op uitnodiging van geëmigreerde Nederlandse boeren.

De uit de kluiten gewassen gehuurde bus is te klein als Ben ermee door de drukke spits van Toronto probeert te laveren. Binnen de kortste keren staat de band hopeloos vast. Rijden over de ringweg van de Canadese metropool is toch even wat anders dan chauffeuren over het Achterhoekse platteland. Bens tirade is ongeëvenaard. Hij vloekt de hele wereld bij elkaar in bewoordingen die verre van geschikt zijn voor publicatie. ‘Wat een slecht idee van mien,’ zegt hij en schudt zijn hoofd.

Een bezoekje aan Canada is de gelegenheid bij uitstek om zijn gitarencollectie uit te breiden, zo had hij vooraf bedacht. De gitaren zijn aan de andere kant van de oceaan immers beduidend goedkoper. Kopieën uit de Yellow Pages liggen op het dashboard en roadie Pattu heeft de navigatieapparatuur ingetoetst.

==

==

Een eerste muziekwinkeltje kan de toets der kritiek niet doorstaan. Een snelle blik naar binnen maakt duidelijk dat hier alleen maar beginnersspullen te vinden zijn. Op naar het volgende adres. Na een hoop geslalom door Toronto komen ze aan bij de winkel. Paniekerige gezichten. Er staan namelijk louter trompetten en andere blaasinstrumenten. Bens humeur wordt er niet beter op. Maar hij tovert zijn welbekende grijns weer tevoorschijn als de verkoper meldt dat de gitaarafdeling slechts ‘two blocks away’ is.

De Canadezen hebben echter een ietwat andere opvattingen over afstanden. Tot ontsteltenis van Ben en tot hilariteit van de rest van de passagiers. Als bij de zoveelste afslag de TomTom meldt dat het opnieuw ‘two miles’ rijden is tot de volgende kruising, kijkt Pattu, die naast Ben voorin zit, veelbetekenend naar achteren. Andermaal vliegen de krachttermen door de bus.

Uiteindelijk houdt de bus halt voor de winkel. En het leven lacht Ben weer in alle hevigheid toe. Want het is hier één grote snoepwinkel. Als de eigenaar hoort dat hij cliëntèle uit Holland heeft, trommelt hij een van zijn medewerkers op. Die vervolgens tot grote hilariteit informeert: ‘How are you doing klootzak?’

==

‘How are you doing klootzak?’

==

Slechts een halfuurtje later staat het gezelschap weer buiten. Ben, Ferdi en Jan Wilm hebben een akoestische gitaar aangeschaft. Ben is alle misère in één klap vergeten.

In het vliegtuig volgt tijdens de terugreis een discussie hoe die gekochte instrumenten straks ongemerkt langs de douane kunnen worden gesmokkeld. Volgens Ben is dat geen enkel probleem. Da’s vooral een kwestie van je meest onschuldige gezicht opzetten en stug doorlopen, vertelt hij aan iedereen die het maar horen wil. En hij toont zich maar wat graag bereid het goede voorbeeld te geven.

Nog maar net voet aan de grond gezet informeert een van de douaniers of het gezelschap wat heeft aan te geven. ‘Nee,’ roept Ben en maakt aanstalten verder te lopen. Maar dat blijkt toch iets te voorbarig. In De Telegraaf heeft namelijk enkele dagen daarvoor een uitvoerig reisverslag gestaan over de Canadatour van Normaal. En die krant lezen ze ook op Schiphol, zo is al snel duidelijk. ‘Die kerel had met een gele stift de bewuste passage in de krant omcirkeld en duwde me het artikel onder de neus. Tja, toen had ontkennen niet zoveel zin meer.’

De gitaren hebben niettemin diezelfde tour al bewezen dat ze uit het goede hout zijn gesneden. Want al enkele uurtjes na de turbulente aankoop beleven ze hun vuurdoop tijdens de theatershow.

De volgende avond staat er echter een heel ander optreden op de agenda. De subtiliteit van de schouwburg wordt verruild voor de hectiek van een avondje ouderwets høken. Maar dan aan de andere kant van de oceaan.

Maandenlang hebben de Neder-Canadezen uitgezien naar dit avondje. Het bier vliegt in de rondte, het plafond hangt vol met afgerukte t-shirts en de anhangers hebben de avond van hun leven.

De security en de andere Canadezen, die als vrijwilliger helpen achter de bar, slaan het van een afstandje allemaal met stijgende verbazing gade. Vooral als op een gegeven moment de lampen aan gaan. Het Wilhelmus schalt uit de geluidsboxen en de meer dan duizend mensen in de zaal brullen de nationale hymne gepassioneerd mee. Tranen van emotie vloeien. Stro, een vloer besmeurd met vele tientallen liters bier en afgerukte t-shirtjes blijven achter als stille getuigen van een avondje onmundig ouderwets tekeergaan. In Canada weten ze nu ook wat høken is.

==

Parijs-Dakar

==

Ben doet in 1998 mee met Parijs-Dakar. Hij is eigenlijk aangetrokken voor de publiciteit, maar krijgt later de rol van navigator toebedeeld. De samenwerking met zijn collega verloopt echter verre van vlekkeloos; de équipe wijkt meermalen van de route af. Omdat de organisatie niet weet waar Jolink en consorten uithangen, staan ze enkele dagen zelfs officieel als vermist te boek.

‘Ik werd dus tot navigator gebombardeerd, maar dat kon ik helemaal niet. Ik was eigenlijk ook meer aangetrokken om pr te maken, sponsors te werven en dat gedeelte was heel goed gelukt.’

==

==

==

Op Engelse toer

==

De Normaalklassieker Alie wordt in 1979 in het Engels opgenomen. Annie get your gun heet het voor deze gelegenheid. Op de andere kant staat Two Moths, een instrumentale versie van Dorus’ Twee Motten. De plaat wordt op z’n zachtst gezegd commercieel niet een van Normaals grootste successen.

==

==

==

Gas d’r bi-j

==

Normaal neemt het album Gas d’r bi-j (1994) op in het Amerikaanse Fort Lauderdale (Florida) onder leiding van de Nederlandse topproducer Erwin Musper, overigens al vele jaren werkzaam in de VS.

==

Ben de demagoog

‘De show is als seks: copuleren met het publiek’

==

Er zijn weinig bands waar het er bij live-optredens zo ruig aan toe gaat als bij Normaal. Met name in de beginjaren gaat het er hevig aan toe. Zeker wanneer er op een gegeven moment een volkomen nieuw fenomeen wordt geïntroduceerd: het biersmijten. Het wordt een vast ritueel, net als het van het lijf rukken van shirts van bezoekers die geen Normaal-shirt dragen.

==

En als de klassieker Vrouw Haverkamp voorbijkomt, verleidt dat altijd wel een of meerdere høksters – gezeten op de schouders van een mannelijke zielsverwant – tot een spontane stripact. Tot op de dag van vandaag is dit alles de normaalste zaak van de wereld tijdens de shows.

Elk zomerseizoen wordt er een nieuwe tour uitgestippeld: de veldtocht. Met een bijpassend thema en een decor dat door Ben wordt bedacht en hoogstpersoonlijk ontworpen en geschilderd. Normaal is er jarenlang uiterst succesvol mee. Shows in de kleinste dorpjes met een kerk en een café blijken goed voor enorme mensenmassa’s.

Het is een verademing voor de liefhebbers van ongecompliceerd lol trappen. Eindelijk een band die gewoon zegt waar het op staat. Recht voor z’n raap. Niet dat zweverige hippie – let’s make love, not war-gedoe, maar rock, drank, mooie vrouwen en veel plezier. En weg met dat belerende vingertje. Er zijn natuurlijk al wel meer bands die dit geloof prediken, maar het is voor het eerst dat het in het Nederlands annex Achterhoeks gebeurt.

Terwijl de Achterhoek een reputatie hoog te houden heeft als het gaat om ruige taferelen, spant de kop van Noord-Holland volgens Ben onbetwist de kroon. ‘Die West-Friezen, dat is toch een wel heel apart volkje. Door de zaaleigenaren in die contreien werd ons vooraf steevast op het hart gedrukt dat we koste wat kost te allen tijde door moesten spelen. Wat er ook gebeurde. Vlak voor onze neuzen speelden zich soms massale knokpartijen af. En wij maar doorspelen natuurlijk. Als je stopt, wordt de aandacht erop gevestigd en is het helemaal hommeles. Maar ach, ook als je doorspeelt, meppen ze vrolijk door.

We speelden eens in een of andere zaal toen de houten dansvloer het begaf. Een man of twintig donderde zo de bierkelder in. Een enorme ravage. We waren bang dat het compleet uit de hand zou lopen. Maar iedereen krabbelde er weer uit. Alleen wat blauwe plekken en schaafwonden. Ze vonden het niet eens de moeite waard zich te laten behandelen.

==

==

Ook hebben we het meegemaakt dat we na afloop van een optreden binnen stonden te wachten omdat we nog niet naar buiten konden. Er speelde zich daar een heuse veldslag af. De ME was uitgerukt en er werden charges uitgevoerd. Die gasten komen overigens vaak pas op de proppen als de hardste klappen al zijn gevallen. Afijn, terwijl we daar nog wat rondlummelen, is een van de medewerkers van die zaal bezig de vloer aan te vegen. Hij houdt iets omhoog en vraagt met een stalen gezicht, zonder te verblikken of te verblozen: “Is een van jullie iets kwijt, jongens?” Werkelijk, hij hield een complete duim omhoog.’

Hij kan er nu wel om lachen, maar volgens Ben zit in de hoogtijdagen zelfs bij de bandleden, die intussen toch wel aardig door de wol geverfd zijn, de schrik er vaak goed in als ze richting West-Friesland gaan.

In het toenmalige tv-programma Van Gewest tot Gewest vertelt Ben: ‘Dan was het nogal eens stil in de auto, wanneer we via Lelystad over de dijk naar Enkhuizen reden. Tjonge, tenten meegemaakt, oeh wat was dat ruig. Kloppartijen van bomen van twee meter die met elkaar op de vuist gingen. Dat is daar de normale manier van communiceren. Eerst slaan, dan vragen. Het is absoluut het meest heavy volk van Nederland.’

Tijdens een optreden in Steenwijk gaat het compleet mis. De directeur van De Meenthe heeft zo zijn voorzorgsmaatregelen getroffen in samenspraak met de plaatselijke politie. De gordijnen van het zalencomplex worden weggehaald, plantenbakken verwijderd, dranghekken geplaatst en Normaal zorgt voor een eigen ordedienst. Er kan die avond eigenlijk niets meer misgaan.

Er is echter één ding over het hoofd gezien: het bier wordt die avond in flesjes geserveerd. Aan het einde van de avond vliegen ze als projectielen in de rondte en tientallen bezoekers lopen snijwonden op. Een paar kampers met wie de band bevriend is geraakt, steken ongevraagd de helpende hand toe. Daarbij gaan ze verre van zachtzinnig, maar wel zeer voortvarend te werk. De ME voert charges uit en de brandweer moet in actie komen omdat de kampers een sloopauto hebben meegenomen die in de hens wordt gezet.

Toekomstig gitarist Paul Kemper is er die avond bij: ‘Ik was meegereisd met De Stèakers, het voorprogramma. Het waren gruwelijke vechtpartijen. Ik zag hoe een van die kerels bij een ander zijn vingers in de mond zette en de wang losrukte. Afschuwelijk. Ferdi had me in de pauze net apetrots zijn nieuwe Gibson Les Paul laten zien. Toen Normaal het optreden moest staken en van het podium ging, bleef die gitaar achter, werd met bierflesjes bekogeld en kwam zwaar gehavend uit de strijd.’

Vanaf dat moment treft Normaal zo z’n eigen voorzorgsmaatregelen. Zaalhouders krijgen voortaan het dringende advies om vooral geen meubilair te laten staan.

==

==

Een ander optreden dat in het geheugen van alle bandleden gegrift staat, is een show in Paradiso tijdens een manifestatie tegen werkloosheid onder jongeren. Het betekent het weerzien met de hoofdstedelijke poptempel, waar ze toch al geen al te beste herinneringen aan bewaren.

Al snel blijkt dat er zich onder de werkloze jongeren ook andere gasten bevinden die zichzelf hebben uitgenodigd. Nadat Ben in de media op weinig subtiele wijze heeft verkondigd dat ze wat hem betreft alle Hell’s Angels tegen de muur mogen zetten, komen toenmalig president Big Willem en zijn gevolg op visite. Al snel blijkt dat het zeker geen gezellig theekransje wordt.

Ben: ‘Big Willem kwam de kleedkamer binnen. Met twee van zijn adjudanten. Maar eenmaal in onze kleedkamer staan ze oog in oog met onze eigen Willem. Net zo groot als die Angels. En dan heb je onze roadies nog. Hoe dan ook, die twee adjudanten vertrekken al snel en Big Willem blijft alleen achter. Henkie (Wolters, alias Hendrik Haverkamp, red.) redde ons die avond. Hij ging tegenover Big Willem staan en toonde zich geen moment onder de indruk. “Ik ri-j ok motor!,” riep hij. Haha, Big Willem wist niet wat hij ermee aan moest. Uiteindelijk hebben we gezellig zitten kletsen. Later kwamen we Big Willem nog eens tegen en hadden we het over die ontmoeting in die kleedkamer. Hij herkende Hendrik Haverkamp meteen – andersom niet. Henkie ging vervolgens heel dicht voor Big Willem staan en riep keihard: “Verrek, dat is ’m!” Hoe dan ook, sinds het treffen in die kleedkamer waren de gemoederen tussen Normaal en de Angels weer bedaard.’

Tijdens een ander optreden in Paradiso staat Normaal – gepresenteerd als boerenpunkband – op een punkfestival geprogrammeerd. Willem Terhorst: ‘De bezoekers zaten de hele tijd te ouwehoeren. Aan de microfoonstandaards trekken en zo. Op een gegeven moment kregen we zelfs een beker vol pis naar onze benen gesmeten. Ben werd telkens lastiggevallen door dezelfde persoon. Het klieren ging maar door. Tot ik zo hels werd dat ik de zaal in sprong, de grootste etter te pakken kreeg, hem uit zijn schoenen tilde en hem duidelijk maakte dat dit toch zeker niet de bedoeling was. Toen ik mij omdraaide, zag ik hoe hoog het podium was. Ik kon er met geen mogelijkheid meer op komen en moest dus omlopen om verder te kunnen spelen. Het angstige respect voor die grote boze muzikant liep daardoor toch wel wat deukjes op, haha. Als klap op de vuurpijl bleek het hele tafereel te zijn opgenomen door de KRO.

Voor høkers is geen optreden compleet zonder dat er bier vloeit. Bezoekers komen binnen, kopen een hele meter bier om die vervolgens over hun vrienden heen te smijten. Voor de buitenstaander is dat volstrekt onbegrijpelijk.

De traditie stamt uit de woelige beginjaren en is ontstaan tijdens tv-opnamen in Zieuwent, bij de lancering van de single Alie. Regisseur Wim van der Linden van Avro’s Toppop, vraagt of er niet iets in scène gezet kan worden met het gerstenat van een gerenommeerd Achterhoeks merk. Dat had immers ook rijkelijk gevloeid tijdens de opnamen van Oerend Hard. Toenmalig manager Joost Carlier weet wel raad. Hij deelt onder de meegereisde fans een paar kratjes uit en commandeert hen te spuiten op zijn teken. Sindsdien is het tijdens geen optreden van Normaal droog gebleven.

Tot afgrijzen van de bandleden overigens. Het is immers niet geheel ongevaarlijk om een lading bier over je instrument te krijgen. Bovendien, zo benadrukt Ben telkens, is het doodzonde. Bier is immers om op te drinken.

Op een gegeven moment wordt het de band te gortig. In 1991 doen ze in de Anhangerschapbode zelfs een waarschuwing uitgaan: ze zullen stoppen met optreden als het niet ophoudt met het gooien van shirts en bier naar de groep, zo klinkt het dreigend.

De aanleiding hiervoor vormt een incident, waarbij Ben in zijn gezicht wordt geraakt door een nat shirt met knopen. Dat gebeurt met zoveel geweld dat hij naar de tandarts moet om een stifttand te laten plaatsen. Nu zegt hij daarover: ‘Ach, met dat bier kan ik nog wel leven. Maar het is echt tientallen keren gebeurd dat we vol door shirts zijn geraakt. Ik heb intussen een complete brug van vier stiftvoortanden.’

Tijdens de tour in Canada in 2007 doet de ingehuurde Canadese crew aanvankelijk wat laatdunkend over de eisen die Normaal vooraf stelt. Dranghekken tijdens popconcerten? Wat een poeha die Nederlanders, zie je ze denken.

Totdat Normaal het podium op loopt. Het volgende moment is de hal, waar door de week veemarkten worden gehouden, één kolkende massa van Canadese fans, vrijwel allemaal geëmigreerde Nederlandse boeren. En ondanks de waarschuwingen vooraf om vooral niet met bier te gooien, krijgen Ben en zijn mannen de volle laag.

Een andere opvallende traditie bij optredens van Normaal is het gooien met stro. Ook in het Canadese Woodstock komt een van de organiserende boeren de zaal binnen met een baal stro en begint het enthousiast uit te delen tot afgrijzen van roadie Pattu. Hij staat even verderop aan de zijkant van het podium, ziet het gebeuren, maar moet machteloos toezien. Hij vreest het ergste. ‘Ben kan daar ab-so-luut niet tegen. Hij wordt dan ongelooflijk benauwd en er komt dan amper nog een noot uit. We hebben in het verleden meermalen meegemaakt dat we de boel moesten stilleggen en de rest van het optreden niet door kon gaan.’ Toch gaat het die avond wonderwel goed. Ben kan gewoon doorzingen, tot grote opluchting van de rest van de band die het tafereel met samengeknepen billen heeft gadegeslagen.

Los van enkele beruchte optredens in de roerige begintijd vinden vechtpartijen in de latere jaren eigenlijk amper nog plaats. Terwijl Ben tijdens zo’n optreden de massa toch regelmatig tot grote hoogten opdweept. Als geen ander weet hij de massa te bespelen.

Legendarisch is het videofragment waarin hij de mensenmenigte massaal ‘bóéruhn’ laat scanderen en hij vreselijk tekeergaat tegen de ambtenarij in Den Haag. Als een zielenherder voor het agrarische deel der natie stort hij zijn donderpreek over de menigte uit. Als ‘speech des oordeels’ is het op YouTube terug te vinden.

==

‘Wie nou nog boer is, in de eenentwintigste eeuw, in Nederland, die heeft lef. Dat is een kerel met een kop én met kloten. Hij wordt van alle kanten bedreigd. Maar toch zegt de boer,’ Ben slaat op zijn borst en schreeuwt: ‘“Ik bun boer en doar bun ik trots op!”’ En wat die westerse klootzakken van ambtenaren ook bedenken in Den Haag of in Brussel… Fuck you! Een boer is een boer en den blif een boer. En die zal altied boer zun.’ Waarna de mensenmassa zijn aankondiging van de klassieker Ik bun moar een eenvoudige boerenlul massaal overneemt.

==

Ben: ‘Ach, ik ben een ouwe, schoppende hypochonder die niet verlegen is voor 15.000 mensen.’

==

Of zoals hij in een regionale krant – aan de vooravond van zijn rentree na zijn auto-ongeluk in 1992 – zegt: ‘Ach, ik ben een ouwe, schoppende hypochonder die niet verlegen is voor 15.000 mensen. Dat had ik vroeger al. Als jong ettertje pakte ik op schoolreisjes de microfoon af van de juffrouw en maakte dan een satire op de bovenmeester.’

Nu, aan de keukentafel van zijn woonboerderij: ‘Massapsychologie vind ik reuze interessant. Hoe gedraagt de massa zich? Daar ben ik als nepdemagoog natuurlijk uitermate in geïnteresseerd. Ik leerde al snel dat mensen in een stadion of een zaal het leuk vinden om iets te scanderen. Ik ben er wel goed in – al zeg ik het zelf – bepaalde kreten te verzinnen. Kort maar krachtig: høken, daldeejen. Eng? Ach, het is maar net hoe je ermee omgaat. Als ik als høkersleider zou roepen, in het heetst van de strijd: “Jongens, we gaan nú met z’n allen naar het politiebureau om het in brand te zetten.” Nou, ik garandeer je dat dat politiebureau dan in de hens gaat.

Je moet er dus verantwoord mee omgaan. Geen misbruik maken van je macht. Maar ik moet zeggen dat ik het wel een kick vind als het publiek massaal meedoet. Er is duidelijk sprake van een wisselwerking. Het publiek juint mij op – en andersom. Het komt duidelijk van twee kanten. Het is als seks. Of nee, noem het ware liefde. Copuleren met het publiek.

Misschien wel ben ik daarom thuis zo compleet anders. Anderen vinden dat op het schizofrene af. Als ik dan de volgende ochtend hier door het bos loop, denk ik wel eens: Tjonge, wat heb ik me gisteravond weer aan lopen stellen. Soms zit ik op die momenten met het zweet in mijn handen, zó gênant. Ik bekijk mezelf ook bijna nooit terug op dvd bijvoorbeeld. Los van het feit dat ik dat apparaat al niet eens aan de praat krijg en uit woede de afstandsbediening al eens aan barrels tegen de muur heb gegooid. Maar ik vind het in de eerste plaats verschrikkelijk om naar mezelf te kijken. Dat háát ik echt. Zoals de documentaire Ik kom altied weer terug, anderhalf uur naar je eigen poriën zitten kijken…

Als ik echter op zo’n avond bepaalde dingen roep, dan is dat wel gemeend, honderd procent! En ik verzin ook geen dingen van tevoren. Die beruchte scène dat ik uithaal naar die rotambtenaren in Den Haag bijvoorbeeld. Dat bedenk ik spontaan, dat gebeurt ter plaatse. Hoezeer ik me er later ook voor geneer. Maar ja, als ik dan de volgende avond weer voor het publiek sta, dan is het binnen de kortste keren het oude liedje.’

Høken

==

Het is een begrip voor de trouwe volgers van Normaal: høken. Ofwel, brekken, zoepen en angoan. Sappig Achterhoeks voor onbegrensd uit je bol gaan. Alles kan en mag, behalve geweld. Net zoiets als daldeejen trouwens, zo’n andere krachtterm uit het bloemrijke Normaal-woordenboek.

==

Van oorsprong komt høken van het voetbalveld, waar ‘heuken, heuken’ werd geroepen. Pootje haken dus.

==

Normaal zegt het woord høken te hebben geleend van de katholieke plattelandsjongeren in de regio Groenlo. De band treedt er op en hoort de kreet vanuit het publiek om aan te geven dat ze er die avond flink tegenaan willen gaan. Van oorsprong komt de term overigens van het voetbalveld, waar ‘heuken, heuken’ werd geroepen. Pootje haken dus. Normaal geeft er z’n eigen draai aan.

In het in 2010 verschenen boek Popmuziek in Winterswijk doen de vermeende uitvinders van de term hier trots melding van. Ene ‘Hendrik Bierstekker’ schrijft in het ledenblad van jongerencentrum Elbekurkie apetrots hoe Normaal de kreet van jongeren uit Meddo heeft overgenomen nadat ze ‘heuken, heuken’ hadden gescandeerd tijdens een zogenoemde creatieve dag in buurgemeente Groenlo. De Meddonaren claimen derhalve de bedenkers te zijn van het illustere begrip, een woord dat vanaf dat moment een vast plekje heeft in de vocabulaire van de nederpop.

==

==

De tic van Ben

==

Ben Jolink is een verwoed verzamelaar van gitaren. In de loop der jaren heeft hij een indrukwekkende collectie opgebouwd. Een verzameling die bovendien alleen maar groter wordt. Want gitaren verkoopt hij niet, daar is hij heel principieel in. ‘Gitaren moet je nooit wegdoen. Doar krieg i-j namelijk onmundige spiet van.’

Een kleine twintig exemplaren kent zijn collectie intussen, waaronder enkele zeer kostbare instrumenten. Ben koestert overigens een voorliefde voor afwijkende modellen.

Zoals ‘De Tit’. ‘Haha, ja dat was ooit een Flying V. Maar op een gegeven moment schoot het me in de bol, waarop ik besloot er een paar vrouwenborsten van te maken. Dat was nog in de tijd van het NCRV-liveprogramma Los Vast. We moesten daar optreden. In de vaste begeleidingsbands zaten allemaal van die beroepsmuzikanten. Lex Bolderdijk en zo. Ze kwamen net binnenlopen toen ze zagen hoe ik met een zaag druk in de weer was om die punten van de Flying V eraf te zagen. Ze kregen zowat een rolberoerte.’

De gitaar gaat nog steeds mee. ‘Al heeft dat ding heel wat voor de kiezen gekregen. Op een gegeven moment hebben Jovink en de Voederbietels hem gebruikt. Hij zag er werkelijk niet meer uit. Vervolgens heb ik hem maar door Dick Dijkman – de Twentse luthier die landelijke naamsbekendheid geniet – laten restaureren. Die heeft hem grondig onder handen genomen. Alles opnieuw voor elkaar gemaakt en hem gespoten. Uiteraard in een roze vrouwenvleeskleurtje.’

De gitaren van Normaal hebben sowieso nogal wat te verduren. Zeker in de tijden dat er nog veldtochten van meer dan honderd optredens per seizoen op de agenda stonden. ‘Haha, Paul Kemper en ik hadden ook zo’n Kramer-gitaar. Dat ding speelde werkelijk voor geen meter. Op een gegeven moment hebben we die op de barbecue geflambeerd.’

==

‘Gitaren moet je nooit wegdoen. Doar krieg i-j namelijk onmundige spiet van.’

==

Bens paradepaardje is een Schecter telecaster, ooit gebouwd door Dick Dijkman. ‘Dit is mijn absolute favoriet. Ook al bieden ze me er tienduizend euro voor, dat ding verkoop ik van z’n lang zal z’n leven niet. In al die jaren ben ik nog geen gitaar tegengekomen die zo geweldig klinkt.’

Een wat vreemde eend in de bijt is een speciale baritongitaar. ‘Lager gestemd dan een normale gitaar. Een prachtig markant geluid. Het houdt het midden tussen een bas en een gitaar.’

Zijn laatste aanwinst is een in het oog springende Bo Diddley-tribute. Het is Bens eerbetoon aan een van zijn grote muzikale helden. De gitaar heeft de contouren van het instrument waar de overleden bluesicoon altijd op speelde: geïnspireerd op een sigarendoos.

Het ontwerp is van Bens artistieke hand: ‘Ik wilde alleen dat de gitaar uiteindelijk wat rondere hoeken zou krijgen. Uiteraard heb ik ook deze door Dick Dijkman laten bouwen. Een echte ambachtsman die ik dit wel toevertrouw.’ Met een in het oog springende B: ‘De B van Bo. En van Ben natuurlijk!’

==

Pattu

==

Noem de naam Paul Sprenkeler en de gemiddelde Normaal-fan zal je aankijken met een blik of hij het in Keulen hoort deurdonderen. Maar noem de naam Pattu en alle misverstanden zijn op slag de wereld uit.

Pattu, ooit de allereerste drummer van Jovink en de Voederbietels, behoort tot het interieur van Normaal en loopt al een slordige kwart eeuw mee als manusje-van-alles. Al klinkt dat wat oneerbiedig. Hij is zo onderhand de bekendste roadie van ons land. Wanneer Normaal niet on the road is, laat hij zich als freelancer inhuren door andere bands.

Maar Pattu is meer dan een roadie. Hij is zo ongeveer de rechterhand van Ben. Fungeert veelvuldig als chauffeur en is vooral Bens steun en toeverlaat tijdens optredens. Als Ben nog wat onhandig op voetpedaaltjes staat te trappen omdat er geen geluid uit komt, springt Pattu al vanuit de coulissen tevoorschijn om de plug in de gitaar te steken. Er ontgaat hem niets.

==

==

Hij is onder meer verantwoordelijk voor het grootonderhoud van de gitaren. Aangezien Ben Jolink het principe huldigt dat hij nooit een gitaar verkoopt, sleept Normaal zo onderhand een indrukwekkende collectie gitaren met zich mee tijdens de tournees.

Waar roadies de reputatie hebben dat ze weinig zachtzinnig met apparatuur omspringen, is Pattu zuinigjes met de gitaren. ‘Voor de jongens blijft het gereedschap. Ze kijken heus niet op een krasje meer of minder. Maar ik zou niet al te slim zijn als ik er niet voorzichtig mee om zou gaan.’ Grijnzend: ‘Ik moet ze immers zelf weer repareren.’

Tijdens de soundcheck neemt Pattu alle instrumenten voor zijn rekening. Drums, toetsen, bas, gitaar. ‘Ach, ik speel thuis wat. Maar ik ben er niet de man naar om op de voorgrond te staan. Dat laat ik liever aan anderen over die daar veel beter in zijn.’

==

Pattu komt van Paturain. ‘Heerlijk vond ik dat. Maar ik heb me helemaal klem gevreten aan dat spul. Als ik het nu alleen al ruik, ga ik over mijn nek.’

==

Rest alleen nog die naam. ‘Die stamt uit de tijd dat ik nog bij de padvinderij – de verkenners – zat. Tijdens de vakantiekampen kreeg ik steevast van mijn moeder van die kuipjes Paturain mee om op mijn brood te smeren. Heerlijk vond ik dat. Maar ik heb me helemaal klem gevreten aan dat spul. Als ik het nu alleen al ruik, ga ik over mijn nek.’

==

==

Te veel hooi op de vork

Effe niet deurdonderen

==

De slopende veldtochten met meer dan honderd optredens per jaar, de onregelmatige werktijden, de vele liters drank; het jarenlang roofbouw plegen op zijn eigen lichaam eist z’n tol. Na de Top of the Bult-tour van ’96 wordt het Ben ineens allemaal te veel. Hij heeft overduidelijk te veel hooi op zijn vork genomen. Het blijkt vooral ook een wijze les voor de toekomst. Met zijn broze gezondheid is het voor hem fysiek simpelweg niet te bolwerken om onbeperkt op te treden. Vooral omdat, wanneer hij te diep in zijn reserves tast, hij acuut wordt overvallen door allerlei medische malheur.

==

Met een daverende knal dient de depressie zich aan. De bom barst. Ben grijpt een zwerfkei, souvenir van een vakantie, en smijt de beeldbuis van de tv aan gruzelementen.

‘Mijn eerste officiële depressie,’ zoals hij zelf zegt. Want hij heeft al meerdere slechte momenten in zijn leven gekend. Zoals vlak na het ongeluk in 1992, waarbij hij wordt vervangen door Willem ‘Big Mouth’ Duyn. Terwijl de rest van de band dan bezig is aan een verrassend succesvolle veldtocht, revalideert Ben in zijn huis in de bossen van Hummelo. ‘Achteraf gezien had ik toen ook al een depressie. Maar dat vond ik toen iets voor mietjes en zwakkelingen.’

Deze keer is het heftiger dan ooit tevoren. Hij sluit zich dagenlang op in De Hooiberg, de studio naast zijn huis, en is voor vrijwel niets of niemand aanspreekbaar. Uiteindelijk komt de ommekeer wanneer zijn vrouw Ellie de huisarts erbij haalt. Zijn diagnose: een burn-out. Met pillen en talloze sessies op de divan bij diezelfde huisarts komt hij er weer bovenop.

Hij had nooit gedacht dat het hem kon overkomen. ‘Een depressie? Dat is iets voor slappelingen. Voor watjes. Maar dan overkomt het jezelf. Al had ik het eerst niet in de gaten. Ik had het achteraf gezien zelfs al een paar keer eerder gehad. Maar toen wist ik niet wat het was en ik wist ook niet dat er medicamenten voor zijn. Het is iets wat je je ergste vijand nog niet gunt. Laat staan jezelf.’

Het is opmerkelijk dat Ben later zo openlijk praat over de zwartste periode in zijn leven. Dat is niet echt iets voor plattelanders. Hij heeft echter, als het om zijn depressie gaat, geen geheimen.

‘Toen het mij overkwam, had ik daar overigens goede redenen voor. Een volkomen gerechtvaardigd wantrouwen tegenover ons management, bijvoorbeeld. En mijn gezondheid waar het slecht mee ging. Ik at niet meer, sliep niet meer. En het gekke is: je bent toeschouwer van jezelf. Je ziet dat het niet goed gaat, dat je in een neerwaartse spiraal zit, maar je kunt er niets aan doen. En je weet: ik ben malende. En tegelijk ben je niet in staat er wat aan te doen. En dat is een hele nare ervaring.

Uiteindelijk heeft Ellie de dokter gebeld. En die zei waar ik aan leed. Met pillen en een goede begeleiding ben ik er weer vanaf gekomen. Het gevaar ligt echter altijd op de loer dat het terugkomt. Je moet voortdurend oppassen dat je jezelf niet over de kop werkt. Of dat je je zorgen maakt over iets wat helemaal niet nodig is. Depressiviteit is een heel nare ziekte. Gevaarlijk ook. Met in het uiterste geval de dood tot gevolg. Ja, ik ben daar ook dichtbij geweest. Mezelf wat aan doen? Daar had ik teveel voor wat ik niet kwijt wilde. Maar ik at niet meer en sliep niet meer. En dan ga je op den duur natuurlijk ook dood.’

Duidelijk is dat het zo niet langer kan. De artsen schrijven hem rust voor. Rust die in Bens hectische høkersleven erg relatief is. Het is juist in die periode dat zich problemen voordoen rond toenmalig manager Martin Jansen.

De druk op Ben is immens. Er zijn in die tijd heel wat gezinnen die moeten leven van Normaal. Maar Ben ziet het absoluut niet meer zitten en overweegt hardop het bijltje erbij neer te gooien. ‘We stonden als band financieel opnieuw met lege handen. Voor de tweede keer in ons bestaan.’

Besloten wordt tot een constructie waarbij Normaal afscheid neemt van Jansen. Dick van Berkum, de accountant uit Lochem, ziet het avontuur-Normaal wel zitten en neemt het totale aandelenpakket over. Ook wordt besloten om het over een andere boeg te gooien. De slopende veldtochten worden fors teruggebracht. Ze vormen immers een aanslag op het fysieke gestel van Ben.

Een van de drijfveren voor Ben om door te gaan zijn de anhangers, zo zegt hij in een interview met de regionale krant in Zeeland. ‘Toen officieel bekend werd dat ik overwoog met Normaal te stoppen, kwamen er zoveel reacties van fans dat ik dacht: dat kun je ze niet aandoen. Voor veel van die fans is onze muziek een stuk van hun leven. Ik had echt iets kapotgemaakt als ik was gestopt. Voor mij was dat een belangrijk argument om de draad weer op te pakken.’

Onder het roer van Van Berkum hervindt Ben zichzelf. Vooral als later ook het theater wordt aangedaan. ’s Zomers wordt er volop gehøkt in de feesttenten, het winterseizoen neemt Normaal plaats op het pluche van de schouwburgen.

De depressie verandert hem. Ook in muzikaal opzicht. ‘Tot aan mijn officiële depressie dacht ik altijd dat het mijn plicht was vrolijkheid te brengen. Dat gebeurde vaak in de vorm van onderbroekenlol in mijn teksten. Soms had ik enkele coupletten met een serieuze tekst, maar dan in het laatste couplet – vol met plattigheid – relativeerde ik eigenlijk alles weer.

Toen we bezig waren met het album Opa vertel es had ik overleg met de producers over de nummers. Ik zei dat ik al wel wat teksten had, maar dat die nog niet af waren. Ze bekeken die teksten en zeiden: “Hoezo niet af? Er is toch niets mis met die teksten?” waarop ik zei: “Nou, er ontbreekt nog een laatste couplet en ’t is nog niet eens bekend wat nu couplet of refrein is.” Dat vonden ze maar onzin. Immers, klassieke stukken hebben toch ook niet per se een couplet en refrein. Waarop ik zoiets had van: verrek, ze hebben gelijk.

We zijn aan het opnemen geslagen en ik heb eigenlijk nog nooit zoveel positieve recensies op mijn werk gehad als op deze cd. Zoals die producers het zagen, had ik het nog nooit bekeken. Waarom altijd zo’n laatste couplet waarin ik al mijn beweringen in de voorgaande coupletten feitelijk onderuithaal? Maar goed, daar was dus wel eerst een depressie voor nodig. Noem het voortschrijdend inzicht. Zoals Herman Finkers dat laatst ook verwoordde; hij noemde het als een goed excuus voor vreemdgaan. Als zijn vrouw dan zou zeggen: “Maar je had me toch eeuwige trouw beloofd?”, zou hij antwoorden: “Ja, maar ik had voortschrijdend inzicht.” Haha, geweldige vent die Finkers.’

Aanvankelijk stond hij bekend als Bennie, maar de laatste jaren wordt het steeds vaker Ben. Nee, het heeft niets te maken met een eventueel hervonden identiteit. Of dat hij na zijn depressie als meer volwassen door het leven wilde. Die vermeende naamswijziging is eigenlijk puur toeval.

‘Meestal noemt mijn familie me Ben en anderen Bennie. Maar ze noemen me soms ook Bernard of Beernd. Maar ’t maakt mien niet uut. Ik luister overal naar.’ Maar echtgenote Ellie is het daar niet mee eens: ‘Hij luustert juust nergens noar...’ zegt ze, tot grote hilariteit van de persoon in kwestie.

==

==

==

Cowboy Ben

==

Ben is een fervent liefhebber van countrymuziek. Met name naar Hank Williams sr. kan hij urenlang luisteren. Liefst tijdens zijn jaarlijkse bedevaart in de winter, in het zuiden van de Verenigde Staten. ‘Met een dikke auto onder mijn kont, op cruise control zodat ik mijn laarzen op het dashboard kan houden. En de radio op honderd decibel natuurlijk.’

Het resulteert eind jaren negentig in het album Howlin’ at the moon. Met onder anderen Antonie Broek en Pim Kops van De Dijk en zijn grote vriendin Frédérique Spigt. Een Engelstalig uitstapje voor Ben.

==

Tijdens een tribute aan Johnny Cash herontdekt Ben zijn stem. ‘Die stem bleek perfect bij mij te passen. Ik heb eigenlijk altijd een octaaf te hoog gezongen. Al die jaren alleen maar gebruld. Er was een Belgische producer bij die zei: “Awel, gij zijt den Hollandsen Johnny Kasj…”’

Met die ervaring in het achterhoofd duikt Ben in 2007 de studio in voor zijn tweede soloalbum Opa Vertel Es. ‘Met nummers die perfect zijn voor mijn stem. Ik heb nog nooit zulke goede reacties en recensies op mijn werk gehad. Ik kan me zelfs niet herinneren één enkele wanklank te hebben vernomen.’

==

==

Hoken op het pluche

Normaal in het theater

==

Het doet wat onwezenlijk aan. Achteroverleunend in een luxe fauteuil luisterend en kijkend naar Normaal. Geen rondslingerend bier en stro, geen dampende zwetende mensenmassa’s, maar de sereniteit van het theater. Sinds begin 2000 maakt de band gedurende de wintermaanden een rondje langs de Nederlandse schouwburgen.

==

Het was vooral voor de høkers van de harde kern even wennen, maar intussen kan Normaal ieder seizoen rekenen op een vaste schare fans. Wat vooral opvalt is het relatief hoge aantal oudere høkers. Anhangers van het eerste uur die er vandaag de dag kennelijk weinig voor voelen zich te laten overgieten met liters bier.

Opvallend is dat er nóg oudere liefhebbers tussen zitten: zestigers en zeventigers. Zij houden ervan om zich op hun gemak te laven aan Normaal. Met steevast ‘Leagere school in Hummelo’ als een van de favorieten – met de melancholieke stem van Ben die gevoelens van nostalgie op doet laaien. Genietend van de fraaie decors, die het resultaat zijn van Bens artistieke opleiding. Het is niet voor niets dat pa en ma Jolink een optreden in de schouwburg aangrijpen om voor het eerst een heel optreden van zoonlief te zien.

De eerste theatertour Effen Zitten is een keerpunt in het bestaan van de band. ‘De eerste theatertours speelden we louter akoestisch,’ zegt Ben. ‘Maar naarmate de bezetting veranderde, veranderde ook het repertoire. En ook de grappen – wat ik het cabaretgedeelte noemde – werden steeds minder.’

De band voelt zich steeds meer thuis in het theater. Al vergen dergelijke shows een totaal andere benadering. Waar in een feesttent door de soms overdosis decibellen een foutje keurig wordt verdoezeld, is het geluid in de schouwburgen onverbiddelijk. Camoufleren is niet aan de orde. En dus wordt er een stevig beroep gedaan op het muzikale vakmanschap.

‘Dat is ook de reden waarom ik in de schouwburg nog wel eens nerveus ben voor een optreden. In de feesttent weet je: je zet de versterker gewoon een streepje harder en dan komt het allemaal wel goed. In het theater kan dat niet. Anderzijds merk je dat het publiek heel anders luistert. Je hoort ze soms lachen als een tekst geestig is. In een feesttent is zoiets ondenkbaar. We worden als band steeds beter, maar in de feesttent kun je dat niet laten horen. Daar zitten ze niet te wachten op subtiliteiten.’

Traditioneel gaat het er voor de pauze wat rustiger aan toe. Na de onderbreking – aangemoedigd door Bens woorden ‘hoe meer jullie drinken, hoe beter wij klinken’ – wordt het steviger. Tegen het einde wordt er ook in het theater vaak flink op los gehøkt. Al blijft dat allemaal relatief natuurlijk. Nat van rondslingerend bier word je er niet.

Ben maakte vooral in het begin duidelijk onderscheid in het repertoire voor de schouwburgen en de feesttenten. ‘Met name de eerste jaren. In de winter moest je me niet aankomen met dat gedoe in die feesttenten, terwijl ik in de zomer niets van dat subtiele, culturele gedoe in het theater moest hebben. Al die nuances, daar had ik dan even geen zin in. Ik wilde dat strikt gescheiden houden en was dus voortdurend in een ambivalente stemming. Op het schizofrene af. Later trok dat bij. Toen begon ik het repertoire door elkaar te husselen. Het was zelfs zo dat we in het theater eigenlijk al meteen na de pauze begonnen te høken.’

Al blijft het schipperen, zo erkent hij. ‘Je moet toch opletten. Op een gegeven moment dachten we dat we bepaalde, wat subtielere theaternummers ongestraft in de feesttenten konden spelen. We wilden het theater en de feesttenten wat meer naar elkaar toe brengen. Maar dat bleek niet te werken, dat was een complete misvatting. Maar nu heb ik er wel vrede mee dat je onderscheid moet maken.’

Normaal is wat dat betreft door schade en schande wijzer geworden. Het theater spreekt intussen steeds meer tot de verbeelding van Ben. Ook omdat hij er zijn muzikale ei beter kwijt kan. Hij is immers nog steeds bezig zijn muzikale horizon te verbreden en waar kan dat beter dan in het theater? ‘Al hebben we natuurlijk altijd al wel veel countryinvloeden in onze nummers verwerkt.’

Hij geeft ruiterlijk toe dat hij steeds meer moeite heeft om zich op te laden voor de uitputtingsslagen in de feesttenten. ‘De intimiteit van het theater spreekt me bovendien meer aan. Vooral ook omdat de muzikale uitdaging veel groter is. Mijn hart ligt in het theater. Sterker nog, hier ligt mijn muzikale toekomst.’

==

==

==

Roel Spanjers maakt sinds 2004 deel uit van Normaal.

==

Roel Spanjers is vooral muzikant achter de schermen. Hij speelt al jaren mee op diverse albums van Normaal, maar pas sinds de tour Høk en Swing in 2004 staat hij ook op de planken.

‘Ik speelde met Captain Gumbo tijdens het høkersweekend in het voorprogramma van Normaal. Dat was kort na de periode dat Willem Duyn meedeed. Na afloop vroeg Fokke mijn telefoonnummer. Hij deed daar wat vaag over. “Voor een jamsessie of zo,” zei hij. Waarop Joost Witte, een van de bandleden, meteen zei: “Het zal me niets verbazen als je binnenkort wordt gebeld om mee te doen voor plaatopnamen.” En twee dagen later kreeg ik inderdaad een telefoontje. Of ik mee wilde doen op Half um Half. Sindsdien speel ik op Normaal-platen mee en sinds een aantal jaren dus ook live. Ben deed me een aanbod dat ik niet kon weigeren. Met zijn dubbelloops jachtgeweer op mij gericht, zei hij: “Je handtekening op dit contract of de inhoud van je hersenpan.” Zo ongeveer ging het, geloof ik, haha.’

Zijn eerste kennismaking met de Achterhoekse mentaliteit bevalt hem overigens goed. ‘Ach, ik kom uit Brabant en ben dus eigenlijk ook een boer. Alleen uit een ander deel van het land. Normaal is echter een begrip, ook waar ik vandaan kom. Ik heb Normaal als tiener wel in ons dorp zien optreden en een neef van me was een groot fan. Ik vond ze altijd al heel goed, maar luisterde in het begin vooral naar blues. Mijn liefde voor rock-’n-roll, soul en country kwam wat later. Toen ontdekte ik ook dat dat allemaal altijd al in Normaal zat!’

Spanjers tourt in het verleden onder anderen met Luther Allison en Smokey Wilson, door zowel de VS als Europa. In Nederland speelt hij met onder anderen JW Roy, Frédérique Spigt en het project van actrice/zangeres Ricky Koole en popprofessor Leo Blokhuis.

Hij brengt zijn tijd echter voornamelijk door in de studio om cd’s te voorzien van Hammondorgel, piano en/of accordeon. ‘Welke artiesten? Tja, als je ze zo moet noemen, kom je er niet eens zo snel op. Maar ik denk dat ik wel op zo’n vijftig albums meespeel. Onder meer op de solo-cd van Jack Poels van Rowwen Hèze, Julian Sas, Stevie Ann. En Normaal uiteraard.’

Het is juist die veelzijdigheid die hem zo trekt. ‘Ik zit soms maandenlang in de studio of het theater. Erg leuk om te doen. Maar op een gegeven moment begint het dan te kriebelen en wordt het weer hoog tijd om te gaan høken. Ik vind het altijd weer een eer en een genoegen om met Normaal te mogen spelen. Het publiek vind ik ongelooflijk. Het is toch onvergetelijk dat, wanneer je in Denemarken optreedt, er twee touringcars vol “goed volk” mee reizen? Ik kijk telkens weer mijn ogen uit.’

==

Tessa Boomkamp komt in 2003 bij Normaal. Ze vervangt Fokke, die naar De Kast vertrekt. In 2005 spelen Fokke en Tessa nog samen de tenttour, waarna Fokke in 2006 alleen verdergaat.

==

Het høkerslegioen sluit haar meteen in z’n armen, vanaf de allereerste keer dat Tessa Boomkamp meedoet. Hoewel ze wel een wat vreemde eend in de bijt is. Op het moment dat ze haar opwachting bij Normaal maakt, is ze namelijk een twintiger. Met een uiterlijk dat je eerder op de catwalk zou verwachten. En dat te midden van die ouwe rockers. Maar als nuchtere dochter van het Twentse platteland doet ze nooit moeilijk. Ze is gewoon ‘een van de jongens’.

Ze krijgt vooral de handen op elkaar als ze de klassieker Ik zag niks want ik mos pissen voor haar rekening neemt met een stalen gezicht, zichzelf begeleidend op gitaar. Al doet het wat onwerkelijk aan als een dame met haar looks een dergelijk nummer vertolkt. Daar zit ze echter geen moment mee. Ze oogst er iedere show het hardste applaus van de avond mee. ‘Al vanaf de eerste voorstelling gaat het publiek bij dit nummer na afloop tekeer. De mensen vinden het schitterend,’ zegt ze.

Tessa komt in 2003 bij de band op voorspraak van muziekvriendin Frédérique Spigt. Als Spigt hoort dat Ben op zoek is naar een nieuwe drummer omdat Fokke naar De Kast vertrekt, stelt ze meteen dat Tessa voor Normaal de juiste persoon op de juiste plek is. Zonder ook maar een noot te spelen, rolt ze vervolgens door de audities. Want als ze in de repetitieruimte met een bos paling verschijnt, roepen de bandleden in koor: ‘Aangenomen!’

Het klikt meteen. Waarbij Ben altijd heeft benadrukt dat haar uiterlijk geen enkele rol speelde. ‘Ze was het ook geworden als ze apenlelijk zou zijn. Al is ze dat natuurlijk beslist niet.’

Tessa is van jongs af aan gek op drummen. Eerst bij de plaatselijke fanfare, later als zangeres van enkele toonaangevende coverbands. In de tussentijd studeert ze cum laude af aan het conservatorium van Enschede. Ze is in te huren als freelancer en speelt als zangeres/gitariste bij Marco Borsato of op drums bij Girls Wanna Have Fun, Time Bandits, Ten Sharp en haar huidige trio McChicks.

Ze kijkt met veel plezier terug op haar tijd bij Normaal. ‘Ik vond het een heerlijk, warm nest met allemaal lieve papa’s om mij heen. We hebben vooral enorm veel gelachen en waren verslaafd aan darten. Vooral dat laatste mis ik in iedere band waarmee ik daarna nog heb gespeeld. Normaal is voor mij jeugdsentiment. Nu ik een mooi kijkje achter de schermen heb gekregen, ben ik alleen maar meer van ze gaan houden.

Opvallend is overigens dat ik mijn eerste auto-ongeluk uitgerekend kreeg tijdens een tour van Normaal. Eigenlijk wel toepasselijk. Ik werd meteen ontgroend. Het ging mis toen ik op de snelweg tijdens een hevig noodweer een vrachtwagen wilde inhalen. Dat gevaarte schoof ineens naar links en ik kwam knel te zitten tussen de vangrail en de truck. Ik moest hoog op de rem en begon te spinnen, waarna ik in de berm tot stilstand kwam. Gelukkig had het achterliggende verkeer het tijdig door, dus ik had alle ruimte om te tollen. Ik kwam met de schrik vrij en de auto deed het nog. Ik had alleen maar verschrikkelijke spierpijn de rest van de week.

Niettemin waren alle bandleden daarna enorm bezorgd om mij. Ik moest vooral voorzichtig rijden. Niet harder dan honderd kilometer per uur. Dat deed ik vervolgens keurig. Tot ik op een gegeven moment door iemand oerend hard werd ingehaald. Driemaal raden door wie… Tijdens mijn lachbui kreeg ik bijna opnieuw een ongeluk.’

==

==

==

Jan de Ligt speelt sinds 2003 bij Normaal. Tijdens de tour in 2010 treedt Normaal op in een kleinere bezetting en doet Jan alleen nog tijdens de grotere optredens mee.

==

Jarenlang geeft Normaal – met Ben voorop – af op die afschuwelijke Randstad. De fans kijken dan ook beteuterd op als Normaal uitgerekend zo’n westerling inlijft. Die verbazing is echter slechts van tijdelijke aard. Binnen de kortste keren sluiten de anhangers saxofonist Jan de Ligt in de armen.

En wat Jan betreft is de liefde wederzijds. Hij zegt zich helemaal thuis te voelen in de Achterhoek. Spreekt zelfs al een paar woordjes dialect, al verraadt zijn onmiskenbare Rotterdamse accent zijn afkomst. Maar intussen is hij helemaal ingeburgerd. En dat voor ‘een buutenlaander’, zoals hij zichzelf noemt.

Zijn eerste schreden zet Jan op het rockerspad als hij 25 lentes jong is. Dat doet hij bij het legendarische Gruppo Sportivo. Als deze band ter ziele gaat, treedt hij toe tot I’ve got the Bullets, de formatie rond rockdiva Frédérique Spigt. Als ook deze band ophoudt te bestaan, duikt hij het kroegencircuit in. ‘Gewoon lekker spelen met allerlei bluesbandjes. Erg leuk om te doen.’

Totdat zijn illustere plaatsgenoot Jules Deelder op de stoep staat. ‘Met hem heb ik een paar jaar getourd. Onder meer in het theater in een programma, samen met Herman Brood en Bart Chabot. Dan had je dus écht drie dwazen op één podium. Aangezien mijnheer Broods geheugen niet zo goed meer was, had men besloten om vooraf niets in te studeren. De show was zodoende één grote improvisatie. Vooraf stond niets vast. Van begin tot einde was het één grote chaos. Het gebeurde dat Deelder een mooi verhaal stond te vertellen en veel bijval kreeg, Brood zich ondertussen in een jurk had gehesen, lingerie was vergeten om vervolgens achter Deelder een volleerde handstand te maken. Iedere avond gebeurde er wel wat nieuws. En ook al kwamen we aan spelen vaak niet toe, ik heb verschrikkelijk gelachen.’

Sinds 2003 maakt hij deel uit van Normaal. ‘Er zou aanvankelijk een andere saxofonist meedoen op Høk en Swing II, maar die moest twee weken van tevoren afhaken. Roel Spanjers, met wie ik al sinds 1996 in Captain Gumbo speel, zei toen tegen Ben dat hij nog wel iemand wist. De eerste repetitie stond om elf uur ’s ochtends gepland, waardoor ik om zes uur mijn bed al uit moest. Ik dacht nog: als ik dit ga doen, moet het vreselijk leuk wezen. Nou, het was vreselijk leuk. Ik heb wat mee gerepeteerd en na wat biertjes en slap gelul was ik aangenomen. In twee weken tijd heb ik vervolgens het repertoire ingestudeerd. En toen was het dus de bühne op en høken!’

Normaal heeft de blues

==

Het is illustratief voor de eigenwijsheid van een band als Normaal. De Commodore Studio in Haaksbergen is eigenlijk nog maar net helemaal up-to-date gemaakt met de modernste apparatuur als Ben een inval krijgt. Weg met al dat nieuwerwetse spul. Hij slaat hoogstpersoonlijk de pc aan barrels, terwijl de antieke bandrecorder, die al jaren werkloos in een hoekje van de studio staat, grondig wordt gerenoveerd. In het tijdperk van de cd, neemt Normaal een ouderwetse blueselpee op. Op nostalgisch vinyl dus.

Ben heeft het eigenlijk nooit zo gehad op al dat digitale gedoe. Het klinkt allemaal veel te kil. De bandrecorder, dat is nog het échte werk. Al erkent hij dat het verre van economisch is. ‘Uit zakelijk oogpunt was dit dus beslist niet handig, maar we vonden het nu eenmaal geweldig om op de ouderwetse manier op te nemen. En die bandrecorder stond daar al die tijd maar. Dan moet je zo’n ding natuurlijk ook gebruiken.’

Ook al omdat dit procedé veel beter past bij de bluesmuziek die Normaal voor het nageslacht wil vastleggen. ‘Zo’n blueselpee stond al jaren hoog op ons verlanglijstje. Als muzikanten zijn we nu eenmaal opgegroeid met deze muziek. Later hebben we het met Normaal ook over een andere boeg gegooid. Hebben we onder meer veel countryinvloeden in onze nummers verwerkt. Maar van oudsher zijn we echte bluesmuzikanten. Dat is de muziek waardoor we ons hebben laten inspireren.’

Vandaar dat alle hightech-apparatuur even terzijde wordt geschoven. Tijdens de opnamen is het in de studio één grote georganiseerde chaos. ‘Eigenlijk wel idioot. We moderniseren eerst voor heel veel geld onze studio om er vervolgens met allemaal oude apparatuur weer een onmundige puinhoop van te maken.’

Bij dergelijke traditionele muziek hoort ook een traditionele manier van opnemen en dus worden de instrumenten niet een voor een opgenomen, maar duikt de band – als vanouds – in z’n geheel de studio in. ‘Live, met volop ruimte voor improvisatie.’

Alleen blijkt de studio te klein om de gehele band te kunnen herbergen. Vandaar dat wordt uitgeweken naar Bens atelier op de begane grond. Daar is veel meer ruimte. ‘Maar ook is de akoestiek er beter. Het geluid leeft in die ruimte veel meer.’

Het levert vreemde taferelen op. Fokke in een hoekje van het atelier met naast zich Willem op contrabas. Roel in een ander hoekje en Jan die met zijn saxofoon zo ongeveer met zijn kont op het aanrecht zit. Jan Wilm heeft zich met zijn akoestische gitaar in Bens bad-kamer genesteld. Een natuurlijker galm is ondenkbaar.

De BlueseLPee ziet in 2009 het levenslicht. En het leidt nog tot een klein relletje tussen Ben en zijn soulmate Harry ‘Cuby’ Muskee. Die laat zich namelijk in een kranteninterview ontvallen dat hij het maar niets vindt. Normaal zou helemaal geen blues kunnen spelen.

Ben vindt al die kritiek maar vreemd. Als Ben en Harry elkaar treffen, is het namelijk altijd ouwe-jongens-krentenbrood. Vandaar dat hij een elpee en een pick-up (‘zodat Harry geen excuus heeft om niet te hoeven luisteren’) naar Grolloo stuurt.

Als de twee elkaar echter enkele maanden later treffen op Curaçao – waar Harry een huisje heeft en waar Normaal is neergestreken voor een show – vallen de gezworen maatjes elkaar als vanouds weer in de armen en worden alle misverstanden uitgepraat. ‘Wat Harry wilde zeggen, is dat Normaal geen bluesband is. En daar heeft hij natuurlijk groot gelijk in. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat Normaal niet capabel zou zijn om blues te spelen. Da’s natuurlijk weer een heel ander verhaal. Maar ik ben toch blij dat dit hele gedoe uit de wereld is.’

==

==

Høken op het witte doek

==

Normaal is ook op het witte doek te bewonderen. In 1979 is de groep niet alleen te horen, maar ook te zien in de film Andy, bloed en blond haar. Niet geheel toevallig, want het is het regiedebuut van Bens oude studievriend Frank Wiering.

Vele jaren later is Ben de hoofdrolspeler als hij zichzelf speelt in de documentaire Ik kom altied weer terug, gemaakt door dezelfde productiemaatschappij die eerder verantwoordelijk was voor Zij gelooft in mij, het docudrama over André Hazes.

Ben stemt ermee in, maar stelt de filmploeg wel een voorwaarde. Vanaf de keukentafel wijst hij naar het hek voor de rustieke boerderij op de Hummelose hei. Tot aan dat hek mochten regisseur Frank van den Engel en zijn manschappen aanvankelijk komen. Verder niet. Hij had gedreigd dat anders echtgenote Ellie hen met de hooivork op zou staan te wachten, mochten ze het lef hebben toch verder te komen.

Van den Engel weet Ben er echter van te overtuigen dat het voor het eindresultaat toch beter is dat hij carte blanche krijgt. Met als gevolg onder meer indringende beelden van Ben die, na afloop van een optreden, strompelend door de keuken zich vergrijpt aan nachtelijk vlees, dat de hele avond voor hem op het aanrecht heeft staan wachten.

De film wordt gepresenteerd in de bioscoop van Enschede, waarbij Ben in een rode sportwagen wordt voorgereden en als een ware filmheld wordt onthaald. Over de rode loper uiteraard.

Ben schrikt zich echter rot als hij bij die première zichzelf levensgroot voorbij ziet komen. Vooral omdat hij uiterst openhartig vertelt over de zwartste periode in zijn leven. ‘Waarom vertel ik dat nou allemaal?’ vraagt hij zich af.

==

==

De anhangers

Normaal kan eigenlijk al vanaf het prilste begin rekenen op een trouwe schare fans. Of anhangers, zoals ze zich noemen. Volgelingen die zich hebben verenigd in een eigen fanclub die heel toepasselijk het Anhangerschap heet en een eigen fanclubblad: de Anhangerschapbode. Maar hoe trouw die fans ook zijn, het is geen kudde makke schapen die achter herder Jolink aan loopt. Integendeel, regelmatig puilt het gastenboek op internet – beter bekend als het Høkersboek – uit met kritische teksten.

==

Zoals die ene keer dat er na het album Hier is Normaal en de daaropvolgende tour amper tijd is om te repeteren. Ben: ‘De theatertour was net afgelopen en Hemelvaart viel dat jaar uitzonderlijk vroeg. We rolden zo door de tenttour in. Toen maakten we de fout dat we dachten een aantal theaternummers ook in de feesttenten te kunnen spelen. We hebben het geweten! De fans pikten dat niet. Ik geloof dat ik toen nog een geïrriteerd stukkie terug heb geschreven in het Høkersboek. Iets in de trant van: “Waar bemoeien jullie je mee? We laten ons niet door jullie leiden. We trekken ons eigen plan.” Kritiek is natuurlijk nooit leuk. Anderzijds houdt het je als band natuurlijk wel scherp. Maar gelukkig hadden we kort daarna een paar weken vrij. We zijn de oefenruimte ingedoken en hebben ons gerevancheerd. De eerstvolgende optredens was het echt knallen geblazen en werden we bedolven onder complimenten in het Høkersboek.’

Ook laten de fans zich niet onbetuigd als Normaal er vrolijk op los experimenteert. Wanneer de beroemde twaalfmaten rocknummers worden losgelaten voor country of hoempapa. Ben kan zich daarover opwinden. ‘Wat verwachten ze dan? Dat we 35 jaar dezelfde muziek spelen? Dat zou stilstand zijn. Een band moet zich ontwikkelen! Bovendien heb ik nu eenmaal een erg brede muzieksmaak.’

Het Anhangerschap telt in de hoogtijdagen vierduizend leden en is daarmee op dat moment de grootste fanclub van ons land. Maar ook vandaag de dag staan er nog altijd zo’n drieduizend leden geregistreerd.

Het legioen staat onder de bezielende aanvoering van Henk Kelder, of ‘Henkie’ voor intimi. Behalve via het nieuws op de website van Normaal worden de fans via de tweemaandelijkse Anhangerschapbode op de hoogte gehouden over de laatste ontwikkelingen rond hun favoriete band.

Geen jaarlijkse fanclubdag, maar een heel høkersweekend, waarbij de fans van heinde en verre naar de feestlocatie in de Achterhoek afreizen. Behalve uiteraard in het oosten des lands, heeft de band namelijk ook in Brabant traditioneel een grote achterban.

Het høkersweekend, waar behalve Normaal zelf ook veel bevriende bands optreden, is jaarlijks een regelrechte reünie. De fans lopen elkaar weliswaar het hele jaar door tegen het lijf tijdens de diverse optredens, maar de decibellen maken het communiceren er niet eenvoudiger op. Tijdens het fanweekend is er echter een høkerscamping, waar in alle – betrekkelijke – rust kan worden bijgekletst.

De anhangers zijn op z’n zachtst gezegd fanatiek. Ze zijn fan van Normaal en dat zul je weten ook. Ze hullen zich in – door Jolink hoogstpersoonlijk ontworpen – t-shirts. En de merchandising van Normaal gaat ver: van babyrompertjes voor de allerkleinsten tot en met eigen Normaal-tanga’s. Voor het bedrukken van het textiel wordt begin jaren tachtig zelfs een eigen pers aangeschaft. In die tijd vliegen er jaarlijks een slordige 50.000 shirts over de toonbank.

De fans laten tatoeages van een zingende Ben of zelfs van alle bandleden op hun lichaam plaatsen om zo de band tot in de eeuwigheid bij zich te hebben. Er zijn ouders uit Sas van Gent, die zich tijdens het høkersweekend in de echt laten verbinden en hun zoon later Dynand Wimken noemen. Of wat te denken van een ‘rock-’n-rolstoel’ met een wheelcover met de gepaintbrushte tekst Effe Zitten?

Jan Manschot: ‘We hebben echt drie generaties fans. Prachtig om te zien. Laatst met een optreden zag ik op de voorste rijen een ventje van een jaar of acht, dat woor-de-lijk de teksten meezong. En toen ik één woordje verkeerd zong, zag je ’m meteen kijken met een gezicht van: je doet het niet goed. Heel wonderbaarlijk. Een jochie van deze eeuw die de teksten uit de jaren zeventig uit zijn kop kent.’

Ben vindt ‘fan’ een wat eng begrip. ‘Vooropgesteld: ik ben enorm blij dat ik ze heb. En er zijn ook heel veel liefhebbers van onze muziek die goed weten hoe het werkt. Maar ik vind wel dat je over het fenomeen fan mag filosoferen. Er wordt altijd heel positief over gedaan, maar dan zeg ik: ho even. En dat je daar – ook als fan zelf – best kritisch naar mag kijken. Het kenmerkende van een fan is dat ze vaak tegen anderen zijn. Een Ajaxfan moet niets hebben van Feyenoord – en andersom. Dat vind ik zó bekrompen. Je zult mij dan ook nooit horen zeggen dat ik fan ben van iemand.’

In het verleden heeft Ben wel eens uitgehaald naar bepaalde fans. Waarbij hij opmerkt dat, wanneer hij een scheet op een plaat zou laten, hij probleemloos tienduizend van die singles zou verkopen. Of zoals hij in Vrij Nederland zegt: ‘Je kunt zeggen dat ik veel betekend heb voor dat geuzengevoel van de plattelanders. Maar je kunt ook zeggen dat ik het schaamteloos heb uitgebuit. Want na een tijdje weet je: als ik dat en dat roep, zijn mijn klantjes, de høkertjes, weer dik tevreden.’

==

Ben: ‘Wij vinden het fijn als onze fans met ons meedenken, maar we laten ons daar niet door leiden.’

==

Ben wijst naar zijn jonge jachthond in een hoekje van de veranda. ‘Mijn hond Sten is vernoemd naar Sten Lundin, een Zweeds motorcrosser. Of ik daar dan een fan van ben? Een fan vind ik een bizar verschijnsel. Al neemt dat niet weg dat er sportlui zijn die mijn hart hebben gestolen. Schaatsers, en motorcrossers natuurlijk. Jan Clynck, het atoomkanon van Helmond. Van die man was ik bíjna fan. Die adoreerde ik. Maar dat wil toch nog niet zeggen dat ik tégen een ander ben?’

Hij heeft het bepaald niet zo op de groep fans die iets van hem wil. Of sterker nog: eist. ‘Er worden vlak voor een tour wel eens oproepen gedaan om de favoriete nummers in te sturen. In de hoop dat we die dan spelen. Wij vinden het fijn als onze fans met ons meedenken, maar we laten ons daar niet door leiden. Dan zouden we toch nooit wat nieuws kunnen brengen? Juist doordat we dat niet hebben gedaan, hebben we op een originele manier nieuwe dingen gebracht.’

Niettemin kan Ben als geen ander genieten van een menigte joelende anhangers. En afkerig van groupies is hij als gezonde jongen van het Achterhoekse platteland nooit geweest. In zijn vrijgezellentijd – tussen zijn huwelijken met Anneke en zijn huidige echtgenote Ellie – buit hij zijn populariteit ten volle uit en duikt, naar eigen zeggen, iedere avond met een andere dame de koffer in.

‘Nadat we hadden gespeeld, ging ik samen met Paul naar een discotheek in Doetinchem. Dat was vaak flink doorrijden want je moest voor halfdrie binnen zijn. En dan namen we op een gegeven moment poolshoogte bij elkaar of we al wat hadden voor die avond. “Ja, ‘Inge-met-de-dikke-dinge,” zei ik, “maar die wil meteen dat ik met haar trouw.” “Nou, dan beloof je dat toch, dat zijn ze de volgende dag toch alweer vergeten,” zei Paul. Nou, met de belooftruc, zoals we het noemden, hebben we nog heel veel succes gehad…’

Paul: ‘Ja, haha, Ben had aanvankelijk zoiets van: die vrouwen willen alsmaar meer van je. Waarop ik dus inderdaad zei dat-ie ze maar gewoon moest beloven wat ze wilden… Tja, die Inge had eens de nacht bij Ben doorgebracht. De volgende ochtend zat ze wat te spelen op een akoestische gitaar.’ Paul grijpt zijn Spaanse gitaar en tokkelt een stukje klassiek. ‘Toen Ben dat hoorde wist hij meteen van wie ze les had, haha…’

In die wilde tijd komt Ben een leuk meisje tegen. Er lijkt geen vuiltje aan de lucht. ‘Maar toen ze me vroeg of ze even naar huis mocht bellen en tegen haar ouders riep,’ hij praat nu met zachte g: ‘ “Mijnen droom is uitgekomen, ik ben nu bij Bannie,” kreeg ik toch wel argwaan. Ze zag er duidelijk ouder uit, maar ze bleek nog net geen achttien. Ze heeft me vervolgens nog jarenlang brieven geschreven. Zelfs toen ze later doorbrak als fotomodel.’

Zijn privéleven is hem heilig. Tot op heden heeft Ben dat altijd stilgehouden, maar hij vertelt dat hij in het verleden meermalen is gestalkt. ‘Dat fans me achternareden. Dan stopte ik en vroeg wat er aan de hand was. “Niets.” Als ik ze dan wegstuurde, zeiden ze heel verontwaardigd: “Moar ik ben al zolang fan van ow.”

Of ik zat eens met Willem te componeren in mijn vorige atelier toen we buiten geluid hoorden. Er zaten twee meiden op een kolenkast te luisteren naar wat we deden. Wat ik ook zei, ze lieten zich niet wegsturen. En als je dan de politie belt, vraagt die: “Wat doen ze?” “Niets, maar ze bevinden zich op mijn privé-terrein.” Nou, daar komt de politie toch écht niet voor. Wat moet je dan? Gaan slaan of zo? Ze hebben nog een paar uur rondgehangen en zijn uiteindelijk vertrokken. Maar ik vind het wel heel vervelend, dat soort toestanden.’

In de bossen aan de rand van Hummelo kan hij echter in alle rust leven. En de dorpelingen, nuchtere Achterhoekers, kijken niet op of om als ze hun beroemde plaatsgenoot in ‘Hummel’ ontwaren. Dat is voor hen de normaalste zaak van de wereld. ‘Het komt wel eens voor dat zo’n met t-shirts behangen figuur vraagt waar ik woon. Dan zeggen ze meestal: “Ga maar eens kijken in café De Tol, daar zit hij regelmatig.” Of ze sturen hem of haar totaal de verkeerde kant op.

Tijdens een van mijn ziekenhuisopnames kreeg ik zakken post. Kaartjes, brieven. Daar zaten ook brieven bij van een meisje, dat duidelijk de kluts kwijt was. Toen zat ik ’s nachts eens in De Hooiberg, mijn thuisstudio en hoorde geklop. Ik dacht dat ik het me verbeeldde. ’t Was kwart over drie. Ik had het echter toch goed gehoord. Stond dus ineens dat meisje voor de deur. Ze vertelde me dat ze die brieven had geschreven. Hoe ze me heeft kunnen vinden, was me een absoluut raadsel. Maar ik schrok me wezenloos. Ik heb haar weggestuurd. Achteraf had ik haar met de auto even weg moeten brengen, maar ik was totaal van slag, stond helemaal te shaken.’

En dan zijn er natuurlijk nog de souvenirjagers. ‘Bij optredens bijvoorbeeld. Maar ook tijdens de motorcross. Het komt regelmatig voor dat ik een sok, schoen of handschoen met mijn naam erop kwijt ben. Dan weet je wel hoe laat het is. Relatief onschuldig, ja. Behalve dan dat dat crossspul peperduur is. Maar dat is allemaal relatief nog niet zo erg. Zo ken ik het verhaal van een bekende Nederlandse gitarist, die jarenlang werd gestalkt. Op een gegeven moment trof hij zijn plaaggeest zelfs in zijn badkuip aan. Nou, dan valt het bij mij dus nog wel mee.’

==

==

==

==

==

Drie generaties besmet met het høkvirus

==

Deavy is net een jaar oud geworden. ‘Hij heeft er dus nog niet echt veel benul van, maar we voeden hem natuurlijk wel keurig op. Met de juiste kleding: rompertjes van Normaal en zo,’ zegt papa Wally Karreman lachend.

Binnen de familie Karreman gaat de liefde voor de Achterhoekse boerenrock over van vader op zoon op zoon. Het is opa Arend (63) die de besmetting met het Normaal-virus op zijn geweten heeft. Bij de anderen zit het intussen in de genen. Over een erfelijke ziekte gesproken.

Arend Karreman uit Berkel en Rodenrijs is sinds ongeveer een kwart eeuw fan. ‘Ik moet eerlijk bekennen dat ik niet zo’n fanatieke verzamelaar ben, maar tijdens de concerten ben ik er regelmatig bij. Die sfeer hè…,’ zegt de gepensioneerde havenarbeider.

Zoon Wally (36) uit het Brabantse Zevenbergen heeft de passie van zijn vader niet alleen overgenomen, maar doet er bovendien nog eens een flinke schep bovenop. ‘Ik verzamel dus wél alles wat los en vast zit. De albums heb ik allemaal, de singles op vier of vijf na. Mijn pronkstukjes? Een elpee in rood vinyl en een jasje dat Bennie ooit droeg tijdens een veldtocht. Gekocht van een andere verzamelaar.’

Hij raakte eigenlijk relatief laat in de ban van Normaal. ‘Medio de jaren negentig. Voor die tijd had ik andere beslommeringen. Vriendinnetjes en zo. Maar toen op een gegeven moment de verkering uit raakte, zei m’n vader dat ik maar eens mee moest gaan naar een optreden. Ik voelde me er meteen thuis. Ik vond het geweldig: de muziek, de sfeer. Sindsdien ben ik niet meer weg geweest.’

Hij, echtgenote Wendy en hun zoontjes Jaimy (3) en Deavy zijn veelvuldig te vinden bij optredens. ‘We gaan met de hele familie. Met opa erbij dus. Oma Rina is helaas enkele jaren geleden overleden. Meestal gingen we met een tent, maar nu met kleine kinderen erbij wordt dat wat lastig.

Vooral de sfeer rond de optredens is fantastisch. ’t Gaat er altijd heel gebroederlijk aan toe. Als Randstedelingen werden we meteen geaccepteerd. Als je maar een echte høker en lid van de familie bent, maakt het niet uit hoe je eruitziet of waar je vandaan komt.

Met het dialect heb ik overigens weinig problemen. Ik kan de teksten prima volgen. En als ik er soms bij een nummer onverhoopt toch niet uit kom, dan zijn er altijd nog de teksten in het cd-boekje. Dankzij Normaal heb ik bovendien veel Achterhoekse vrienden leren kennen, waardoor ik de streektaal steeds beter begrijp.’

Wally en Wendy doen er niet geheimzinnig over dat Jaimy en Deavy de muziek van Normaal met de Brintalepel krijgen ingegoten. En bij de kleintjes kolkt het Normaal-bloed intussen in volle hevigheid door de aderen. ‘Deavy werd geboren in maart, in juni was hij er al bij tijdens het koffieconcert in Toldijk. Een van de eerste woordjes die Jaimy kon zeggen was “høken”. Had hij geleerd van de vriendengroep met wie we altijd naar de shows gaan, haha. En als Jaimy nu Normaal op tv ziet, roept hij spontaan: “Normaal, Bennie”, dat soort woordjes. En oerend hard natuurlijk hè…’

==

==

==

Zo vader, zo zoon

==

Christiaan Lap heeft de liefde voor Normaal niet van een vreemde. Sinds pa Boje in 1977 de elpee Oerend Hard voor zijn verjaardag kreeg, schalt het Achterhoeks tot op de dag van vandaag door Huize Lap op het Groningse platteland. Vervolgens besmette vader Boje zoon Christaan met het bacil. ‘En van Michelle maken we nu ook een echte Normaal-fan,’ zegt Christiaan resoluut over het een maand oude dochtertje van hem en vriendin Lana Brans.

Ze zijn echte fans uut Pekel, zoals ze Oude Pekela in sappig Grunnings noemen. Al die jaren is de passie van Boje voor Normaal onverminderd gebleven getuige de tattoos op zijn lichaam. De Groninger is bovendien verwoed verzamelaar: ‘Mijn eerste t-shirtje uit 1977 heb ik nog steeds.’

En iedereen in zijn naaste omgeving steekt hij aan. Zoals echtgenote Dina en natuurlijk hun zoon Christiaan. ‘Ik heb het dus van mijn vader, dat moge duidelijk zijn. We zijn het levende bewijs van “zo vader, zo zoon”. Voor mij is Normaal

gewoon de beste band ter wereld. De muziek, de sfeer…’

Intussen dient de derde generatie zich aan. Michelle heeft nog geen idee wat haar boven het hoofd hangt, maar daar zal zeer spoedig verandering in komen. Gekleed in passend rompertje krijgt ze liggend in de kinderbox dagelijks Normaal over zich uitgestort. ‘We wonen met z’n allen zoveel mogelijk optredens bij en reizen in ons busje Normaal door het hele land achterna. En ja, Michelle zal voortaan ook van de partij zijn.’

==

==

Blagenrock

==

Het is een van die vele tradities van Normaal: Blagenrock. Als opwarmertje voor de jaarlijkse show Høken in Toldiek – en als opvolger van het in de jaren tachtig populaire Blagenschik – wordt er een optreden gegeven waar uitsluitend de allerjongste høkertjes welkom zijn. De feesttent is gedurende dat optreden absoluut verboden terrein voor volwassenen. En ditmaal geen bier op het menu, maar høkranja.

==

==

Gitarist Jan Wilm Tolkamp volgt in 2006 André Houtappels op die ongeveer anderhalf seizoen meespeelt.

==

Zijn vuurdoop bij Normaal is toch wel opmerkelijk. ‘Tja, als je tijdens je allereerste optreden meteen de oeuvreprijs krijgt…’ zegt Jan Wilm Tolkamp lachend. Nadat hij in het verleden al eens meedeed op albums van Normaal, komt hij in 2006 de gelederen versterken. Zijn vuurdoop is in Paradiso tijdens de uitreiking van de Edison. Het optreden, waarbij Anouk spontaan een bluesje komt meejammen, haalt zelfs het NOS Journaal. Intussen behoort hij tot de vaste krachten. Niet alleen als gitarist, maar ook als producer in de Commodore Studio.

Jan Wilm is een man van de streek, geboren en getogen op het Achterhoekse platteland. Hij en bassist Willem zijn overigens de enige twee binnen de band met een agrarische achtergrond. Vanaf het erf van zijn ouderlijke boerderij aan de rand van Aalten zag hij regelmatig de zwarte vrachtwagen van Normaal – met op de achterkant het witgeschilderde doodshoofd – voorbijkomen. Toen had hij nog niet kunnen bevroeden dat hij ooit deel uit zou maken van het gezelschap. ‘Ik ging ook nooit naar optredens van Normaal. Was vooral te vinden bij Herman Brood, New Adventures, Vitesse, dat soort bands.’

Maar als zijn buurmeisje een gitaar krijgt, kruipt JWT achter het drumstel. ‘Ik was drummer en paukenist bij de plaatselijke muziekvereniging.’ Totdat pa Tolkamp horendol wordt van het gebonk op de slaapkamer en hij wordt verbannen naar de varkensschuur, waar hij iedere dag de varkens zit te pesten. Als hij echter op zijn verjaardag een gitaar krijgt, is het liefde op het eerste gezicht. ‘Ik mocht ook weer plaatsnemen in mijn slaapkamer. Totdat ik een gitaarversterker kocht. Hoi varkens, daar ben ik weer…’

Herman Brood is ongetwijfeld zijn voornaamste inspiratiebron. Met de solo in Never be clever als summum. ‘Als ik dat nummer nu nog hoor, is er nog steeds geen flitspaal snel genoeg.’

So What is zijn eerste serieuze band. ‘We speelden twee jaar lang in het voorprogramma van Normaal. Tijdens het eerste optreden was er een groepje fans met een busje meegereisd. Ze stonden ons vanaf de eerste rij aan te moedigen. Op het moment dat we begonnen te spelen, werd een groot gordijn opzijgeschoven. Die hele entourage maakte enorme indruk op me.

In die tijd heb ik onder anderen Bennie en Willem leren kennen. Met plaatsgenoot Willem heb ik het meest contact gehouden. Na So What ben ik gaan spelen bij de rockband Undercover. We hadden net een mooie cd gemaakt die de wereld rondging – onder meer naar Japan – toen onze zanger Bert Heerink een aanbieding kreeg om een reclamespotje van een bekend biermerk in te zingen. En dat werd een enorme hit.’

Daarna timmert Tolkamp nog aan de weg met zijn eigen band Big Jim en is hij succesvol met de Zuid-Afrikaanse zangeres Dilana Smith in de band Caz. Deze band zit tegen de grote doorbraak aan, maar uiteindelijk komt het er allemaal net niet van. ‘Inmiddels deed ik ook studiowerk voor andere bands. Ik sta op tientallen cd’s. Van Jovink en de Voederbietels tot de Marinierskapel.’

Intussen speelt hij ook in de Motorband: de gelegenheidsformatie van vader en zoon Jolink met Jovinkzanger Hendrik-Jan Lovink op drums. Vandaar dat de contacten met Normaal altijd zijn gebleven. Nadat hij in het verleden al eens meespeelde op het album Van tied tot tied, wordt hij gevraagd de single Rennen of Stilstoan in te spelen. Als ze na afloop wat na zitten te babbelen, laat Ben weten nog op zoek te zijn naar een gitarist. De volgende dag neemt Jan Wilm contact op en vertelt wel geïnteresseerd te zijn. ‘Ben zei meteen: “Ie heurt nog van mien.” De volgende dag was alles in kannen en kruiken. Aanvankelijk dacht ik dat het alleen maar voor de theatertour was, maar ik vind het wel dapper van mezelf dat ik drie weken later de cd Hier is Normaal aan het opnemen, produceren en aan het mixen was. En voor ik het wist stond ik die zomer in de feesttenten, haha.’

Ook nu nog zit Tolkamp veelvuldig in de Commodore Studio. ‘Onder meer om reclamespotjes met Ben op te nemen. Of de voice-over voor de tv-serie Die Ludolfs. Of de cd van Bens buurvrouw Gea Rexwinkel en het soloalbum van Willem. Momenteel zit ik veel met Ben in de studio om toekomstig Normaal-materiaal op te nemen. Opnemen en produceren van Normaal-platen doe ik nog wel, maar het mixen en masteren wordt door anderen gedaan. Omdat dat beter is voor het eindproduct. Je wordt op een gegeven moment doof voor de eigen muziek. Het is dan beter dat anderen het mixen en masteren – de finishing touch dus – voor hun rekening nemen. Bovendien is het niet leuk een plaat te maken met de mensen met wie je een dag later weer op het podium staat.’

Stond hij ooit als jong knaapje Normaal te playbacken, nu is hij een vaste waarde binnen de band. Maar hij heeft nimmer het gevoel gehad dat hij met muziek maken zijn geld kon verdienen. ‘Muziek maken, in een band spelen, daar ging en daar ga ik nog steeds voor. Ik maak nu al twintig jaar lang van mijn hobby mijn werk.’

==

==

Jan Wilm Tolkamp, met de neus vooraan, terwijl hij tijdens een schoolfeestje Normaal playbackt. ‘We waren allemaal tien, twaalf jaar oud. De Sparta op de foto was van Dirk Jan, onze drummer. Aan de andere kant, net niet op de foto, stond mijn Berini-crossbrommer. Met een meisje erop. Ik kan me nog herinneren dat we onder luid gejoel van het podium afgesjeesd zijn. Toen ik een dag later naar school fietste, zag ik mijn Wehkamp-gitaartje aan stukken in de vuilnisbak van het dorpshuis liggen. Net echt.’

==

==

Normaal, het fenomeen

Boerenlul als geloofsbelijdenis

==

Normaal behaalt in de eerste plaats een eervolle vermelding in de vaderlandse pophistorie doordat het de eerste band is met teksten in het dialect. Daarna zouden nog tal van andere volgen, maar de Achterhoekers zijn onmiskenbaar degenen die de dialectrock introduceren. Ben: ‘Dialect, dat was tot dan toe de accordeon met Driekusman en klumpkes klepperen. Wij waren echter een op blues georiënteerde rockband die in het Achterhoeks zong.’

==

Maar Normaal is meer dan een band. Voor heel wat verstokte fans is Normaal een manier van leven. Ze lopen in t-shirts, hijsen zich in weinig verhullende Normaal-tanga’s, kleden hun baby’s in speciale Normaal-rompertjes, vernoemen hun kroost naar bandleden. En noemen zichzelf ‘bóéruhn’ – ook al hebben ze soms nog nooit een mestbult geroken, laat staan van dichtbij gezien.

Normaal neemt vanaf het prille begin duidelijk stelling: de stadse stoepenschijters contra de helden van het platteland, die de ganse natie van voedsel voorzien. Ofwel, The farmer is the man, De boer dat is de keerl, een traditional die uitgroeit tot een van de allergrootste Normaal-klassiekers.

Het is dus wij tegen de rest van de wereld. De anhangers vinden dat ze deel uitmaken van één grote familie: het høkerslegioen. En dat veel buitenstaanders menen dat het er alleen maar lomp en onbenullig aan toegaat, sterkt ze in die gedachte.

Het verleden van Normaal speelt ongetwijfeld een grote rol in dat fanatisme. Want Normaal wil vanaf het allerprilste begin een statement maken. Zich afzetten tegen de gevestigde orde. Ze willen ruiger en harder zijn dan al die andere bands in de toenmalige rockscene. Ze zijn ervan doordrongen dat je er als band alleen met goede muziek niet komt en worden daarin aangemoedigd door manager Joost Carlier. De imagomachine draait continu op volle toeren, waarbij Ben zijn achtergrond als creatief kunstenaar ten volle uitbuit.

‘Dat hebben wij ook altijd zo gevoeld,’ zegt Jan Manschot. ‘We wilden meer zijn dan alleen een muziekgroep. Waren ook heel bewust bezig met een eigen imago. We zochten voortdurend de grenzen op. Het afzetten tegen de maatschappelijke orde was een essentieel onderdeel van Normaal. Schoppen tegen de heersende normen en waarden. Zoals dat eigenlijk gold voor alle jongeren in die tijd. Maar wij zagen ons toch wel als de exponenten daarvan. Sex, drugs en alle vrijheden die daarbij horen. Blowen, maar later toen we veel in de studio doorbrachten werd er ook wel eens gesnoven of gebruikten we speed. Maar dat was eigenlijk vooral uit nieuwsgierigheid. Alcohol was eigenlijk altijd onze drug en is dat altijd gebleven.’

De tattoos worden volgens Ben dan ook weloverwogen in de lichamen gekerfd. Na het debuut Oerend Hard wordt er heel bewust voor gekozen om van de opvolger Ojadasawa geen single uit te brengen. Alle goede groepen in die tijd zijn immers ‘elpeegroepen’. ‘Singlegroepen’ vormen in de ogen van Normaal alleen maar een weerloze speelbal van de platenmaatschappij.

==

Ben: ‘Platen interesseerden ons niet. Die konden ons aan de reet roesten.’

==

Ben: ‘We vonden dat we geen singlegroep waren. Daar verzetten we ons zelfs tegen. Intussen hadden we de grote mazzel dat we volle tenten trokken zodat we er goed van konden leven. Maar platen interesseerden ons niet. Die konden ons aan de reet roesten.’

‘Het laatste wat we wilden, was een commercieel bandje zijn,’ zegt Willem. ‘In die tijd werden we gezien als punk. We wilden ook voornamelijk in van die alternatieve clubs spelen en we hebben ooit opgetreden tijdens een protestmanifestatie met als motto ‘Harm Dost moet vrij’ (Arnhemse drugsdealer die werd opgepakt in Spanje nadat hij softdrugs aan Duitsers had verkocht, red.). Toen we uiteindelijk toch succes kregen, verdwenen al die alternatievelingen, waarna er honderden anderen voor terugkwamen. Dat vind ik eigenlijk alleen maar mooi.’

In een later stadium lijkt Normaal de anticommerciële principes overigens wat minder strak te hanteren, zo bevestigt Willem. ‘We hebben later inderdaad verkleedpartijen gehouden. Hebben wel eens in safari-outfit rondgelopen, compleet met korte broek. Maar ik heb dat nooit met tegenzin gedaan, omdat ik wist dat het een hoger doel diende. Natuurlijk zitten er nummers tussen die je minder mooi vindt, maar ik heb altijd voor de volle honderd procent achter onze muziek gestaan.’

Een van de sterke punten van Normaal is de verstaanbaarheid van Ben. De teksten zijn zelfs voor de Randstedeling goed te volgen. Met dank aan het dialect zoals dat in Hummelo en omgeving wordt gesproken. Dat is van nature erg duidelijk. Ben is er zelfs heilig van overtuigd dat Oerend Hard in het – pak ’m beet – Twents nooit zo’n groot succes zou zijn geworden.

Normaal is echter taalkundig gezien nooit al te puriteins ingesteld. Ben in het boek De Høkbiebel: ‘Echte strikte naleving van dialecten kennen we niet. We putten onze inspiratie uit de zeer sprankelende streektaal van de Achterhoek. Dan proberen we dat dialect in onze nummers een zo landelijk mogelijke uitstraling te geven. Het is de bedoeling dat ook onze fans in Groningen en Noord-Holland het kunnen volgen. Dialect is een levende taal, waar je iets mee mag doen. Het moet niet ontaarden in mierenneukerij op de vierkante kilometer, met de vraag hoe je alles precies zou moeten spellen en uitspreken.’

Ferdi, relativerend: ‘We waren inderdaad de eersten met teksten in het dialect. Daarmee waren we heel bijzonder. We waren de uitvinders. Maar intussen besef ik dat het vooral ook een kwestie van de tijdgeest was. De tijd was er op dat moment gewoon rijp voor. Als wij het niet hadden gedaan, waren er ongetwijfeld anderen mee gekomen. Het is net als met de boekdrukkunst. Wij leerden op school dat dit het werk was van Laurens Janszoon Coster, terwijl die boekdrukkunst op dat moment misschien wel op vier plaatsen tegelijk werd uitgevonden.’

Terwijl de plattelanders zichzelf in de teksten herkennen, is het opvallend dat Normaal ook in het westen vaak op sympathie kan rekenen, ondanks dat er toch menigmaal wordt afgegeven op de ‘stadse stoepenboys’. Wellicht omdat de Randstedelingen in de Normaal-teksten al hun vooroordelen over het ruige plattelandsleven nog eens bevestigd zien.

Prof. dr. Tom ter Bogt, hoogleraar populaire muziek en jeugdcultuur aan de Universiteit van Utrecht, deed al in 1987 wetenschappelijk onderzoek naar het wonderbaarlijke fenomeen Normaal: ‘Geen jeugdstudie over de Achterhoek zonder een verhaal over Normaal,’ aldus de ‘popprof’ in Herrie bij Normaal… een band als cultuurverschijnsel.

Het is in de glorietijd van Normaal. Een periode waarin de uitbundige shows berucht zijn. Ter Bogt: ‘De groep is voor haar publiek een cultobject. Optredens leiden steevast tot extatische toestanden. Bij tegenstanders roept het noemen van de naam van de band een ander, donkerder beeld op. Bezorgde ouders, leraren of opvoedkundigen, die zelf nooit een concert bijgewoond hebben maar wel de geruchten daaromtrent kennen, associëren Normaal met een orgie van schunnigheid, drankmisbruik en geweld. Niet het soort evenement waar je je kinderen met een gerust hart naartoe stuurt.’

Hij verklaart het succes vooral door de tegenstelling tussen de stad en het platteland. De geschiedenis van Normaal begint volgens prof. dr. Ter Bogt feitelijk echter niet in de Achterhoek, maar in de steden Enschede en Amsterdam. Daar ontwikkelt Ben immers zijn aversie tegen alles wat met de grote stad te maken heeft. ‘Hij ging terug naar zijn vrienden in de Achterhoek, zijn dorp kreeg een nog idyllischer karakter na het verblijf in de stinkende, onpersoonlijke stad.’

Vooral in de jaren zeventig is in Nederland de kloof tussen stad en platteland enorm. ‘De Randstad domineert de rest van ons land in economisch en cultureel opzicht. Hoewel verschillen tussen de Randstad en de rest – specifieker: tussen stad en platteland – minder scherp zijn dan vroeger, blijft het begrip boer iets minderwaardigs. De Nederlandse agrarische sector is de beste ter wereld, maar dat besef dringt slechts langzaam in de stad door.

Normaal bestaat bij de gratie van het bij vlagen opspelende inferioriteitsgevoel van de plattelanders. De bandleden hebben het begrip boer opgepakt en er met succes een geuzennaam van gemaakt. Normaal speelt een geraffineerd spel. Enerzijds pakt zij ideeën en vooroordelen over boeren op en overdrijft die tot in het burleske, anderzijds propageert zij datgene waar plattelanders in werkelijkheid voor staan: eerlijkheid, kameraadschappelijkheid en plezier. De negatieve kanten van de plattelandsidentiteit worden zo met humor opgelost. De positieve kanten worden regelrecht benadrukt. Het publiek ziet in de optredens van de band zijn eigen ervaringen – frustraties en plezier – weerspiegeld. “Ik ben moar een eenvoudige boerenlul,” zingt Buizen Beernd. Zijn publiek begrijpt precies wat hij bedoelt en weet dat het niet waar is.’

En dan is er volgens de ‘popprof’ nog die sterke band die Normaal met het publiek heeft. Volgens prof. dr. Ter Bogt komt dat door het uiterst volkse karakter van muziek en de presentatie. Normaal is in de eerste plaats gewoon normaal.

‘Voor het podium staat geen massa die ademloos de verrichtingen van vier onbereikbare artiesten gadeslaat. Waar bij andere popconcerten de geestdrift van de toeschouwers mechanisch voortvloeit uit het bespelen van de kloof tussen performer en publiek, ligt de feestelijkheid van een Normaal-optreden juist in de eenheid van beide. Wanneer het enthousiasme op en voor het podium groot genoeg is, vervaagt het verschil tussen groep en publiek. De band wekt de illusie dat eigenlijk iedereen daar op de planken had kunnen staan. Zij geeft dat ook aan door regelmatig dorpsgenoten ten tonele te voeren en die te laten meeplaybacken tijdens tv-opnamen. Het knappe van Normaal is dat zij haar toeschouwers in staat stelt niet de artiesten, maar eerder zichzelf te vieren. Iedereen is “een eenvoudige boerenlul” en dat stemt euforisch.’

De hoogleraar, zelf geboren en getogen in Enschede, kraakt echter ook een kritische noot als het gaat om de eenkennigheid van het publiek. Hij noemt het publiek zowel tolerant als intolerant. Dat doet hij op basis van eigen ervaringen. ‘Iedereen vindt het best door wildvreemden kletsnat te worden gegooid, maar met buitenstaanders heeft men moeite.’ Hij ondervindt dat aan den lijve wanneer hij, tijdens het bijwonen van het ‘studieconcert’, wordt belaagd. Hij noemt zijn stadse kledij en zijn recorder met microfoon ‘een fatale combinatie’. Het werkt bij de anhangers als een rode lap op een stier. Een vijftal jongens met wie hij een gesprek probeert aan te knopen, dreigt hem baldadig dwars door de centimetersdikke laag biersmurrie te sleuren. En terwijl de rest van het publiek Vrouw Haverkamp aanheft, weet een groot uitgevallen vriend van het baldadige vijftal het slachtoffer tot diens grote opluchting te bevrijden. ‘Voordat stad en platteland slaags raken,’ zo beschrijft Ter Bogt.

In zijn boek schreef Ter Bogt daar destijds over: ‘Het zijn dergelijke ervaringen die aan de basis liggen van alle horrorverhalen over Normaal, haar optredens en publiek: de angst dat dorpse euforie omslaat in ressentiment.’ Nu zegt hij: ‘Dat was indertijd inderdaad een van mijn conclusies, maar die is nu, twintig jaar later, achterhaald. Dergelijke horrorverhalen over Normaal bestaan allang niet meer.’

Ter Bogt noemt het ‘verwonderlijk dat een stel boerenkinkels toegang kreeg tot de in de Randstad geconcentreerde muziekindustrie en de voor vrijwel iedereen hermetisch afgesloten Hilversumse omroepwereld’ van die dagen. Hoewel hij klip-en-klaar stelt dat Normaal ‘geen rage of eendagsvlieg’ is, komt hij in 1987 tot de conclusie dat Jolink en zijn mannen een fenomeen vormen dat als een nachtkaars dreigt uit te doven.

Hij verwijst hierbij naar het afnemend aantal agrariërs, een tendens die ook al in die jaren volop actueel is. ‘Het eigenlijke Normaal-publiek dunt op den duur uit. De kleine boer, de archetypische representant van het platteland dat Normaal zo lief is, sterft uit. Of hij verandert in een moderne ondernemer, of hij moet stoppen met zijn bedrijf omdat de concurrentie geen kleintjes toestaat. Verschillen tussen stad en platteland, de bestaansgrond van de band, slijten verder af. Normaal is dan ook een paradoxaal verschijnsel; de groep is een symbool van de emancipatie van de boer en de dorpeling op een moment dat die dreigen te verdwijnen. Normaal wordt daarmee onderdeel van een eigentijdse folklore.’

==

‘Popprof’ Ter Bogt: ‘Normaal heeft in cultuurhistorisch opzicht geschiedenis geschreven.’

==

Nu geeft hij toe dat hij zich indertijd heeft vergist. ‘Ze waren de eersten die ooit met dialectteksten begonnen. Later gevolgd door onder meer Skik en Rowwen Hèze. Maar Normaal had de primeur en daarmee heeft het in cultuurhistorisch opzicht geschiedenis geschreven.’

Ter Bogt geldt vandaag de dag als een autoriteit als het gaat om popmuziek. Normaal heeft hij na zijn studie amper nog gevolgd. En een optreden heeft hij – na zijn negatieve ervaringen – al helemaal niet meer bijgewoond. ‘Wat ik me er nog van herinner was dat het vreselijk leuk was om te zien. Ook al die verschillende mensen die het optreden bijwoonden.’ Of zoals hij in het boek beschrijft hoe drie generaties de show bezoeken, onder wie een opa en oma die hun invalide kleinzoon in zijn wagentje over de drempel rollen. ‘Nee, agressief ging het er niet aan toe. Eerder baldadig. Er hing een sfeertje waarin je duidelijk werd gemaakt dat je moest meedoen met de rest. Ik zag eruit als een buitenstaander en het was dus wel duidelijk dat ik daar niet echt thuis was. Maar bedreigd heb ik me er niet gevoeld, daar was het te goedmoedig voor.’

Wat hem in zijn onderzoek destijds vooral opviel was de trots van de plattelandsjeugd. ‘Voor mijn studie heb ik toen diverse groepen jongeren geïnterviewd. Punkers, maar die moesten niets van Normaal hebben. Voor andere jongeren op het platteland was Normaal echter helemaal hun ding. Daar waren ze enorm trots op.’

De hoogleraar geeft als verklaring voor het geheim van het succes van Normaal: ‘Het begint bij de muziek. De band speelt goede, aanstekelijke muziek. Met een mix van hoempapa, die soms tegen de Duitse schlagers aanhangt, en rock. Met teksten die verwijzen naar de situatie van de jongeren op het platteland. Duidelijk verstaanbare teksten, in quasi-Achterhoekse streektaal. Want ze gingen nooit zo heel zuiver met de oude taal om. Gevolg was echter wel dat de teksten daardoor ook nog heel duidelijk te volgen waren voor Limburgers, Friezen en anderen.

Dat Normaal na 35 jaar nog steeds bestaat is een hele prestatie. En dat ze tegenwoordig ook in het theater optreden, had ik destijds niet durven te voorspellen. Een optreden van Normaal hoorde toen zeker niet in de schouwburg thuis. Dat was één groot bierfestijn. De band is dus meegegroeid met de fans. Beide zijn kennelijk braver geworden. Maar dat lijkt me logisch.’

Hoewel Ter Bogt destijds beschreef dat de afname van het aantal boeren de doodsteek voor Normaal zou betekenen, bleek dat dus niet zo te zijn: ‘Je zou verwachten dat in één Europa minder aandacht is voor de regio’s en hun specifieke problematiek. Maar dat blijkt dus achteraf niet het geval. Die regionale identiteit leeft nog steeds. “Wij wonen hier, met onze taal.” En Normaal heeft het gevoel van die regio-identiteit op muziek gezet. Ze zijn nog steeds een fenomeen.’

Jan Manschot: ‘Neem die oude pakken die we in onze begintijd droegen. We hadden geen van allen geld te makken en die kon je bij het Leger des Heils in Doesburg kopen voor vijf gulden, of soms nog minder. Die kostuums stonden symbool voor de Achterhoekse boer zoals hij gekleed ging wanneer hij ’s zondags naar de kerk ging. En we konden er perfect een statement mee maken. Het was ons antwoord op de discoplateauzolen uit die tijd. Maar ook konden we er onze afkomst mee onderstrepen. Na het concert in Lochem waren we de eenvoudige boerenlul. Daarmee kwamen we op voor de plattelanders. Dat kreeg toen vorm en dat verpakten we steeds meer in een boodschap. Het is eigenlijk nog steeds het credo van de band. Het is een geloofsbelijdenis geworden.’

==

==

==

Canon van Gelderland

==

Uiteraard mag Normaal niet ontbreken in het boek Geschiedenis van Gelderland, de canon van ons Gelders verleden, dat in de herfst van 2010 verschijnt in opdracht van de provincie Gelderland.

Historicus drs. Johan Godschalk van KCG, het Gelders kenniscentrum voor amateurkunst, buitenschoolse kunsteducatie en professionele kunst, volgt als geboren Achterhoeker de band al jaren. Hij beschrijft in de Normaal-episode van de Gelderse canon dat Normaal niet zomaar een band is, maar een overtuiging.

Godschalk bezoekt voor deze canon de band in de studio in Haaksbergen. Jan Manschot vertelt hem hoe Normaal in 1975 begon ‘om Nederland eens grondig te normaliseren, en wel volgens de normen en waarden van het platteland’.

==

==

Drs. Godschalk: ‘Wat Manschot zegt, raakt de essentie van Normaal. De band was en is nog altijd meer dan een rockformatie. Normaal stond en staat voor regionaal zelfbewustzijn, voor een gezond wantrouwen jegens de stad, de gevestigde orde en de intelligentsia. Normaal was van meet af aan – naast het muziek maken – ook zeer betrokken bij allerlei ontwikkelingen in de samenleving. Daar werden in de tweede helft van de jaren zeventig dan ook hele bandvergaderingen aan gewijd.’

Die vergaderingen ontaarden niet zelden in bacchanalen. Waarbij Jan Manschot traditioneel degene is die – relatief – helder blijft en ervoor zorgt dat de creatieve ideeën en de Normaal-standpunten later in de notulen terug te vinden zijn.

Historicus Godschalk: ‘De ideeën en standpunten die tijdens de vergaderingen ontstonden werden vervolgens omgezet in muziek, maar zeer zeker ook in de teksten en in interviews kwam deze overtuiging tot de mensen. Normaal liet te pas en te onpas horen en zien wat er allemaal mis was aan het Nederland en de muziekcultuur van die tijd. En met deze boodschap raakten ze bij velen een gevoelige snaar.’

Normaal introduceert de streektaal in de popmuziek. Godschalk: ‘Die werd al wel gebruikt in de hoek van de folklore, de klompendansers en op bruiloften en partijen, maar niet in de serieuze popmuziek.’ Bassist Willem vertelt in de canon hoe de band voor het publiek liefde op het eerste gezicht was. ‘Dat dialect, dat deed het ’m. Ik herkende mezelf, het volledige publiek herkende zichzelf. Het was goede rock-’n-roll en nog veel belangrijker: in onze eigen taal.’

Drs. Godschalk: ‘Tot aan dat moment had Normaal ook nog Engelstalige songs in het repertoire. Het gebruik van de streektaal was dus geen vooropgezet, strategisch plan. Het overweldigende enthousiasme van het publiek over het gebruik van hun dialect overviel de band en zette de jongens aan tot het zich volledig eigen maken van de streektaal als voertuig voor hun overtuiging. De zogenoemde dialectpolitie was er niet altijd even blij mee. Normaal schreef de teksten zoals zij de taal beleefde. Aan spellingvoorschriften van de streektaal had en heeft de band een broertje dood.’ ‘Høken is gewoon høken en geen häöken of zoiets,’ aldus Ben.

Er gaan volgens Godschalk echter nog vele jaren voorbij voordat andere bands het dialectvoorbeeld van Normaal volgen. Om de simpele reden dat Normaal hen op dat moment het gras voor de voeten wegmaait. ‘De kwaliteit van hun songs, het succes bij de fans en de impact op de vaderlandse cultuur was dusdanig dat de markt voor dialectgroepen gedurende vijftien jaar bijna geheel was afgeroomd.’ Los van de Oxx Band, die in de Achterhoek furore maakt, duurt het tot de jaren negentig voordat andere bands landelijk aan de weg timmeren met dialectteksten. Jovink en de Voederbietels, Skik, De Kast, Rowwen Hèze en in een later stadium Mooi Wark.

Godschalk: ‘Net als het enthousiasme over het dialect in hun muziek, kwamen ook andere effecten voor Normaal als een verrassing. De jongens werden ambassadeurs van het platteland, de boerenstand, van de gewone man die werd gepiepeld door de westerlingen met een (te) grote mond.’ Of zoals de Achterhoekse troubadour Hans Keuper, zanger van Boh Foi Toch, het ooit even plastisch als treffend tegen Normaal zei: ‘Normaal gaf de Achterhoek ’n kont in de bokse’.

Historicus Godschalk in zijn conclusie in de canon: ‘Het morele appèl aan alle plattelanders is het fundament onder de imposante carrière van Normaal. Naast het succes in de eigen Achterhoek sloeg de vonk der normalisering over op de rest van Nederland. Normaal: nog altijd niet zomaar een band, maar een overtuiging.’

==

==

Normaal gestript

==

Als in 2006 een aantal gerenommeerde striptekenaars van eigen bodem wordt gevraagd hun favoriete Nederlandstalige band te ‘verstrippen’, laat Henk Kuijpers meteen weten dat hij een nummer van Normaal onder handen wil nemen. Kuijpers is geestelijk vader van de sexy stripfiguur Franka, in 2010 door stripfanaten uit een lijst van vijftig geduchte concurrenten uitgeroepen tot stripheld van ons land.

==

==

Kuijpers kiest, in het kader van het project Strips in Stereo, voor het nummer D’n Poot op ’t Gas. Voor hem staat bij voorbaat vast dat het Normaal moet worden. ‘Ik ben vrijwel fan van het eerste uur. Zelf kom ik uit het westen, maar mijn vrouw komt uit Glanerbrug. Daar woonden we in de jaren zeventig. Ja, de teksten kon ik goed verstaan. Dat is heel snel te leren. En later, toen ik in Drenthe woonde en we in de zomer ’s avonds buiten zaten, kon ik probleemloos meegenieten als Normaal optrad in de feesttent in de buurt.’

Het oog van Kuijpers valt niet geheel toevallig op D’n Poot op ’t Gas. Het nummer staat voor hem namelijk bol van de nostalgie. ‘Na onze verhuizing naar Drenthe kwamen we nog regelmatig in Glanerbrug. Dan reden we over die kleine weggetjes, dat schoot natuurlijk niet op. Pas vanaf Borne kon je de “grote weg” op. Met de kinderen zongen we dan altijd “D’n Poot op ’t Gas”.’

Met de strip portretteert hij de truckchauffeur uit het pre-mobieltjestijdperk. ‘In die periode symboliseerde dat soort asfaltcowboys de armemansdroom van vrijheid. Een typisch jaren zeventignummer dus.’ Overigens wordt de strip later, tijdens de shows van Normaal in het theater, levensgroot al doorbladerend op de achtergrond geprojecteerd.

==

==

Als decor voor het stripverhaal dient een Belgisch chauffeurscafé op de Frans-Vlaamse taalgrens. ‘Het is zo’n rommelig Belgisch dorpje geworden. Het café lag nog aan de oude steenweg, de nieuwe autobaan werd er dwars doorheen gegooid. De enige reden om om te rijden was: de staminee van Leentje en Hélène. De muurreclames waren voor mij bijna synoniem met oud-België. Let overigens op de Grolsch-letters in de titel.’

==

==

==

Superboeren

==

In 1987 werpt Normaal zich op als de redders van de noodlijdende regionale voetbaltrots De Graafschap. De opbrengst van de single Hup voetbal hup gaat naar het goede doel. Om de single te promoten, landt Ben voor de aftrap van een thuisduel per parachute op de middenstip.

Ook doen later nog berichten de ronde dat Normaal als shirtsponsor op zal treden. De lijfkreet ‘Høken’ zou voortaan fier op de torso’s van de superboeren prijken. Ben grijnst: ‘Was dat niet rond 1 april…?’

De band tekent later, in 2007, voor het clublied Super Boeren. In ’98 verschijnt, naar aanleiding van het kampioenschap in de eerste divisie, Op Geweide Grond.

Ben zingt samen met de selectie van De Graafschap het hoogste lied als de club in 2004 kampioen wordt van de eerste divisie. En in april 2010 treedt de Normaal-voorman op tijdens de huldiging als de Superboeren andermaal promoveren.

Ben heeft in het stadion zijn vaste zitplaats. Gewoon, tussen de andere supporters. Vipboxen zijn aan hem niet besteed.

==

==

Ben juichend tijdens de huldiging van De Graafschap dat in april 2010 promoveert naar de eredivisie

==

==

Nooit nummer 1

==

Veel buitenstaanders verbazen zich erover, maar Normaal heeft nooit een nummer 1-hit gescoord. Oerend Hard blijft steken op de tweede plek in de vaderlandse hitlijst. Achter Your my world van de Guys n‘ Dolls.

Giel Beelen doet in 2005, tijdens het dertigjarig jubileum van Normaal, een poging de geschiedenis recht te zetten. Samen met zijn opa uit Hummelo, die superfan van Normaal is. Opa Beelen spoort iedereen aan om Rennen of stilstoan te kopen.

Het mag niet baten. In het huidige downloadtijdperk is het op voorhand vechten tegen de bierkaai. Het nummer, uiteraard een eerbetoon aan de hedendaagse boer, staat vijf weken in de Top 40 en bereikt een schamele 31ste plek.

==

==

Anouk høkend met Ben tijdens de uitreiking van de Edison Oeuvre Award aan Normaal

==

==

Prijzenkast

==

1985: Nationale Hitparade-trofee voor Jan Manschot en Willem Terhorst voor de hit Hiekikowokan.

1992: Gouden Harp van stichting Conamus, die geldt als een van de belangrijkste muziekprijzen, voor Normaal.

1998: Gouden Notenkraker, alternatieve muziekprijs van de Nederlandse Toonkunstenaarsbond. Normaal krijgt de prijs omdat de band al jaren vasthoudt aan een eigen manier van werken en daarmee een voorbeeld vormt voor tal van andere bands.

2001: Achterhoek Promotieprijs voor Ben.

2006: Normaal ontvangt de Edison Oeuvre Award.

2006: Johanna van Buren Cultuurprijs voor Ben, vernoemd naar Twentse streektaaldichteres, ‘Voor zijn bijzondere verdiensten voor de emancipatie van de streektaal in de popmuziek.’

2007: Groeneveldprijs voor Ben, jaarlijkse onderscheiding voor een persoon die zich inzet voor het debat over landschap en platteland en daarbij een eigen kritisch geluid laat horen.

Ben heeft weinig op met prijzen. De Gouden Harp bleek achteraf slechts doublé te zijn, zo nuanceert hij deze prestigieuze prijs.

Echter, een van zijn meest eervolle onderscheidingen is, dat hij ooit werd uitgeroepen tot ereburger van HummeloKeppel. Dat laat hij trots tijdens de uitreiking van de Johanna van Buren Cultuurprijs weten. ‘Ik was daar tijdens de kermis al jaren bieleman, een enorm heidens gebruik. Die drie bielemannen liepen in tijden van oorlog voor het leger uit en maakten met bijlen korte metten met alles wat in de weg stond. Echte wegbereiders, zoals wij ook waren.’

==

Ben is Normaal

Ben is onbetwist het gezicht van Normaal. Met zijn markante persoonlijkheid weet hij als geen ander zowel publiek als media te bespelen. Inmiddels mogen de scherpe randjes dan misschien wat verdwenen zijn, waar iedereen uit zijn naaste omgeving het over eens is, is Bens onbegrensde fanatisme.

==

Al sinds zijn jeugd is kleine Bennie in de ban van de motor. Onder meer door toedoen van De Pröhs die regelmatig al stuntend langs het schoolplein rijdt. Later, vooral in zijn studententijd annex hippiejaren, lijkt Ben zijn vroegere hobby helemaal vergeten.

Maar als hij op een goede – of is het kwade? – dag het geluid van de ronkende motoren op hoort klinken vanaf het crosscircuit De Heksenplas, op steenworp afstand van zijn huis, laait de passie weer helemaal op. En als Ben ergens voor gaat, gaat hij er ook helemaal voor. Voor 110 en niet voor slechts honderd procent. En hij laat zich niet tegenhouden, door niets of niemand.

Ben raakt bevangen door de motorcross. De single Oerend Hard verkoopt goed en Ben investeert de opbrengsten meteen in een motor. Het gevoel dat zich over je meester maakt wanneer je met een viertakt over een bult springt is minstens zo goed als – zo niet beter dan – seks, zo verzekert hij. Hij slaat fanatiek aan het trainen. Thuis gaat hij met gewichten in de weer om zijn gewrichten sterker te maken en – hoewel de astma het eigenlijk niet toelaat – dagelijks trekt hij er hardlopend op uit door de Hummelose natuur. Hij is weer even die scholier die, amechtig buiten adem, nog snel even voor de rest van de groep uit fietst.

Illustratief voor datzelfde fanatisme is een hilarische anekdote, opgetekend in zijn biografie. Als Ben in zijn tuin samen met een groep vrienden gezellig wat zit te drinken en te blowen, begint hij op te scheppen. Over de verse worst van de plaatselijke slager. De beste, maar ook de enige goede worst. Op de héle wereld.

Toenmalig echtgenote Anneke springt op haar fiets en komt terug met een pond verse worst. Niet genoeg vindt Ben, het moet per se een kilo zijn. Anneke springt andermaal op haar tweewieler en haalt er een pond bij. Ben eet driekwart op. Van wat overblijft moet de rest per se een stuk proeven.

Anneke, in de biografie: ‘Hij vertelde wel honderd keer hoe fantastisch die worst was. Iedereen moest het lekker vinden. Dat niemand het echt geweldig vond, maakte het alleen maar erger. Hij vrat maar door met een kwaaie kop en prees de worst tot in het oneindige.

’s Nachts werd hij gillend van de buikpijn wakker. Ik heb toen zijn moeder gebeld. Zij wist meteen wat er aan de hand was. Zijn darm kneep zich samen. Dat had hij als kind ook een keer gehad. We zijn toen naar het ziekenhuis gereden. De dokter heeft hem erdoorheen geholpen.’

Over de marathon van New York die hij samen met Paul Kemper eind jaren tachtig loopt, vertelt Ben: ‘Op het laatst ging het natuurlijk niet gemakkelijk meer. Ellie stond samen met een arts langs het parcours. Toen ik eraan kwam, keek die arts zorgelijk en zei tegen Ellie dat het beter was dat ik zou stoppen. “Dat zeg ie ’m zelf moar. Ik zeg het niet!” Ze wist natuurlijk wel dat dat geen enkele zin had…’

Ben weidt graag vol vuur uit over zijn ideeën. Echtgenote Ellie ziet dat anders. Zij moet af en toe op de rem trappen als haar echtgenoot zichzelf weer eens voorbij dreigt te hollen. Ellie, aan de keukentafel in de boerderij in Hummelo, het vroegere armenhuisje dat echter intussen behoorlijk is uitgebouwd: ‘Het zijn geen ideeën. Ben werkt altijd volgens projectjes. En het ene is nog niet klaar of het andere zit er alweer aan te komen.’

==

‘Ik ben een perfectionist en dat is soms heel vervelend. Dan ga ik te ver en word ik een workaholic.’

==

==

In een regionale krant doet Ben – aan de vooravond van zijn rentree na zijn auto-ongeluk in 1992 – een boekje open over zijn karakter. ‘Ik ben een perfectionist en dat is soms heel vervelend. Dan ga ik te ver en word ik een workaholic. Perfectionisme is een slechte eigenschap van me. En ik ben veel te ongeduldig. Daarnaast ben ik opvliegend en kan mensen soms helemaal verrot schelden. Dat zijn echt slechte kanten. Goede eigenschappen? Die moeten anderen maar noemen.’

Hij is een buitenmens. Hardlopen over de Hummelose hei, jagen, motorcrossen. Maar hij kan evengoed gaan zitten voor een goed boek. Een erfenis uit de tijd dat hij met zijn astma soms dagenlang aan bed was gekluisterd. Al heeft hij van de Nederlandse literatuur niet zo’n hoge pet op. Van ’t Reve heeft wat hem betreft met De avonden meteen zijn hoogtepunt gehad en voor de rest verschijnt er daarna niet zoveel meer wat Ben kan bekoren. Maar met buitenlandse auteurs als Tolstoj, Dostojevski, Tolkien, John Fowles en Roald Dahl kan hij zich urenlang vermaken.

==

==

De wilde haren mag hij intussen wat zijn verloren, het lange haar heeft hij tot op de dag van vandaag heel bewust gehouden. Al heeft hij het heel even zonder moeten doen tijdens zijn uitstapje naar Afghanistan. Hij laat het daarna snel weer aangroeien. Wel zo praktisch, maar ook vanwege de symboliek die ervan uitgaat. ‘Ik stam uit de tijd dat lang haar nog iets voorstelde. Het geeft een gevoel van vrijheid en onafhankelijkheid.’

Illustratief voor het karakter van Ben is de verbetenheid waarmee hij zich meteen in een onderwerp verdiept. Na de Afghanistantrip stort hij zich vol overgave in het lezen van de Koran. Taaie kost. Maar het zit nu eenmaal in zijn aard dat hij wil weten waar hij het over heeft.

Na die tour benadrukt hij bovendien nog eens dat hij zich door niets of niemand de wil op laat leggen. En dat hij ook niet zwicht voor moslimextremisme. Refererend naar de Koran en zelfmoordaanslagen door personen die daarmee als martelaar menen het eeuwige leven te krijgen. ‘Dat van die 72 maagden die in de hemel op ze wachten… dat is flauwekul. Niet dat ik er trots op ben, maar al ver voor Theo van Gogh heb ik het woord geitenneukers op tv gebruikt. En ik vind nog steeds dat je dat soort regimes moet weg bombarderen.’

Wat overigens niet wil zeggen, zo benadrukt hij, dat hij geen respect heeft voor moslims. Maar het gaat hem puur om de radicale tak.

Zelf is hij tot in zijn pubertijd erg gelovig. In een interview met Dagblad Trouw zegt hij daarover: ‘Tot mijn zestiende jaar was ik zo fanatiek gelovig dat mijn moeder mij zelfs een beetje te kwezelig vond. Ik lag vaak ziek in bed en las in die tijd de Bijbel van begin tot eind. Ik vind het Oude Testament nog altijd, met afstand, het mooiste boek dat ik ooit gelezen heb.’

Keerpunt is echter een tragisch ongeval in 1963. Tijdens een dropping wordt Hetty, een klasgenote van eerst de lagere school en later de mulo, geschept door twee laveloze knapen die de nachtelijke wandelaars voor de gein schrik willen aanjagen door met hun auto uit te wijken. ‘Het eerste meisje waarmee ik wilde trouwen werd voor mijn ogen doodgereden. Mijn geloof begon af te brokkelen toen ik op de vraag hoe God dit kon toestaan geen bevredigend antwoord kreeg. Ik had iedere avond voor de meest onbenullige dingetjes vergeving gevraagd en zoiets verschrikkelijks liet Hij gewoon toe.’

Kort daarop gaat Ben naar de kunstacademie, waar hij zijn laatste restje geloof verliest. ‘Ik werd net zo fanatiek ongelovig als ik ooit gelovig was geweest. Dat zit de Jolinks nu eenmaal in de genen: als je iets doet, moet je het goed doen.’

==

‘Ik werd net zo fanatiek ongelovig als ik ooit gelovig was geweest. Dat zit de Jolinks nu eenmaal in de genen: als je iets doet, moet je het goed doen.’

==

In datzelfde Trouw-interview vertelt hij overigens dat hij later toch weer genuanceerder tegen het geloof aankijkt. Dat hij er, eenmaal terug in Hummelo, achter komt dat toch niet iedereen ‘met een schijnheilige rotkop vooraan in de kerk een slechte klootzak is’. Hij laat zich zelfs weer inschrijven bij de hervormde kerk. Maar tot op de dag van vandaag kan hij vloeken als geen ander.

Over een van de tien geboden – het niet ijdel gebruiken van de naam van hogere machten – zegt hij: ‘Daar ben ik het helemaal mee eens, maar het helpt wel. Niets lucht zo lekker op als een keer stevig vloeken. Alles wat maar in mijn kop opkomt, schreeuw ik er met genoegen uit. Ik heb het ook gedaan om te shockeren, al moet ik wel toegeven dat het effect van steeds maar poep en pies na verloop van tijd wel verloren gaat.’

Een privéleven is er amper nog bij. Een terrasje pikken, de bioscoop? Hij vertoont zich er al jaren niet meer. Ben voelt zich dan ook regelmatig gevangen in zijn eigen succes en kan er maar moeilijk tegen wanneer mensen plompverloren op zijn schouder beginnen te beuken of hem op straat aanklampen voor een handtekening. Hij heeft een monster gecreëerd waar hij maar niet meer vanaf lijkt te komen, zegt hij zelf.

Tegenover wijlen Jip Golsteijn, popjournalist van De Telegraaf zei hij ooit: ‘Op het podium ben ik een beest, maar eenmaal ervanaf zou ik het liefst in de anonimiteit verdwijnen. Maar dat is helaas niet meer mogelijk. Ik ga niet eens meer naar de dinsdagse markt in Doetinchem. Uit angst dat ik weer uren handtekeningen uit moet delen en een praatje moet houden met mensen die ik niet ken, maar die het gevoel hebben dat ze mij kennen. Ik vind het vreselijk, zelfs om te bekennen, maar ik kan eenvoudig niet vriendelijk zijn tegen zulk volk.’

Zijn afkeer van zijn wereldberoemde status in de Lage Landen ten spijt, Ben houdt er wel degelijk van om zo nu en dan in het middelpunt van de belangstelling te staan. Als het vliegtuig naar Canada voor de tour in 2007 in vervaarlijke luchtzakken terechtkomt, schalt zijn indringende stemgeluid door het vliegtuig: ‘Chauffeur, kan dat niet wat rustiger!?’ Het hele vliegtuig zal weten dat Normaal aan boord is…

==

==

Mensen uit zijn naaste omgeving beweren dan ook veelvuldig dat hij gewoon niet zonder aandacht kan. Hij zou het missen wanneer hij ineens niet meer in het middelpunt van de belangstelling zou staan. Ernaartoe gaan valt hem zwaar, maar zodra hij op verjaardagen en op de Hummelose kermis is, voert hij binnen de kortste keren het hoogste woord. ‘Hij moet in een groep,’ zegt zoon Gijs in Bens biografie.

Ben is de laatste om te ontkennen dat hij een moeilijk persoon is om mee te werken. Wat hij in zijn kop heeft, heeft hij nog niet in zijn kont, zoals ze dat op het platteland zo plastisch formuleren. Ben: ‘Er zullen mensen zijn die zeggen: “Die Jolink is een dictator.” En dat is natuurlijk ook wel een beetje zo. Bij Normaal hanteren we het principe van de democratie. Elk bandlid heeft z’n inbreng. Maar ik heb te allen tijde het vetorecht. Dat wordt niet altijd als prettig ervaren. En dat vind ik ook niet altijd even prettig. Maar op een gegeven moment moeten er nu eenmaal knopen worden doorgehakt. En daarbij gaat het belang van Normaal boven alles.’

Ben breekt eind jaren zeventig met Ferdi, tot dan een van zijn beste vrienden. Hij voelt aankomen dat, wanneer hij niet ingrijpt, de bom vroeg of laat zal barsten en hij kiest ervoor de regie in eigen hand te houden. Hij stelt de band voor de keuze.

De schok onder de trouwe volgers is groot als Normaal verdergaat zonder Ferdi. Zelfs de stamgasten van stamkroeg De Pröhs kiezen openlijk partij voor Ferdi. Voor Ben is dat aanleiding om de kop nog meer in de wind te gooien. Hij verschijnt zelfs meermalen in het café in een t-shirt, waarbij hij het gezicht van Ferdi demonstratief heeft afgeplakt. Het is Ben ten voeten uit. Hij heeft zo zijn eigen methoden om een krachtig statement te maken. En als hij dat doet, doet hij het ook goed. Dan is er weinig ruimte voor misverstanden.

In 1995 wordt de breuk tussen Ben en Ferdi hersteld. De manier waarop dat gebeurt, is veelzeggend. Jan Manschot: ‘Ik speelde al een aantal jaren niet meer in Normaal, maar was on speaking terms met zowel Ben als Ferdi. Dat was vlak voor het twintigjarig jubileumconcert in Doetinchem. Ik zei toen tegen Ben dat-ie Ferdi moest bellen om hem mee te laten doen. ‘Nee, ik bel niet,’ zei hij heel resoluut. Op z’n Jolinks. Ik heb toen de telefoon gepakt en Ferdi gebeld. Vervolgens zei ik: ‘Hier heb je Ben’ en gaf Ben razendsnel de hoorn in de hand. Binnen tien seconden was alles opgelost.’

‘Typisch Ben. Hij heeft een soort onmogelijkheid om zoiets uit te praten. Toen voor ons duidelijk werd dat er sprake was van een conflict was het al te laat. Mijn rol was in het begin dat ik tussen Ben en Ferdi in stond. Ik hoorde beider verhalen en frustraties aan. Haha, inderdaad, een soort stichting Korrelatie. Maar in dit geval was er geen redding meer mogelijk. Bij Jolink is het dan buugen of barsten. Maar sinds zijn depressie is hij een heel stuk milder geworden. De scherpe kantjes zijn er behoorlijk af.’

Ben over de wiedergutmachung tussen Ferdi en hemzelf: ‘Ter gelegenheid van het twintigjarig jubileum van de band, in de markthallen in Doetinchem, hebben we toen de strijdbijl begraven. We gaven een optreden in de oerbezetting. Wat inhield dat we weer bij elkaar moesten komen om te repeteren. Toen had ik meteen in de gaten dat we, hoewel Ferdi en ik als persoon compleet van elkaar verschillen, elkaar toch heel goed aan kunnen vullen. Er ging een paar jaar overheen, waarna we in 1997 moesten optreden tijdens een radioprogramma. De rest is geschiedenis. Het nummer Achteraf Gelul, dat we samen hebben geschreven, is de apotheose van die hernieuwde samenwerking.’

Normaal kan niet zonder Ben, zoveel is wel duidelijk. Dat heeft bovendien het verleden meermalen uitgewezen. Na zijn beruchte ongeluk in 1992 wordt hij het resterende deel van de veldtocht vervangen door wijlen Willem Duyn, terwijl er ook muzikale versterking komt in de persoon van Robert De Kachelpiepe Colenbrander. Er volgt met Woenderbaar nog een bescheiden hitje.

Voor Ben valt het aanvankelijk niet mee. Hij zit thuis, terwijl de rest van de band volop doorhøkt. Het maakt al zijn frustraties er bepaald niet beter op. ‘Het is niet zo dat ik ervan baalde dat iemand anders mijn plaats innam. Sterker, ik was er alleen maar blij mee dat Normaal door kon draaien. Waar ik echter vooral van baalde, was dat ik door die blessure langdurig thuiszat. Bovendien bleven de verwondingen uiterst pijnlijk. Pas na een bottransplantatie ging het de goede kant op.’

==

==

Al snel blijkt dat de fans massaal zijn uitgelopen om deze curiositeit met eigen ogen te kunnen zien: Normaal nieuwe stijl. Leuk om een keer mee te maken. Verandering van spijs doet eten, maar als Ben na een halfjaar in Zieuwent zijn rentree maakt, is de plaatselijke sporthal te klein. De verloren zoon is terug en het høkerslegioen sluit hem doldriest in de armen.

Of er een Normaal mogelijk is zonder Ben? Medio jaren negentig blijkt toenmalig manager Martin Jansen dus met plannen te hebben rondgelopen om zonder Ben een tweede Normaal te beginnen.

Ben: ‘Dat was in de tijd dat ik het aantal optredens wilde minderen. Ik moedigde de anderen aan zelf initiatieven te ontplooien. Ik heb ook meermalen geroepen: “Gaan jullie maar verder met Normaal, dan ga ik wel solo verder.” Maar ik wist dus niet dat er ook daadwerkelijk plannen in die richting bestonden. Dat hoor ik nu pas.

==

‘Er is wel eens kritiek op bepaalde nummers van Normaal. Dan is mijn standaard antwoord: “Als ik ze zing, is het Normaal”.’

==

Dick van Berkum zegt altijd dat Normaal zonder mij onmogelijk is. Je kunt het echter ook anders stellen. Er zijn fans – en ik neem nu bewust het woord fan in de mond – die kritiek hebben op bepaalde nummers van Normaal. Ze zouden te jazzy zijn. Te subtiel. Dan is mijn standaard antwoord: “Als ik ze zing, is het Normaal.”’

==

==

35 Jaar deurdonderen

==

35 jaar høken, daldeejen en deurdonderen. Is een normaal menselijk lichaam daar eigenlijk tegen bestand? Of moet je daarvoor over oerkrachten beschikken? Ben houdt het in ieder geval al drieënhalf decennia vol. Met pieken en dalen, dat wel, maar hij piekert er nog lang niet over achter de geraniums plaats te nemen annex de ooit naar hem vernoemde chrysanten. Al die discussies over het oprekken van de AOW-gerechtigde leeftijd gaan totaal aan hem voorbij.

==

Er zijn de afgelopen 35 jaar talloze verhalen over hem verschenen. Maar ook een tv-documentaire en een uitputtende biografie. ‘De teneur was vaak somber van aard. Ik snap het wel: goed nieuws is geen nieuws. Zodoende was het vaak somberheid troef. De blues regeerde. Maar mien breur zei wel eens tegen mij: “Het gaat toch ook wel eens goed met jou? En je bent toch niet altíjd dronken?” Wat in al die publicaties nog wel eens onderbelicht bleef: we hebben met Normaal in al die jaren natuurlijk ook heel veel lol gehad en mooie dingen beleefd.’

Het BN’erschap is de tol van de roem die hij betaalt. Hij erkent dat hij de publiciteit zelf heeft opgezocht. ‘We wisten in onze beginjaren al wel dat we ’t zonder tv konden schudden. Toen er na dat incident in de kleedkamer, tijdens ons eerste tv-optreden, allerlei verhalen de ronde deden dat we voor anderhalve ton vernielingen hadden aangericht, waren we wel zo slim om dat vooral niet tegen te spreken. We waren meteen wereldberucht.

Waar ik me echter voor schaam is dat, van de tien liedjes die ik heb gemaakt, er één altijd wel boordevol stond van de onderbroekenlol. Meestal een carnavalsschlager. Uitgerekend díé werd steevast door de platenmaatschappij gekozen tot nieuwe single. En dan mochten we dus weer naar de studio, waar we moesten playbacken. Vandaar dat we altijd kleine Hendrik, Hendrik Haverkamp en zelfs wel eens De Pröhs meenamen naar de tv-studio’s om het nummer voor ons te ‘zingen’, waardoor het dus telkens weer uit de hand liep.

Het ging vaak al mis op de heenreis naar Hilversum. Dan hadden we al anderhalf, twee krat bier op voordat we daar kwamen. Vervolgens de hele dag repetities, waarna we ’s avonds eindelijk een keer voor de camera’s op mochten komen draven. En elke single werd weer een hit. Dat ging jarenlang zo door. En telkens verscheen ik weer dronken op tv. Daar heb ik dus mijn imago aan te danken. De snelle jongens en dames van de platenmaatschappijen vonden het uiteraard altijd “te gèèèèk”.

==

Aan de andere kant besef ik drommels goed dat Normaal zonder dat imago nooit zo bekend zou zijn geworden. Dat we nooit zoveel platen hadden kunnen verkopen en volle zalen kunnen trekken. Als ik het over zou mogen doen, dan zou ik over bepaalde zaken nog eens goed willen nadenken: welke nummers breng je uit op single en op welke manier presenteer je ze?’

Maar over dat imago laat Ben zich ook ontvallen: ‘Haha, dat imago. Ach, dat komt natuurlijk ook wel ergens vandaan. Zeker in de beginjaren waren we toch wel een heel erg ondeugend bandje. Op de terugweg van een optreden vanuit de auto met lege halve liter flessen mikken op die blauw-witte borden boven de weg, dat soort dingen…’

Of die keer dat ze na een optreden in België terugrijden. Nu zijn die lange reizen op een verder verlaten weg oersaai. En moet je dus wat doen om de verveling te doorbreken. Die plastic paaltjes in de berm klappen dan zo lekker om. Ferdi: ‘We hadden zo’n lijkwagen met vlammen op de zijkanten gespoten. Een Impala. We kwamen terug vanuit België. Een oerlange, saaie rit. We reden zo half door de berm. Over die paaltjes heen. Flap, flap, flap.’ Maar vlakbij huis raakt Mick Froeling, die achter het stuur zit, een betonnen plaat. Daar staan de heren: beteuterd naast hun auto zonder wielen.

Maar goed, dat gehate BN’erschap heeft ook een positieve kant, zoals de goedbetaalde commercials waarin Ben verkondigt dat je verzekeren best zelf kunt doen. Of het commentaar dat hij inspreekt bij Die Ludolfs, de tv-hit rond de Duitse broers met een sloperij die eigenlijk meer weg heeft van een vuilnisbelt. ‘Ik mag regelmatig op komen draven om linten door te knippen. Tegen een hele aardige vergoeding. En op tv zeggen dat je doof bent, waarna je een behoorlijk salaris krijgt. Voor één dag werken.’

==

==

Jolink senior en junior, samen acterend in een reclamespotje voor gehoorapparaten

Opa Ben

==

Het contrast kan haast niet groter. Van de høkende rocker op het podium tot de liefdevolle grootvader.

Zijn kleinkinderen zijn hem alles. Freek en Joep van zijn zoon Gijs. Luna en Novi en Noor van respectievelijk stiefdochters Nathalie en Claudia.

Opa Ben deinst er niet voor terug eigenhandig luiers te verschonen en wanneer zijn mobieltje overgaat, gebeurt dat met een ringtone, waarbij een van de kleinkinderen keihard ‘Opa telefoon!’ roept.

‘Sinds ik opa ben, heeft mijn leven meer diepgang gekregen. Ik vind het bovendien voor het eerst in mijn leven niet erg om oud te worden. Vroeger vond ik dat iets heel naars. Vooral toen ik veertig werd vond ik dat afschuwelijk, maar op mijn vijftigste had ik er al minder moeite mee. Die lichamelijke teruggang… Ik begon me echt oud te voelen. Nu heb ik weer een doel in het leven. Alleen al om de kleinkinderen op te kunnen zien groeien, wil ik al oud worden.’

==

==

Opa Ben met drie van zijn kleinkinderen: van links naar rechts Noor, Novi en Luna

Oerbezetting

==

Normaal treedt nog meermalen per jaar aan in de oerbezetting: Ben, Ferdi, Jan en Willem; het kwartet dat in de jaren zeventig de nederpop zo op z’n grondvesten deed schudden.

==

==

‘Solo verder’

==

Jan Manschot is heel uitgesproken. ‘Ben moet dat eigenlijk zelf zeggen, maar ik vind dat hij in 2010 nog een afscheidstour moet doen en dan solo verder moet. Op dit moment vind ik Normaal meer Ben met een stel ingehuurde muzikanten. Een fantastische begeleidingsband dat wel, maar het is geen band meer volgens het ouderwetse bandidee. Het is Ben die voor 110 procent bepaalt hoe iets gespeeld wordt en hoe het eruitziet. Met uitzondering overigens van de optredens in de oerbezetting. Want van die bandleden heeft ieder zo z’n invloed gehad op Normaal.’

==

==

==

Stoppen in 2000

==

Jarenlang kreeg Normaal telkens dezelfde vraag: Hoe lang denken jullie dit nog vol te houden, dit ruige rockersleventje? Het antwoord luidde steevast: ‘In 2000 beleggen we een vergadering en dan beslissen we over onze toekomst’. Die vergadering is er nooit geweest. ‘Toen ik dat riep, was het jaar 2000 nog heel ver weg. Intussen ligt dat alweer tien jaar achter ons. Maar het is heel simpel: waarom zou ik stoppen met iets wat ik leuk vind?’

Hij benadrukt nog eens dat ‘het Normale leven’ zeker niet altijd kommer en kwel was. Het høkersleven heeft hem ook heel veel goeds gebracht. Hij zou het zo overdoen. ‘Alleen zou ik dan niet naar de kunstacademie gaan, maar naar de pabo. De kweekschool dus. Maar alleen die naam al weerhield me daar destijds van. Ik kwam net van school, dan ging ik toch niet wéér naar school? Toch heb ik later ontdekt dat ik lesgeven juist erg leuk vind om te doen, tekenles welteverstaan. En aan mijn teksten merk je wel dat ik eigenlijk een onderwijzer ben.’ Steekt zijn vinger op. ‘Haha, dat belerende vingertje hè.

Toch heb ik op die kunstacademie wel veel geleerd. Wie ben je, waar sta je voor? Dat soort levensvragen. Nou, dat zijn zo ongeveer de meest essentiële zaken waar je op moet letten als je een bandje gaat beginnen. Origineel blijven. Niet doen wat anderen al eens hebben gedaan. In de kunst heet dat plagiaat, diefstal dus. Da’s overigens wat anders dan een nummer van Chuck Berry in een nieuw jasje steken. Waarbij ik overigens een totaal andere tekst maakte en de credits aan Chuck deed toekomen. Maar goed, op de kunstacademie heb ik mezelf vooral leren ontdekken, al had ik dat de eerste tien jaar niet in de gaten. Als ik het nu over zou mogen doen, zou ik voor de pabo kiezen. Het onderwijs dus. Daarin heb je veel vrije tijd. En dan was ik waarschijnlijk wel weer een bandje begonnen…’

==

Bronvermelding

Archief Anhangerschap Normaal.

Oerend Hard, biografie Ben Jolink - Jos Palm, Uitgeverij Contact, 2005.

Opgroeien in Groenlo - Tom ter Bogt, Academische Uitgeverij Amersfoort, 1987.

Normaal deur de joaren hen - Jan Schepers, eigen uitgave, 1989.

Wat is Normaal? - Dolf Ruesink en Jan Manschot, Loeb, 1990.

De Høkbiebel - Uitgave Normaal.

Onwys Høken, cd-boek 22 jaar Normaal, Gerard Menting, 1997.

Boerenrock - Marcel Hut en Gerard Menting, Terra, 2007.

Afthermath, 20 jaar pophistorie door de lens van de camera,

Aad Spanjaard, Van Wonsdorp, 2007.

Zo vader, zo zoon - Bennie Jolink, drukkerij Ponsteen, 2007.

Popmuziek in Winterswijk - Erik Meinen en anderen, Staring Instituut 2009.

Oost, tijdschrift ruimte en cultuur, december 2009.

Archief: Dagblad De Telegraaf.

‘Høken bij Normaal ondanks de varkenspest’, Dagblad Trouw, augustus 1997.

‘Ik heb weer lol in muziek maken’, Provinciaal Zeeuwse Courant, juli 1998.

‘Bennie Jolink’, Dagblad Trouw, augustus 2005.

‘Waarom vertel ik dat nou allemaal?’, Vrij Nederland, Sander Donkers, 2001.

‘Bennie Jolink zong altijd een octaaf te hoog’, Dagblad Trouw, maart 2007.

==

Dvd Ik kom altied weer terug, 2004.

Dvd 30 jaar Normaal, 2005.

Documentaire Andere Tijden, 2005.

Fotografieverantwoording

Koos Groenewold, Robert Hoetink, collectie Staring Instituut/Hugo Jaartsveld, archief Anhangerschap Normaal, Stefan Schipper. Jan Stappenbeld, Glenn Wassenbergh (Dagblad De Telegraaf), Paul Bergen, Theo Kock, Rens Plaschek, Reinier van Willigen, Evert van de Worp, AudioVisuele Dienst Defensie, Arthur Bastiaanse, André van den Heuvel, Ed Oudenaarden en Sander Koning (ANP), Jan Colijn, Jeanne Donkers, Alton Keijzers, Ella Olsman, Chantal Westerhoff.