Het geheim van Vesalius

Jordi Llobregat (1971, Valencia) is, naast auteur, ook directeur van een bedrijf gespecialiseerd in stadsontwikkeling en de organisator van het noir fiction festival Valencia Negra. Dit is zijn eerste roman.

www.vesaliussecret.com/www.jordillobregat.es

Jordi Llobregat

Het geheim van Vesalius

Vertaald door Johan Rijskamp

2015

Oorspronkelijke titel: El secreto de Vesalio

Oorspronkelijk uitgegeven door Ediciones Destino, Barcelona

© Jordi Llobregat, 2015

© Vertaling uit het Spaans: Johan Rijskamp, 2015

© Nederlandse uitgave: Meridiaan Uitgevers, Amsterdam 2015

Omslagontwerp: Wil Immink Design

© Omslagbeeld: Wil Immink Design/iStock

Foto auteur: © Gustavo Ten

Typografie: Perfect Service, Schoonhoven

ISBN 978 90 488 2603 2

ISBN 978 90 488 2604 9 (e-book)

NUR 302

Eerste druk, november 2015

www.meridiaanuitgevers.nl

www.overamstel.com

Meridiaan Uitgevers is een imprint van Overamstel uitgevers bv

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor jou, moeder

Kort en eenvoudig is het pad van de speculatie, maar het leidt nergens naartoe; de weg van het experiment is lang en moeizaam, maar hij voert ons wel naar de waarheid.

– GALENUS VAN PERGAMON (129-ca.216)

Men kan vandaag zijn fouten ontdekken en morgen in een nieuw licht zien wat men vandaag nog voor waar aanneemt.

– MOZES MAIMONIDES (ca.1135-1204)

De geest leeft voort, al het andere is sterfelijk.

– ANDREAS VESALIUS (1514-1564)

1

1888, Barcelona. Port Vell.
In de buurt van de Lazaretkade.

De oude rot tuurde voor de derde maal in de nevelige duisternis en vloekte binnensmonds. Hij werd omringd door stilte, een stilte die slechts werd onderbroken door het gekabbel van het water tegen de romp. De regen, opgehitst door de wind, geselde de boot en er sijpelde water door het dek op de balen tabak die in het ruim lagen opgetast. Op dit tijdstip, als de dageraad zich al voorzichtig aankondigde, hulden Port Vell en de kade zich in een dichte mist. De schepen die er voor anker lagen en de pakhuizen van de scheepswerven waren niet meer dan wazige vlekken; je kon slechts gissen naar waar de oever begon en zo dicht langs de golfbrekers van de haven zeilen was een riskante onderneming. Maar voor hem was het dagelijkse kost en vandaag zou zeker niet de laatste keer zijn. Dat zat hem niet dwars. Wat hem als een steen op de maag lag was de stellige overtuiging dat er die ochtend iets te gebeuren stond, iets vreselijks.

De wind wakkerde aan en zorgde voor schuimkoppen op het water. De rimpels rond zijn ogen werden nog dieper toen zijn vorsende blik van de boeg van het vaartuig, waar zijn zoon sliep, naar het katoenen grootzeil gleed. Het zat stevig vastgesjord aan de mast en begon te klapperen. Gewoontegetrouw trok hij de schoot aan, en nadat hij tevreden vaststelde dat het zeildoek zich weer bolde in de wind, sloeg hij het touw om een houten kikker. Hij balde zijn vuisten en voelde zijn vingers in de wollen wanten protesteren als stugge touwen. Het vocht was doorgedrongen tot in zijn botten en maakte de dikke kleren die hij droeg nutteloos. Hij zuchtte. Dit werk viel hem met de dag zwaarder, binnen afzienbare tijd zou hij de boot niet meer kunnen bedienen. Eigenlijk voelde hij wel aan dat hij het einde van de eeuw niet ging meemaken, noch de wonderen waar iedereen over sprak, maar waarom zou je je in hemelsnaam druk maken om die ellendige machines? Welke halvegare geloofde nou echt dat die luidruchtige apparaten beter waren dan de sterke armen van een gezonde kerel? Hij rochelde in het water en draaide het roer een kwartslag.

Aan bakboord verdween de heuvel Montjuïc uit het zicht en de contouren van Barcelona, die zo-even nog onzichtbaar waren, doemden op uit de mist. De grijsaard stuurde zijn boot in de richting van de Lazaretkade, waar ze al op hem wachtten om te lossen, uit het zicht van nieuwsgierige blikken vanaf het kasteel en uit de buurt van de stoomboten die rond deze tijd in beweging kwamen.

De stroming dreef hen naar de rotsen. Hij greep het roer stevig vast om hun koers te corrigeren, toen een beweging aan het wateroppervlak zijn aandacht trok. Bij de binnenhaven was de mist niet zo dicht en hij kon de golfbreker zien, waar vlokken schuim overheen waaiden. Op een paar meter afstand, tussen planken en stukken tuig, dreef een pakket van behoorlijke afmetingen. Ineens sloeg er een golf overheen en leek het verdwenen. De oude rot klakte met zijn tong en wachtte af. Het zou niet voor het eerst zijn dat een van de koopvaardijschepen een deel van zijn lading verloor. Een buitenkansje voor de eerlijke vinder.

Even later moest hij met tegenzin toegeven dat zijn ogen hem voor de gek hadden gehouden. Hij nam zich voor om de boot uit de stroming te sturen, toen hij een plons hoorde. Daar kwam het pakket weer bovendrijven, een paar meter dichterbij ditmaal, deinend op de golfslag. Op het gezicht van de schipper verscheen een grijns die zijn zwart geworden tanden ontblootte, en hij gaf een ruk aan het roer. Eenmaal langszij zag hij dat het een eikenhouten kist was, ter grootte van een wijnvat. Uit Frankrijk, te oordelen naar de stempels op het hout. De touwen zaten er nog strak omheen; dat betekende dat de kist nog waterdicht was en dat de koopwaar die erin zat nog niet door het water was aangetast. Die fransozen handelden meestal in porselein, dure stoffen en sterkedrank. Uit zulke handelswaar kon je wel een slaatje slaan. Hij zette het roer vast en keek weer naar zijn zoon.

‘In de benen! Pak de bootshaak.’

De jongen keek hem even vragend aan totdat hij de kist ontdekte die naast hem in het water dreef. Hij krabbelde overeind en rommelde onder de roeibank. Nadat hij het visnet en enkele touwen opzij had gelegd, haalde hij een lange stok met een ijzeren haak aan het uiteinde tevoorschijn. Op aanwijzing van zijn vader reikte hij met de bootshaak tot hij een van de touwen beet had die de kist afsloten. De oude man sjorde met een pikhaak aan de andere kant. Langzaam maar zeker kregen ze de kist vlak naast de boot en haastten ze zich om hem aan boord te hijsen.

‘Kom op. Voorzichtig … Goeie genade!’

Een mensachtige klauw met benige vingers greep de arm van de schipper vast. Die bleef er roerloos en vol ongeloof naar staren terwijl hij richting het donkere water werd getrokken. Voordat hij kon reageren, wiegde een golf de boot heen en weer en verdween de spookachtige verschijning uit zijn gezichtsveld alsof deze nooit had bestaan.

De jongen rende over het dek en trok het doek van de scheepslantaarn. Het licht reet de duisternis aan flarden en toonde een schepsel dat naast de kist dreef. Het hield met veel moeite zijn hoofd boven water, zich vastklampend aan de touwen. In zijn gezicht zaten op de plaats van de ogen twee donkere gaten. Zijn gelaat vertrok in een groteske grimas toen hij probeerde te spreken en er uit zijn mond in plaats van woorden slechts onverstaanbaar gegorgel kwam, gevolgd door gekerm. Het zag er niet naar uit dat hij nog langer weerstand kon bieden aan het geweld van de zee.

Na enige aarzeling beval de schipper zijn zoon: ‘Hou de kist op zijn plek.’

De jongen verroerde zich niet. Lijkbleek van angst bleef hij naar het monster staren. Op dat moment dreef een nieuwe golf hen uiteen.

‘Verduiveld, jongen!’

‘Maar vader … weet u het zeker?’

De kist begon te zinken.

‘Vooruit!’

De jongen pakte de bootshaak weer en sloeg de haak achter een van de touwen. Hij trok de kist tegen de boot aan, terwijl zijn vader zijn benen schrap zette onder de roeibank en met beide handen de arm beetpakte die de drenkeling naar hem uitstrekte. Zijn huid was koud en glibberig. De oude man kneep zijn ogen dicht, haalde diep adem en trok uit alle macht.

Het schepsel rolde over het dek totdat het languit op zijn rug lag. In plaats van een vissenstaart, wat de oude schipper verwachtte, had hij benen. Hij was spiernaakt, bezat geen lichaamsbeharing en zijn huid was zo wit dat deze wel doorzichtig leek. Op zijn buik waren de zwarte randen te zien van een vreselijke wond. Hij deed de jongen denken aan gevilde vissen op de visafslag.

De oude rot kwam voorzichtig dichterbij, bukte zich en tastte het bovenlichaam af op zoek naar een teken van leven. Hij huiverde toen hij nog meer wonden zag, die over zijn borst liepen. Hij drukte en zijn hand zakte in het vlees alsof het uit reuzel bestond. De stank van verrotting kwam hem tegemoet. Hij deinsde vol afgrijzen achteruit, struikelde en viel tussen de balen tabak. Zijn zoon schoot hem te hulp en met hun armen om elkaar heen geslagen observeerden ze de gehavende, onbeweeglijke gedaante.

‘Vader, wat hebben we aan boord gehesen?’

‘Al sla je me dood. De duvel mag het weten.’

Ineens lichtte het lichaam van het monster op met een felle gloed, waarbij zich onder zijn huid een afbeelding aftekende als de takken van een boom. Na die eenmalige opleving verdween de gloed even vlug als hij was gekomen. Vader en zoon sloegen eensgezind een kruis.

TERUGKEER

Nog vierentwintig dagen tot de opening van de Wereldtentoonstelling

2

‘Dat was het voor vandaag, heren.’

De stilte in de collegezaal maakte plaats voor geroezemoes dat opsteeg uit de banken die leegliepen. Achter de katheder verzamelde de jonge professor zijn aantekeningen en stopte die in zijn aktetas terwijl hij toekeek hoe de studenten zich voor de uitgang verdrongen. Hij probeerde zijn gezicht in een serieuze plooi te houden, maar zijn glimlach verraadde hem. Hij had nu twee weken college gegeven aan de universiteit. Dezelfde als die waaraan hij pas enkele maanden eerder was afgestudeerd.

Hij liep naar een van de grote ramen van de collegezaal. Buiten hing een donkere wolkenlucht, maar in tegenstelling tot andere dagen bedierf deze sombere omgeving zijn opgewekte stemming niet. Een lang en kronkelig pad had hem naar die lessenaar gevoerd en hij had het verdorie verdiend ook. Hij liet zijn blik over de gebouwen van de campus dwalen. Hij wilde net een tevreden zucht slaken, toen achter hem zijn naam klonk: ‘Professor Amat!’

In de deuropening stond een jonge student.

‘Ja?’

‘Neem me niet kwalijk, professor, maar sir Edward wil u spreken.’

‘Ik kom eraan.’

Wat klonk het toch mooi. Professor. Professor en lid van het Magdalen College, een van de meest prestigieuze colleges van de Universiteit van Oxford. Hij viel in voor doctor Brown, die helaas met ziekteverlof was vanwege jicht, maar dat deed niets af aan zijn gezag. Over niet al te lange tijd zou hij zelf een dergelijke functie bekleden. Die kans had zich al voorgedaan en hij peinsde er niet over die te laten schieten. Hij pakte zijn spullen en verliet de zaal waar hij het komende trimester Grieks zou doceren. Op de gang merkte hij dat er naar hem werd gekeken. De leerlingen waren nog nieuwsgierig naar hem.

Bij het verlaten van het gebouw streek hij de plooien uit zijn toga. Regen, vergezeld van een ijzige wind, trok over de campus. April mocht dan op zijn laatste benen lopen, de dagen waren nog altijd kil. Hij liep haastig over het onverharde pad, en ving het rumoer op dat uit de lokalen opwelde en zich over het hele college verspreidde. Het leerjaar was op zijn hoogtepunt. Rechts van hem stond de kapel waar het koor repeteerde en hij liep onder de arcade door naar een binnenplaats die werd omzoomd door gebouwen waaraan klimop zich een weg omhoog zocht. Zonder aarzeling ging hij verder over het grindpad dat het centrale parkje diagonaal doorsneed. Hij raakte doorweekt, maar dat deerde hem niet. Hij voelde zich zo goed dat hij wel kon springen van geluk.

Zodra hij hem op zich af zag komen, deed Walter de deur voor hem open. De oude man was een waar begrip op het college. De studenten zeiden dat hij de functie van conciërge had bekleed vanaf de stichting van de universiteit, een bewering die hoogstonwaarschijnlijk was aangezien het instituut al vierhonderd jaar bestond. Toch vroeg je je bij het zien van dat verschrompelde lichaam en dat met duizend rimpels doorsneden gezicht af of er misschien iets van waarheid in school. De oude vos stond bekend om zijn gesjacher; hij zorgde voor tabak, sterkedrank, of welke specialiteit dan ook, voor een zacht prijsje. Op het college waren dergelijke zaken uiteraard verboden, waardoor Walters handeltje floreerde. Daniel had zelf meer dan eens van zijn diensten gebruikgemaakt.

‘Meneer Amat … O, neem me niet kwalijk.’ De lichte glimlach om zijn lippen verraadde hem. ‘Professor Amat …’

Daniel begroette hem met een knikje. Hij wist dat de oude man hem wel mocht. Ook al had deze hem bij hun eerste ontmoeting begroet met ‘die ellendige buitenlander’. ‘Meneer Walter, hoe maakt u het?’

‘Niet zo goed als u, denk ik. Het is verduiveld koud en ik voel het in al mijn botten.’

‘Volgens mij zou een oplossing met jodium u goed van pas komen. Ik kan u een uitstekende dokter aanbevelen.’

Het gezicht van de bejaarde man nam een beledigde uitdrukking aan.

‘Me met één been in het graf nog onder handen laten nemen door een kwakzalver? Ik ben niet gek.’

Daniel glimlachte.

‘Sir Edward verwacht me.’

‘Maar natuurlijk, professor, kom verder, kom verder. Dat u maar niet te laat komt door toedoen van deze krakende wagen die elk moment de wereld van de levenden kan verlaten.’

Ditmaal kon Daniel niet voorkomen dat hij hardop moest lachen.

‘Bedankt, meneer Walter. Misschien kan ik later nog wel een van die flessen gebruiken die u in het magazijn bewaart.’

‘Ik zal zien wat ik kan doen.’ Hij trok een gezicht dat moest doorgaan voor gelaten. ‘Ik beloof niets.’ Hij draaide zich om en verdween mompelend in de schaduw van de portiersloge.

Terwijl Daniel de trap op liep, dacht hij aan zijn illustere voorgangers die hun schreden op dezelfde treden hadden gezet. In een mum van tijd stond hij op de eerste verdieping. De deur van het kantoor van de rector, dat zich aan het eind van een korte gang bevond, stond op een kier. Daniel klopte zachtjes aan. Aan de andere kant van de deur nodigde een stem hem uit binnen te komen.

De werkplek van de door de wol geverfde universiteitsbestuurder was sober. Het statige bureau rees als een golfbreker op uit het vloerkleed. Achter hem werd de gehele wand in beslag genomen door notenhouten boekenkasten. Links achterin, tussen twee oorfauteuils in, brandde een haardvuur in een victoriaanse schouw, en boven de schoorsteenmantel hing een schilderij van de Slag bij Bannockburn. Daniel kende dat kantoor op zijn duimpje. Hij had er de nodige uurtjes doorgebracht, waaronder de gelukkigste die hij zich kon heugen. De rector was zijn mentor geweest tijdens zijn eerste jaren op de school. Door de jaren heen was de aanvankelijke vriendschap uitgegroeid tot zo ongeveer een vader-zoonrelatie.

‘Beste Amat, blijf toch niet bij de deur staan.’

De vijftig ruimschoots gepasseerd, flinke wallen en sluik haar dat overduidelijk de aftocht blies, maar dat alles deed geen afbreuk aan de joviale trekken in het gezicht van sir Edward Warren. Als historicus genoot hij hoog aanzien in de meest uitgelezen intellectuele kringen, maar hij stond eveneens bekend als een begenadigd spreker. Hij was een specialist op het gebied van dode talen, dezelfde materie die Daniel onderwees, en was tien jaar geleden opgeklommen tot het ambt van president of rector – zoals hij het liever noemde –, nadat zijn voorganger was overleden.

‘Hoe was je dag?’ vroeg hij.

Daniel probeerde zijn gedachten te ordenen, maar dat viel niet mee. Gevoelens van euforie en verwarring streden om voorrang.

‘Eh … fantastisch, sir Edward.’

‘Goed om te horen. Je weet dat ik hoge verwachtingen van je koester.’

‘Dank u, ik hoop dat ik uw vertrouwen waard ben.’

De rector veegde met een handgebaar zijn twijfels weg en ging er eens goed voor zitten.

‘Hoelang is het nu geleden dat je naar Oxford kwam? Vijf, zes jaar?’

‘Bijna zeven.’

‘Zeven! Goeie genade, wat vliegt de tijd.’ Hij kneep zijn ogen half dicht. ‘Ik kan me nog herinneren dat je hier naar binnen stapte, kersvers aangekomen uit Barcelona.’

Daniels gezicht betrok. De rector, die niets meekreeg van zijn reactie, mijmerde verder.

‘Ja … Volkomen doorweekt door de plensbui van die avond, en met maar één koffer. De eerste woorden die je tot mij richtte waren zo onbegrijpelijk en je voorkomen … Mijn god, vreselijk! Ik was zelfs even geneigd om de politie te bellen, wist je dat?’ vroeg hij met een schaterlach.

Daniel schudde zijn hoofd.

‘Ik blijf me afvragen wat je ertoe gebracht heeft om hiernaartoe te komen. Je bent zeer discreet gebleven over je motivatie.’

‘U weet dat Oxford staat aangeschreven als de beste universiteit ter wereld. Ik wilde gewoonweg hier studeren.’

‘Ja, ja, ongetwijfeld.’ Sir Edward richtte zich op. ‘Wat vaststaat is dat je al lang niet meer die kwajongen bent … Je bent een hele kerel geworden, met een schitterende toekomst.’

‘Dat hoop ik ook.’

‘Natuurlijk, Amat,’ ging de rector enthousiast verder, ‘deze twee weken ben je op een meer dan bevredigende wijze ingevallen voor meneer Brown. En het is juist om die reden dat ik je wilde spreken.’

Sir Edward liet een stilte vallen voordat hij verderging.

‘Je bekwaamheid is boven alle twijfel verheven. Je hebt ons zeer gegronde redenen voor tevredenheid gegeven. Gisteren kwamen de leden van de schoolafdeling bijeen voor onze maandelijkse vergadering. Naast andere zaken hebben we unaniem besloten om je voor de rest van het schooljaar een betrekking aan te bieden bij de sectie klassieke talen. Wat zeg je daarvan?’

Daniel was overdonderd. Dat aanbod had hij niet zo snel verwacht. Sir Edward keek nog jovialer toen hij zag hoe zijn pupil reageerde.

‘Nou, wat gaat het worden? Neem je het aan of niet?’

‘Ui… Uiteraard, meneer. Natuurlijk. Dat is … dat is fantastisch! Ik ben u zeer dankbaar. Ik heb het allemaal aan u te danken.’

‘Flauwekul. Dit aanbod is de vrucht van jouw inspanning. De toewijding die je aan de dag hebt gelegd, heeft ons allemaal versteld doen staan. Ik heb nog niet vaak zo’n talent als jij meegemaakt.’

De rector ging staan en liep naar een serveertrolley. Hij vulde twee glazen tot de rand met brandy.

‘Dit nieuws zal mijn dochter ook wel bevallen, denk je niet?’ zei hij op spottende toon. ‘Ik prijs me gelukkig met de gedachte dat je binnenkort mijn schoonzoon wordt. Vanavond, zoals je al weet, houden we een beslist speciale soiree. De aankondiging van jullie verloving maakt me een gezegend mens. Alexandra is alles wat me nog rest. Je zult haar gelukkig maken, dat weet ik zeker.’

‘Ik hou van uw dochter.’

De rector knikte tevreden, reikte Daniel een van de glazen aan en fluisterde: ‘Ik moet je toch waarschuwen zodat ik later geen verwijten naar mijn hoofd krijg. Alexandra is, net als haar moeder, een buitengewone vrouw. Ze is mooi, capabel, goed voorbereid om het huishouden te runnen en … ze bezit een onuitstaanbaar en grillig Welsh temperament,’ zei sir Edward met een knipoog. ‘Wales is tenslotte het land van de draken!’

Ze barstten beiden in lachen uit. Daniel was zeer gesteld op de man die weldra zijn schoonvader zou worden. Hij had hem onderdak geboden toen de nood het hoogst was. Zonder een toelichting te eisen had hij hem zijn kennis en vriendschap aangeboden. Toen Daniel dacht dat alles verloren was, had sir Edward hem een nieuwe kans aangeboden. Hij zou nooit alles kunnen teruggeven wat hij van hem had ontvangen.

‘Laten we toosten, Amat, op de kleinkinderen die je me gaat geven!’

Ze klonken met hun glazen en Daniel zette het glas aan zijn lippen uit eerbied voor de rector. Daarna stond hij op, een vrijwel onaangeroerde borrel op tafel achterlatend.

‘Sir Edward, ik moet nodig nog wat zaken regelen voor ik aanschuif bij het diner van vanavond. Met uw welnemen trek ik me terug.’

‘Maar natuurlijk. Ook mij bereikte vandaag het gerucht van een zeker feest dat je oude klasgenoten organiseren. Geen zorgen, mijn lippen zijn verzegeld. Zorg er wel voor dat je op tijd aanwezig bent voor het diner, anders zal Alexandra je vermoorden.’

Sir Edward moest hartelijk lachen terwijl hij Daniel uitgeleide deed.

‘O …’ Hij bleef staan. ‘Vergeet ik het bijna. Een moment.’

Hij liep terug naar zijn bureau en rommelde tussen de paperassen tot hij, met een triomfantelijk gebaar, een mosterdkleurige envelop in de lucht stak.

‘Vanochtend is dit bericht voor je bezorgd.’

‘Een telegram? Voor mij?’

‘Inderdaad, vanuit Barcelona.’

Daniel nam de envelop met trillende handen aan van de rector en liet hem bijna uit zijn handen vallen. De oude man merkte niets van zijn ontsteltenis en Daniel slaagde erin om het telegram zonder verder gestuntel in zijn jaszak te krijgen.

‘Bedankt, maar ik zal het op een later tijdstip lezen. Ik eh … moet nog van alles doen.’

‘Ga maar, ga maar.’

Daniel liep de deur uit en vertrok zo snel als zijn slappe benen hem konden dragen.

Eenmaal in zijn oude kamer plofte hij in een stoel. Het einde van zijn studie, het toekennen van een betrekking als professor en de verloving met Alexandra volgden elkaar in zo’n rap tempo op, dat hij er nog niet aan toe was gekomen om te verhuizen. Zijn koffers stonden in een hoek te wachten. Hij hoefde alleen nog maar zijn boeken en wat kleren in te pakken. Maar op dat moment liet hem dat volkomen koud. De blijdschap van de ochtend was verdwenen. Het onverwachte aanbod van een baan en zijn aanstaande bruiloft leken wel deel uit te maken van het leven van iemand anders. Hij staarde naar de kleine envelop die op zijn bureaublad lag te wachten.

Hoe was het mogelijk na zo’n lange tijd?

Zijn hand tastte naar zijn nek met hetzelfde onbewuste gebaar van de voorbije zeven jaren. Zijn vingertoppen gleden over de verharde plooien die het vuur voor altijd in zijn huid had geëtst. Die eeltige ribbels deden hem onophoudelijk aan zijn verleden denken. Hij stond op het punt om in schaterlachen uit te barsten. Wat onnozel van hem om te denken dat alles voorgoed voorbij zou zijn. Een simpel telegram bleek al in staat om die illusie aan diggelen te slaan.

Hij kwam uit de stoel en liep naar de tafel. In één beweging greep hij bruusk de envelop en scheurde hem open. Er zat een dubbelgevouwen, roze vel papier in. Zijn ogen gleden zonder te lezen over het sierlijke handschrift totdat hij bedaarde en zich concentreerde.

Zeven jaren verdwenen als sneeuw voor de zon.

Hij sloeg zijn ogen even neer en zocht steun tegen het raamkozijn. Aan zijn voeten vervaagde het terrein van het college in de aanhoudende, grijze regen. Na al die jaren hadden ze hem dan toch weten te vinden. Hij wist wel dat het vroeg of laat kon gebeuren, maar had zich nooit voorgesteld dat het zo zou gaan. Hij vroeg zich af of hij eigenlijk niet iets van pijn of verdriet moest voelen, maar in zijn binnenste trof hij alleen maar woede en schuld aan. Hij deed zijn ogen dicht en liet zijn hoofd tegen het venster rusten. Hij probeerde weerstand te bieden aan de groeiende angst die hem overviel. Zijn gezicht verstrakte en hij balde zijn vuisten. De pijn schoot als een zweepslag door het oude litteken. Hij verfrommelde het telegram en smeet het van zich af. En pas daarna kwamen er tranen, die zich leken te mengen met de regendruppels die aan de andere kant van het glas omlaag gleden.

3

Luid gesnurk vulde de kleine kamer. Het laken dat aan spijkers voor het raam hing, slaagde er niet in het daglicht buiten te houden. Het was een typische kamer van een pension in de Raval. Een hol waar je ongestoord kon verrekken. Piepklein, slecht geventileerd en met kringen in het plafond, een onderkomen dat doorgaans voor kortere periodes werd bewoond. Deze huurder zat er al vijf maanden.

‘Jezus christus!’

Uit de dekens rees een misvormde figuur op. Zijn uitpuilende ogen loensten links en rechts de kamer door in een poging vast te stellen waar hij zich bevond. Toen hij één voet op de houten vloer zette, liet hij zich ruggelings terug op het matras vallen. Zijn handen grepen naar zijn hoofd en hij schold nogmaals; de woorden kwamen met enige moeite uit zijn mond, alsof er zand in zijn keel zat.

‘Elzasser wijn, hè? Flikker toch op!’

Mopperend klom de man uit bed, richtte zijn korte lichaam op en ging wankelend op zijn benen staan. Met de grootste moeite bereikte hij de tafel die dienstdeed als bureau, en veegde stapels oude kranten en vellen met aantekeningen opzij. Uiteindelijk stiet hij een triomfantelijke kreet uit en hield een solide messing zakhorloge in de lucht. Hij klapte het dekseltje open en toen hij zag dat de wijzers bijna twaalf uur aangaven, was zijn kater als bij toverslag verdwenen.

‘Onmogelijk. Zo laat kan het nog niet zijn.’

Hij rende in zijn onderbroek door de kleine kamer, vulde een kom en spatte al vloekend met ferme bewegingen ijskoud water in zijn gezicht. Omdat de pijn in zijn slapen niet verdween, besloot hij zijn hele hoofd in de kom onder te dompelen. Klappertandend droogde hij zich af aan een punt van de lakens. Binnen een minuut schoot hij in zijn broek, overhemd en rijglaarzen. Hij nam een slok koffie uit een kopje dat nog op tafel stond en had er meteen spijt van. De koffie was steenkoud en smaakte naar verschaald water. Het schoot hem te binnen dat hij dezelfde maling al voor de vierde keer had gebruikt. Nadat hij zijn strohoed en een geruite colbert van de kapstok had genomen, verliet hij de kamer. Op de trap naar beneden knoopte hij zijn vlinderdas voor.

‘Señor Fleixa!’

Een man met een dikke buik versperde hem de weg. Diens toegeknepen ogen keken hem geïrriteerd aan. De man stonk naar knoflook, wat zeker niet hielp om zich beter te voelen.

‘Señor González! Toevallig moest ik net aan u denken. Hoe maakt uw eerbare vrouw het?’

‘U bent me drie maanden huur verschuldigd en de vierde is bijna verstreken.’

‘Drie maanden? Heus? Kalm aan, m’n beste, geen zorgen. Ik sta op het punt om enkele achterstallige betalingen te ontvangen, voor een paar korte artikelen in de roddelrubriek, en dan zal ik deze bespottelijke schuld onmiddellijk aan u voldoen. U weet toch dat een gerenommeerd journalist als ik aan zekere sociale verplichtingen moet voldoen, en om die reden heb ik helaas onvoorziene kosten gemaakt.’

‘Die sociale verplichtingen van u kende ik al. Verleden maand speldde u me hetzelfde verhaal al op de mouw.’

‘Er is waarschijnlijk sprake van een misverstand. Uw vrouw is zo aardig geweest om me uitstel te verlenen.’

‘Jacinta? Wanneer hebt u haar dan gesproken?’

‘Gisteren, rond het middaguur.’

‘Hmm … gisteren ging ze naar de mis van twaalf uur …’

‘Nou, dan zal het iets later zijn geweest. U moet het me maar niet kwalijk nemen. U kunt er zich geen voorstelling van maken, mijn geheugen lijkt soms wel een vergiet.’

Aan het gezicht van de huisbaas te zien begon hem iets te dagen. Fleixa dacht dat het misschien niet zo verstandig was geweest om Jacinta bij deze zaak te betrekken en te zinspelen op het akkoordje waarop ze het hadden gegooid na hun hartstochtelijke ontmoeting van de vorige dag. De hele buurt wist dat González niet de snuggerste was, maar vroeg of laat kreeg hij misschien de hoorns in de gaten die zijn echtgenote hem van tijd tot tijd opzette. Het was hoe dan ook raadzaam om de hele kwestie zo snel mogelijk op te lossen. Hij zag rechts van González een gaatje en glipte erdoor voordat zijn huisbaas kon reageren.

‘Wacht eens even!’

Fleixa hield zich Oost-Indisch doof en daalde de trap verder af. ‘Ik beloof dat ik u aan het einde van deze maand zal betalen!’ riep hij eenmaal veilig beneden.

Een stroom verwensingen achtervolgde hem op weg naar buiten.

Hij liep stevig door, terwijl hij de kraag van zijn colbert opzette. Er lag flink wat troep op straat, de hopen afval hoorden bij de Raval sinds er, jaren geleden, fabrieken waren neergezet en de nauwe straatjes zich vulden met immigranten uit heel Spanje die afkwamen op de groeiende werkgelegenheid. Desondanks woonde Fleixa er met plezier, want die bonte verzameling mensen leverde ook een bruisende wijk op. Het water stroomde als een beekje over de straatstenen, de riolering kon de aanhoudende regen van de afgelopen dagen niet verwerken en de onverharde wegen waren veranderd in zuigende modderpoelen. Fleixa keek afwisselend naar de grond en de lucht.

‘Als het zo blijft regenen, glijden we nog eens de haven in. Fraai einde van de lente!’

Hij liep langs een kruidenier die een emmer leegde op straat, en langs kolenverkopers die hun kar voor zich uit duwden terwijl ze onbeschaamd een groepje vrouwen aangaapten. De journalist groette de dames beleefd zoals hij gewend was. Ondanks de kou waren ze schaars gekleed, al zochten ze wel hun toevlucht in een portiek. Een van hen, met een onverzorgd kind op haar arm, maakte zich los van de anderen en kwam op hem af.

‘Dolors heeft gisteravond naar je gezocht, schooier.’

‘Hallo, Manuela. Wat heb je met jezelf gedaan? Je ziet er geweldig uit.’

De vrouw haalde een hand door haar haren en trakteerde hem op een glimlach, die haar geringe aantal tanden liet zien. Haar diepe decolleté prees als rijpe vruchten een stel omvangrijke borsten aan die tegen de wangen van het slapende kind wiegden. De vrouw rook naar brandewijn, uien en houtskool. ‘Ik weet niet wat je bezielt, schatje, maar als je op haar bent uitgekeken, kun je altijd bij mij terecht.’

Nu moest Fleixa glimlachen.

‘Toe, wees eens lief en zeg haar dat ik vanavond langskom.’

Ze snauwde hem af en liep met een wervelende rok terug naar haar collega’s.

Fleixa verliet het steegje en kwam uit op de Ramblas, waar het op dat tijdstip een drukte vanjewelste was. Karren beladen met groente en fruit voor de Boqueríamarkt, huurkoetsjes, de tram van en naar Plaza Cataluña met het karakteristieke geluid van zijn bel, kinder-meisjes, luciferverkoopsters, straatventers met bloemen, krantenjongens en flanerende wandelaars verdrongen elkaar. Zonder treuzelen stak hij de boulevard over, sloeg de Calle Pi in en bereikte na een paar minuten het hoofdkantoor van de krant.

De Correo de Barcelona was elf jaar geleden opgericht. In die tijd had de krant zich een positie verworven tussen de belangrijkste dagbladen van de stad. Elke ochtend schreeuwden de verkopers zijn naam, samen met de koningsgezinde Diario de Barcelona, La Vanguardia van de Partido Liberal of de onlangs opgerichte Noticiero Universal, die onafhankelijk heette te zijn. In Barcelona zat de veeleisende krantenlezer te springen om nieuws en de dagbladen konden het best voorzien in de behoefte om te worden geïnformeerd. Het hoofdkantoor van de Correo besloeg de vier verdiepingen van een bouwvallig, gotisch gebouw. De entree van natuursteen verleende het pand aanzien en dat viel in de smaak bij de eigenaren van de courant. Hij was nog niet binnen, of de conciërge begroette Fleixa op de schampere toon die hij aansloeg tegen alle medewerkers op de directeur na.

‘Señor Fleixa, u bent te laat.’

‘Het nieuws houdt zich nu eenmaal niet aan kantoortijden, Serafín.’

‘Dat mag u don Sanchís wijsmaken. Ik kon hem hier uw naam horen schreeuwen.’

Don Pascual Sanchís was de directeur van de Correo de Barcelona. Niemand kon zich herinneren wanneer er voor het laatst een glimlach op zijn gezicht was verschenen. Misschien de dag waarop Josep Llanera een pijnlijke amoureuze escapade van raadslid Ru-sell had geboekstaafd en er op straat drie oplages werden verkocht. Aangezien hij dol op havanna’s was, leek zijn rokerige kantoor op een filiaal van de Times. In plaats van deze te roken, kauwde hij op de enorme Montecristo die eeuwig tussen zijn lippen bungelde. Zijn ijzeren hand was berucht en de werkelijke reden van het succes van de Correo de Barcelona.

Fleixa liep ongerust de trap op. Het zat hem niet lekker dat Sanchís hem zocht, en al helemaal niet als hij in een kwade bui was. Sanchís zou nog bozer zijn als hij wist dat hij nog altijd niet zijn beloofde artikel had ingeleverd. Maar kon hij er iets aan doen dat zijn informant niet kwam opdagen? Drie avonden had hij tevergeefs gepost in restaurant Set Portes. Bij de laatste gelegenheid lag het iets ingewikkelder: om de tijd te doden had hij een drankje genomen en een kaartje gelegd. Hij had verloren. Overtuigd van het feit dat het geluk hem niet tweemaal op dezelfde avond in de steek zou laten, had hij de tram naar de renbaan genomen. Daar had hij nog eens vijftien duro verloren … En dat bedrag kwam boven op de zestig die hij daarvoor nog in het krijt stond bij La Negra, een beruchte geldwolf met een bedenkelijke reputatie. Zij was de enige geweest die hem krediet wilde verlenen, en nu zat hij met de gebakken peren. De krant zou hem geen voorschotten meer betalen. Ze hadden hem al zoveel gegeven dat hij de rest van het jaar gratis moest werken.

Hijgend bereikte hij de verdieping van de redactie. Bij de deur passeerden hem een stel snotneuzen van de drukkerij die hem groetten. Hij negeerde hen en ging naar het gedeelde kantoor. Boven zijn bureau, bomvol met alle papieren en stof van de laatste weken, zwaaide een paar grote schoenen heen en weer. De eigenaar ervan ging schuil achter de krant van die ochtend.

‘Goedemorgen,’ groette Fleixa, terwijl hij neerplofte in een stoel.

Aan de andere kant van de grote krant steeg een vrolijke stem op. ‘Nee maar, don Bernat Fleixa zelve! Dat u de redactievloer met een bezoek vereert …’

‘Bespaar me je grappen, Alejandro.’

Alejandro Vives had de politieke rubriek nu vier jaar onder zijn hoede. Zo dun als een lantaarnpaal, kleine oogjes en een flinke neus. Men beweerde dat zijn voorgevel het nieuws eerder bespeurde dan hijzelf. Hij beschikte altijd over een uitstekend humeur, zelfs als hij met Fleixa sprak. Uiteindelijk was hij de enige persoon die hem kon verdragen.

‘Weer een zware nacht achter de rug?’

Fleixa taxeerde het sarcasme van zijn collega. Zonder blikken of blozen dook Alejandro weer in zijn krant.

‘Best wel,’ antwoordde hij na een poosje. ‘Hoe is het met Sanchís vandaag?’ vroeg hij op zijn beurt, om het over een andere boeg te gooien.

‘Volgens mij miste hij je zo-even.’

‘Prima. Laat hem dat voorlopig maar even blijven doen.’

Terwijl hij de lades van zijn bureau op tabak doorzocht, wierp hij een terloopse blik op de krant van Alejandro. Het was de laatste editie van de Correo. Zijn bloed stolde. Zijn ogen werden groter naarmate hij een kort berichtje van een enkele kolom in een hoek van de voorpagina las.

Afgelopen weekend is in de vroege ochtend een onbekend individu aangetroffen dat in de haven dreef. Naar het schijnt blies hij zijn laatste levensadem uit toen twee vissers hem vonden, die niets meer voor de onfortuinlijke konden doen. Volgens dezelfde bronnen heeft het sterfgeval zich voorgedaan door toedoen van een noodlottig ongeval in de omgeving van de Lazaretkade. De politie houdt geen rekening met strafbare motieven, en heeft het lichaam overgedragen aan de familie. Om twaalf uur vandaag wordt de lijkmis gehouden en aansluitend de begrafenis op de begraafplaats van Montjuïc.

Onder het bericht prijkte de naam Felipe Llopis.

‘Krijg nou wat! Waar is mijn reportage?’

Fleixa beende zijn kamer uit en liep langs de burelen van de redactie naar het kantoor van de directeur. Hij passeerde verschillende collega’s, die hun pret nauwelijks konden verbergen. Ze wisten ongetwijfeld al dat zijn kolom was gebruikt voor dat nieuwsbericht. Dat maakte hem nog pissiger. Zonder kloppen duwde hij de deur met glazen ruitjes zo hard open dat die tegen de muur botste. Achter een tafel vol drukproeven, telexberichten en exemplaren van de concurrentie zat een man die zo groot van stuk was dat hij het vertrek klein liet lijken. Hij keek op en fronste toen hij Fleixa zag.

Fleixa informeerde op verongelijkte toon: ‘Waarom heb je mijn rubriek geschrapt?’

‘De dood van een honderdtal kippen op de boerderijen van Sants is, zonder enige twijfel, voorpaginanieuws,’ antwoordde een vlakke stem achter hem.

In een van de stoelen zat een jongeman in een goed gesneden pak die hem spottend aankeek. Felipe Llopis kamde zijn blonde haren altijd met olie, en zijn snor en puntbaard waren zorgvuldig bijgeknipt, als twee driehoeken die op zijn langgerekte gezicht waren geplakt. Zijn elegante manieren lieten de harten van alle typistes op de redactie sneller kloppen, en dankzij zijn charmes had hij zich bij zijn collega’s een zeker prestige verworven als bekwaam journalist. Niemand wist waar hij het nieuws vandaan haalde (vóór alle anderen). Om die reden had de Correo hem minder dan een jaar geleden aangenomen, door hem te stelen van La Campana. Fleixa vond hem een volslagen idioot.

‘Llopis, ik meende al een ranzig luchtje te ruiken.’

‘Dat zal dat smoezelige colbertje van je zijn, mijn waarde Fleixa.’

‘Nu moet jij eens …’

‘Koppen dicht!’

De bulderstem van Sanchís weerkaatste tegen de ruiten van het kantoor. De hele redactie deed alsof ze verdergingen met hun bezigheden, maar in werkelijkheid waren ze met hun aandacht bij wat er zich in het kantoor afspeelde. De directeur wendde zich tot Llopis: ‘Felipe, we praten later verder. Doe de deur achter je dicht.’

De jonge verslaggever kwam sierlijk overeind uit zijn stoel. Bij het passeren van Fleixa knipoogde hij naar hem. Deze bleef hem aankijken terwijl hij zijn vuisten balde tot hij zijn nagels in zijn vlees voelde. Sanchís bood hem een stoel aan.

‘Verdomme, Pascual, waarom wordt mijn rubriek ingepikt?’

‘Zitten en je kop houden.’

De journalist gehoorzaamde met tegenzin, al deed hij net alsof hij de tweede opdracht niet had gehoord.

‘Wat doet die krabbelaar in mijn kolom met het laatste nieuws?’

‘Allereerst is het mijn kolom, niet die van jou, net als de rest van deze verdomde krant. En die “krabbelaar”, zoals jij hem noemt, brengt nieuws. Wat vreet jij ondertussen uit?’

‘Ik verwacht elk moment informatie over de zaak die ik met je heb besproken. Ik zit erbovenop. Dat nieuws zal inslaan als een bom.’

De directeur schudde zijn hoofd, en zijn onderkin schudde mee in de maat. Het deed Fleixa denken aan een van die lelijke Engelse honden.

‘Hoe lang is het geleden dat wij elkaar hebben leren kennen?’ vroeg Sanchís.

Fleixa haalde zijn schouders op.

‘Kijk, je maakt het me niet gemakkelijk. Je komt op de gekste tijden aankakken, werkt wanneer je daar zin in hebt, je bijdragen van de laatste weken zijn op zijn best bladvulling …’ Hij keek Fleixa bijna droevig aan. ‘We kennen elkaar al jaren, maar zo ken ik je niet. Kijk toch eens hoe je erbij loopt, je kleren, je bloeddoorlopen ogen. Je stinkt. Ben je weer aan het gokken? Hoeveel sta je in het rood?’

Fleixa was muisstil.

‘Ik zal er geen doekjes om winden. Ik overweeg je te vervangen.’ Hij wees met zijn havanna naar de redactie. ‘Llopis draagt dure pakken en gedraagt zich als een dandy. Hij heeft het veel te hoog in de bol natuurlijk, maar hij slooft zich wel elke dag uit. Snuffelt op de juiste plaatsen en brengt me wat ik wil: nieuws. Hetzelfde wat jij tot voor kort deed. Dit is een krant en kranten leven van het publiceren van nieuws. Kijk eens naar Barcelona. Binnenkort wordt hier de Wereldtentoonstelling geopend. De stad is aan het veranderen, de wereld is aan het veranderen, en types als Llopis timmeren hard aan de weg.’

Fleixa slikte.

‘Gun me nog wat tijd.’

Sanchís schudde opnieuw zijn hoofd, zodat zijn dikke wangen meetrilden. Daarna ademde hij hoorbaar diep in en legde zijn zwaar behaarde handen in zijn nek. De stilte die hij liet vallen duurde zo lang dat het leek alsof hij alle rook van de havanna had ingeslikt toen hij weer begon te praten.

‘Ik weet nu al dat ik er spijt van zal krijgen … Een week geef ik je nog. Zeven dagen. En geen dag langer. Dan zal ik een definitieve beslissing nemen … Duidelijk?’ Hij wees naar de deur. ‘Uit mijn ogen en neem in hemelsnaam een bad!’

Fleixa ging staan en terwijl hij de kamer verliet hoorde hij de directeur mompelen: ‘Een krant, sodeju, dit is goddomme een kránt.’

In het voorbijgaan keerden de geluiden van de schrijfmachines en de conversaties terug naar hun normale niveau. Fleixa ving een glimp op van Llopis in zijn kantoortje, omringd door een schare jonge redacteuren. Felipe knikte naar hem. Fleixa stak zijn middelvinger op en keerde hem zijn rug toe. In zijn hoofd ging een belletje rinkelen: het had niets te maken met Llopis, maar in de loop van het afgelopen uur was hem iets ontschoten, iets belangrijks, een detail, en hij kon zich niet meer herinneren wat het was. Zijn kater en de recente discussie zorgden ervoor dat hij zich niet kon concentreren.

‘Hoe is het gegaan?’ vroeg Alejandro, toen hij hun werkkamer binnenkwam.

‘Het had slechter gekund.’

Zijn collega las nog altijd de krant, achterovergeleund in zijn stoel. Op dat moment schoot het Fleixa weer te binnen. Hij ging naar zijn bureau en zocht in zijn notities.

‘Hoe laat is het?’ vroeg hij.

‘Hoezo? Je hebt toch zelf een horloge? Of heb je dat weer verpand?’

‘Zeg me gewoon hoe laat het is, verdomme!’ riep Fleixa.

‘Bijna één uur. Waarom …’

Een warreling van papieren achterlatend spoedde Fleixa zich naar de uitgang van de redactie.

4

De begraafplaats van Montjuïc bood normaal gesproken een beeldschoon uitzicht over zee. Maar dat was die dag niet het geval. Ook al hadden de kerkklokken van Poble Sec twaalf uur geluid, de lucht was zo donker als de nacht. De marmeren grafkelders, omfloerst door regensluiers, hadden een doffe glans in het licht van de bliksemflitsen. Heiligen, engelen en maagden beweenden de toorn van de hemelen en kwamen tot leven zodra Daniel zijn blik op hen richtte. Hij drukte met zijn vingers op zijn neusbrug en sloot zijn ogen. De lange reis vanaf Oxford had hem afgemat.

Hij verzette een been om een aangenamere houding te zoeken en het grind knarste onder zijn schoenzolen alsof hij op een tapijt van kakkerlakken ging staan. De mis was kort en sober geweest, ongetwijfeld tot genoegen van zijn vader. Hem was gevraagd om enkele woorden te spreken tot de aanwezigen, maar dat had hij geweigerd. Hij dacht aan die man met zijn elegante en keurige manieren die, na de dood van zijn vrouw, in een onbekende was veranderd. De geneeskunde had de lege plaats die zij achterliet ingenomen, en vanaf dat moment beheerste dat het leven van het gezin. Hij hoorde nog de zware stem door het huis bulderen, die gebood dat het stil moest zijn, omdat de grote man aan het werk was. Stilte, altijd maar stilte, slechts onderbroken om hen te onderwijzen in hun taken of hun onherroepelijke toekomst: artsen worden naar zijn beeld en gelijkenis, nóg betere artsen worden.

Daar was hij niet in geslaagd.

Hij liet zijn blik op het graf ernaast vallen, dat van zijn broer. Onwillekeurig gleden zijn vingers over de littekens in zijn hals. Hij beet op zijn onderlip en concentreerde zich op het gevoel van opluchting dat de regen in hem losmaakte. Ook al wist hij dat deze plensbui zijn nachtmerries niet kon oplossen. Hij observeerde het kleine aantal aanwezigen bij de begrafenis. De leren paraplu’s stonden als paddenstoelen om het graf heen, en daaronder verdrongen zich vier mannen in lange zwarte jassen en met hoge vilten hoeden op. Voormalige collega’s van zijn vader. Stuk voor stuk met de onverschillige uitdrukking op het gezicht van iemand die al veel mensen heeft zien sterven.

Er was ook een gemeentelijke functionaris aanwezig die het plaatselijk bestuur vertegenwoordigde. Zijn vader had tenslotte altijd goede connecties gehad. De begrafenis van de eminente medicus en professor don Alfred Amat i Roures was niet onbeduidend, al kwam de functionaris vanwege de plensbui al vlug met een excuus op de proppen om af te druipen.

Rechts van hem, meer op de achtergrond, verzamelden zich vier of vijf studenten. Ze stonden er wat ongemakkelijk bij in de stortbui, hulden zich in hun jassen en zochten ook, zij het iets openlijker, naar een voorwendsel om op te stappen. Hij meende te zien dat er een heupfles van hand tot hand ging.

In totaal telde hij niet meer dan een dozijn personen als hij de twee dagloners meetelde die hun best deden om de kletsnatte henneptouwen onder de kist door te halen. Een leven vol opofferingen gewijd aan de geneeskunde om dan te eindigen onder een bult aarde omringd door een handvol onbekenden. De kist zakte, vervaarlijk heen en weer zwaaiend, op weinig plechtige wijze naar beneden, totdat een plons aangaf dat hij de bodem had bereikt. Ondertussen droeg de pastoor – onder een paraplu die werd vastgehouden door een misdienaar die van top tot teen was doorweekt – op ernstige toon een gedeelte uit Prediker voor. De arbeiders verwijderden de touwen en de schurende wrijving van het touw tegen het hout overstemde de laatste woorden van de priester. Daniel bukte zich, pakte een handvol plakkerige aarde en wierp hem in het graf. Hij plofte op het gelakte eikenhout met een dreun die op de hele begraafplaats te horen viel. Hij schrok en verwachtte min of meer dat zijn vader uit de kist zou stappen om hem een standje te geven vanwege de herrie. De schoppen deden hun werk en iedereen haastte zich om afscheid te nemen. De kille wind vanaf zee had zich bij de stortregen gevoegd. Er waren betere plaatsen om de middag door te brengen dan de begraafplaats van Montjuïc.

Eerst kwamen de paar vakbroeders die de moeite hadden genomen aanwezig te zijn om Daniel te condoleren. Gereserveerde gezichten, gemeenplaatsen over verdriet, en niets dan lof voor de verdiensten van zijn vader. Wát een groot arts, wát een geweldige voorvechter van de wetenschap … Een hele stroom clichés in dezelfde trant, die Daniel aanhoorde zonder te luisteren. Hij knikte en schudde handen op de automatische piloot, terwijl hij oogcontact vermeed. De laatste professor kwam voor hem staan, steunend op een wandelstok. Hij droeg geen paraplu maar vond enige beschutting onder een hoed die tot vlak boven zijn ogen kwam.

‘M-mijn oprechte d-deelneming. Het s-s-spijt me d-dat uw vader is overleden.’

Daniel mompelde een bedankje, stak zijn hand uit en keek al naar de volgende in de rij … Maar de man liep niet door; hij kuchte en sprak stamelend verder: ‘Ik b-ben Joan Gavet. Ik was, zeg maar, b-bevriend met uw v-vader.’

Daniel knikte met tegenzin.

‘Ik h-hoop dat uw t-terugkeer naar Barcelona, na al d-die jaren, u op zijn m-minst enig g-genoegen heeft b-bezorgd.’

‘Niet bepaald. Eigenlijk overkwam me een klein ongeval zodra ik uit de trein stapte.’

‘D-dat meent u niet!’

‘Het is niets,’ antwoordde Daniel, en het speet hem dat hij het onderwerp ter sprake had gebracht. ‘Een stel dieven heeft mijn bagage gestolen. In de koffer zaten alleen maar kleren en enkele persoonlijke spullen die ik zo weer kan aanschaffen.’

‘W-wat verv-velend v-voor u.’

‘Het stelt niets voor. Ik ben toch niet van plan om lang in de stad te blijven.’

‘O, nee?’ Hij leek teleurgesteld. ‘D-dat is jammer. Hadden we m-maar meer tijd om met elkaar te p-praten. Het w-was me een g-genoegen om u te groeten.’

Na die woorden vertrok de merkwaardige arts, gebukt in de regen.

De rest van het gezelschap viel uiteen als een zwerm kraaien bij het horen van een geweerschot. Ook Daniel stond op het punt om weg te gaan, toen zijn aandacht werd getrokken door een jongeman die roerloos bij het graf stond. Hij maakte zo’n ronduit verslagen indruk dat Daniel medelijden met hem kreeg. Iemand was blijkbaar oprecht gesteld geweest op zijn vader. De jongen keek op en zijn amandelvormige ogen bleven op Daniel rusten. Zijn gezichtsuitdrukking veranderde, alsof het hem speet dat hij te veel had prijsgegeven. Hij dook weg in zijn jas en liep haastig weg over het pad.

Het geroezemoes van de levenden verdween en alleen het schrapende geluid van de schoppen in de aarde bleef achter. Daniel zoog zijn longen vol vochtige zeelucht. Na een laatste blik drukte hij zijn hoge hoed stevig op zijn hoofd, klaar om te vertrekken, toen hij werd omgeven door een vleug jasmijn. Aan de andere kant van het pad, naast een cipres, tekende zich tegen de donkere hemel de gedaante van een in het zwart geklede vrouw af.

Daniel vroeg zich af of ze misschien een van de geesten was die op de begraafplaats ronddoolden. Behoedzaam, uit angst dat de gedaante anders zou verdwijnen, liep hij naar haar toe. De vrouw keek op en staarde Daniel aan vanachter haar voile van mousseline. Haar gezicht betrok terwijl haar ogen hem volgden, even groen als Daniel zich herinnerde. In haar rechterhand, in een wollen want gestoken, had ze een paraplu en met haar linker hield ze haar astrakan mantel gesloten over haar jurk bijeen. Haar gitzwarte haren droeg ze opgestoken en de wind speelde met een eigenzinnige losse lok. Op een paar meter afstand bleef Daniel staan. Lange tijd keken ze elkaar aan, het verval van de jaren taxerend. Zij sprak als eerste.

‘Señor Amat.’

Daniel reageerde op de groet met een lichte buiging. Het kostte hem de grootste moeite om zijn zenuwen in bedwang te houden.

‘Irene. Wat … aardig dat je bent gekomen.’

‘Ik gaf om je vader. Zijn begrafenis bijwonen was het minste wat ik kon doen.’

Daniel nam haar goed in zich op, speurend naar het meisje uit zijn jeugd. Ze was geen spat veranderd, op haar stem na. Het Caribische accent was verdwenen en nu klonk ze serieuzer. Ze haalde een kanten zakdoek tevoorschijn waar ze haar ogen mee depte nadat ze de voile had opgelicht. Een handeling met de duur van een oogwenk, maar die even de donkere teint van haar huid liet zien.

‘Het is lang geleden,’ wist Daniel uit te brengen.

‘Te lang.’

‘Hoe gaat het met …’

‘Uitstekend, bedankt voor je interesse.’

Ze keek over haar linkerschouder. Onder de toegangspoort van de begraafplaats stond een man te wachten, gehuld in een koetsierscape. Even gleed er een bezorgde trek over het gezicht van de vrouw, maar ze herstelde zich vlug, slechts het lichte trillen van haar hand bij het opbergen van de zakdoek verraadde haar.

‘Ik moet gaan.’

Daniel wilde haar tegenhouden, maar wist niet wat hij moest zeggen. Ze leek even te wachten op wat hij te vertellen had, maar toen ze merkte dat er niets kwam, begon ze over het pad te lopen. In een opwelling overbrugde hij de afstand die hen van elkaar scheidde en pakte haar elleboog vast. Ze was zo dichtbij dat hij haar lichaamswarmte kon voelen. De herinneringen verdrongen zich voor zijn geestesoog en de begraafplaats om hem heen vervaagde. Toen pas merkte hij dat ze hem vanachter haar voile nijdig aankeek. Haar vraag haalde hem uit zijn dromen: ‘Wat heeft dit te betekenen?’

‘Ik had iets van me moeten laten horen …’ flapte hij eruit.

‘Maar dat heb je niet gedaan, en misschien was dat maar beter ook.’

‘Ik zou je nog eens willen spreken voordat ik weer vertrek.’

‘Geen sprake van. Daarvoor is het nu te laat.’

Ze maakte zich los uit zijn greep en liep verder. Daniel bleef haar volgen met zijn blik, toekijkend hoe ze bij hem vandaan liep over het voetpad, onder een afdak van cipressen in de regen.

Eenmaal alleen wierp Daniel een laatste blik op de plaats waar zijn vader nu rustte, waarna ook hij zich begaf in de richting van de uitgang van de begraafplaats. De ontmoeting met Irene had hem van zijn stuk gebracht. Wat dom! Waarom had hij geen rekening gehouden met haar komst? Haar aanblik had gevoelens in hem wakker gemaakt die hij dacht te zijn vergeten. Waarom gaf hij na al die tijd nog om haar? Hij had nu een nieuw leven, een aanstaande echtgenote, een prestigieuze baan als docent. Een vooruitzicht waar menigeen voor zou tekenen. Zij hoorde bij het verleden. Een verleden dat niet zou terugkeren.

Voordat hij de straat had bereikt, haalde gehijg aan zijn rechterhand hem uit zijn gedachten.

‘Señor Amat? … Wat een snertweer, niet?’

Een kleine man, gekleed in een geruite colbert, vlinderdas en een strohoed waar het water vanaf droop, bukte naast hem voorover om op adem te komen. Zijn beslagen bril was naar het puntje van zijn neus gegleden zodat zijn uitpuilende ogen zichtbaar werden. Hij knipperde met die ogen tegen het water dat over zijn gezicht stroomde en probeerde te glimlachen, waarbij zijn snor scheef kwam te hangen en hij er allesbehalve serieus uitzag. Daniel kon zich niet herinneren dat hij de man bij de ceremonie had gezien.

‘Ken ik u?’

De man reikte hem een kletsnatte hand.

‘Bernat Fleixa is de naam. Hier hebt u mijn kaartje.’

Daniel hield het voorzichtig vast. Bij het lezen van de tekst op de voorzijde fronste hij.

‘Journalist?’

‘Ja, meneer, van de Correo de Barcelona.’

‘Wat wilt u van mij?’

‘Ik wil graag even met u praten, als dat zou kunnen.’

Daniel gaf hem zijn visitekaartje terug en liep door.

‘Ik heb u niets te vertellen.’

Fleixa volgde Daniel naar de uitgang.

‘Goed, het gaat ook meer om wat ik u heb te zeggen. Weet u dat u sprekend op uw vader lijkt? Alleen veel jonger natuurlijk.’

‘Kende u hem? Ach, natuurlijk, vast en zeker,’ zei hij spottend onder het lopen.

‘Doctor Amat en ik gingen met elkaar om. In feite …’

‘Hoor eens, señor Fleixa.’ Daniel draaide zich bruusk om. ‘Als u werkelijk met mijn vader omging, zou u weten dat hij journalisten verachtte. Hij beschouwde kranten als lompe schotschriften, in staat tot de ergste laster. Hij was van mening dat fatsoenlijke mensen nog geen weekblad horen open te slaan. Hij zou nog geen twee woorden wisselen met iemand uit uw vak.’

‘Nou, dat deed hij wel degelijk, en dat niet alleen, maar hij is ook nog eens naar míj toe gekomen.’

Daniel hapte naar adem. De emoties van de laatste tijd hadden hem uitgeput. De lange reis, de hele begrafenis, Irene … Hij wilde alleen maar enkele uren achtereen slapen en de trein pakken, terug naar zijn echte leven.

‘Een minuutje maar, alstublieft,’ smeekte Fleixa. ‘Als u me hebt aangehoord, zal ik u, als u dat wilt, niet meer lastigvallen.’

Daniel probeerde het mannetje te negeren en versnelde zijn pas.

‘Wacht! U begrijpt het niet. Uw vader en ik hadden een afspraak, maar hij is niet komen opdagen. Dat hebben ze voorkomen.’ De journalist dempte zijn stem en keek om zich heen. ‘Meneer Amat: uw vader is vermoord.’

5

Europa, een van de vele cafés onder de bogen van Plaza Real, was de laatste jaren populair geworden. Maar op dat uur van de namiddag waren de meeste tafeltjes onbezet. In de kringelende rook van de sigaren converseerde een groep stamgasten over de nieuwe graanheffing.

Daniel en de journalist hadden plaatsgenomen aan een rustig tafeltje en wachtten in stilte tot de ober hun bestellingen kwam brengen. Toen deze hen ten slotte alleen liet, was Daniel de journalist voor.

‘In de eerste plaats, meneer Fleixa, waarom zou ik u vertrouwen?’

‘Omdat uw vader dat ook deed. Kijk …’

‘Nee, luistert u eerst eens. Dit druist tegen al het gezond verstand in. Ik kan me namelijk niet voorstellen dat iemand mijn vader naar het leven stond. Dat is domweg onvoorstelbaar. Vijf minuten geef ik u om uw verhaal te doen. Daarna vertrek ik door die deur en dat zal het laatste zijn wat u van me ziet.’

‘Dat lijkt me billijk,’ zei Fleixa instemmend. Hij dronk de absint op die de ober voor hem had neergezet, en kuchte. ‘Bijna drie weken geleden ontving ik bij de krant een bericht van uw vader, waarin stond dat ik onmiddellijk naar de Sant-Miquel-del-Portkerk moest komen.’

Daniel knikte. Het was typisch iets voor zijn vader om een uitnodiging te versturen als een bevel.

‘Ga door.’

‘We ontmoetten elkaar de volgende dag. Tijdens ons gesprek keek hij aldoor om zich heen en viel hij halverwege een zin voortdurend stil. Hij sprak gehaast, alsof hij onze ontmoeting zo snel mogelijk achter de rug wilde hebben. Hij leek me niet te mogen, en onze nagenoeg heimelijke ontmoeting zat hem ook niet lekker. Hij had duidelijk behoefte aan discretie, want anders zou hij wel hebben afgesproken bij de krant of de universiteit. Hoe dan ook, we hadden nog niet plaatsgenomen in een kerkbankje, of hij drukte me zonder een woord te zeggen deze stapel papieren in handen.’

Fleixa legde een grijze map die was dichtgebonden met een leren lint op tafel.

‘Wat is dat?’

‘Dat vroeg ik ook,’ antwoordde de journalist, terwijl hij de knoop losmaakte en de map opensloeg.

‘Uw vader vertelde me dat hij al enige tijd werkte aan een studie over de hygiënische omstandigheden in de armste wijken van de stad. Maandenlang had hij gegevens verzameld en tientallen onderzoeken gedaan in La Barceloneta. Ik weet niet of u die wijk kent? De laatste jaren is hij ingrijpend veranderd. Er hebben zich verschillende aannemers en slijperijen gevestigd, en ook machinebouwer La Maquinista Terrestre y Marítima en gasfabriek La Catalana de Gas. Het is een dichtbevolkte wijk, tjokvol gezinnen uit alle delen van Spanje op zoek naar werk. De studie, zo vertelde uw vader, had als doel om de relatie aan te tonen tussen de erbarmelijke woon- en werkomstandigheden waaraan die mensen zijn blootgesteld en de ziektes waaraan ze lijden. Deze documenten vormen het resultaat van zijn onderzoek.’

Daniel stond versteld: het was bijzonder dat zijn vader uit eigen beweging een dergelijk project op zich had genomen. Hij was de persoonlijke arts geweest van de rijkste en meest gezaghebbende burgers van Barcelona, onderhield banden met de hogere bourgeoisie en gaf meestal hoog op van zijn eigen sociale positie. Al die narigheid aan het licht brengen kon in zijn kringen niet op veel sympathie rekenen.

‘Maar mijn vader heeft nooit …’

‘Precies,’ raadde Fleixa. ‘Het was natuurlijk geen taak waarmee ze hem zouden feliciteren, integendeel zelfs. Maar uw vader heeft zich er met veel toewijding op gestort, zoals ik kon vaststellen bij het lezen van deze verslagen.’ Hij pauzeerde even om bijna te schreeuwen om nog een drankje. ‘“Wat vindt u dat ik hiermee aan moet,” vroeg ik vervolgens aan uw vader. Ik schatte de kans niet groot in dat mijn krant de degens wilde kruisen met de meest prominente zakenlieden van Barcelona, van wie enkelen met aandelen in de Correo. Maar uw vader zei me dat dit nog maar een deel was.’

‘Aan het begin van zijn werk in La Barceloneta registreerde hij, zoals hij al verwachtte, tal van sterfgevallen,’ ging Fleixa verder. ‘Met name arbeidsongevallen, maar ook infecties ten gevolge van vervuild water, schurft, longontsteking, tuberculose … en honger. Bij dat arme volk maakt de dood deel uit van het dagelijks leven en dat kon uw vader wekenlang met eigen ogen zien. Na verloop van tijd raakte hij meer en meer betrokken bij zijn taak. Hij begon normen op te stellen voor de hygiëne: hij drong erop aan bij de gemeenteraad dat ze werk maakten van het drinkwater en de riolering, hij ging persoonlijk langs bij zieken, en betaalde hun medicijnen zelfs uit eigen zak. Met als resultaat dat hij de dank en het vertrouwen van de inwoners van de wijk kreeg.’

Fleixa dronk zijn tweede glas leeg en vertelde verder.

‘Op een middag vertelde een oude timmerman, een cliënt van uw vader, hem een verhaal. Er werd op fluistertoon beweerd dat het Kwaad zich meester had gemaakt van La Barceloneta. De afgelopen weken waren er, telkens bij zonsondergang, verschillende meisjes op onverklaarbare wijze verdwenen. Ze kwamen uit de fabrieken of haalden boodschappen. Vier of vijf dagen later dook hun lichaam weer op, in een afschuwelijke staat. Het lijk bevatte geen druppel bloed en soms was er een ledemaat geamputeerd. Maar wat de meeste schrik aanjoeg waren de enorme beten en het vlees om de wonden heen leek wel verbrand.

De timmerman, die echt doodsbang was volgens uw vader, vertelde dat de buurtbewoners – aangezien de autoriteiten niets ondernamen – nachtelijke tochten hadden georganiseerd om de moordenaar te pakken, maar alle inspanningen waren tevergeefs. Er bleven jonge vrouwen verdwijnen. ’s Nachts hielden gezinnen hun dochters achter slot en grendel, biddend dat de duivel hen niet kwam halen. Uw vader geloofde er natuurlijk geen snars van en schreef dat verhaal toe aan het bijgeloof van die man. Hij vergat het hele verhaal totdat ze hem een week later, vroeg in de ochtend, kwamen halen. Er was een lijk gevonden en de staat waarin het verkeerde was hoogst opmerkelijk.’

Daniel boog zich naar de journalist toe.

‘Wat bedoelt u met “opmerkelijk”?’

‘Uw vader wilde daar verder niets over kwijt. Ik drong aan, want het was belangrijk voor de reportage en hij stemde er uiteindelijk mee in om het te vertellen bij een volgende ontmoeting. Een ontmoeting die jammer genoeg nooit heeft plaatsgevonden.’

Fleixa bestelde nog een glas absint.

‘Het punt is,’ ging hij verder waar hij gebleven was, ‘dat het gevonden lichaam dat van een erg jong meisje was. Bijna een kind nog. Uw vader, meneer Amat, kon zijn woede bijna niet bedwingen toen hij het ophaalde. Hij beval de politie te waarschuwen en ze brachten haar naar het mortuarium voor een sectie. Uw vader meende dat nadere bestudering van het lijk een aanwijzing zou opleveren die zou leiden tot de aanhouding van degene die de walgelijke moorden op zijn geweten had. Maar dat is er nooit van gekomen.’

‘Nee? Waarom niet?’

‘Het lichaam van het meisje verdween diezelfde nacht nog.’

‘Dat kan niet waar zijn.’

‘Uw vader kon het ook niet geloven. De zaal heeft maar één ingang en wordt de hele nacht bewaakt door een medewerker. De man die die dag dienst had, verklaarde dat hij zijn post niet had verlaten en dat er zich niemand had gemeld.’

‘Dat kan een leugen zijn. Ik neem aan dat de autoriteiten zich ermee bemoeiden?’

‘Naar het schijnt hebben ze uw vader vriendelijk afgescheept. Op een of andere manier weigerden ze aan te nemen dat het lichaam daar ooit geweest was. Zijn collega’s aan de universiteit hebben hem ook niet bepaald geholpen.’

Daniel kon zich de frustratie voorstellen die zijn vader moest hebben gevoeld, eraan gewend als hij was dat iedereen hem op zijn wenken bediende. Blijkbaar was er veel veranderd tijdens zijn jarenlange afwezigheid.

‘Doctor Amat vertrouwde me toe dat hij toen de politie begon te verdenken.’

‘De politie? Dat is absurd.’

‘Misschien.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Zijn aanvankelijke onderzoek had heel wat teweeggebracht in bepaalde kringen, en uw vader was ervan overtuigd dat ze de zaak onder het tapijt wilden vegen. Maar dat hield hem niet tegen. Parallel aan zijn studie startte hij een onderzoek. Het resultaat daarvan hebt u hier.’

Fleixa legde een los vel papier op het tafeltje dat er net zo uitzag als de rest. Daniel herkende het verzorgde handschrift van zijn vader. Het vel ritselde in zijn handen. Hij ademde diep in, zette de herinneringen die hem overvielen van zich af en begon te lezen. Het bleek een namenlijst te zijn, voorzien van aantekeningen. Naast de namen stond een kolom getallen.

‘Een … lijst?’

‘Hij heeft er lang aan gewerkt. Ik kan me voorstellen dat het niet meeviel om informatie los te krijgen bij de doodsbange inwoners van La Barceloneta. Dat kreeg hij alleen gedaan dankzij het aanzien dat hij bij hen genoot.’

‘Maar wat betekent het?’

‘Door middel van verschillende verklaringen heeft uw vader de namen en leeftijden van de verdwenen meisjes verzameld, de data waarop hun lichamen werden gevonden en bijzonderheden over de toestand van hun lijk.’

Daniel telde zestien namen en keek vol ongeloof op.

‘Ongelofelijk, nietwaar?’ vroeg Fleixa.

Daniel keek nog eens naar de lijst. Een meisje met de naam Gracia Sanjuán was gevonden met verminkte benen; een ander meisje, Adela Reig, had geen ogen meer in haar kassen; bij Sara Fuster was een arm afgesneden. Het eerste slachtoffer was in januari aangetroffen en het laatste slechts drie weken voor zijn komst naar Barcelona. Het vel papier voelde ineens zwaarder aan. Met bevende hand tastte Daniel naar zijn glas. Hij dronk wat water om de opkomende braakneigingen te onderdrukken.

‘En de cijfers in de marge?’ vroeg hij.

‘Dat zijn coördinaten.’

‘Coördinaten?’

‘Ja. Ze geven de plaats aan waar de lichamen zijn gevonden. De meeste meisjes doken op in het riool van de stad, of rechtstreeks in het water van Port Vell.’

Er viel een stilte. Het begon Daniel te dagen waarom die man vermoedde dat zijn vader niet was omgekomen bij een ongeval. Zeven jaar was het nu geleden dat hij voor het laatst had gedronken, maar op dat moment smachtte hij naar de gloed van alcohol in zijn binnenste. Maar hij beheerste zich, pakte het glas water en dronk het leeg. Het smaakte naar bloed.

De journalist zat er ondertussen tevreden bij. De vijf minuten waren verstreken en Daniel was duidelijk niet van plan om op te stappen.

‘Na dat gesprek besloten we dat ik geen woord zou publiceren voordat uw vader over meer bewijzen zou beschikken.’

‘Bewijzen? Wat voor soort bewijzen?’ vroeg Daniel.

‘Uw vader wist dat deze lijst onvoldoende was. Hij was ervan overtuigd dat hij de dader of daders van deze gruwelijke misdrijven kon aanwijzen en vervolgens, met mijn hulp, aanklagen. Ik kreeg geen bericht meer van uw vader, tot afgelopen maandag. Toen ontving ik een haastig geschreven brief van hem. Hij had gevonden wat hij zocht en was bereid om me alles uit de doeken te doen.’

‘Wat vertelde hij?’

‘Ik heb drie avonden op de afgesproken plek gewacht, maar hij kwam helaas niet opdagen.’

Daniel wist niet goed wat hij ervan moest denken.

‘Het was een ongeval. Dat hebben ze me verteld,’ bracht hij ten slotte uit.

‘Wat ik me afvraag: kreeg u toestemming om het lichaam van uw vader te zien?’

‘Nee,’ gaf Daniel toe. ‘Ze beweerden dat het lichaam zich vanwege het water in een vreselijke staat bevond.’

‘Tja, zoals uw vader al vermoedde, probeerden de autoriteiten deze moorden te verbergen …’ legde Fleixa uit, ‘en bij zijn dood gingen ze al net zo te werk.’ Hij keek over zijn schouder en liet het volume van zijn stem dalen. ‘Meneer Amat, er staan in deze zaak grotere belangen op het spel dan u zich kunt voorstellen. De meesten van die meisjes werkten in de fabrieken. Als dit in de openbaarheid komt, biedt het de pas opgerichte vakbonden een ideale gelegenheid om aan de weg te timmeren en misschien zelfs op te roepen tot een staking. De sfeer in de stad is de laatste tijd licht ontvlambaar. De arbeiders eisen betere werkomstandigheden en zijn zich aan het organiseren. De werkgevers hebben de politie en de guardia civil in hun zak, naast stakers die ze omkopen om de protesten om zeep te helpen. Men vermoedt zelfs dat ze bereid zijn om gangsters in te huren. Een confrontatie is onafwendbaar. De gouverneur wil dat ten koste van alles voorkomen en zet de gemeenteraad onder druk, die op zijn beurt alles op alles zet in verband met de werkzaamheden van de Wereldtentoonstelling. Het is nog maar de vraag of die gereedkomen voor de opening; een staking zou desastreus zijn, om het maar niet te hebben over de internationale repercussies. Begrijpt u de gevolgen?’

‘Waarom vertelt u me dit allemaal?’ vroeg Daniel.

‘Ik wil de primeur.’

‘De primeur?’

‘Dat hebben uw vader en ik afgesproken. Kijk.’ Hij boog zich naar hem toe. ‘Ik denk dat we elkaar kunnen helpen.’

‘Op wat voor manier?’

‘U hebt toegang tot de bezittingen van uw vader. Daartussen zit ergens het bewijs van wat hij heeft gevonden.’

Daniel twijfelde. Het hele verhaal klonk zo buitengewoon … Wat was waar en wat was bedrog? Was het mogelijk dat zijn vader een samenzwering had verzonnen? Maar waarom zou hij dat doen? Ineens zag hij het licht. Wat onnozel van hem om zich zo te laten meeslepen door een spannend verhaaltje. Hij liet een schamper lachje horen. Even was het verhaal met hem aan de haal gegaan. En was hij het ware karakter van zijn vader vergeten. Zelfs na zijn dood probeerde zijn vader hem te manipuleren. Hij sloeg bijna op het tafeltje uit frustratie.

‘Het spijt me u te moeten teleurstellen, meneer Fleixa, maar ik vrees dat het allemaal is verzonnen. Mijn vader was geen doorsneefiguur. Zeer goed in staat om al deze leugens te verzinnen voor zijn eigen gewin. U zou het geweten hebben als u hem even goed had gekend als ik. U bent domweg het zoveelste slachtoffer van zijn intriges.’

‘Waarom zou uw vader dit allemaal verzinnen?’

‘Dat weet ik niet en het kan me ook niets schelen,’ antwoordde hij en hij pakte zijn jas en hoed.

‘Niet weggaan!’ Fleixa ging ook staan. ‘Ik weet dat het een ongeloofwaardig verhaal is, ik had zelf ook zo mijn twijfels. Maar ik heb de beweringen van uw vader nagetrokken.’

Daniel weifelde een moment.

‘Kom morgenavond met me mee en ik zal u laten zien dat alles wat ik verteld heb waar is.’

Daniel kon niet wachten om die ellendige stad te verlaten en terug te keren naar Oxford. Het overlijden van zijn vader bood de perfecte gelegenheid om zijn vroegere leven definitief achter zich te laten. In Engeland wachtten hem zijn verloofde, zijn geliefde college en zijn leerlingen. Hij zuchtte. De journalist leek erg zeker van zijn zaak. Misschien moest hij hem een kans geven en dat verhaal eens en voor altijd ophelderen. Op die manier zou hij terugkeren in de geruststellende wetenschap dat hij al het mogelijke had gedaan. Anders zou de gedachte dat er misschien toch iets van waarheid in school hem voor altijd achtervolgen.

‘Vooruit. Ik stel mijn vertrek uit.’

De journalist glimlachte.

‘Geweldig! U krijgt er geen spijt van. Echt, dat beloof ik.’

Daniel drukte hem de hand.

‘Morgen om elf uur ’s avonds wacht ik op u op de Fortunakade, in de haven. Trek donkere kleren aan, niet al te opvallend, begrijpt u. O! En wilt u zo vriendelijk zijn om de tas van uw vader mee te brengen. Zou dat kunnen?’

‘Dat moet geen probleem zijn, maar waarom?’

‘Vertrouw maar op mij.’

6

Een gemaskerde gedaante verplaatste zich zonder aarzeling door de gang met stellingkasten. In dat donkere labyrint was de gaslamp die hij vasthield de enige bron van licht; de vlam, weerspiegeld in de glazen potten die op de planken stonden, bood een vluchtige blik op de vormen die in de stopflessen dreven; honderden ervan besloegen de wanden als de rijen van een zwijgend leger, met militaire precisie geordend en gerangschikt.

Het laatste specimen had zich beter ontwikkeld. Hij boekte progressie. Na al die tijd …

De passen van de gemaskerde brachten hem naar een zeshoekig vertrek. Boven alle geluiden uit vulde het gezoem van bijen de ruimte. De kou en de vochtigheid waren hier heviger. Onder zijn voeten voelde hij het vertrouwde trillen van de waterstroom die enige meters onder straatniveau liep en hij verbeeldde zich, evenals de andere keren, dat hij onder een waterval stond. Behoedzaam liep hij langs de put aan zijn rechterhand, die was afgesloten met tralies. De glans van het water tekende op het natuurstenen metselwerk van het plafond een golvende, kobaltblauwe cirkel. Hij bleef staan voor een met metaal beklede pilaar, die tussen de bogen van het plafond verdween. Toen hij de lamp dichterbij bracht, weerkaatste het licht in het oppervlak. Hij stak een hand omhoog en streelde de koperen plaat. Ondanks het feit dat hij handschoenen droeg, voelde hij de warmte die de plaat verspreidde alsof hij de huid van een levend wezen was. Hij kreunde, leunde met zijn hoofd tegen de pilaar en mompelde enkele woorden.

Met tegenzin maakte hij zich los van de pilaar en begaf zich naar het midden van de ruimte. Hij plaatste de lamp op een bijzettafel en draaide het gaskraantje zo ver mogelijk open. Het licht verspreidde zich over het marmeren blok voor hem. De snijtafel was honderdtwintig jaar geleden uit één stuk gehouwen. Hij had de lengte van een volwassen persoon en de licht ovale vorm van het blad verleende de tafel het uiterlijk van een platte schaal. Het aanzienlijke gewicht werd getorst door drie gekrulde zuilen, uitlopend in drakenkoppen. De rondingen van de zuilen vormden een harmonieus geheel met de zuiverheid van de strakke lijnen. De ambachtsman was erin geslaagd om dat gesteente tot leven te wekken.

De gemaskerde liet zijn hand over het gepolijste tafelblad glijden. Zijn vingers volgden de groeven waardoor de lichaamssappen van zijn slachtoffers stroomden tot ze uitkwamen bij de metalen opening in het midden. Hij voelde de kracht die uitging van het steen in zijn vingertoppen en genoot van de sensatie van energie. Ineens trok hij zijn hand terug alsof hij een schok had gekregen. Hij deinsde een stukje achteruit terwijl hij de tafel bleef bewonderen en trok toen langzaam, heel langzaam, zijn kleren uit.

Eerst trok hij de leren handschoenen uit. Hij nam de tijd, en legde ze keurig naast elkaar op de bijzettafel. Orde was onontbeerlijk. Orde sprak uit al zijn handelingen. Vervolgens ontdeed hij zich van zijn colbert en zijn vest en vlijde ze nauwkeurig dubbelgevouwen neer naast de handschoenen. Hij deed zijn das af en maakte de knopen van zijn overhemd los, dat hij op dezelfde manier dubbelvouwde. Met een enkele beweging stapte hij uit zijn broek en ondergoed, die een plaatsje kregen naast de rest van zijn kleding.

Damp sloeg van zijn naakte lichaam vanwege de kou. Toen hij de lichtkring naderde vertoonde zijn bovenlichaam littekens die eruitzagen als de knoesten van een verweerde boom.

Hij leunde op beide handen om zich op de snijtafel te hijsen en ging erop liggen. Toen zijn rug het ijskoude marmer raakte, kneep hij zijn ogen dicht en voelde hij de poriën in zijn huid verstrakken. Zijn littekens ontspanden zich en de pijn nam af. Zijn ademhaling werd telkens trager. Hij hoorde hoe zijn hart langzamer ging kloppen, totdat hij het ritme niet langer waarnam. Op dat moment, zoals zo vaak, begon het allemaal.

Eerst voelde hij de aanwezigheid van degenen die in het verleden in dezelfde positie hadden gelegen; de geest van de lijken die van kerkhoven waren geroofd, waarvan de eeuwige rust moest wijken omwille van de vooruitgang van de wetenschap. De een na de ander kwam voorbij in een oneindige rij herinneringen. Hij voelde hun fletse kracht, de restanten van de verloren vitaliteit, die zijn pijn verzachtten. Er ontsnapte een kreun aan zijn lippen. Zijn lichaam spande zich bij het voelen van de aanwezigheid van de volgende lichamen: deze nieuwe vitale balsem stortte zich als een waterval uit over elke vierkante centimeter van zijn naakte huid. Deze waren anders dan de vorige: hun, bijna fysieke, aanwezigheid straalde zo’n energie uit dat zijn zintuigen eronder bezweken. De jonge vrouwen, pubers nog, die op het moment dat ze zich uitstrekten op het koude marmer nog in leven waren. Deze meisjes waren nog bij bewustzijn en hun hart had wanhopig gebonsd tot op het laatste ogenblik, toen hun bloed naar het midden van de tafel stroomde en het marmeren tafelblad al hun lichaamswarmte absorbeerde. Als door een vloed werd hij overstroomd door een wellustige sensatie in zijn binnenste en zijn lichaam kromde zich in een zieltogend orgasme, tot hij het uitschreeuwde en loom en uitgeput verslapte op de tafel. Toen, alleen toen, was de pijn volledig verdwenen en kon hij aan haar denken. Zijn stem, tussen zijn gejaagde ademhaling door, kwam boven het gezoem van de bijen uit.

‘Binnenkort zijn we weer samen.’

HET DAGBOEK

Nog achttien dagen tot de opening van de Wereldtentoonstelling

7

María Lluch zag eruit alsof ze nog geen dertig jaar oud was. Ze was niet meer de jongste en niet zo exotisch als de vrouwen die uit de overzeese gebiedsdelen kwamen, maar in de straten van de Raval had zij met haar voluptueuze boezem en strakke lichaam nog lange tijd zonder veel moeite een warme maaltijd op tafel weten te toveren. Maar toen begon ze in hoog tempo gewicht te verliezen. De situatie veranderde en het viel niet mee om een onderkomen te vinden om te kunnen schuilen voor de koude nachten aan het einde van de lente. Elke dag moest ze vechten voor een paar karige centen waar ze even mee geholpen was. Een hard bestaan, even hard als dat van duizenden en duizenden zielen in de stad Barcelona, dat María stoïcijns onderging. Klagen hielp je ook geen steek verder.

Die middag lag María op haar rug met haar ogen dicht. Op haar gezicht lag een ontspannen uitdrukking, verlost van alles wat haar rust kon verstoren. Er gleed een schaduw over haar. Met afgemeten passen kwam hij naast haar staan. Het was een man. In zijn ogen tekende zich even iets van medelijden af. Toen schoot de arm van de man bruusk de lucht in. In zijn hand schitterde een metalen voorwerp. Het scherpe lemmet sneed door de lucht en begroef zich in de borst van María. Vervolgens maakte de man een enorme incisie tot aan haar buik. Daarna stak hij het mes nog tweemaal in haar vanuit het midden van haar borst. De gleuven in het vlees vulden zich ogenblikkelijk met bloed, zodat er op María’s bovenlichaam een enorm grote, karmozijnrode Y verscheen. De borsten van de vrouw bungelden aan weerszijden van haar lichaam.

María gaf geen kik. Niemand sloeg alarm. Integendeel zelfs, om haar heen steeg een instemmend gemompel op, totdat de zware stem van de man, het bloedende wapen nog in zijn hand, iedereen overstemde.

‘Heren, alstublieft, stilte graag. Zoals u hebt kunnen zien, moet men met ferme hand snijden, in de vorm van een T of een Y, zoals hier het geval is. Dit stelt ons in staat om de thorax behoorlijk te openen. Zaag, alstublieft.’

Een assistent reikte hem het gevraagde instrument aan, terwijl het hele amfitheater zijn adem inhield. Die ochtend werd de anatomische les gegeven door een van de meest eminente chirurgen van Catalonië, doctor Manel Martorell. In zijn strenge zwarte pak gestoken, slechts afgedekt met een leren schort, doceerde hij een van zijn hoorcolleges in de snijzaal van de oude Koninklijke Academie voor Chirurgie, het hart van de faculteit Medische Wetenschappen.

De imposante kroonluchter aan het plafond bescheen alle hoeken van de fraaie zaal. Zijn ovale vorm en neoklassieke stijl waren een eeuw eerder ontworpen door de architect Ventura Rodríguez. Aan beide zijden bevond zich een ingang waardoor professoren en studenten in en uit liepen. Vier rijen marmeren banken, voorzien van donkerrode kussentjes, vormden de ruime tribune, die op dat moment uitpuilde van de toeschouwers. Beneden, ter hoogte van de vloer, stonden houten zetels met een hoge rugleuning die exclusief bestemd waren voor professoren van de universiteit. De overige banken werden in beslag genomen door laatstejaarsstudenten en helemaal bovenin zocht iedereen die het college wilde bijwonen een plekje, of ze de bijbehorende opleiding nu volgden of niet. Lijkschouwingen vormden een attractie op zich en waren doorgaans vrij toegankelijk, zelfs voor het algemene publiek.

Het was een buitengewone dag, want er werd niet vaak het lijk van een vrouw bestudeerd. De kenmerkende geur van fenol vermengde zich met rook uit de wierookvaten die bij de ingangen en naast de tafel stonden. Desondanks herinnerde een weeë pestlucht, als van bedorven fruit, de aanwezigen eraan dat de dood zich manifesteerde op vreselijk onwelriekende wijze. Op de voorste stenen bank smoesden verschillende studenten met elkaar.

‘Zagen jullie dat? Die ouwe heeft een vaste hand,’ merkte een van hen op.

De opmerking werd met besmuikt gelach ontvangen. In het midden van het groepje leunde een jongen met donkere ogen en zwart, steil haar en een puntbaardje in de stijl van de romantici, nonchalant tegen de houten balustrade. De grappen van zijn vrienden lieten hem koud. Zolang de spitsvondigheden niet van hemzelf kwamen, liet het hem allemaal onverschillig.

‘Wat denk je ervan, Fenollosa? Ga je straks mee een wijntje drinken?’

De jongen vond het niet nodig te reageren, hij keek liever toe hoe de professor om het lijk van de prostituee heen draaide. De bleke teint van de vrouw leek te versmelten met de kleur van het marmer. Ook al had de snijtafel geulen om het bloed en het overige lichaamsvocht dat de lijken afscheidden af te voeren, toch zat de met zaagsel bestrooide vloer onder de spetters, gestold als donkerrode was.

‘Beste heren, wie van u kan mij vertellen waaraan deze arme vrouw is overleden?’

Niemand voelde zich aangesproken, tot zichtbaar ongenoegen van doctor Martorell.

‘Mag ik u eraan herinneren, heren, dat u ernaar streeft om chirurg te worden. Niet meer en niet minder.’ Hij liet een stilte vallen, en keek iedereen streng aan. ‘Blijkbaar wenst u deel uit te maken van de grote medische traditie van deze universiteit. Dat vereist een onmiskenbaar talent, en het is zeer de vraag of sommigen van de aanwezigen daarover beschikken, misschien wel niemand. Maar ik hoop toch dat ik me op zijn minst in een of twee gevallen vergis.’

De jongen met het zwarte haar ging staan, wat geroezemoes veroorzaakte op de tribune.

‘Professor, ik denk dat ik uw vraag wel kan beantwoorden.’ Zijn stem kon een zekere arrogantie niet verbergen. ‘Een simpele observatie van de maag, die u er zo vakkundig hebt uit gehaald, laat ons zien dat de plooien van het maagslijmvlies zijn afgevlakt, vast en zeker door toedoen van het weefsel dat er deels ontstoken uitziet. Naar alle waarschijnlijkheid, bij gebrek aan een pathologisch onderzoek dat het bevestigt, gaat het om een kwaadaardig gezwel; dit, opgeteld bij de ongezonde gewoontes van deze vrouw, en haar slechte gezelschap, veroorzaakte haar dood.’

Martorell waste zijn bebloede handen in een kom water die een assistent hem aanreikte.

‘Keurig, Fenollosa. Een diagnose volgens het boekje.’

Applaus en toejuichingen stegen op uit de groep die om de jongen heen hing.

‘Heren, alstublieft, een beetje ernstig graag. Jullie zitten hier niet op de tribunes van El Torín,’ sprak de doctor vermanend.

Toen de stilte was weergekeerd, voegde hij eraan toe: ‘Wel vervelend dat de patiënt eerst dood moet zijn om uw woorden te bevestigen, señor Fenollosa.’

Iemand in het publiek liet een kuchje horen.

‘Ja?’

Twee rijen hoger had een jongeman zonder baard en met een bril die bijna van zijn neus gleed, een hand opgestoken.

‘Hebt u hier soms iets aan toe te voegen?’

‘Ja, meneer.’

De hele zaal keek afwachtend naar de jongen. Zijn hoge stem had een tikkeltje nerveus geklonken, alsof hij nu al spijt had van zijn tussenkomst.

‘Vooruit dan, laat ons niet langer in spanning, want in dit tempo eindigen we allemaal nog als deze mevrouw.’

De hele zaal barstte uit in gelach terwijl de student bloosde. Fenollosa keek naar hem vanaf zijn bank. Iedereen wist toch dat als hij iets zei, niemand geacht werd daartegenin te gaan? Hoe haalde die halvegare het in zijn hoofd!

De jongen ging staan en schraapte zijn keel. De professor begon ongeduldig te worden.

‘Komt er nog wat van?’

‘Meneer, ik vroeg me af of we geen diagnose zouden kunnen stellen zonder genoodzaakt te zijn om het lichaam open te snijden.’

‘Ga door.’

‘Duidelijk waarneembaar bij de vrouw is de supraclaviculaire adenopathie aan de linkerkant. Die zwelling duidt op een intra-abdominale aandoening. Misschien leed ze aan scrofulose of een tumor in haar hoofd of keel, maar dan zouden er meer bulten in haar hals zitten. Bij leven had ze vast en zeker last van braken, buikpijn en ferriprieve anemie. Aan haar toestand te zien leed ze misschien al weken aan gewichtsverlies.’

Doctor Martorell bekeek de jongen met hernieuwde interesse. De probleemstelling van de jongen legde een praktijkkennis aan de dag die ongewoon was bij leerlingen, ook al zaten deze dan in het laatste jaar. Met een nauwelijks verholen glimlach om zijn lippen richtte hij zich weer tot Fenollosa.

‘Wat aardig, het lijkt erop dat er eindelijk iemand is met een mening die afwijkt van de uwe. Laten we van de gelegenheid gebruikmaken. Wie van u beiden kan me vertellen wat de beste medische handelwijze zou zijn geweest bij de jongedame?’

Fenollosa voelde de ogen van alle aanwezigen op zich gericht. De zoon van doctor Fenollosa mocht niet onderdoen voor zijn briljante vader, de emeritus hoogleraar. Studenten en professoren wisten het en elke opmerking van zijn kant was een proeve van bekwaamheid. Maar het was vooral zijn eigen vader die hem er telkens aan herinnerde. Alsof dat nodig was.

Terwijl hij met zijn blik die lastpost doorboorde, kwam hij langzaam overeind. Achter hem werd gefluisterd.

‘Geef die snotneus ervanlangs.’

‘Laat hem zien wie hier de baas is.’

Fenollosa liet een dramatische pauze vallen. Hij streek zijn colbert recht, gleed met een vinger langs de rand van zijn hoed, die hij opzijlegde, en sprak met vaste stem zijn publiek toe: ‘Mijns inziens was de meest effectieve manier van ingrijpen bij de vrouw het toepassen van een gedeeltelijke gastrectomie, het uitsnijden van een klein gedeelte van de maag waar de tumor zich bevindt, en het restant verbinden met het duodenum.’

De professor knikte instemmend en zijn vrienden applaudisseerden.

‘Maar meneer …’

De zachte stem van de onbekende jongen deed het geschreeuw verstommen.

‘Ja?’ vroeg Martorell.

‘Mijn collega heeft ongetwijfeld gelijk. Maar misschien heeft hij gemist dat de techniek die hij beschrijft, is aangepast door dezelfde arts die haar heeft ontwikkeld. Doctor Billroth heeft zijn werkwijze drie jaar geleden gewijzigd.’

‘Aha!’ riep de professor. ‘Kunt u dat toelichten?’

‘Uiteraard. Billroth stelt voor om de maag aan het jejunum te hechten, en niet aan het duodenum, zodat er grotere resecties mogelijk zijn. We mogen ook niet vergeten dat Krönlein, nog geen jaar geleden, de transversale sectie in het jejunum op terminolaterale en antecolische wijze heeft uitgevoerd, waardoor de kans op herstel toeneemt.’

‘Heel goed, jongen …’

‘Al beantwoordt dit uw vraag nog niet.’

‘En wat is volgens u het juiste antwoord dan wel?’

De professor leek geamuseerd. In de woorden van de student klonk geen spoortje nervositeit door. De zaal luisterde ademloos naar zijn uitleg. Enkele leerlingen begonnen aantekeningen te maken.

‘De beste handelwijze had bestaan uit niet ingrijpen. Het leven van deze vrouw kon hoogstwaarschijnlijk toch niet gered worden. De klier van Virchow duidt op metastases en een gevorderd stadium van de aandoening, zodat we de plicht hadden om de arme vrouw een onnodige en zeer pijnlijke operatie te besparen, en haar medicijnen te verstrekken die haar pijn verzachtten en haar ziel kalmeerden.’