‘Hoe ben jij in godsnaam

in de Tweede Kamer terechtgekomen?’

—Halbe Zijlstra

openingszin functioneringsgesprek

7 november 2013

Voorwoord

Als je mijn naam googelt vind je al snel een Volkskrant-artikel onder de kop ‘Onopvallendste Kamerlid is Ybeltje Berckmoes-Duijndam’. Zelfs mijn familienaam ‘Duindam’ konden ze niet goed spellen, zo slecht kenden ze me in de media. Ik was slechts bekend als de vleesgeworden Haagse backbencher. De Volkskrant had mij destijds nog geprobeerd te bereiken voor een commentaar in het stuk, maar toen had ik al van de afdeling Voorlichting van de VVD te horen gekregen: ‘Beter niet doen.’ Meestal zei ik toch maar dingen waar ze niet blij mee waren. Bijvoorbeeld dingen die ik echt vond.

Ik was als buitenstaander in de Haagse politiek gerold en ben altijd buitenstaander gebleven. Een dochter uit een arbeidersgezin in Noordwijk, die verzeild raakte in de Haagse machinerie. Ik zou tussen die twee werelden blijven hangen.

Dit boek gaat daar over. Maar ook over hoe vol het Haagse wereldje zit met een bepaald type mensen: beroepspolitici. En hoe wreed die met elkaar omgaan. En hoe moeilijk je het voor jezelf kunt maken als je je niet wilt aanpassen aan de heersende mores op het Binnenhof.

Maar dit boek gaat ook over de vraag hoe de macht werkt. Of, zoals mijn man Patrick, die kilometers van de politiek afstaat, het zei: ‘Je hebt macht nodig om dingen te veranderen. Maar vervolgens wordt de macht een doel op zich. Hoe werkt zoiets?’

Ik kon hem en veel andere mensen in mijn zes Haagse jaren niet uitleggen hoe het daar werkt. Op het moment dat je zelf in de Haagse bubble meedraait, valt het ook niet uit te leggen.

Door een bizarre loop van de politieke geschiedenis kwam juist ik, ‘het meest onopvallende Kamerlid’, op een positie terecht waarin ik het kabinet had kunnen laten vallen. In 2014 waren Selçuk Öztürk en Tunahan Kuzu uit de PvdA-fractie gestapt. In 2015 was Johan Houwers uit de VVD-fractie gezet. Toen had de coalitie nog maar een meerderheid van één zetel. Eind 2016 stapte ook nog eens Jacques Monasch uit de PvdA-fractie.

Niet lang voordat Monasch uit de PvdA-fractie zou stappen, kwam ik hem tegen bij de galaopening van het theaterseizoen bij het Nationaal Ballet in de Amsterdamse Stopera. We hadden als Kamerleden prachtige plaatsen gekregen. Monasch en ik wisten van elkaar dat we allebei niet zouden doorgaan in de Kamer na de volgende verkiezingen. We hadden het erover hoe weinig lol we er nog in hadden om in de fractie te zitten. We waren er ook achtergekomen dat het voor ons onmogelijk was geweest om van binnenuit iets te veranderen.

Ooit had ik daar anders over gedacht. Ik weet nog goed dat ik in de plenaire zaal een kort kennismakingsgesprekje had met Jolande Sap, die korte tijd fractievoorzitter van GroenLinks was. Ik zei haar toen dat ik van binnenuit het sociale hart van de VVD tot leven wilde brengen. Zij zei toen: ‘Van binnenuit veranderen? Dan kies je wel de moeilijkste weg.’

Daar bleek ze helemaal gelijk in te hebben. Sterker nog: het was niet moeilijk, het was onmogelijk.

Overigens kwam het geen moment in me op om het kabinet te laten vallen. Ik wilde dat het kabinet de rit uit zou zitten. Het was de afgelopen tien jaar veel te vaak voorgekomen dat een kabinet voortijdig viel. Zoveel onrust om niets, dat kan nooit in het landsbelang zijn. Maar wat ik me nooit realiseerde, was hoe belangrijk de rol van de beeldvorming in de Nederlandse politiek is geworden. In mijn jaren in de VVD-fractie heb ik de macht van de afdeling Voorlichting steeds meer zien groeien. Op een gegeven moment was het niet meer de verpakking van de inhoud, maar was de verpakking bijna de inhoud geworden. Door de afdeling Voorlichting werden de VVD-Kamerleden gekneed en het veld in gestuurd. Maar als het dan mis ging, dan was het voor je eigen rekening. Voorlichting zei het letterlijk: ‘Voorlichting loopt met u mee tot het ravijn, maar we springen niet.’

Eurabia

Toen ik als VVD-Kamerlid zei hoe ik echt dacht over de immigratie, lag ik er definitief uit.

Op 9 februari 2017 was ik aanwezig bij een bijeenkomst op het Binnenhof met het prominente D66-lid Sigrid Kaag. Zij was de Special Coordinator van de Verenigde Naties in Libanon. Aan haar belangrijke functie bij de VN kwam een eind. Het was in de Haagse kringen bekend dat ze de ambitie had om minister van Buitenlandse Zaken in Nederland te worden. Met D66 in een komend kabinet zou dat heel wel mogelijk zijn. De bijeenkomst was een zogeheten ‘ontvangst in bijzondere procedure’. Dat is ambtenarentaal voor een bijeenkomst buiten de normale Kamervergaderingen om. Anders had ik daar überhaupt niet mogen zitten, maar was dat de officiële woordvoerder immigratie van de VVD geweest.

In het vragenrondje vroeg ik Sigrid Kaag onder andere hoe ze keek naar de vrees van veel Europeanen voor de opkomst van een ‘soort van Eurabia’, aangezien zoveel jonge mannen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika illegaal naar Europa trekken. Nu, daar bleek Sigrid Kaag niets over te willen zeggen.

Sigrid Kaag ging daarop met haar entourage naar een persgelegenheid. Ik verliet de bijeenkomst via de achteruitgang. Mijn dag zat erop, ik wilde naar huis, naar mijn man en zoons in Julianadorp.

En toen stond daar bij die achteruitgang ineens een journalist van het radiostation BNR, die het debat kennelijk had gevolgd. Met zo’n gele plopkap.

Ik dacht nog: die man staat zeker verkeerd. Maar hij was er wel degelijk voor mij en vroeg me: ‘Mag ik je een paar vragen stellen over wat je net hebt gezegd?’ Zonder na te denken zei ik: ‘Dat is goed.’ Daarmee maakte ik meteen vijfentwintig fouten. Er was mij door de afdeling Voorlichting van de VVD verteld dat ik nooit een interview mocht geven zonder hun toestemming. En immigratie was sowieso mijn portefeuille niet.

Die journalist van BNR heette Jaap Jansen. Hij zette zijn recorder aan en vroeg wat ik had bedoeld met ‘Eurabia’. Ik herhaalde nog eens dat ik had gesproken over een soort van Eurabia, dat volgens mij dreigde te ontstaan in West-Europa. Door expliciet over een soort Eurabia te spreken gaf ik aan te doelen op de migratiestroom uit het Midden-Oosten en Afrika, zonder meteen ook de theorieën van Bat Ye’or, die het begrip ‘Eurabia’ heeft geïntroduceerd, te onderschrijven. Ik vertelde over hoe wij in het Westen worstelen met onze christelijke waarden en hoe we ons schuldig gaan voelen. En hoe totaal misplaatst dat was. Ik zei ook: ‘Het islamitisch geloof is een gewelddadig geloof. Mohammed was een krijgsheer.’ En: ‘Het mengt voor geen meter.’

Op een gegeven moment zei Jaap Jansen: ‘O, wacht, ik moet even opnieuw beginnen.’ Technisch probleempje kennelijk. ‘Dan knip en plak ik het later wel, en dan komt het wel goed.’

Dat liet ik gebeuren. Fout zesentwintig. Vijf jaar eerder had ik bij een training van Voorlichting nog geleerd: telkens als een journalist begint met een nieuwe opname, is dat weer een nieuw interview. Dus dan moet je ook weer van voren af aan beginnen. Maar ja, backbencher, hè? Ik deed nooit interviews.

Toen zei Jaap Jansen: ‘Met andere woorden moet je gewoon stoppen met immigratie uit het Midden-Oosten, op een enkele uitzondering na van mensen die echt vervolgd worden?’

Waarop ik antwoordde: ‘Eh, ja, kijk, je hebt altijd vluchtelingen, dat zal je altijd houden, maar je moet eraan werken die migratiestroom zo beperkt mogelijk te houden.’

Dat antwoord paste op zich helemaal binnen de VVD-lijntjes. Maar ik was mijn antwoord dus begonnen met ‘ja’. Dat is een stopwoordje van me. Fout zevenentwintig. Als politicus moet je nooit beginnen met ja of nee in je antwoord op een gesloten vraag. Dat had ik ook jaren geleden geleerd van Voorlichting. Nu leek het alsof ik had gezegd: ‘Ja, alle immigratie uit het Midden-Oosten moet je stoppen.’ En dat is het Wilders-standpunt. Dat wil zeggen: Wilders heeft een uitgesproken immigratiestandpunt en de VVD zweeft daar een beetje omheen. Dat werd pijnlijk zichtbaar toen ik het over Eurabia had. En daarom zou het een rel worden.

Het interview duurde nog geen vijf minuten. Toen het klaar was, zei ik tegen Jaap Jansen: ‘Ik krijg hier geheid gedonder mee. Maar I don’t care.’ Fout achtentwintig.

Ik stapte in mijn auto en reed terug naar Julianadorp. Anderhalf uur zat ik met licht verhoogde hartslag achter het stuur. Ik voelde me niet slecht, integendeel. Eindelijk had ik nu eens gewoon gezegd wat ik vond na al die jaren in de VVD-fractie met de haartjes in de krul. Ik was er zo klaar mee!

De reacties zag ik pas toen ik thuis op de oprit voor mijn garage stond. Wow! Mijn telefoon leek wel ontploft! Dat ik I don’t care had gezegd stond ook op de website van BNR. Dat kwam stevig aan bij mijn collega’s. Ze hadden het radio-interview al gehoord, en bij me ingesproken, of geappt.

Ton Elias: ‘Dat was stom!’

Ingrid de Caluwé: ‘Dit BNR-artikel op de website is foute boel. Heb je dit echt gezegd? Dit is niet het officiële standpunt van de VVD.’

Pieter Duisenberg: ‘Wat is er nu gebeurd? Maakt mij niet uit waarom en of je spijt hebt of juist blij. ;) Take care.’

Roald van der Linde: ‘Kan ik wat voor je doen?’

Maar ik kreeg geen enkele reactie van de afdeling Voorlichting. Of van Halbe Zijlstra, de fractievoorzitter. Dat was natuurlijk veelzeggend.

Ik las daar op die oprit dat Halbe Zijlstra inmiddels wel een afkeurende reactie had gegeven aan diezelfde Jaap Jansen van BNR. En daarmee was het dus een relletje geworden. In verkiezingstijd.

Halbe flapte er zelf weleens iets politiek incorrects uit, wat ik dan wel weer erg grappig kon vinden. Zo riep hij in een interview in het AD dat tijdelijk hier verblijvende asielzoekers geen door de overheid betaalde borstvergrotingen mochten krijgen. Daar ontstond toen nog een relletje over, helemaal toen bleek dat dit niet klopte. Zijlstra bood toen zijn excuses aan, ook in de fractiekamer. Het werd hem allemaal vergeven.

Maar ja, een Ybeltje is geen Halbe. Ik mocht helemaal niks zeggen over immigratie.

Toen kwamen de mediaverzoekjes. Jinek. RTL. NOS. Zo’n beetje alle kranten. De vraag was steeds hetzelfde: ‘We willen jouw kant van het verhaal.’

Halbe Zijlstra had op de radio gezegd: ‘Ik denk dat haar uitspraken een goede verklaring zijn waarom ze niet meer op de VVD-lijst staat.’ En dat had hij met variaties steeds herhaald.

Toen ik dat hoorde, dacht ik: wat ben je toch een sneue man. Dat was namelijk zo niet nodig geweest!

Wilders gooide nog eens extra olie op het vuur met een tweet: ‘Ik denk dat de uitspraken van Zijlstra een goede verklaring zijn waarom ons land met de VVD verder islamiseert.’

Dat werd 250 keer geretweet en 350 keer geliket. Voor Wilders nog niet eens veel.

Tegen zijn eigen bedoelingen in had Zijlstra zich door die persoonlijke aanval op mij in de pro-immigratiehoek laten duwen. Precies waar hij niet wilde zitten. Wilders had daar een feilloze politieke antenne voor.

Ik ging niet in op al die mediaverzoeken om mijn kant van het verhaal te laten horen. Als ik in een talkshow op televisie was gekomen, had ik toch nooit echt mijn hele verhaal kunnen vertellen. Met name een redacteur van Jinek bleef maar bellen en whatsappen. Hij wilde een lange strandwandeling met me maken, zodat we rustig konden overleggen wat ik kon doen. ‘Wat ik maar wilde.’ Lief, hè? Ik heb hem later nog even gesproken. Ze zien er allemaal heel aardig uit. Maar ze zijn levensgevaarlijk.

Er verscheen ook een stuk op de site van De Telegraaf over alle ophef rondom mij. De journalist, Niels Rigter, had mij gebeld, en die belde ik later terug. Hij vroeg of ik vond dat er een totale immigratiestop uit het Midden-Oosten moest komen. Ik zei: ‘Nee, dat was een fout antwoord van mij.’ Ik hoorde hem al schrijven. Maar hij had zichzelf alle moeite kunnen besparen, want een stuk met mijn reactie zou nooit in De Telegraaf verschijnen. Sterker nog: het hele stuk over mij verdween van de site. En ik begreep ook wel waarom. De volgende dag stond er een groot ‘exclusief’ interview met Rutte in De Telegraaf. ‘Exclusieve verhalen’ worden altijd van tevoren dichtgetimmerd met Voorlichting. Daar paste mijn verhaal niet bij. Ik was hier maar de stoorzender.

De volgende dag deed ik een live-interview met de lokale radio, LOS Den Helder. Daar kon ik tien minuten lang het hele verhaal vertellen. En dat plaatste ik op mijn Twitteraccount.

Honderden mensen reageerden enthousiast via de sociale media en via mail op wat ik had gezegd over Eurabia. Dat raakte me wel.

Thierry Baudet van het Forum voor Democratie vroeg me of ik een keertje koffie met hem wilde drinken. Ik zei dat ik inmiddels wel toe was aan een borrel. Nou, dat kwam goed uit, zei hij, want de volgende dag was er een borrel bij het Forum. Ik erheen. Er waren daar mensen die me letterlijk wilden aanraken. Er was applaus voor mijn speech. Ze vonden me moedig. Dat viel allemaal wel mee, vond ik. Thierry vroeg me nog of ik meteen bij het Forum wilde komen. Dan zat er al gelijk iemand in de Kamer. Ook al was dat maar voor twee weken. Nu vind ik dat hij zeker goede punten heeft. Maar ik dacht ook: ja, jongen, ik ken jou helemaal niet.

Maurice de Hond had mijn opmerking over een immigratiestop en het sluiten van de grenzen gepeild. Toen bleek dat meer dan de helft van de Nederlanders het daarmee eens was, en zo’n 54 procent van de VVD-stemmers. Dus dan zie je hoe een paar losse opmerkingen die in de Haagse vierkante kilometer heel uitzinnig mogen klinken, voor de gewone Nederlanders heel normaal zijn.

Ik was dat weekend jarig. Ik werd vijftig. Mijn zoons hadden beneden in de huiskamer een levensgrote Sara neergezet. Toen ik die ochtend naar beneden ging om de hond uit te laten, schrok ik me helemaal de tandjes!

Die dinsdag moest ik als elke week naar de fractievergadering. Jaap Jansen van BNR zat op het bankje voor mijn persoonlijke werkkamer te wachten, hopend op meer. Ik was zijn scoop tenslotte.

In de fractievergadering werd het onderwerp eerst genegeerd, want de agenda moest worden afgewikkeld. Bij het kopje ‘media’ stak hoofd Voorlichting Kees Berghuis een enthousiast verhaal af over het ‘overweldigende’ interview met Rutte in De Telegraaf. ‘En er was ook nog een item over Ybeltje, en daar wil ik het bij laten.’ Sommige collega’s begonnen toen wat ongemakkelijk op hun stoel te schuiven.

Daarop nam de portefeuillehouder over immigratie, Malik Azmani, het woord. Hij was kritisch over mij. Hij moest wel. Hij had natuurlijk ook alle recht om mij de oren te wassen. Toen stelden twee andere collega’s, Bas van ’t Wout en André Bosman, de vertrouwensvraag over mij. Vooral omdat ik dat praatje had gehouden bij Thierry Baudet en daarover had getwitterd. Ik had bij de vijand gezeten. Ik moest opstappen. Als heel veel fractieleden de vertrouwensvraag op tafel leggen, kun je maar beter uit jezelf opstappen. Ik had dat een paar keer eerder met andere collega’s in de VVD-fractie meegemaakt die in de problemen waren gekomen. Het komt dan in de praktijk nooit tot een stemming. Meestal wordt dat van tevoren met het fractiebestuur afgestemd. Maar het waren dus alleen deze twee.

Toen kreeg ik het woord. Ik zei dat ik het heel erg vond voor Malik. Maar ik zei ook: ‘Uiteindelijk hebben we dit allemaal aan Halbe Zijlstra te danken.’

Toen ging er zo’n stil ‘wowwww’ over de tafel…

Ik zei: ‘Halbe Zijlstra heeft me de afgelopen jaren het leven zo ongelooflijk zuur gemaakt dat er een moment komt waarop je gewoon wel in het openbaar moet gaan zeggen wat je echt vindt.’ Ik zei verder dat alleen op de Haagse vierkante kilometer Eurabia beschouwd werd als een exclusief Wilders-woord. Ik noemde ook dat onderzoek van Maurice de Hond. Dat bleken ze bij het fractiebestuur niet eens te kennen. Ik bleef ongeveer een halfuur aan het woord. Ik hield niet meer op. Ik was zo kwaad op Halbe Zijlstra! Niemand onderbrak me. Iedereen vond het natuurlijk reuzespannend wat er ging gebeuren. Toen ik binnen was gekomen, waren er al stilletjes duimen naar me omhooggestoken. Ook tijdens de vergadering kreeg ik aanmoedigende app’jes en sms’jes. Ik kan niet zeggen van wie. Die personen moeten nog carrière maken binnen de VVD.

Ik zei: ‘Hier in deze fractie – dat hebben we aan Halbe Zijlstra te danken – wordt met twee maten gemeten. De één mag alles, de ander mag niks. Ik doe het nooit goed, maar als mensen als Fred Teeven totaal buiten de fractiediscipline om gaan, is het ineens wel een heel goed idee.’ Ik zei ook dat ik het zo minnetjes vond van Halbe dat hij het op de radio op mijn persoon had gespeeld. En ik zei: ‘Thierry Baudet heeft helemaal gelijk met zijn boek over het partijkartel. Maar het is nog veel erger. Mensen moesten eens weten hoe erg het in werkelijkheid is!’

Toen moest Halbe natuurlijk ook iets zeggen. Hij was ziedend op mij. Dan krijgt hij zo’n opgeblazen gezicht. Strakke kop. En van die smalle lipjes. Hij gaat proberen om zijn woede te kanaliseren met een rationeel verhaal. ‘Ik wilde het eigenlijk niet zeggen, maar in je evaluatie was toch heel duidelijk naar voren gekomen dat je niet geschikt bent als politicus. Toen hebben we je voor de keuze gesteld: of je gaat weg en we helpen je, of je moet genoegen nemen met een heel kleine portefeuille.’

Er stonden twee of drie mensen op om mij te steunen. Niet om wat ik had gezegd. Maar ze zeiden dat de honden er geen brood van lustten zoals ik was behandeld in de fractie. Dat ze zich mijn frustratie heel goed konden voorstellen.

Inhoudelijk werd er niet gesproken over Eurabia. Maar dat was normaal. In de fractie van Halbe werd er sowieso richting de verkiezingen nog nauwelijks iets inhoudelijks besproken.

‘Hoe nu verder?’ vroeg Halbe.

Iedereen zweeg.

Dus was het aan mij. Ik zei dat ik bijna alle media-aanvragen niet had gehonoreerd. En dat ik de toezegging wilde doen dat ik in de laatste anderhalve week voor de verkiezingen elk contact met de pers zou mijden.

Halbe besloot: ‘Dat klinkt niet onaardig. Ik kan me voorstellen dat de vergadering hier wel mee akkoord kan gaan.’

Toen na afloop de fractiekamerdeuren opengingen, zat alleen Jaap Jansen te wachten op een quote. Ik denk dat de andere media al waren ingeseind door de afdeling Voorlichting: ‘VVD-brandje geblust.’ En ik had Jaap Jansen even niets meer te zeggen.

Noordwijk

Ooit was ik zo’n meisje met een oranje kamer dat op ballet wilde en van Chopin hield. Later leerde ik dat premier Rutte bang is voor de liefde.

Ik groeide op in Noordwijk. In een arbeidersmilieu. Mijn vader was praktisch zijn hele werkzame leven als elektricien in dienst bij een familiebedrijfje. Mijn ouders waren elkaar tegengekomen toen ze al een heel leven achter de rug hadden. Ja, oude ouders dus. Ze zijn helaas al dood.

Alles stond bij ons nog in het teken van de oorlog. In de jaren zeventig, kun je nagaan. Mijn vader vertelde hoe hij tulpenbollen moest eten. Daar kreeg je buikpijn van, en dan kotsten ze die weer uit. Mijn moeder had de Joden nog uit hun huizen gehaald zien worden. Die had Joodse vriendinnetjes gehad.

Daarnaast draaide het bij ons thuis, voor mij en mijn broer, om reinheid, rust en regelmaat. En tegelijkertijd ging het erom dat wij, de kinderen, vooral gelukkig moesten worden. Later kwam ik erachter dat veel mensen ouders hadden gehad die eisen stelden, en dat die kinderen daaronder leden. De keerzijde bij mij is dan weer dat ik geen woede en frustratie heb opgebouwd om het uiterste eruit te halen. Ik ben eigenlijk gewoon heel saai geworden.

Ik was te licht en te klein. Dus ik ging op ballet. Ik had les van een mevrouw die in Parijs had gedanst. Die had het over ‘plié’ en ‘relevé’, woorden waar ik nog nooit van had gehoord. Mijn ouders hadden maar geld voor één balletpakje. Er zat zo’n klein roesje aan. Dat was drie keer overgeslagen, zodat ik er zes jaar mee kon doen. Dat balletpakje moest ik ook aan naar de schoolgymnastiek, want geld voor aparte gymkleding hadden we niet. Daar werd ik om uitgelachen. En dan zei mijn moeder: ‘Ze zijn gewoon jaloers omdat jij zo’n mooi pakje aan hebt.’

Bij ons thuis was politiek iets van de radio. Omdat bij ons alles op vaste tijden moest, zaten we zondag steevast aan de tomatensoep wanneer G.B.J. Hiltermann kwam met De toestand in de wereld. Om één uur precies. Ik noemde Hiltermann het ‘tomatensoepmannetje’ omdat ik al die voorletters niet kon onthouden. Tijdens de soep werd er niet gekletst, want dan moest mijn vader luisteren. Ondertussen zat onze parkiet Pimmie op zijn kale hoofd. Na G.B.J. Hiltermann werd er commentaar gegeven. Daar is me weinig van bijgebleven, want ik zat dan te spelen met mijn eten. Ik gooide het soepvlees er bij mijn vader in als hij zat te praten. Ik vond al dat eten zo vreselijk!

Eigenlijk was ik heel verwend. Ik wilde mijn kamer oranje, dus toen schilderde opa alles oranje. Zelfs de radiator had hij oranje geschilderd. Oma had een wandkleed gemaakt. Ik vond de muziek van Chopin prachtig. Die hoorde ik op balletles. Ja, zo’n meisje was ik. Boeken uit de bibliotheek en wegdromen.

Mijn moeder had me al verteld dat ik zou trouwen en kinderen krijgen. Maar ik zag mezelf ook als balletjuf. Dat was mijn droom.

Toen ik zestien was, ging ik veel uit. Ik had een vriend, Victor. Zijn moeder was de eerste bommoeder van Katwijk. Die kwam uit een familie met kunstenaars en vrijgevochten types. Een voorbeeldvrouw voor mij, met een goede baan. Ze las de NRC. Dat was wel even iets anders dan het Leidsch Dagblad bij ons thuis. Ze had door een interieurarchitect haar hele huis laten restylen. Ik presteerde het om over haar smetteloos gerestylede muur een glas rode wijn te knoeien. Ik weet nog goed hoe erg ik dat vond.

Na het vwo in Katwijk werd ik aangenomen bij de Scapino-balletschool in Amsterdam. Om balletjuf te worden. Toen huurde ik een kamertje op vierhoog-achter in Amsterdam-Zuid, boven het appartement van een hospita. Er was alleen koud stromend water en elektriciteit, geen verwarming.

Dat was ook de tijd van Tsjernobyl. Daar begon mijn politieke bewustzijn. Ik ging serieus de krant lezen en stelde mezelf vragen als: mocht je nog wel melk drinken? Boerenkool eten? Ik was echt een PPR-meisje, nu zouden we zeggen GroenLinks-meisje. Spritueel, natuur, antroposofisch… alleen niet katholiek, zoals de PPR dan was. Maar op school ging het helemaal niet over die grote maatschappelijke vragen. Daar ging het alleen maar over de nieuwe productie van Rudi van Dantzig.

Ik kreeg door dat dansen botvliesontsteking aan mijn scheenbenen. Als ik in bed lag, deed het hartstikke zeer. Maar naar een dokter ging je niet. Mijn nek speelde ook op. En niet toegeven, hè? Ik vond dat ik niks te klagen mocht hebben. Want mijn ouders, die hadden in de oorlog pas echt geleden.

Op een ochtend draaide ik me om in mijn bed en toen stond mijn hoofd scheef. En het ging niet meer terug. Zo heeft mijn vader me opgehaald en me naar de huisarts in Noordwijk gebracht. Daar hebben ze mijn hoofd weer rechtgezet. Dat betekende het einde van de balletschool.

Ik kwam nog een keer naar mijn oude klas kijken. Daar zei Erica Rooda, onze jazzlerares: ‘Kijk even goed naar Ybeltje, want zij gaat het maken. Jullie zijn gek dat jullie doorgaan, zij is tenminste verstandig.’ Zo kregen we les; je werd tot op de bodem afgebroken, maar als je dan nog doorzette, ging je het redden. Dat was voor mij natuurlijk een afgang. En heel emotioneel, nog steeds als ik er aan terugdenk.

Het was dezelfde benauwenis die ik later in de VVD zou voelen. Het was eigenlijk een cult.

Toen ging ik naar de UvA. Ik deed propedeuse geschiedenis. Ineens was ik nummer 861054. Letterlijk. Dat cijfer vergeet ik nooit meer. Alles was in het Engels. Middeleeuwse literatuur. Ik snapte er geen hout van. Maar ik dacht ook: we gaan niet beleven dat we weer gaan falen. Ik heb een woordenboek gekocht. Ik ben aan een stuk door gaan studeren, op dat koude kamertje en in de bibliotheek, want daar was het warmer. Ik sloot me aan bij een Europese studentenorganisatie. Meteen kreeg ik een bestuursfunctie. Daarnaast werkte ik twee weekenden in de maand in het Mackenziehuis, een Amsterdams bejaardenhuis. Daar sloegen ze elkaar de hersenen in over de oorlog. De tafelzetting bij het koffiedrinken in de zaal bleek voor een deel bepaald te worden aan de hand van dat verleden. In zekere zin was dat net als op de balletschool; een wereldje op zich waarin iedereen op elkaar gefixeerd was geraakt.

Ik deed veel dingen, maar tegelijkertijd was ik ook heel erg ongelukkig. Ik had zwarte gedachten. Angstdromen. Afschuwelijk verminkte gezichten zag ik daarin. Demonen. Ik boetseerde overdag beeldjes. Ik had niet veel geld, dus dat werden heel kleine beeldjes. Van lijven. Geen idee waar dat vandaan kwam. Waarschijnlijk heb ik toen een depressie gehad. Dat negeerde ik. Mijn ouders wilden dat ik gelukkig werd. Daar hadden ze alles voor opzijgezet. Dus ik hield dan maar vol dat het allemaal goed ging. Geluksdwang.

Ineens werd ik krankzinnig verliefd op een jongen die langskwam bij een vriendin. Een engel. Met heel mooi lang golvend haar. Ja, dat was echt struck by lightning. Wij hebben een idyllische drieënhalf jaar gehad samen. Alles was mooi aan die jongen. En hij was ook heel verliefd op mij. Maar die zwarte dingen van mij vertelde ik niet aan hem.

Wat ik van die idyllische relatie mee heb gekregen, is dat ik weet dat echte liefde bestaat. Dat je daar jezelf in kunt verliezen en dat dat niet erg is. Dat is het mooiste wat een mens kan overkomen, de liefde. Niet per se alleen de romantische liefde. Ook, in mijn geval, de liefde die ik van mijn ouders had meegekregen. Die twee worden vaak door elkaar gehaald.

Dat misverstand over de liefde zou nog tot een beschamende confrontatie leiden toen ik jaren later Kamerlid was voor de VVD en langs mocht komen bij premier Rutte in het Torentje.

Rutte had, toen hij nog fractievoorzitter was, opdracht gegeven om een liberale visie te ontwikkelen voor mensen die achterblijven in de samenleving. Maar dat was nooit tot een fractiestandpunt gekomen. Ik had dat vele jaren later weer opgepikt om uit te werken. Ik vroeg een gesprek met hem aan, en zowaar, er werd al vrij snel zomaar een halfuur voor mij ingepland. Maar dat bleek dus een nogal pijnlijk halfuur te worden.

Ik begon over de liefde. ‘Liefde,’ zei ik, ‘is heel belangrijk als het tegenzit in het leven.’ Ik bedoelde daarmee dus niet specifiek de romantische liefde, al speelde dat in mijn achterhoofd wel mee.