THOMAS VAN SLOBBE

Handvest
Antropoceen

of de liefde van Toby Zonderveld

KNNV Uitgeverij
2017

© 2017, Thomas van Slobbe

© 2017, KNNV Uitgeverij, Zeist

Tekstredactie: Merel van Slobbe

E-book: Elgraphic bv, Vlaardingen

Omslagbeeld: Erica. Foto: Hiroshi Ishiguro Laboratory/ATR

Erica is ontwikkeld door © Erato Ishiguro Symbiotic Human-Robot Interaction Project

ISBN 978 90 5011 648 0

NUR 301

knnvuitgeverij.nl

Natuur ontdekken en beleven De KNNV Uitgeverij is gespecialiseerd in unieke publicaties over natuur en landschap. Daarmee geeft de uitgeverij waardevolle kennis door van wetenschappers en amateurs aan een breed publiek. Zo draagt de KNNV Uitgeverij bij aan de bescherming van de Nederlandse natuur en aan het plezier dat mensen eraan beleven.

Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form by print, photocopy, microfilm or any other means without the written permission from the publisher.

‘On November 13, 1946 pilot Curtis Talbot, working for the General Electric Research Laboratory, climbed to an altitude of 14,000 feet about 30 miles east of Schenectady, New York.

Talbot, along with scientist Dr. Vincent J. Schaefer, released three pounds of dry ice (frozen carbon dioxide) into the clouds.

As they turned south, Dr. Schaefer noted, “I looked toward the rear and was thrilled to see long streamers of snow falling from the base of the cloud through which we had just passed. I shouted to Curt to swing around, and as we did so we passed through a mass of glistening snow crystals! Needless to say, we were quite excited.”

They had created the world's first human-made snowstorm.’

MATT NOVAK

‘Maar in al mijn ervaringen heb ik nooit een noemenswaardig ongeluk meegemaakt ... Ik heb in al mijn jaren op zee maar één vaartuig in nood gezien. Ik heb nooit een wrak gezien en heb nooit schipbreuk geleden en heb me nooit in een penibele situatie bevonden die rampzalig dreigde af te lopen.’

E.J. SMITH, KAPITEIN VAN DE TITANIC

DEEL 1

‘Let’s build a smarter planet!’

IBM

1

Zijn naam was Gert Levchenko en hij behoorde tot het meubilair. Drommen studenten liepen hem voorbij als hij in de gang van het gebouw een lamp verving, een draad moest leggen of het kozijn een nieuwe kleur gaf. Het was druk, de studenten liepen zij aan zij, kletsend, lachend, klagend, maar de ladder waarop hij stond werd nooit geraakt en het was maar één keer voorgekomen dat iemand over hem en zijn gereedschapskist was gestruikeld.

Hij was niet extreem klein of smal. Tweeënveertig jaar, sluik, blond haar boven een wat boers gezicht met blauwe ogen en een vage, vaak verlegen glimlach. Niks mis mee, zou je zeggen.

Gert Levchenko veegde de vloeren, zette stoelen klaar, stelde de beamer scherp. Dat was zijn werk en dat deed hij naar behoren. Hij sleepte met de computers en sjouwde kannen koffie aan.

Hij zag de meiden en de jongens. De schop tegen de vuilnisbak; het joelen, het flirten, het kijken en het kletsen.

Hij zag hoe groepen zich openden en sloten. Jaargroepen. Vakgroepen. Vriendengroepen.

Hij hoorde lachbuien. Vergaderingen. Grappen.

Hij zat gehurkt naast het koffieapparaat. Eén van de meiden had haar rijbewijs gehaald. Ze was al vijf keer gezakt, waarvan twee doordat ze zich verslapen had. Een lange, puisterige jongen zoende haar op de wang en zei iets dat Gert niet kon verstaan. Een meisje lachte. Een ander meisje keek onrustig om zich heen.

Hij stond met hamer en spijker bij het raamkozijn. Een jongen vertelde dat hij als stagiair naar Amerika kon. Hij mocht bij NASA aan de slag. Nou ja, niet bij NASA, maar bij een bedrijf dat iets voor NASA deed.

Gert dweilde de vloer bij de leeshoek achter in de gang. Twee studenten giechelden om een WhatsApp-bericht. Het linker meisje, met kort, zwart geverfd haar en een glinsterende piercing in haar neus, had twee vriendjes tegelijk en ontdekte nu dat die jongens elkaar goed bleken te kennen.

Hij nam een korte pauze, buiten in de zon, pal naast het fietsenrek. Een professor vroeg twee jongens of ze hem even wilden helpen. Zijn fiets was klemgezet tussen een scooter en de muur. Het hangslot, dat de professor om een regenpijp gewikkeld had, stond te strak om los te maken. ‘Dan wil ik wel een voldoende op tentamen,’ zei één van de jongens. ‘Voor wat, hoort wat, snapt u wel.’

Gert Levchenko hoefde niet zo nodig op te vallen. Anderen hadden vaak meer gaande – die waren interessanter, warmer, avontuurlijker – en daar had Gert vrede mee. Hij kon de vrije ruimte die daarmee gecreëerd werd wel waarderen. Wie ongezien blijft, hoeft geen afstand te bewaren. En bovenal: hij was eraan gewend.

Daarom was hij ook volledig van zijn stuk toen de vrouw op hoge hakken, ruim na afloop van de colleges, hem benaderde. Ze rende naar hem toe en schoof hem een laptop in zijn handen.

‘Verstoppen,’ siste ze hem toe, terwijl ze verder liep. De hoek om. Weg.

Niets had erop gewezen dat er die dag iets te gebeuren stond. Het was een dag als alle andere, zonder al te grote klussen. Er was niets dat extra aandacht vroeg.

Gisteravond was hij naar de duivenclub gegaan. Hij had een paar pilsjes gedronken met de jongens en samen hadden ze de plannen voor de zomer doorgenomen. Eerst alleen voor de oude duiven, die al vaker aan vluchten hadden meegedaan. De jonge duiven mochten pas in juli meedoen. Karel aarzelde of hij dit jaar wel mee zou doen. Vorig jaar was hij zijn beste doffer kwijtgeraakt. Dat zat hem nog steeds dwars. Theo had begrip getoond.

Rond half tien had hij de fiets naar huis gepakt, waar hij nog een tijdje in een boek had zitten lezen. Om elf uur lag hij onder de wol.

Zoals gebruikelijk had hij vanochtend een snelle douche genomen en ontbeten. Hij had de duiven gevoerd, de hokken schoongemaakt en was rond half acht weer naar het werk gegaan. Op zijn werklijst stond alles wat gedaan moest worden. Een TL-lamp moest vervangen, de verwarming moest ontlucht.

Gert haalde eerst wat koffie en liep daarna de trap af naar beneden. Daar, in het magazijn achter de werkplaats, lagen de lampen.

Op de lijst stond niets over een laptop, niets over verstoppen en zeker niets over de vrouw.

Hij duwde het karretje met stoffer en blik, een dweil, een emmer sop en een paar vuilniszakken voor zich uit toen het gebeurde, dromerig en in zichzelf gekeerd.

Ze liep achter hem. Haar schoenen tikten ritmisch door de verder lege gang.

Pas toen ze dichterbij kwam, keek hij op.

‘Hier,’ zei ze. ‘Verstoppen.

‘Ze liep meteen weer weg, half rennend, half struikelend.

Aan de andere kant van de gang, vanwaar ze was gekomen, verschenen drie jonge mannen.

Type politie. Militair.

‘Stop,’ riepen ze de vrouw na, maar die was inmiddels al uit zicht verdwenen.

Gert schoof de laptop in een vuilniszak en sjokte voort alsof er niets gebeurd was.

Zijn hart ging als een gek tekeer.

‘Sluiten jullie af?’ vroeg hij aan Karin en Sjoerd, die nog in de werkplaats zaten.

‘Yip,’ zei Sjoerd. ‘No problem.’

Het miezerde. Een natte fiets en druppels op zijn bril. Gert zette er flink de vaart in en was in tien minuten thuis. Hij trok droge kleren aan, pakte een pilsje uit de koelkast en liep meteen door naar de tuin.

Daar, achter in de schuur, zaten zijn duiven.

Hij vertelde hen iedere avond wat hij die dag had meegemaakt, de roddels die hij had gehoord, gesprekken en flarden van colleges. Duiven zijn goede luisteraars, vooral Kees23, een driejarige doffer die altijd op de dakrand zat. Met zijn pientere oogjes – en zijn kop altijd een beetje scheef – gaf hij Gert het gevoel dat hij echt in hem geïnteresseerd was. Dat hij hem snapte.

Niemand weet wat duiven begrijpen. Misschien zijn ze slim, zoals dat ook van dolfijnen wordt gezegd. Ze hebben geen tomtom nodig om de weg te vinden. Alleen al daarin steken ze ieder mens de loef af.

Gert had in de loop der jaren veel tijd met deze duiven doorgebracht, maar nog steeds bleven de beestjes hem verbazen. Hoe ze met elkaar omgingen. Hoe ze hun vleugels schudden als ze wakker werden. Hoe ze soms op zijn schouder kwamen zitten, als hij ze wat te eten gaf.

Hij had gemerkt dat hij niet teveel over zijn duiven moest praten, als er iemand op bezoek was. Daar hield bezoek niet van.

Maar goed, het was zijn hobby en wie daar moeite mee had, zocht het maar uit. Hij moest toch wat, sinds zijn lief, Marjan, hem had verlaten. Tien jaar geleden. Ze waren verwikkeld in een burenruzie en op een dag, terwijl Gert met de buurman rond de tafel zat, is ze er met de advocaat vandoor gegaan. Op de keukentafel lag een briefje dat ze er even ‘tussenuit’ moest. Naar de Costa del Sol. Hij dacht dat het een bevlieging was en maakte zich niets eens zo heel veel zorgen. Ten onrechte, wist hij inmiddels. Als zijn duiven uitvliegen, komen ze altijd terug.

Maar zijn vrouw bleef weg.

‘Er is niet veel gebeurd,’ vertelde hij de duiven, terwijl hij de laptop onder in een zak met voer verstopte. ‘Sjoerd was chagrijnig, maar daar had ik weinig last van.’

Gert vulde de voederbakjes bij. Hij ververste het water, sneller dan normaal.

‘Ik ga eten,’ zei hij, terwijl hij een slok bier nam. ‘Ik heb honger.’

Hij kookte rijst met kip en kerrie. Zat met zijn bord op schoot voor de tv. Waste alles af en maakte zich wat koffie. Deed de gordijnen dicht en zette zijn computer aan.

Hij baalde ervan dat hij de vrouw niet goed bekeken had. Hij had voornamelijk haar angst gezien. Haar woede. Haar uiterlijk was hem ontgaan – ja, een blauw en strak gesneden mantelpak, blond haar en vrij kleine, slanke handen – en hij vroeg zich af of hij haar opnieuw zou herkennen.

Ze leek hem niet de minste. Een professor of professorsvrouw.

Terwijl de computer aan het opstarten was, liep hij naar de keuken om zich een kop koffie in te schenken. Daarna voerde hij het wachtwoord in – ‘Marjan’. Hij ging direct naar Google.

Zoekopdracht: ‘Professor Radboud Universiteit’. Google voegde er als vanzelf het woord ‘Nijmegen’ aan toe.

Zoekopdracht: ‘Afbeeldingen’.

De eerste rij foto’s bestond uit louter mannen.

Op de tweede rij stond vier keer dezelfde vrouw. Professor Roos Vonk. Daaronder, naast een portret van Albert Einstein, een tweede vrouw, die ook niet leek. Vervolgens eindeloos veel foto’s, die steeds vaker werden afgewisseld met willekeurige dia’s van lezingen. ‘Het uitdijend heelal.’ ‘Over staatshervorming.’

Gert probeerde niet te denken, bang dat iedere gedachte hem van zijn intuïtie en geheugen weg zou drijven. Dromerig, bijna ongeïnteresseerd, liet hij zijn blik over de foto’s glijden, helemaal tot beneden aan de galerij.

Zoekopdracht: ‘Meer resultaten’.

Tot hij de juiste foto vond.

Een klik op de muis bracht haar vergroot in beeld.

Naomi Schelling, associate professor at the Radboud University Nijmegen.

Meer informatie stond er niet, en meer had hij op dit moment niet nodig.

Haar gezicht alleen zei al zoveel.

Ze had, vond hij, verdrietige ogen en een wat strakgetrokken mond.

Een kleine, gouden ketting om een smalle hals. Haar kapsel oogde precies goed. Een, ongetwijfeld dure, coupe soleil. Al met al zag ze er chic uit. Misschien iets te chic voor haar leeftijd, waardoor ze wat stijf, afstandelijk overkwam. Gert kreeg de neiging om haar haren snel wat door elkaar te vegen. Hij probeerde zich voor te stellen hoe ze eruit zou zien als ze ontspannen was, maar kwam daar niet goed uit.

Ze was waarschijnlijk ergens achter in de dertig, een paar jonger dan hij dus, maar oogde tegelijkertijd ook ouder. Alsof ze meer had meegemaakt en ook meer waard was.

Heel traag en heel voorzichtig, alsof hij vijandelijk gebied betrad, typte hij haar naam in.

Een nieuwe zoekopdracht: Naomi Schelling.

Die gaf 270.000 resultaten in 0,66 seconden. Artikelen. Colleges. Interviews. Vermeldingen.

Ze bleek een natuurkundige – vrij belangrijk, veelbelovend – die haar tijd verdeelde tussen les geven en onderzoek.

Gert opende, vrij willekeurig, één van de artikelen die ze had geschreven. ‘De technical fix,’ door professor N. Schelling.

Ze had het over innovatie en techniek, over vooruitgang en over alle goede dingen die daaruit waren voortgekomen. Na een korte opsomming van belangrijke ontdekkingen in het verleden, van woningbouw en kunstmest, tot elektriciteit en penicilline, schreef ze een stuk over Benjamin Franklin. Dat was een staatsman. Filosoof. Eén van de stamvaders van het moderne Amerika.

‘Zijn portret,’ las Gert, ‘staat op alle honderd dollarbiljetten. En dit is wat hij in het jaar 1780, meer dan tweehonderd jaar geleden, heeft gezegd:

“Het is onvoorstelbaar tot op welke hoogte de mens over duizend jaar de natuur zal beheersen. Misschien leren we wel hoe we zware vrachten van hun gewicht kunnen ontdoen om ze eenvoudig te vervoeren. De landbouw heeft misschien minder mankracht nodig en levert misschien wel tweemaal zo grote oogsten op. Alle ziekten kunnen mogelijk worden voorkomen of genezen, zelfs die van ouderdom, en onze levensduur kan naar eigen goeddunken oneindig worden verlengd.”

Benjamin Franklin had een droom. Een visie. Hij voorzag als geen ander hoeveel je met techniek kunt bereiken. Hoe je problemen kunt oplossen. Het wereldvoedselprobleem. Gezondheid. Logistiek.

Het is goed daar af en toe bij stil te staan. Het geloof in vooruitgang zit diep in ieder mens ingebakken, van puber tot bejaarde, van stratenmaker tot minister. De drang tot vooruitgang zit in onze genen. De geschiedenis laat zich duiden als één groot testimonium van haar onomkeerbaarheid. En iedereen heeft er ervaring mee.’

Het was een lang artikel en Gert las het helemaal.

Er stond niets in dat haar angst verklaren kon. Geen clou die hem inzicht gaf in de laptop die in zijn schuur, tussen het duivenvoer, verborgen was. Geen controverse. Geen conflict.

Geen verklaring voor haar trieste oogopslag.

Die nacht had hij een mooie droom, die tot zijn verbazing niet over Naomi Schelling of de laptop ging.

Hij rende in zijn tuin de duiven achterna, niet eens hard maar in een kalme looppas, en liet zich voorover glijden, alsof hij zich op zijn buik op een slee liet zakken om daarmee een besneeuwde berghelling af te gaan. Hij gleed moeiteloos de lucht in, als een zweefvliegtuig. Een luchtballon die als vanzelf aan hoogte won. Even was hij bang dat hij omlaag zou vallen, maar de duiven vreesden niets en langzaam groeide zijn vertrouwen. Met een kalme vleugelslag vloog hij verder tot hij boven de wijngaarden in Frankrijk was, boven de Rhône, boven de Ardennen. De dorpjes beneden hem leken op Madurodam. De kerkhoven bloemrijk, de markten kleurrijk en vol leven, de tuinen vol met kinderlijk plezier. Hij hoorde kinderstemmen en gelach. Links, in de verte, het blaffen van een hond en verder voor zich de auto’s op een snelweg.

Zijn vleugels, tussen de schouderbladen op zijn rug, kon hij niet zien. Hij probeerde iets naar links te zwenken, maar dat lukte niet. Geen punt; de bossen voor hem vroegen aandacht. De bomen groen en goud, de heuvels glooiend tot ver voorbij de horizon. In het midden stond een Eiffeltoren, daarnaast, tussen een groep reusachtig grote eiken, stond een Colosseum. Er schoot een schaduw uit omhoog. Een havik die de duiven onmiddellijk tot onrust dreef. De vogels sloten zich aaneen, dicht boven, naast en onder hem, en voerden het ritme van hun vleugelslag nog verder op. Op en neer, tik en tak, als hoge hakken op een pas gedweilde vloer.

En later, voorbij het bos, toen de droom al op zijn einde liep, volgden ze een rivier, een zilver lijntje in het landschap dat fel, bijna verblindend, glinsterde in het strijklicht van de zon die net op dat moment door de gordijnen scheen.

Gert wreef zich de slaap uit zijn ogen en sjokte naar de badkamer. De droom liep met hem mee.

Wanneer had hij voor het laatst gedroomd dat hij kon vliegen? Voor zijn scheiding in ieder geval. Marjan had naast hem liggen slapen.

Hij kon zich niet herinneren waarom en wanneer hij dat vergeten was. Het gevoel. De vrijheid. De ernst van het vliegen.

Terwijl hij zijn tanden poetste, vroeg hij zich af hoeveel hij in de loop der jaren ongemerkt kwijtgeraakt was. Hoeveel hij niet meer wist. Hoe vaak hij nog zou kunnen vliegen.

Hij liep naar buiten en trof daar de professor aan. Voor hem, bij het schuurtje. Het was pas half zeven.

Gert schrok, maar verborg zijn verbazing. Hij keek haar aan en zweeg. Ze zag er miezerig uit. Koud en moe. Een beetje vies. Hij vroeg zich af hoe lang ze daar al stond en wat ze van hem wilde.

Wat kun je in zo’n situatie zeggen?

Er hing een ongemakkelijke stilte.

‘De duiven,’ wees hij, na een tijdje. ‘Ze moeten eten hebben.’

Ze knikte, alsof ze dat wel logisch vond en keek toe hoe hij voer in de bakjes schudde.

Alsof het heel normaal was dat ze elkaar hier tegenkwamen. Zonder groet en zonder vragen.

Geen verklaring in de ochtendstond.

Hij aarzelde.

‘Waarom komt u niet even binnen? Een boterham misschien? Of om uzelf wat op te knappen?’

‘Graag,’ zei ze. ‘Ik heb vannacht in de auto geslapen. Ik zou graag even gebruik maken van je toilet, als dat goed is.’

Hij liep voor haar uit, de keuken in. Wees haar de gang naar de wc.

Daarna terug, de keuken in, om een pot sterke koffie te zetten. Om eieren te koken. Tafel te dekken.

‘Het ontbijt is over tien minuten klaar,’ zei hij toen ze weer binnenkwam. Zijn stem iets hoger dan normaal. De spanning strak onder zijn huid.

‘Waarom gaat u niet even douchen? De badkamer is boven, gewoon de trap op en rechtdoor.’

Hij dacht aan Sjoerd. Zou die hem geloven, als hij vertelde wie er nu onder zijn douche stond?

Echt.

Naakt.

Hier boven, in zijn huis.

Hij moest er om lachen, stilletjes en in zichzelf.

Ze had dezelfde kleren aan – natte haren, haar hals een beetje rood nog, van het warme water – en ging bij hem aan tafel zitten.

Zwijgend liet ze zich door hem bedienen. Strooide zelf wat zout en peper op het ei.

Ze schudde haar hoofd toen hij vroeg of ze iets in de koffie wilde.

Buiten zong een merel. Een lied van pure poëzie.

Ze vroeg of hij de laptop had.

Hij knikte.

‘Waar?’

Hij vroeg zich af of ze te vertrouwen was.

Ze leek hem wel oké, maar bij Marjan had hij zich ook vergist.

De manier waarop ze het gekookte ei at, schiep vertrouwen. Hoe ze het lepeltje in haar hand hield. Hoe ze haar elleboog vouwde. Haar hand naar haar mond. En terug, naar tafel.

Daar zat niets verkeerds in.

Maar wat was er met die laptop? Hoe wist zij wie hij was? Hoe wist zij waar hij woonde?

‘Ik weet niet wie u bent,’ zei hij. ‘Misschien moet u me eerst vertellen wat er aan de hand is.’

Hij schonk haar een glas versgeperste sinaasappelsap in.

En luisterde, zoals men dat van hem verwachten kon.

‘Begin maar bij vannacht,’ zei Gert. ‘U zei dat u in uw auto sliep. Waarom bent u niet gewoon naar huis gegaan?’

De professor keek hem aan.

‘Ik zit met een probleem,’ vertelde ze. ‘Het heeft te maken met mijn werk.’

‘Met de colleges?’

‘Nee,’ zei ze.

Gert bleef geduldig wachten tot ze door zou praten, maar de professor vond kennelijk dat ze genoeg had gezegd. Ze concentreerde zich op de boterhammen. Kopjes thee. Koffie.

‘Waarmee dan?’

‘Gewoon. Mijn werk.’

Maar goed; zij wilde iets van hem. Niet andersom. Hij had de laptop en dus had ze hem nodig.

Het duurde even voor ze hem vertelde dat ze, naast haar werk op de universiteit, ook voor een paar dagen per week bij een researchinstituut zat. TOI. Technisch Onderzoek en Innovatie. Daar had ze een belangrijke ontdekking gedaan. Een doorbraak in haar werk.

‘En gisteravond zat ik in de auto. Toen belde Esther. Het was al laat, misschien een uur of twaalf, half één. Ze zei dat ik beter niet naar huis kon gaan.’

‘Wie is Esther?’

‘Een vriendin. Een collega van mijn werk. Esther werkt, net als ik, bij TOI, maar dan bij vervoer. Haar team doet onderzoek naar de mogelijkheden van zelfrijdende auto’s. Ze is getrouwd.’

En weer liet ze een stilte vallen.

Gert reikte haar het brood aan.

Dit was de eerste keer, besefte hij, dat hij hier ’s ochtends met een vrouw ontbeet waar hij niet mee had geslapen. Niet dat hier vaak een vrouw kwam. Maaike, van de kantine, was vorig jaar twee keer gebleven. En daarvoor nog iemand via Tinder, op aandringen van Sjoerd. Maar dat was geen succes geworden. Daar was hij misschien te oud voor. Te verlegen. Niet geschikt.

Met professor Schelling was het anders. Ze dronken sinaasappelsap, om maar wat te noemen. En de koffie smaakte extra goed.

Hij stelde zich voor hoe het zou zijn als ze elkaar onder andere omstandigheden hadden ontmoet. Als ze samen zouden ontbijten in Parijs. Op een balkon, op de eerste verdieping van een hotelletje in het centrum.

‘Het spijt me dat ik je zo vroeg gestoord heb,’ zei de professor. ‘Als je me de laptop geeft, laat ik je weer met rust.’

‘U stoort me niet,’ zei Gert.

‘Het is fijn dat ik me even kon opknappen. En het ontbijt ...’

Ze wees vaagjes naar het eten dat op tafel stond.

‘Ik heb vannacht op mijn mobieltje naar je adres gezocht. Eerst op de website van de universiteit, maar daar stond het niet op. Wel hoe je heette, bij een foto in het smoelenboek, onder technische dienst. Toen heb ik je naam gegoogled. Ik las dat je secretaris bent, van de duivenvereniging. Anders had ik je nooit gevonden.’

Gert knikte.

‘Tja,’ zei hij.

Ze liepen samen naar de schuur.

Hij viste de laptop uit het duivenvoer.

Hij wilde wel iets zeggen, het was alleen ... er gebeurde zoveel tegelijk. Gedachten. Bewegingen. Geluiden. Het zonlicht dat de schuur in scheen. De kruimel op haar onderlip, heel even maar, ze veegde hem al weg.

Zijn traagheid speelde hem zijn hele leven parten. Soms drong het pas uren later tot hem door wat iemand had gezegd.

Terwijl zij de straat op liep, dacht Gert aan alles wat niet doorging, in Parijs.

Aan de stoelen, daar, op het balkon.

Aan muziek die door de straten klonk.

Ze had een Tesla, zo’n dure, elektrische auto waar hij altijd al een keer in wilde rijden.

Rood. Gestroomlijnd. Onbetaalbaar.

Hij zag haar jurk in de lak van het portier.

Hij zag dat zij hem niet meer zag; in haar gedachten was ze al ver weg.

Hij dacht aan Sjoerd en aan zijn werk.

Aan de TL-buizen die hij vandaag vervangen moest.

Ze stapte in.

Ze stapte uit.

En even later zat ze weer bij hem aan tafel.

Het was een rommel in de kamer.

Normaal viel hem dat niet zo op, maar nu, met haar, kon hij er niet omheen.

‘Misschien vergis ik me,’ begon hij, terwijl hij snel de ontbijtspullen bijeen raapte en naar de keuken droeg. ‘U zegt dat u in de problemen zit, en ik ken u niet, nou ja niet echt, en ik wil best helpen, als ik kan, maar dan moet u me toch vertellen wat er aan de hand is.’

Ze zei dat ze geen hulp nodig had.

‘Als ik nog even hier kan zitten om wat bij te komen, is dat mooi. Het gaat zo wel weer.’

Ze zei het zonder overtuiging.

‘Ik wil gewoon wat afstand nemen,’ zei ze. ‘Tot ik weet wat ik moet doen.’

‘Dat snap ik wel,’ zei Gert.

Afstand nemen was één van de dingen waar hij vrij goed in was. Dat had hij afgekeken van zijn duiven. Die doen in feite niet veel anders dan afstand nemen en weer terugkomen. Steeds weer weg en steeds weer terug. Naar huis. Naar de voerbak. Naar de dakgoot.

‘Soms moet je weggaan, om jezelf te vinden,’ zei hij. Dat was dom. De professor was hier niet omdat ze naar zichzelf op zoek was. Ze zat gewoon diep in de shit.

‘Hoe zit het met die laptop?’ vroeg hij.

‘Die willen ze hebben.’

‘Oké,’ zei hij. ‘Die indruk had ik al. En weet u ook waarom?’

‘Ze willen informatie ... mijn algoritme, dat hier in de laptop staat.’

‘Wie willen dat?’

‘De militairen ... de overheid. En nu ook de politie.’

‘Waarom?’

‘Ze zoeken me. Ze vallen me lastig.’

En opeens besefte Gert dat het hem niet kon schelen wat er aan de hand was.

Waarom zou hij zich druk maken om de problemen van een ander? Zeker als die ander hem duidelijk niet wilde vertellen wat en hoe.

Hij plofte neer in één van de stoelen die aan de tafel stonden.

‘Ik heb nog nooit een professor op bezoek gehad,’ zei hij. ‘Ik ben wel eens bij een professor op bezoek geweest. Bij hem thuis. Omdat ik een klusje had. Maar dit is natuurlijk anders.’

‘Je meent het,’ zei ze, met iets dat op een glimlach leek.

Ze was moe, maar ongebroken.

Onaanraakbaar, binnen handbereik.

Hij wilde haar graag goed bekijken, maar was daar te verlegen voor. Het bleef bij een snelle blik haar kant op, een flits van haar gezicht, voor hij weer naar buiten keek. Naar de duiven en de tuin.

Gelukkig was de professor, op haar manier, ook heel onzeker. Ze wist niet of ze weg moest gaan, of blijven. Of ze moest praten of zwijgen. Ze had hulp nodig, dat was duidelijk, maar ze was niet gewend daar om te vragen.

Af en toe, bij vlagen, viel ze uit.

‘Die jongens waren dom,’ zei ze dan. Fel, niet tegen hem, maar puur tegen zichzelf.

‘Het waren domme jongens, punks, nauwelijks volwassen, die rare regels volgden. Ze stonden bij me voor de deur, maar wisten niet waar ze mee bezig waren.’

En daarna zweeg ze weer.

Het was duidelijk dat ze met de situatie in haar maag zat. Ze werd gezocht. Ze had iets fout gedaan. Want die jongens waren militairen, die in opdracht kwamen. Met een reden. Zomaar ervandoor gaan wordt dan niet gewaardeerd.

‘Ze leiden me alleen maar af,’ zei de professor. ‘Dat kan niet. Mijn werk is te belangrijk.’

Wanneer zij praatte, kon hij kijken. Ze had een lieve neus (hij kon niet anders zeggen), die haar gezicht iets ongedwongens gaf. Haar lippen waren keurig opgemaakt. En haar ogen ...

Ze zag eruit als een model, als een actrice in een film.

En ze zat bij hem in huis.

Hij bedacht dat hij zo naar zijn werk moest.

Dat hij wel gek zou zijn, als hij dat nu zou doen.

2

De auto stond ongebruikt in een garagebox, achter op het erf bij het verzorgingshuis. Gerts moeder was slechtziend en voor zijn vader ging het verkeer inmiddels veel te snel. Toch konden ze het niet over hun hart verkrijgen om de auto te verkopen. Dat was hen te definitief.

Het was een oude Volkswagen Polo – donkerblauw, goed onderhouden – en de tank zat halfvol. Aan het achteruitkijkspiegeltje had zich een spin genesteld. Het web reikte tot het plafond en de oude planken aan de muur, waardoor ook de auto iets van zijn zelfstandigheid verloren had. De muur, de plank, de auto met de spin, ze vormden een samenhangend beeld van overbodigheid, dat zijn ouders somber stemde en maakte dat ze de garagebox zoveel mogelijk meden.

Gert wachtte tot het lunchtijd was, voor hij ernaartoe liep. De bewoners zaten in de eetzaal; de kans dat iemand zijn kant op keek was minimaal. Hij opende de garagebox, veegde de auto schoon, startte de motor en reed de Polo voorzichtig achteruit. Naar buiten.

Hij opende het raampje en zwaaide naar de straat. Daar kwam de Tesla, die in één beweging de garagebox in reed. De professor stapte uit. Gert sloot de garagebox af. Zwijgend. Allebei.

Ze reden rustig, onopvallend, langs de lege ramen van het huis. Daarna rechtsaf, de weg op, naar het centrum. De professor, naast hem in de auto met de laptop op haar schoot, keek zwijgend voor zich uit.

‘Twee criminelen op de vlucht,’ lachte Gert, opgelucht dat alles was gelukt. ‘Net als Bonnie en Clyde. Thelma en Louise. Een dagje uit, op het verkeerde pad.’

Sinds zijn scheiding, keek hij vaak naar politieseries op tv – soms uren achtereen – en daar had hij allemaal weetjes opgedaan, die hij nu goed kon gebruiken.

Als de politie haar zocht, wist hij, dan zullen ze haar huis goed in de gaten houden. Misschien schaduwen ze zelfs enkele van haar vrienden.

‘Ze kunnen je mobieltje peilen, kijken wanneer en vanaf welke plek je op internet gaat. En als je in je auto rijdt, hebben ze je zeker snel gevonden. Want overal staan camera’s.’

Professor Schelling had geen zin in dat soort praat, maar Gert bleef doorgaan.

‘Je wilt een beetje uit hun zicht blijven. Maar zoiets kun je niet ‘een beetje’ doen. Als je niet wil dat ze je vinden, moet je helemaal uit zicht zijn. Op alle vlakken. Zonder fouten. Anders kunt u zich net zo goed meteen melden op het bureau.’

Hij vertelde haar dat alle nummerborden op de snelweg volautomatisch werden gescand.

‘Niet alleen op snelwegen, maar ook bij verkeerscamera’s in steden, bij bruggen en bedrijventerreinen. Als een kenteken als verdacht wordt opgegeven, en je passeert één van die camera’s, dan gaan er meteen allemaal computers piepen. Dan weten ze waar je bent, hoe hard je rijdt, welke kant je opgaat, en vaak, als er camerabeelden bij zijn, kunnen ze ook nog zien of je zelf in de auto zit en wie er bij je zit.’

Het was een spel voor hem. Een avontuur. Hij had een koekjestrommel meegenomen, om hun mobieltjes in te stoppen, zodat deze niet konden worden gepeild.

Ze reden de Oranjesingel op.

Hij wees naar de camera, rechts bij het stoplicht.

‘Zie!’

Naomi Schelling kon er niet om lachen.

Het zat haar dwars dat ze, als een soort misdadiger, op de vlucht moest slaan.

En het feit dat ze met Gert opgescheept zat – een man die ze niet kende en ook niet wilde kennen, die enkel op haar pad was gekomen omdat hij toevallig voor haar in de gang stond, toen ze de laptop kwijt moest – maakte het er niet beter op.

‘Ik ben geen crimineel,’ zei ze. ‘Ik heb niets verkeerds gedaan.’

‘Ja, ja,’ zei Gert. Hij was niet overtuigd, maar het maakte hem niets uit.

‘Nee, echt. Het is niet dat ik, door te vluchten, schuld beken ofzo. Ik heb niets verkeerd gedaan.’

Ze was geïrriteerd en bleef maar herhalen dat ze niet voor deze situatie had gekozen en er zeker geen plezier in had.

Toch had ze zelf gevraagd of ze hem in kon huren. Als chauffeur. Voor één dag, om haar op weg te helpen, naar een plek waar zij de ruimte had om te bedenken wat ze nu moest doen.

‘Dat kan wel,’ had hij ingestemd.

Hij kluste regelmatig bij voor professoren. Hij onderhield de tuin van de rector en had wel eens de oude caravan van één van de docenten opgehaald toen deze onverwacht van zijn vakantieadres naar huis gevlogen was.

‘Een auto met chauffeur.’

Ze had geholpen met de afwas.

Daarna snel de ramen dicht, de deur op slot en een briefje bij de buurman door de brievenbus. Tim, ik ben weer even weg. Doe jij de duiven? Dank je wel!

Bij het Keizer Karelplein vroeg Gert waar ze naartoe wilde gaan.

Rechtsaf, richting Grave?

Of een afslag verder, misschien, richting Groesbeek, Malden, Limburg?

Ze haalde haar schouders op. Voorlopig kwam ze weinig verder dan de gedachte er even tussenuit te gaan. Misschien kon ze naar vrienden. Ergens. Waar precies maakte niet uit.

‘Ik moet toch ergens heen,’ zei Gert. ‘Zeg het maar.’

Hij draaide één, twee rondjes om het plein en reed vervolgens, toen ze nog steeds niets had gezegd, onder het station door, westwaarts, richting Beuningen. Naar het land van Maas en Waal. Het leek hem goed de snelwegen te mijden en verder was elke weg gelijk.

‘Denk je dat iemand ons bij het verzorgingshuis gezien heeft?’ vroeg ze.

‘Nee,’ zei hij. ‘Iedereen zat aan de voorkant.’

‘Mijn auto valt natuurlijk wel een beetje op. Zeker daar.’

‘Oude mensen weten niet hoe duur een Tesla is.’

‘En je werk?’

‘Ik heb me ziek gemeld.’

Hij reed een half uur over de dijk en besloot de auto vol te tanken bij een klein benzinestation in een dorpje zonder naam.

Daarna een korte stop in een rustig café.

Het bleek een oubollig kroegje, zoals die in zoveel dorpjes nog te vinden zijn, met gehaakte kleedjes op ronde tafels en een rij bestofte lampen aan de muur. De eigenaresse, een jonge vrouw met een vermoeide blik en glanzende, gitzwarte haren, was aan het stofzuigen.

Ze kregen lauwe koffie met een koekje. De radio stond aan en Schelling keek zwijgend voor zich uit.

Gert zag dat de eigenaresse naar hen stond te kijken, terwijl ze met haar schoonmaak bezig was. Hij glimlachte haar kant op. Ze zagen er vast ongebruikelijk uit – een stadse vrouw en een dorpse man; geen familie, maar ook geen relatie – maar de vrouw had zich al weggedraaid. De vloer moest schoon en verder ging het haar niet aan.

Uit de keuken klonk een tweede radio. En een licht gerinkel, dat verraadde dat iemand daar met glazen bezig was.

‘Of niet,’ zei Gert.

De professor keek hem vragend aan.

‘Het hoeft niet,’ zei hij. ‘Je hoeft me niets te zeggen.’

Hij nam een slok koffie en liet zich opzichtig achterover zakken.

‘Ik zit goed. En mij maakt het niet uit.’

‘Mooi,’ zei de professor. ‘Goed dat ik dat weet.’