1 Meike

Mei 1361

Het ging allemaal zo snel!

Er was geschreeuw en een gil ergens op de weg achter haar. Meike deed een poging zich om te draaien om te kunnen zien wat er aan de hand was. Met het zware juk op haar schouders, waaraan aan beide uiteinden een emmer vol vers water hing, ging dat maar langzaam. Op het moment dat ze haar gezicht richting het geluid kon wenden, was er meteen een zwart gevaarte voor haar verschenen en trilde de grond onder dreunende paardenhoeven.

‘Ja! Uit de weg! Uit de weg!’ schreeuwde een mannenstem.

Voor ze wist wat er gebeurde, stak de ruiter zijn been naar voren en haalde uit. Hij stootte Meike met enorme kracht tegen haar schouder. Ze smakte zijwaarts tegen de grond; de achterbenen van het paard ontweken haar net. Het juk viel van haar schouders en de houten emmers stuiterden over de straat. Het water spatte alle kanten op. Ook over Meike heen. Ze zag hoe de ruiter omkeek, zonder vaart te minderen. Hij en zijn twee metgezellen, eveneens te paard en met hetzelfde tempo, verdwenen bulderend van het lachen uit het zicht.

Een paar tellen lag Meike onbeweeglijk op de harde grond, terwijl ze probeerde zich een beeld te vormen van wat haar zojuist was overkomen. Toen kwam de pijn. Haar hoofd, haar pols... Het brandde, die pols. Ze greep ernaar en stootte een kreet uit. Toegesnelde omstanders bogen zich over haar heen.

‘Och, Meike! Gaat het? Wat een schoft!’

‘Meisje toch! Heb je je zeer gedaan? Kun je staan?’

Iemand pakte behulpzaam de lege emmers op en legde ze samen met het juk bij Meike neer. Het meisje ging moeizaam rechtop zitten en wreef met haar goede hand over haar achterhoofd. De pols van haar andere hand werd al dik en rood.

Ze streek over haar kleren. Die waren nat, maar gelukkig nog heel. Dat zou mama er net niet bij kunnen hebben, om ook nog eens verstelwerk te moeten doen. Ze bekeek de emmers. Ook die leken nog heel. Of wacht: in de ene zat een barst van de bodem tot de rand. Die schade viel mee. Papa zou dat wel kunnen maken.

‘Probeer eens of je kunt staan.’

Een man die achter Meike stond, pakte haar onder haar oksels en trok haar voorzichtig omhoog.

Haar knie brandde ook. Meike tilde haar zware rok een eindje op. Er zat een behoorlijke schaafwond. Nou ja, die zou wel weer helen. Ze greep weer naar haar pols, die klopte alsof haar hart zich daarheen verplaatst had. Er sprongen tranen in haar ogen van de pijn.

‘Kom Meike, ik breng je wel even naar huis.’ De man die haar overeind had geholpen, Sieger, pakte het juk en de emmers in zijn linkerhand en sloeg zijn vrije arm om Meike heen.

Sieger was de buurman van Meike. Hij was leerlooier. Een aardige vent. Alleen jammer van de stank die altijd om hem heen hing. Hij kreeg de geur van de ranzige vloeistoffen, waarmee hij de huiden moest bewerken om mooi soepel leer te krijgen, niet meer van zich afgewassen. Maar er zat ook wel weer een voordeel aan dat Sieger naast hen woonde: hij probeerde de stank te compenseren met af en toe een cadeautje voor zijn buren. Zo had hij Meike drie weken geleden prachtige leren schoentjes gegeven. Omdat haar vader, Tiemen, hem verteld had dat het de dag was dat Meike geboren was, nu vijftien jaar geleden. Die schoentjes kostten vast een fortuin! Ze wist zeker dat ze die nooit had gekregen als ze geen buren waren geweest. Ze keek even naar haar voeten en ondanks alles golfde er een geluksmomentje door haar heen bij het zien van haar onbeschadigde nieuwe slofjes.

‘Ada!’ Sieger begon een paar meter voor het huis waar Meike woonde, te roepen tegen de dichte deur. Nog steeds ondersteunde hij Meike, die druipend meehinkte. ‘Ada, kom je dochter even helpen!’

De deur kraakte open en een vrouw met donker haar en even donkere ogen verscheen. Bij het zien van Meike smeet ze haar tol met te spinnen schapenwol neer op een kruk bij de deur en stak geschrokken haar armen uit naar haar oudste dochter. ‘Meike! Och, wat is er gebeurd?’

‘Ik had een ontmoeting met een heer,’ kreunde Meike.

Ada keek vragend naar Sieger. Die had een norse uitdrukking op zijn anders altijd joviale gezicht. ‘Het was ridder Zweder. Hij trapte Meike onderuit toen ze niet snel genoeg voor hem aan de kant ging. Ik denk dat ze haar pols heeft verstuikt. En ze heeft een gat in haar hoofd.’

Een gat? dacht Meike verrast. Ze voelde met een paar vingers van haar goede hand op de pijnlijke plek op haar hoofd. Krijg nou wat! Daar zat een kleverig goedje. Ze keek naar het rood aan haar vingertoppen. Haar pols deed zo’n pijn, dat ze haar hoofd blijkbaar niet voelde.

‘Het is geen grote wond hoor,’ stelde Sieger Ada en Meike gerust, toen hij Ada wit weg zag trekken. ‘Dat hoofd komt wel weer in orde. Maar ik denk dat Meike wel even rustig aan moet doen, anders komt het met die pols niet goed.’

Ada pakte de hand van Meike en bewoog die voorzichtig heen en weer. Meike hield met kracht haar tanden op elkaar om het niet uit te schreeuwen.

‘Als hij maar niet gebroken is,’ zei Ada ongerust. ‘Tiemen moet hem spalken. Dat zal sowieso goed zijn. Ben je op je hand gevallen?’

‘Ja, ik wilde me opvangen. Maar door het gewicht van de volle emmers ging ik harder naar de grond dan ik verwacht had.’

‘Och, het water!’ schrok Ada nu. ‘Zit er nog wat in de emmers?’

‘Ja, een scheur,’ bromde Meike.

Sieger grinnikte. ‘Die Zweder krijgt in elk geval je humor niet kapot.’

Ada’s gezicht kreeg een harde uitdrukking. ‘Lach niet, Sieger. Ik heb wél water nodig zo meteen. Zou je nog een keer naar de beek kunnen gaan, Meike? En als dat te ver is, haal je het water ditmaal maar uit de brede sloot.’

Meike keek haar moeder een beetje boos aan. ‘Naar de beek? Met deze pols? Nee, dat gaat niet lukken, mam. Het spijt me.’ Aan de toon te horen speet het haar helemaal niet. ‘Kun je Teun niet even sturen? Waar is die eigenlijk?’

Teun was het broertje van Meike. Natuurlijk kon ze wel raden waar hij was: die hielp zijn vader met zijn werk. Meikes vader was timmerman. Teun was met zijn elf jaar een prima leerling voor het vak. Na jaren onbelangrijke klusjes te hebben gedaan, leerde hij nu het echte werk in de werkplaats achter het huis.

‘Nou goed, dat moet dan maar voor een keer,’ stemde Ada in. Ze stond op om Teun te halen.

‘Mam, het is wel echt waar: er zit een scheur in de ene emmer. Die andere is wel goed,’ liet ze er snel op volgen, toen ze zag dat haar moeder een wanhopig gezicht trok.

‘Ik heb wel een emmer te leen,’ suste Sieger. ‘Hij is iets kleiner dan die van jullie, maar als je het water goed verdeelt over de twee emmers is het niet lastig om ermee te lopen.’

Meike hinkte voorzichtig naar binnen en liet zich op de kruk zakken. Bijna boven op de spintol met wol. Sieger, die haar was gevolgd, kon de tol nog net op tijd wegtrekken.

‘Dank je wel, Sieger.’ Meike sprak zo zacht, dat het bijna fluisteren werd. Ze deed haar ogen dicht. ‘Ik moest even gaan zitten. Ik voel me opeens zo raar in mijn hoofd.’

‘Dat is ook niet zo gek, Meike. Je hebt een enorme smak gemaakt.’ Sieger legde even zijn hand op Meikes haar. ‘Je moeder bedoelt het niet verkeerd, maar die zit nu wel in een lastige situatie, met je kleine zusje die nog aan haar rokken hangt. Ze kan moeilijk zélf de komende tijd het water gaan halen. Maar jij moet het ook niet gaan doen. Laat ik het niet merken.’

Meike opende haar ogen op een kiertje om naar hem te kijken. Sieger gaf haar een bemoedigende knipoog.

‘Als je je pols nu niet een poosje ontziet, kun je hem misschien nooit meer goed gebruiken en heb je de rest van je leven spijt. Ik denk dat Teun best een paar weken voor jou het water kan halen.’

‘Een paar wéken?’ schoot Meike uit.

‘Ja, ik denk dat het wel een paar weken duurt voor je pootje weer een beetje genezen is. Maar hoe meer rust je hem geeft, hoe eerder hij heelt.’

Meike zuchtte eens diep en steunde haar zoemende hoofd achterover tegen de muur.

‘Beloof je me dat?’

‘Wat?’

‘Dat je hem rust geeft.’

‘Beloofd,’ antwoordde Meike, en ze sloot haar ogen weer.

Die avond zaten ze rond de vuurplaats in het eenvoudige huisje. Haar ouders Ada en Tiemen, haar broertje Teun en Meike zelf. Boven de vlammen hing aan een dikke ketting een metalen ketel, met daarin de avondmaaltijd. Het eten was al warm en gaar, maar Ada liet het vuur nog even branden. Hoewel het al eind mei was, was het kil de laatste dagen. Vorige week had het zelfs nog een keer gevroren, ’s nachts.

Ada schepte de groentebrij in houten kommen. Iedereen in het gezin kreeg hier een eigen kom. Dat was vrij ongewoon: de meeste mensen van hun stand aten met z’n allen uit de pan zelf. Maar ja: je bent nou eenmaal timmerman, of je bent het niet, zei Tiemen steevast. Het was voor hem een erezaak om zijn gezin uit houten kommen te laten eten.

Kleine Margje, Meikes zusje van drie, had eerder op de avond al gegeten en lag inmiddels op bed. Ze sliep in een sober houten ledikantje dat Tiemen gemaakt had. Het was het enige ledikant in huis en zou binnenkort te klein zijn voor de peuter. Vanaf dan zou Margje bij Meike onder de dekens slapen.

Meike zat op de met jute overtrokken strobaal die iedere nacht als haar bed diende. Voor de maaltijd had ze een uurtje gedommeld. Nu, om te kunnen eten, had ze zich met moeite rechtop gehesen. Met haar goede hand nam ze de kom aan die haar moeder haar aangaf. Zo goed als het ging, slurpte ze het eten naar binnen. Het smaakte haar maar matig.

Zodra ze die middag haar natte bovenkleding had uitgedaan, had ze het vestje aangetrokken waarin ze altijd sliep. Haar vader was gekomen en had bezorgd de pols bekeken. Hij had haar een pijnstillend drankje gegeven van wilgenschors en haar pols gespalkt. De spalk was een stuk gladgeschuurd hout dat door een vlaskoord op zijn plek gehouden werd, en zorgde dat haar pols geen enkele beweging meer kon maken. Het gewricht was nog steeds erg dik en rood en volgens Sieger zou dat wel een paar dagen zo blijven. Hij had haar beloofd dat alle kleuren nog wel voorbij zouden komen: blauw, groen en ten slotte geel. En als ze geluk had, kwam er misschien ook nog paars bij. Sieger had gelachen toen hij het zei, maar ze wist dat hij zich onder dat stoere masker zorgen maakte om haar. Sieger had een dochter gehad van dezelfde leeftijd als Meike. Dat meisje was na een korte ziekteperiode overleden toen ze dertien was. Misschien was hij daarom zo dol op Meike, omdat ze hem deed denken aan de dochter die er niet meer was.

Teun had water gehaald zonder te protesteren. Hij had wel heel hard gemopperd, maar niet op Meike. Hij foeterde op ridder Zweder van Voorst, die zijn zus zo bruut aan de kant had geschopt. Nu, tijdens het eten, had Meikes vader het over diezelfde ridder: de kasteelheer van de Stins, zoals het kasteel van Voorst genoemd werd. Het was een onderwerp dat normaal gesproken altijd vermeden werd.

Voorst was de naam van een gebied vlak bij Zwolle, aan de westkant van de stad. Een paar eeuwen eerder had zich daar een familie gevestigd, die de naam van het gebied aannam: het geslacht Van Voorst. Een familie die ernaar streefde heel snel heel rijk en belangrijk te worden. In het moeras, op een zandrug die De Konijnenbulten werd genoemd, bouwden ze hun eerste kasteel. Dat was nog een bescheiden gebouw van tufsteen geweest. De heren van Voorst hadden hun bezit en vermogen steeds verder uitgebreid door landerijen in te pikken van Zwolle en omgeving. Honderd jaar geleden was het eerste kasteel afgebroken en was een nieuwe, machtige burcht op dezelfde plek verrezen. Van massief steen. Daarom heette die de Stins.

‘Meike had wel dood kunnen wezen,’ bromde Tiemen. ‘Als ze onder het paard terecht was gekomen, was één klap van een hoef genoeg geweest en dan had ze het niet overleefd!’

Hij keek eens naar zijn dochter, die er met een kleur als vuur niet bepaald uitzag alsof ze bijna dood was. Maar dat weerhield hem niet van een fel betoog. ‘Die heren van Voorst doen maar waar ze zin in hebben. Hoe meer tegenslag ze krijgen, hoe wreder ze worden. En Zweder is het vechten nog lang niet moe. Ik hoorde van Sieger dat hij op het moment mot heeft met Eduard van Gelre, met Bronkhorst, en voor de zoveelste keer met zijn buren van Buckhorst bij Zalk. Dat is dan weer een geluk bij een ongeluk: zolang hij zich druk maakt om zijn adellijke vijanden heeft hij geen tijd om zich met Zwolle te bemoeien.’

‘Heeft Zweder nog broers?’ vroeg Teun. ‘Iedereen heeft het altijd over de héren van Voorst in plaats van de héér van Voorst.’ Teun probeerde in te schatten hoe groot de dreiging vanaf de Stins was.

‘Ik geloof het niet,’ antwoordde zijn vader. ‘Maar alle adel in de buurt is familie van elkaar. Het dichtstbij in kasteel Rechteren bij Dalfsen. Daar woont ridder Frederik van Heeckeren, die getrouwd is met Lutgardis van Voorst. Hij is een heel belangrijk man in Gelre en Overijssel, én Zweders beste vriend. Maar op de Stins van Voorst is maar één echte ridder van Voorst: Zweder zelf.’

‘Hij heeft wel zonen, toch?’ Ada’s stem klonk niet heel vast.

‘Zeker. Drie als ik me niet vergis. Maar die zijn nog zo klein. De oudste is een jaar of tien. Daar hebben we voorlopig weinig van te vrezen.’

‘Nou, dat is bijna net zo oud als ik, hoor,’ snoof Teun. ‘En ik ben ook al bijna een echte man!’

Om deze opmerking schoot iedereen in de lach. Zelfs Ada, al was het niet van harte.

Teun keek even beteuterd. Tiemen streek zijn zoon over zijn bol.

‘Zeker. Je hebt gelijk, jongen. We kunnen niet net doen of de volgende generatie er niet al staat. Zweder was zelf nog maar een peuter, toen zijn vader... Nou ja, je weet wel...’ Tiemen gluurde even vluchtig naar zijn vrouw. ‘En die is, toen hij eenmaal volwassen was, nog veel erger geworden dan zijn vader ooit is geweest. God behoede ons voor dat beest.’

Meike en Teun keken naar hun moeder. Altijd als ze herinnerd werd aan wat de vader van Zweder had gedaan, werd ze stil en verdrietig. Ook nu. Ze stond op en verzamelde de lege kommen.

‘Kom op, Teun, Meike: jullie gaan naar bed,’ zei ze afwezig.

‘Naar bed?’ antwoordde Teun schel. ‘Mam, het is zomer! Het is nog licht buiten. Ik heb nog helemaal geen slaap!’

‘Je gaat naar béd, Teun! De dag is gedaan. En Meike moet ook rusten. Dat is belangrijk.’

Vanaf het moment dat Meike door Sieger thuisgebracht was, had haar moeder maar weinig omgekeken naar haar oudste dochter. Meike had het gevoel dat haar verwondingen nu gebruikt werden om Teun op bed te krijgen. Hoe dan ook: het werkte. Teun slofte naar de hoek tegenover Meike. Daar lag zijn stromatras.

Zonder protest, maar met moeite kroop Meike ook onder de dekens. Ze verlangde naar een diepe slaap. Hoewel de pijn nog door haar lijf knalde, waren haar oogleden zwaar. Ze was doodmoe. Het hout van het huis kraakte door de wind, en de matras van Teun ritselde toen hij zich omdraaide. Tegelijkertijd klonk er gedempt snikken en een troostende stem. Haar moeder huilde.

Met dat geluid op de achtergrond viel Meike in slaap.

2 Geiten hoeden

De volgende ochtend werd Meike verstijfd wakker. Ze voelde iedere spier, ieder gewricht. Kreunend kwam ze overeind. Meteen herinnerde ze zich de gebeurtenis van gisteren. Haar rechterschouder en heup waren beurs. De harde grond had zijn sporen nagelaten. De hoofdpijn was gezakt en ondanks de gespalkte pols had ze heel goed geslapen. Nu ze wakker was, voelde ze hem weer in alle hevigheid. Ze stond moeizaam op en strompelde naar de lage kast waarop gewoonlijk al het eten werd voorbereid. Haar moeder kwam binnen door de deur van het achterhuis. Achter haar aan huppelde Margje.

‘Goeiemorgen,’ groette Ada. ‘Heb je een beetje kunnen slapen?’

Meike knikte, maar bracht meteen haar goede hand naar haar nek, die protesteerde tegen de beweging.

‘En jij?’

‘Ja hoor,’ antwoordde haar moeder net iets te luchtig.

Ada liep naar de hoek waar Teun nog op zijn buik op de matras lag te ronken. Ze porde hem in zijn zij. ‘Teun, wakker worden. Papa wacht al op je.’ Een antwoord wachtte ze niet af. Ze liep terug naar het lage meubel waar Meike tegenaan leunde. Van een plank achter een deurtje pakte ze een stenen boterpot en een jute zak, waar een half brood uit tevoorschijn kwam. Ze sneed er een plak af. Daarna schonk ze wat met water verdunde melk in een kommetje en legde daar het brood in. De kom was voor Margje, die hem blij met beide handjes aanpakte. De peuter ging in een hoekje op de grond zitten en begon met smaak te eten.

Terwijl Ada een tweede plak afsneed, foeterde ze tegen haar zoon dat het nu echt tijd was. Er kwam beweging in de hoek. Teun stond gapend en krabbend op, trok traag zijn tuniek aan en wandelde slaapdronken naar buiten.

Meikes moeder haalde de punt van haar mes door de pot met boter en smeerde een beetje vet uit over de afgesneden plak. Ze stak Meike de dikke homp brood toe.

‘Goed eten, des te eerder ben je beter,’ zei ze.

Meike pakte het eten dankbaar aan en zette meteen haar tanden erin.

‘Moet ik je helpen aankleden?’ vroeg Ada.

‘Het liefst zou ik zo weer mijn bed inkruipen,’ zuchtte Meike met volle mond.

‘Luiwammesen worden gemaakt, niet geboren.’ Haar moeder keek haar bestraffend aan. ‘Je moet zo snel mogelijk weer het normale dagritme aannemen.’

Zwijgend trok ze bij Meike het slaapvestje uit, terwijl Meike doorging met eten. Toen haar moeder de gespalkte arm in een mouw van haar tuniek hees, stokte het kauwen. Krampachtig hield Meike haar kaken op elkaar. Pijnscheuten knalden van haar pols tot haar schouder.

Op dat moment werd er op de buitendeur geklopt.

Voordat Ada bij de deur was, ging die al open. Sieger stak zijn hoofd om de hoek.

‘Een bijzonder goede morgen,’ groette hij opgewekt. ‘Hoe is het met je, Meike, na een nacht slapen?’

‘Goeiemorgen Sieger!’ De vrolijkheid van de buurman werkte aanstekelijk. Meike schonk hem een brede grijns, terwijl Ada nu haar andere arm door een mouw perste. ‘Het gaat wel. Toen ik wakker werd, deed mijn hele lijf pijn. Maar nu gaat het al wat beter.’

‘En je pols?’

‘Daar kan ik nog niets mee beginnen.’ Meike keek zuur naar de spalk aan haar onderarm en probeerde hem voorzichtig te draaien.

Terwijl Meike met haar goede hand op haar moeders schouder steunde, trok Ada haar de overrok aan, waarna ze die dichtknoopte bij haar middel.

Sieger ging op een kruk zitten en sloeg met beide handen op zijn knieën. Iets dat hij vaker deed als hij wat bedacht had.

‘Ik heb een klusje voor je, waar je die pols niet voor nodig hebt.’ Hij liet even een stilte vallen om zeker te weten dat zowel Ada als Meike alle aandacht voor hem had. ‘Ella, mijn vaste geitenhoedster, is ziek. En ik dacht zo: jij zou met een lam handje wél met de geiten op pad kunnen. Je zou mij er een groot plezier mee doen.’

Zoals zoveel mensen had Sieger niet slechts één baan. Als je het hele jaar door een inkomen wilde hebben, moest je handig zijn en je kansen spreiden. Sieger was behalve leerlooier ook geitenhoeder. De geiten gaven hem melk en vlees, en ook nog eens mooi en soepel leer. En dat leer werd beter van kwaliteit als de geiten gespierd waren. Daarvoor gingen ze dagelijks op pad. Het was Sieger niet ontgaan dat Meike Ella vaak verlangend had nagekeken.

Meikes ogen begonnen te stralen.

‘Echt? Voor hoelang?’

‘Dat weet ik niet: ik kan niet inschatten hoelang Ella ziek blijft. Maar ik denk dat ik voor haar nog wel ander werk heb als ze weer beter is. Dus zolang jouw pols nog moet genezen, mag jij mijn geiten hoeden.’

Meike keek vragend naar Ada. Zonder haar moeders toestemming zou het niet doorgaan.

‘Ik heb zelf nog genoeg klusjes voor Meike, Sieger. Ik kom om in het werk.’ Ada stond op en rommelde demonstratief met wat schalen en messen bij de etenskast. ‘Want vlas spinnen en weven zal voorlopig wel alleen op mij neerkomen.’

‘Het is maar voor een paar weken, Ada,’ suste Sieger. ‘En wees blij. Met geiten hoeden verdient ze nog een paar cent. En wat moet je anders met zo’n meid die de hele dag bij de deur zit? Want denk erom dat je haar niet stiekem aan het zware werk zet!’

Ada snoof even, maar knikte toen. ‘Goed,’ zei ze kort.

‘Mooi. Geregeld.’ Sieger kwam overeind van de kruk. Hij gaf Meike een knipoog. Die stond te glimmen als de boter die ze op haar brood had.

‘Zal ik meteen gaan?’ vroeg ze gretig.

‘Zo,’ lachte Sieger, ‘je hebt er zin in! Nee, vandaag moet je echt nog even rusten. Ik doe het deze keer zelf. Maar morgen, als je je goed voelt, mag je gaan.’

Meike zuchtte een beetje teleurgesteld.

‘Denk niet alleen aan je pols, maar ook aan dat koppie van je,’ glimlachte Sieger. ‘Het bloed is nog maar nauwelijks opgedroogd. Ooit zul je me dankbaar zijn. Morgen is vroeg genoeg.’ Hij wierp nog een waarschuwende blik op Ada en verliet het huis.

De zon piepte nog maar net boven de bomen uit, toen Meike uit haar bed stapte. Ze opende de buitendeur en snoof de heerlijke frisse ochtendlucht op. Vandaag was het zover! Ze zou de hele dag van huis zijn. Weg van haar moeders bevelen. Met de geiten de hei op en lekker zwerven over de Zwolse landerijen. En daar zou ze ook nog wat centen mee verdienen! Ze stopte drie gekookte eieren in haar rokzak en haalde zo goed als het ging een kam door haar bruine, weerbarstige haardos. Normaal gesproken zou ze ook een dikke vlecht in haar haar maken, maar dat ging nu niet met die vervelende pols. En ze was niet van plan het haar moeder te vragen.

‘Je gaat toch niet met losse haren weg, hè?’ Het was of Ada, die met kleine Margje op de arm achter haar stond, haar dochters gedachten had gelezen. ‘Zet dan in elk geval een kapje op. Je lijkt wel een wilde.’

Gedwee liet Meike toe dat haar moeder een soort muts op haar haren plantte. Met twee haarspelden werd het kapje verankerd aan Meikes koppig kronkelende lokken.

‘Zo,’ knikte Ada tevreden, ‘nu ben je een keurig meisje. Je weet maar nooit wie je tegenkomt.’

Zodra Meike met de geiten op pad was, voelde ze zich vrij. Bij de bocht in de weg over de eerste brug draaide ze zich half om en wuifde naar Sieger, die haar, zoals ze al wel verwacht had, stond na te kijken.

Ze ging met de kudde dwars door de stad. Van de noordoostelijke Diezerpoort naar de Kamperpoort in het westen. Natuurlijk had ze ook buitenom kunnen gaan, maar ze genoot van de bedrijvigheid in de stad. Het touwslaan op straat, de warme geur die haar tegemoetkwam uit de steeg van de kuiperij, waar de tonnen met teer werden ingesmeerd, de buitenlandse handelaren in vreemde kledij, de manden met spartelende vis die op de kades stonden... Er was altijd zoveel te zien! Bovendien kon ze zo een heel stuk afsnijden.

Het was een marktdag. Op het kerkplein stonden kramen met producten uit verre streken. Meike rekte haar hals om te kunnen zien wat er allemaal te koop was. Er waren minder kramen dan de keer hiervoor. En toen was het al minder dan de keer daarvoor. De kooplui vermeden Zwolle steeds vaker. De wegen rondom de stad waren niet veilig.

Een kraam met allemaal kleine potjes en een weegschaaltje trok Meikes aandacht. Daar werden kruiden en zoetstof verkocht, wist ze. Ze kende een paar namen: peper, kaneel, zout en suiker. En er lag nog veel meer, had ze wel eens gezien. Ook gele bollen die citroenen genoemd werden. Maar iets ervan geproefd had ze nog nooit. En dat zou ook wel nooit gebeuren. Kruiden waren niet te betalen voor haar en haar familie.

‘Jij daar! Verkoop jij die geiten?’ Het duurde een paar tellen voor Meike begreep dat de opmerking voor haar bedoeld was. Ze was natuurlijk veel te dicht bij de kramen gekomen.

‘Nee meneer, ze zijn niet te koop.’ Meikes gezicht was rood van schrik.

‘Wat doe je dan hier? Dom wicht!’ riep de man hatelijk.

Meike joeg de geiten bij elkaar en maakte dat ze wegkwam. Met haar kudde snelde ze het plein over.

Ze moest langs een grote groep mensen die geboeid stonden te luisteren naar een minstreel die aan de rand van het plein een volksvertelling zong. Daarna nog langs een andere groep, die een man bespotte die aan een schandpaal stond. De wijn die hij had verkocht, bleek verdund met water. De toeschouwers keken geïrriteerd naar de geiten, die zich een weg zochten in de menigte. Meike had moeite de kudde bij elkaar te houden.

Eenmaal in de straat richting de stadspoort, met alle geiten mekkerend en dartelend om haar heen, moest ze zacht in zichzelf lachen. Deels van opluchting en deels van schrik. Daar was ze toch bijna Siegers geiten kwijtgeraakt! Op haar eerste dag. Voortaan moest ze maar niet meer door de stad als er markt was.

Toen ze de geiten de lange brug over de nieuwe stadsgracht op dreef en de stad achter zich liet, overviel haar de vrijheid, de ruimte. Het geroezemoes en de geluiden verstomden. Voor haar lag de zandweg naar Kampen, links de weg naar de grote rivier, de IJssel. Hier en daar stond nog een huisje langs de weg, maar daarachter lonkte het weidse groen.

Ze keek naar rechts. Het brede pad naar buurstad Kampen. Daar ergens, aan die weg, stond het kasteel van Voorst. Haar vader had haar nog op het hart gedrukt de geiten niet langs die weg te laten grazen. Meike had met haar schouders geschokt. ‘Nee, tuurlijk niet. Dat weet toch iedereen, dat je daar niet moet komen? Hoe dom denk je dat ik ben?’ Nu stond ze op de splitsing. En zelfs nog zo ver weg van het kasteel, voelde ze de dreiging die ervan uitging. Een zucht ontsnapte haar. Nee, daar zou ze écht niet heen gaan. Voorlopig.

Al een paar uur keek Meike uit over de groene uiterwaarden waar de geiten aan het grazen waren. Een schittering aan de overkant van de rivier trok haar aandacht. In de verte verliet de veerboot de aanlegplaats Katen. Met aan boord een ruiter te paard. Zijn zwaard had het zonlicht weerkaatst. De golven die het kleine bootje maakte, deden nu hetzelfde. Meike staarde naar de glinsterende puntjes in de brede rivier. Onderweg hierheen was ze langs de Spoolderberg gekomen. Een heuvel waar grote vergaderingen werden gehouden en waar de bisschop van Utrecht altijd werd ingehuldigd. Op die Spoolderberg was een belangrijke beslissing genomen. Het was al lang geleden, maar de mensen hadden het er nog steeds over. Een paar jaar voordat haar moeder was geboren, was de IJssel op dit punt, waar zij nu zat, verlegd. Vanwege de regelmatige overstromingen binnen de stadsmuren was dat een goede keuze geweest, maar het had de stad ook afgesneden van de rivier. De buursteden Kampen en Deventer, die wel aan de IJssel lagen, bloeiden volop, terwijl Zwolle het vanaf die tijd moest doen met twee kleinere rivieren. Die routes waren behalve langer ook veel gevaarlijker. Roofridders lagen overal op de loer om vaargeld te heffen of om de complete lading in beslag te nemen. En de ergste roofridder was Zweder van Voorst.

De Stins van Voorst lag dicht bij het Zwarte Water, de rivier die Zwolle nodig had om bij de zee te komen. Zweder vond dat die rivier deels van hem was en dat daarom ieder schip dat in zicht kwam hem tol verschuldigd was. De ridders van Voorst hadden sinds de IJssel verlegd was steeds meer macht gekregen en waren steeds brutaler geworden. Rondom de ommuurde stad hadden ze landerijen ingepikt. Zogenaamd om de bewoners te beschermen. Maar het was allesbehalve bescherming. Er werden veel verhalen verteld met de heren van Voorst in de hoofdrol. Over beroofde marskramers en geplunderde handelskonvooien. En over de ongelukkige boeren buiten de stad: als zij het grootste deel van de oogst niet naar de Stins brachten, kwam Zweder van Voorst het zelf wel halen. En alles wat niet te versjouwen was, stak hij in de fik.

Meike luisterde altijd geboeid naar de verhalen die haar vader en de andere mannen van Dieze vertelden als ze bij elkaar waren. Over Voorst kon je thuis niet praten: dat had haar moeder verboden. Dat kwam door die brand, de grote brand van Zwolle.

Meike wist nog steeds niet precies wat er tijdens die brand met haar moeder gebeurd was, maar het moest heel erg zijn geweest. Haar moeder lachte bijna nooit en had een hekel aan muziek en zang. Soms kwam haar moeder er niet onderuit. Bijvoorbeeld in de kerk. En het koor daar zong zó mooi, zo mooi... Daar kon Meike helemaal in opgaan. Wat er in haar moeder omging, tijdens de kerkdienst, wist ze niet. Zij zat vaak de hele dienst met haar ogen dicht te huilen.

De laatste keer was er een jongen in het koor die tweemaal een valse noot door de kerk had laten schallen. Teun en zij hadden erom gegniffeld. Toen had ze meteen een pets van haar moeder te pakken gehad. Ook in de kerk viel niets te lachen. Dat was duidelijk.

Meike vond die liederen prachtig. Het werd heel hoog gezongen, net alsof er alleen meisjes stonden. Maar dat was juist omgekeerd.

Meike stond op, draaide zich richting de IJssel en sloot haar ogen. Eerst neuriede ze een beetje, maar al snel had ze een soort van refrein te pakken dat ze zich kon herinneren, en bootste ze de Latijnse woorden na. Ze zong het stuk waar de jongen had gehaperd, en ze haalde de hoge noten moeiteloos.

Precies op de uithaal van een hoge noot klonk er ineens achter haar een traag applaus van één paar handen. Met een ruk draaide ze zich om.

Daar stond een paard, met daarop een jongen. Of een man. Meike kon het niet goed zien door het tegenlicht, maar het was duidelijk een rijk heerschap. Ze boog eerbiedig haar hoofd. Onder haar wenkbrauwen door spiedde ze snel de omgeving af. De ruiter was alleen.

Hij was gestopt met klappen.

‘Mooi hoor,’ zei hij. ‘Wat zullen je geiten dat gezellig vinden, muziek tijdens het eten.’

Meike zweeg. Ze had deze jongen nog nooit gezien en ze wist niet hoe ze hem moest inschatten. Was hij vriend of vijand?

De jongen bekeek haar uitgebreid. Ze was jong, maar geen kind meer. De blauwe ogen en de wipneus zagen er vastberaden uit, maar tegelijkertijd gaven de rechte wenkbrauwen haar een verlegen trek. Haar donkere haar hing deels los en haar kleding was eenvoudig maar netjes. Zijn blik bleef rusten op de gespalkte pols.

Meike voelde de keurende ogen. Het maakte haar nerveus.

‘Blijf niet zo staan,’ verbrak de ruiter ineens de stilte. ‘Heb je iets te eten?’ Hij wees naar de eierschillen die naast Meike in het gras lagen. Meike haalde zonder iets te zeggen een ei uit haar rokzak en reikte dat aan. Voor de jongen hem aanpakte, klom hij van zijn paard. Met het ei in zijn hand zette hij zich in het gras.

Het was een jongeman, van rond de twintig. Hij had geen goedkope kleding aan, maar ook niet zo kostbaar als Meike bij edelmannen ook wel had gezien. Zijn gezicht had harde trekken, maar zijn ogen stonden niet onvriendelijk.

‘Weet je wel dat je hier op het grondgebied bent van de heren van Voorst?’ vroeg hij. Hij tikte de schaal van het ei kapot op een steen en begon rustig te pellen.

‘Nee, heer,’ zei Meike naar waarheid. Ze had wel een vermoeden gehad, maar niemand wist precies hoe de grenzen liepen.

‘Dat zijn slechte mannen.’ Geamuseerd keek de jongen haar aan. ‘Je weet toch wat ze doen, hè? Met kooplui, en boeren... en mensen die stelen van hun land? Je kent de verhalen toch wel over de roofridders?’

Nou en of Meike die kende.

‘Ja, en? Ik steel toch niet van hun land?’

‘Maar die geiten wel. Die eten het sappige gras dat toebehoort aan de heren van Voorst. Dus wat maakt dat die geiten? Die worden daarmee voor een deel van heer Zweder van Voorst.’

Meike zei niets. Wie was deze knaap? Kon ze hem vertrouwen? Ze bekeek zijn paard eens. Een mooi dier. Met duur versierde teugels.

De jongen at het ei in twee happen op. Een paar meeuwen vlogen krijsend over. Hij keek ze na.

‘Zelfs de vogels die over zijn grondgebied vliegen, zijn van hem. Niemand anders mag ze naar beneden schieten. Het is een schurk, die Zweder.’ De jongen ging staan. Hij plantte zijn voet op de eierschillen en vertrapte die bewust en grondig tot gruis.

‘Het zijn niet mijn geiten,’ zei Meike.

‘Dat maakt voor Zweder niets uit,’ grijnsde de jongen.

Meike keek hem even strak aan. ‘Dat maakt het voor mij erger als er iets met ze gebeurt.’

‘Och, wat lief,’ smaalde de jongen. ‘Ben jij er zo eentje? Iemand die aan een ander denkt? Dat is goed. Daar zijn er veel te weinig van.’ Zijn glimlach verdween. ‘Pas dan maar op met die kudde. Een volgende keer zijn ze de klos. Hoe heet je?’

Meike aarzelde even voor ze antwoord gaf, maar zei toen toch: ‘Meike.’

‘Dank je wel voor het ei, Meike.’ De jongen liep naar zijn paard en klom erop. ‘Volgende keer vorder ik een geit. Mijn naam is Herre van Voorst. Ik ben op weg naar de Stins, naar mijn oom: Zweder.’

Meike trok wit weg. Herre zag haar schrik en lachte hard. ‘En pas een beetje op die pols. Zo jammer als een lief meisje als jij pijn heeft.’ Hij gaf haar een vreugdeloze knipoog.