Mijn broer de neger

Lees ook bij Conserve over Curaçao

Jeroen Leinders – Tula – Verloren vrijheid

Cynthia Mc Leod – Slavernij en de memorie en Carel de Haseth – Slaaf en meester

Kees Uittenhout – Gouden handel – Roman over de slavernij

Maria Aker

MIJN BROER DE NEGER

Roman

UITGEVERIJ CONSERVE

“WAT EEN MENS HET MEEST VERRAADT, BLIJFT NOG STEEDS ZIJN EIGEN HART (...)”
Cola Debrot

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Aker, Maria

Maria Aker – Mijn broer de neger – Roman
Schoorl : Conserve
ISBN 978 90 5429 374 3
NUR 301
Trefw.: roman ; Curaçao

© 2014 Maria Aker en Uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, ebooks, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

In 1935 verscheen Mijn zuster de negerin van Cola Debrot. Eén van de thema’s in deze novelle is de relatie tussen Nederland en Curaçao in het licht van de koloniale erfenis, verbeeld in het verlangen van een kille blanke man naar een warme zwarte vrouw. De vrouw die de hoofdpersoon van Debrot op Curaçao begeert, blijkt echter zijn halfzus te zijn, waardoor zijn vleselijke lust en familiegeschiedenis in een ander licht komen te staan.

Mijn broer de neger werpt een nieuw licht op de thematiek van Debrot. Hoe zien Nederlanders en Curaçaoënaars elkaar tegenwoordig, tachtig jaar na Mijn zuster de negerin? Beide landen hebben sindsdien ingrijpende perioden meegemaakt zonder elkaar definitief los te laten. Welk effect heeft het verloop van de geschiedenis op de dagelijkse omgang met elkaar?

De onderlinge relatie wordt in Mijn broer de neger wederom verbeeld door menselijk verlangen naar warmte en verbondenheid, maar dit keer valt een blanke vrouw voor een zwarte man in Nederland.

Iris van Galen probeert Oscar Juliana te strikken voor het stichten van een gezin, maar hij laat zich uiteindelijk niet vangen. Oscar zegt dat hij bij zijn kinderen blijft ondanks zijn slechte huwelijk.

Wanneer Iris na het stuklopen van de geheime relatie voor een vakantie naar Curaçao gaat, blijkt dat in de hitte van het eiland Oscars geschiedenis toch anders ligt. Door een toeval ontmoet Iris zijn moeder die haar meeneemt in een eigen werkelijkheid over haar zoon. Als uiteindelijk ook Oscars zus zich ermee bemoeit, is het conflict over verantwoordelijkheid en loyaliteit onvermijdelijk. Wie voelt er nog liefde voor de Curaçaose man?

In Mijn broer de neger zijn Curaçao en Nederland postkoloniale clichés en spiegels tegelijk.

Maria Aker

Pa Doni, mi dushi, mi rumán

1

Iris stapt uit.

‘Kun je niet uitkijken, godverdomme!’ Ze loopt om haar gloednieuwe Opel Corsa heen. Oscar is ook uitgestapt en betast de deuk in de punt van de motorkap waarmee hij de Corsa heeft geraakt. De koplamp is aan gruzelementen gedrukt.

‘Koño,’ mompelt hij.

‘In welk land heb jij je rijbewijs gehaald!’ zegt Iris hatelijk.

‘Ik ben geen buitenlander,’ antwoordt Oscar koel.

Er zit een fikse deuk in het passagiersportier. Strepen oranjebruine lak kleven aan het blik van de turkooizen autodeur.

‘Dat wordt garagewerk,’ concludeert Iris, ‘en dat wordt betalen ook!’

‘Rustig, rustig,’ antwoordt Oscar, ‘ik ben volledig verzekerd. Niet ik betaal, maar de verzekering. Geen probleem. Ik pak het schadeformulier. Rustig.’

‘Rustig?’ snauwt Iris, ‘jíj had rustig moeten doen!’

Oscar vouwt het formulier open op het dak van de auto, draait Iris zijn rug toe en begint te schrijven. Iris staat met gebalde vuisten achter hem. Tranen lopen in haar ogen.

‘Voertuig B. Verzekeringnemer,’ leest Oscar hardop. ‘Wat is uw naam? Familienaam.’

Iris slikt. ‘Van Galen,’ piept ze. Ze verbergt haar trillende wangen achter een hand.

‘Voornaam?’

Iris haalt diep adem, probeert zichzelf onder controle te krijgen. Ze buigt haar hoofd en snikt het uit.

Oscar draait zich om.

‘Is het zo erg? Gewoon garagewerk, precies wat je zegt.’

Iris knikt, haar schouders schokken.

‘Kom, dit formulier invullen, alles komt voor de bakker.’ Oscar legt zijn arm om Iris’ schouders. Ze veegt haar ogen droog.

Hij wil me troosten, denkt ze. Hij kent me niet eens, en toch wil hij me troosten. Een teddyberenman. Pa was ook zo’n teddyberenman. Ze voelt de tranen weer stijgen.

‘Iris heet ik,’ zegt ze snikkend, terwijl ze onder Oscars arm vandaan stapt. ‘Iris van Galen.’

‘Oscar Juliana,’ zegt Oscar en steekt zijn hand uit. ‘Aangenaam!’

Iris kan er niet om lachen. ‘Ik heb mijn auto nodig, nu!’

‘De reparatie kan wachten tot morgen,’ oppert Oscar.

‘Jij hebt makkelijk praten,’ antwoordt Iris. Ze zoekt in haar telefoontje het nummer van de garage op.

2

‘Mag ik ook eventjes?’

Oscar staat schuin achter haar, geleund tegen een pilaar met een longdrinkglas in de hand. Iris kijkt vragend naar de oude vrouw met wie ze in de bar van het cultureel centrum staat te praten.

‘Ik ben helemaal niet eens met mevrouw Jansen,’ zegt Oscar en richt zich tot de oude vrouw. ‘Dispensami señora, pero.’

De vrouw is duidelijk geïrriteerd.

‘Gaat uw gang, iedereen mag zeggen wat hij persoonlijk vindt.’ Ze knikt met een zuur gezicht naar Iris. ‘Maar praat Nederlands voor deze dame, we zijn in Nederland.’

‘Klaro señora, mi sa, mi sa. Hulanda, no?’ De vrouw draait beledigd haar hoofd weg.

Iris houdt haar lachen in. De hele avond is een lachertje. De gemeente Purmerend heeft een dure Antilliaanse advocaat uitgenodigd om zijn landgenoten te informeren over de rechten en plichten in Nederland. In een glanzend driedelig pak geeft hij vanachter een katheder een workshop voor Antilliaanse nieuwkomers.

Adriaan Rojer, de advocaat met een praktijk in Tilburg, begon na een uitgebreide introductie van zichzelf met een voorbeeld van oorzaak en gevolg. Hij omvatte met beide handen de verste hoeken van de katheder en keek recht de zaal in.

‘Stel,’ zei hij met een Brabants accent, ‘stel: een oom uit Curaçao belt. Jij woont al een jaar of tien in Nederland. Het begin was moeilijk, maar na tien jaar heb je alles een beetje op een rij. Je hebt werk, je vrouw ook, parttime, je kinderen doen het redelijk op school. Met de buren leef je in goede min zolang je oudste niet te veel herrie maakt. Je huis is ingericht, je bent nog bezig met de tuin – net als de buurman – en je nieuwe auto is in de afbetaling. Het gaat financieel net, maar het gaat.’ Er klonk een tevreden gegrom van herkenning uit de zaal. Iris keek om zich heen. De ruimte was goed gevuld. Het kon geen toeval zijn, zo zie je ze nooit, zo rijdt er één een deuk in je auto en zo zit je dezelfde avond in een zee van Antillianen.

‘Dan belt je oom,’ vervolgde advocaat Rojer zijn betoog, ‘uit Curaçao. Je oom zegt: luister Melvin, of Dunya, luister Willem of Rose, luister. Mijn zoon van zestien gaat hier niet goed. Hij wil niet naar school, wil niet werken, zit de hele dag onder de boom en rookt dure sigaretten die hij van mijn geld koopt. We weten echt niet wat we met hem moeten doen.’

‘Het enige dat hij wil, mijn zoon’, zegt je oom door de telefoon, ‘is naar Nederland. Daar zal hij gaan werken en geld verdienen en doorstuderen op een school. Hij heeft het beloofd op zijn erewoord.’

Rojer kwam achter de lessenaar vandaan.

‘Zo’n oom hebben we allemaal, niet waar?’

Instemmend geknik en gemurmel. Iris keek in het vette glimmende gezicht van de vrouw die op de stoel naast haar zat en naar haar toe boog. Ze fluisterde.

‘Serieus, juffroúw, zo gaat dat, zo is dat daar, op Curaçao. De jeugd, ze zullen naar de verdoemenis lopen.’

Iris knikte begrijpend.

De advocaat verhief zijn stem.

‘En dán, dán komt de onvermijdelijke vraag van oomlief: beste Melvin, Dunya, Willem of Rose, als het niet heel erg dringend was, had ik het niet gevraagd, maar heb jij een plekje voor mijn zoon?’

De zaal werd onrustig. Mensen stootten elkaar aan, begonnen luider te praten. Iris voelde een klamme hand op haar onderarm. De glimmende vrouw knikte instemmend. Een man riep: ‘En dan zitten wij ermee!’

‘Juist!’ zei Rojer. Hij wees in de richting van de lichtbruine man die zijn stem verhief. ‘Dan zit jij ermee! Het is familie dus weigeren kun je niet.’

‘Je probeert er onderuit te komen, via dit en dat, zus en broer, maar lang verhaal kort, het duurt misschien nog een maandje of twee tot het neefje komt, maar op een dag staat hij op Schiphol met zijn spullen en jij laat hem zijn kamer zien. Je kinderen hebben niet allemaal hun eigen plekje meer, er is plaatsgemaakt voor de neef. Laten we hem Marvin noemen voor het gemak.’

Adriaan Rojer liep naar zijn katheder, vulde een glas met water uit een karaf en nam een slok.

‘De eerste twee weken geef je Marvin een beetje de tijd om te wennen, te acclimatiseren. Je zegt niks als hij te laat uit zijn bed komt. Jetlag. Na een week of wat begint het toch te irriteren dat er niks uit Marvin komt. Hij slaapt voldoende, dat weet je zeker, hij doucht lekker lang in jouw badkamer. Hij ligt op jouw bank, kijkt naar jouw tv.’

‘Tegen de avond, wanneer iedereen thuis is, gaat Marvin de deur uit en komt laat terug. Je ruikt aan zijn kleren dat hij in de buurt van alcohol en sigaretten is geweest. Kennissen zien Marvin altijd rondhangen bij het jongerencentrum in de buurt. Dat komt jouw goede naam niet ten goede.’

‘Op een dag vindt je vrouw bij het opruimen van Marvins kamer een zakje wiet dat bijna leeg is. Je belt geschokt je oom op. Waar blijven al die beloftes die Marvin aan zijn vader had gemaakt? School, werk? Marvins vader adviseert je de jongen eens stevig onder handen te nemen, hem desnoods met spierkracht te laten voelen wie de baas is. Dat zal hem leren zegt hij, en verder wenst je oom je succes. Hij hangt op.’

De advocaat lachte tegen de zaal die verontwaardigd reageerde op de nieuwe wending in zijn verhaal.

‘Nee mensen, het gebeurt, het gebeurt, jullie weten het. En nu begint de ellende pas! Want wat gebeurt er? Marvin bedingt dat je vrouw niet meer op zijn kamer komt. Hij wil een beetje privacy, de deur gaat op slot.’

Rojer draaide als een mimespeler met een groot gebaar een denkbeeldige sleutel om in de lucht en stak hem in zijn zak. Op zijn hakken keerde hij zich naar zijn publiek.

‘Meneer wéét waarover hij praat!’ fluisterde de glimmende vrouw luid in Iris’ oor.

De advocaat debiteerde verder.

‘Er verstrijkt weer een maand. Het wordt frisser buiten, Marvin blijft liever binnen, in zijn bed, hij heeft het koud. Ze hadden hem wel gewaarschuwd thuis maar Marvin had niet gedacht dat het zó koud zou zijn in Nederland. Hij komt met een tv voor op zijn kamer, gekregen van een vriend zegt hij, zelf heeft hij geen geld. Met geen stok is hij naar school of het arbeidsbureau te krijgen. Je weet niet wat je met hem aan moet. Jouw kind is hij niet.’

‘Op een dag valt Marvin rokend in bed in slaap terwijl jullie naar je werk zijn en de kinderen op school. De brandweer komt net op tijd om hem te redden. Jouw inboedel is eraan, tienduizenden euro’s schade. Roken in bed is uitgesloten van de verzekeringspolis, weg je zuurverdiende geld. En dan. Bij het onderzoek naar de oorzaak van de brand stuit de schade-expert op een pistool onder Marvins matras. Ja! Een pistool! In jouw huis, onder een matras die jij hebt betaald.’

De hilariteit in de zaal was groot. Een pistool! Een paar mannen maakten wegwerpgebaren naar de advocaat. De vrouwen probeerden de gemoederen te bedaren. Ze waren erbij gaan staan. Een stoel viel om.

‘Jaha!’ schetterde Rojer, ‘Marvin is nog minderjarig, hij is net zeventien geworden.’ Rojer prikte met zijn vinger in de lucht. ‘Volgens de politie heb jíj nu een probleem.’

De vrouw naast Iris schudde langzaam haar hoofd.

‘Ik zei het, ik zei het, heb ik het niet gezegd?’ Ze stootte tegen Iris’ elleboog. ‘Niemand luistert nooit naar mij,’ klaagde ze.

De advocaat verdween minzaam lachend achter zijn lessenaar. Hij gaf een teken aan de beheerder van het cultureel centrum. Door een microfoon werd aangekondigd dat de pauze begon. Aan de bar konden drankjes worden gekocht, er waren ook Antilliaanse hapjes verkrijgbaar.

Iris keek opzij, de stoel was leeg. Ze zag de vrouw die zich met spoed door de menigte naar de keuken worstelde. Dat ging niet al te makkelijk door haar aanzienlijk forse achterpartij.

‘En jij,’ vraagt Iris aan Oscar, ‘Wat vind jij van het advocatengelijk?’

Oscar lacht schamper. ‘Antillianen zijn dom, ik zeg je. Wie neemt nou zomaar een vreemde in zijn huis?’

‘Familie toch?’

‘Bai koño familie! Wie stuurt zijn zoon naar een verre neef in Nederland?’

Iris trekt haar wenkbrauwen op. ‘Ik kan me er wel iets bij voorstellen, als je niet meer weet wat je met zo’n jongen aan moet.’

‘Dan had je hem beter moeten opvoeden. Is mijn persoonlijke mening hoor.’

Oscar rekt zich uit naar een tafel en zet zijn lege glas neer. Rond zijn ogen zitten lachrimpeltjes. Iris houdt van donkere mannen met een snor en kort zwart haar. Geen Turken of Afrikanen, maar de mooie gemixte kleuren van de Caribische eilanden, precies zo’n man als nu voor haar staat, Oscar, met snor en kraaienpootjes. Na het overlijden van haar vader dacht ze er steeds vaker aan. Wat als ze een kind zou krijgen van zo’n man?

Vader van Galen was na zijn pensionering actief geworden in de commissie Multiculturele Aangelegenheden, de MAP, die de gemeenteraad van Purmerend advies gaf over integratie van buitenlanders binnen de regio. Hij vond dat alle nationaliteiten en rassen door elkaar gehusseld moesten worden en daar het stedelijk beleid op afgestemd moest zijn.

Iris had aanvankelijk vaak discussies met hem gevoerd over zijn bemoeienissen, maar hij hield vol.

‘Rassenvermenging,’ had de stuurse bioloog haar de laatste jaren van zijn leven ingeprent, ‘stelselmatige rassenvermenging is de enige oplossing voor het hardnekkige racisme dat de wereld tergt.’

Tijdens de laatste zomer van zijn leven had hij haar zelfs officieel toegesproken.

‘Iris,’ zei hij, ‘jij bent mijn enige kind en mijn persoonlijke hoop.’

Ze zaten samen in de tuin een glaasje wijn te drinken. Door de alcohol in haar hoofd schoot Iris in de lach. Ze pakte amicaal haar vaders arm en lachte hem hartelijk uit. ‘Doe niet zo idioot.’

Toen hij merkte dat zijn dochter hem niet serieus nam, werd hij boos en beende beledigd het huis in.

Iris begreep dat haar vader het meende en liep hem achterna. Wat dacht hij nou waar hij mee bezig was? Nog nooit had hij haar een levensopdracht gegeven en ze zou er nu ook geen accepteren.

Er ontstond een scherpe discussie tussen vader en dochter die hun vredelievende contact verstoorde. Dat ze pertinent weigerde na te denken over wat hij vroeg, het enige dat hij ooit van haar had gevraagd, emotioneerde hem hevig. Hij werd paars van ingehouden woede.

Iris besloot op te stappen om een eind te maken aan het conflict. Bij het afscheid aan de deur zei haar vader toch nog: ‘Als je in je koppigheid beseft hoe simpel je mij gelukkig maakt, weet je wat je te doen staat. Dan is niet alles voor niets geweest.’

Geïrriteerd sloeg Iris met een zwaai de opmerking weg.

‘Hou nou toch op man, hou toch op!’

Drie weken later was hij dood, een beroerte. Op de derde dag van de wake, stil naast zijn sobere houten kist gezeten, had ze voor de laatste maal een hand op de koude, bloedeloze, witte vingers van haar vader gelegd en hem met gesloten ogen vergiffenis gevraagd omdat ze hem teleurgesteld had. Ze huilde onbedaarlijk om de bitterheid in de laatste woorden die ze tegen hem had gezegd: Hou nou toch op, man. Hou nou toch op.

Dat was vier jaar geleden. Als ze toen had geweten van haar verlangens nu, was hij misschien minder ongelukkig gestorven. Misschien was hij dan helemaal niet doodgegaan.

De kleine kantineachtige bar van het cultureel centrum is inmiddels vol met mensen. Van buiten arriveren laatkomers die rechtstreeks doorlopen naar de tap.

‘Wat mij iets te kort door de bocht is,’ zegt Iris tegen Oscar, ‘is de overstap van een zakje wiet naar een pistool onder een matras. Alsof elke wietroker meteen ook vuurwapengevaarlijk is.’

‘Dat vind ik wel logisch,’ antwoordt Oscar. ‘Zo’n jongen gaat makkelijk van kwaad naar erger. Verkeerde vrienden en het is zo voor mekaar. Ik weet er alles van.’

Iris kijkt hem geamuseerd in het gezicht. Ze lacht haar charmantste lach.

‘Interessant, vertel!’

‘Vertel jij eerst wat je hier doet. Je bent volgens mij de enige Nederlander hier.’ Oscar houdt zijn hoofd een beetje scheef en knipoogt.

Hij probeert me te versieren, denkt Iris.

‘Opdracht van de baas,’ zegt ze. ‘Ik geef les op een basisschool hier in de buurt. We hebben best veel Antilliaanse leerlingen die het niet zo goed doen. De taal hè.’

‘O ja?’ informeert Oscar.

‘De ouders zijn niet geïnteresseerd.’

‘O nee?’ Oscar wendt zijn blik af en schuift wat dichter naar Iris toe.

‘De directeur vond dat we in ieder geval ons gezicht moesten laten zien. Ik had nog een paar uur openstaan in mijn jaartaak, dus ben ik de klos. Misschien dat het wat contacten met ouders oplevert, wie weet. Mevrouw Jansen bijvoorbeeld, met wie ik net stond te praten, haalt altijd haar kleinkinderen op.’

Oscar knikt begrijpend. Hij staat bijna tegen Iris aan.

‘Dus je bent op zakenreis, zeg maar.’

‘Ik heb ook een zwak voor de Antillen hoor,’ haast Iris zich te zeggen. ‘Een vriendin van mij woont op Curaçao. Het lijkt me een prachtig eiland. Misschien ga ik er wel eens naar toe.’

‘Naar Curaçao?’ Oscar legt zijn vrije hand op haar heup.

‘Naar die vriendin ja!’ Iris doet alsof ze de hand niet voelt, knipt haar handtas open en haalt een piepklein adressenboekje tevoorschijn. Met haar duim loopt ze het alfabet langs dat trapsgewijs uit de pagina’s is geknipt. Halverwege klapt ze het open en houdt de pagina voor Oscars gezicht. Ze leunt met een schouder tegen zijn borstkas. Hij ruikt goed.

‘Sparrenweg 16 Julianadorp. Ken je dat?’

‘Zeker, zeker. Geen slechte buurt. Wat doet je vriendin op Curaçao?’

‘Haar man werkt bij de belastingdienst.’

‘Mir’akí!’ Ze lachen. Iris schuift nog dichter naar Oscar toe. De stof van zijn shirt strijkt de haren op haar onderarm overeind. Uit de speakers klinkt luide opgewekte salsamuziek. Niemand danst.

‘Wat doe jij hier eigenlijk,’ roept ze in zijn oor, ‘je lijkt me niet iemand die problemen heeft met zijn inburgering?’

Oscar schudt lachend zijn hoofd. Hij legt een hand op haar blote bovenarm en streelt haar elleboog.

‘Met mij gaat alles prima. Ik kwam toevallig langs met de auto en zag de drukte binnen. Normaal ga ik niet naar avonden voor Antillianen. Ik heb een eigen leven.’ Bij de laatste zin strijkt hij zijn lippen langs Iris’ wang.

De muziek wordt weggedraaid. Een vrouwenstem tettert door de microfoon dat de pauze voorbij is en vraagt of iedereen zich weer naar de zaal wil begeven.

Iris verontschuldigt zich.

‘Nog even naar het toilet.’

Met een hand op zijn ingetrokken buik gebaart Oscar Iris een vrije doorgang. Wanneer ze zijdelings dicht langs hem schuift zegt hij zwoel in haar oor:

‘Misschien zien we elkaar nog eens. Je lijkt namelijk sprekend op mijn zus.’

Terwijl Iris zich een weg baant naar de toiletten blijft de opmerking in haar hoofd hangen. Je lijkt sprekend op mijn zus. Als ze achteraan de sliert wachtenden aansluit, schudt ze afkeurend haar hoofd.

Gedwee schuifelt ze mee met de Antilliaanse vrouwen die luidruchtig wachten op hun beurt. Ze dragen strakke gladde kleding waardoor hun billen en gepushte chocoladekleurige borsten extra worden geaccentueerd. Strak, kort en bloot schrijft de mode voor deze vrouwen voor.

Ze schat de meeste vrouwen eind twintig, begin dertig. Een paar oudere vrouwen zijn minder uitbundig gekleed. In haar jeans met ruimzittend, zwart, mouwloos T-shirt valt Iris behoorlijk uit de toon.

Zijn zus! Ze grinnikt. Alleen haar bos bruine krullen die tot over haar schouders reikt, zou je kunnen zien als iets on-Nederlands. Verder heeft ze een bleke huid, blauwe ogen, een smalle rechte neus en gewone lippen. Haar lichaamsbouw is typisch Noord-Hollands, hoewel haar moeder uit Drenthe kwam.

Stevige schouders, rechte rug, brede maar niet al te uitstaande heupen, een beetje een buikje en forse kuiten. En niet te vergeten, de platte kont. Wat bij haar met de jaren aan de onderkant van haar billen is gaan hangen, hebben ze in Afrika ooit stevig aan de bovenkant van achterwerken vastgezet. Het geeft een mooier silhouet, de hoge ronde billen, maar nou ja, hoe dan ook lijkt de vergelijking met een negroïde vrouw niet op zijn plaats. Ze trekt haar spijkerbroek weer over haar heupen. Wat denkt die Oscar eigenlijk wel niet?

Na afloop van de bijeenkomst loopt Iris direct naar de bar van de kantine waar achter de tap een hoogblonde vrouw staat met opgestoken haar en een fikse boezem onder een bloesje met spaghettibandjes. De vrouw richt een hooghartige blik op Iris en huppelt ritmisch mee op de muziek. Iris volgt haar blik en ziet dat het om een grote zwarte man met kroeshaar en een hangsnor gaat. Hij knipoogt naar de deinende borsten achter de bar en steekt een vinger op.

‘Heineken.’

De barvrouw reikt de man even later een flesje aan en laat daarbij haar borsten vlakbij Iris op het barblad zinken. Het topje valt open en biedt zicht op de volle rondingen, de tepels worden op de bar geplet door het gewicht van de vrouw. Iris voelt de straling van de zwetende huid en trekt haar hand weg. Ze kijkt over haar schouder en ziet de spottende blik van de zwarte man.

‘Ik wil graag een pilsje,’ zegt ze tegen de barvrouw als ze aan de beurt is. Iris wijst naar de tap.

‘We tappen niet vanavond. Alleen flessies.’ De blondine doet haar best zo Amsterdams mogelijk te klinken. ‘Eigenlijk alleen Heineken vandaag.’

Iris accepteert zwijgend het flesje dat voor haar op de bar wordt gekwakt. Het ejaculeert een bolletje schuim. Wanneer ze zich met de flessenhals tussen haar lippen omdraait, kijkt ze in het lachende gezicht van Rojer de advocaat. Iris probeert hem instinctief te ontlopen, maar de advocaat spreekt haar aan.

‘Valt niet mee hè, tussen al die Antillianen!’ roept hij terwijl hij zijn glas opheft voor een toost. Hij draagt een grote gouden zegelring aan zijn middelvinger.

‘Och.’ Iris laat Rojer zijn glas joviaal tegen haar flesje tikken. Het geluid wordt grotendeels overstemd door de muziek.

De advocaat gebaart hem te volgen.

‘Ginds heb ik een zitplaats gereserveerd. Ik wil u iets vragen.’

Iris volgt hem gedwee. Bij het tafeltje aangekomen knikt Rojer kort tegen twee vrouwen. Een van hen biedt Iris haar stoel aan. De advocaat neemt plaats op de plek van de andere vrouw.

‘Het is net als met die Somaliërs,’ zegt hij, ‘die moeten hier ook niet hun dochters gaan besnijden, want dan krijgen ze problemen met Nederlanders, begrijp je wel?’ Rojer buigt voorover, prikt bij de klemtonen in zijn betoog met zijn wijsvinger op tafel.

‘Wanneer je emigreert, moet je je cultuur loslaten. Het is zinloos je vast te klampen aan onbruikbare gewoonten van thuis. Lóslaten, daar gaat het om! Dúrven loslaten.

Een andere cultuur vereist ander gedrag.’ ‘Een Antilliaan die hier naartoe komt kan wel de hele zondag in zijn bed blijven liggen en bij goed weer zijn natje op een muurtje op een pleintje nuttigen, maar dat willen Nederlanders niet. Die willen dat je zondagmiddag het verenigingsleven induikt, vrijwilligerswerk gaat doen, langs de lijn van een sportveld gaat staan. Dan moet je bereid zijn concessies te doen, je eigen culturele gewoonten los dúrven laten, vindt u niet?’

Iris knikt beleefd naar de advocaat. Niet vergeten straks zijn kaartje te vragen voor haar directeur. Ze zoekt naar Oscars gestalte in de mensenmenigte. Hij staat een meter of tien verderop, met een half gevuld glas in zijn hand, omhooggehouden op borsthoogte. Wanneer hij haar zoekende blik vangt, kijkt hij haar aan terwijl hij met duim en wijsvinger zijn snor modelleert. Hij knipoogt, lacht verlegen en draait zijn hoofd weg.

Iris verontschuldigt zich bij Rojer, loopt door de menigte langs de bezwete blote armen en ruggen naar Oscar en proost met hem. Een uurtje later helpt Oscar haar in beschonken toestand in haar korte gewatteerde jas.

Vlak voor de buitendeur voelt ze een tikje op haar schouder. Iris herkent een van de vrouwen die bij Rojer aan tafel zaten.

‘Eventjes?’ vraagt de dame, ‘meneer Rojer vraagt naar u.’

Iris twijfelt. De vrouw dringt aan met een angstige blik, alsof haar leven ervan afhangt.

‘Eén seconde,’ zegt Iris tegen Oscar en loopt achter de vrouw aan. Rojer staat, verscholen achter een vierkante pilaar, in de buurt van de bar op haar te wachten.

‘U is druk, zie ik, maar ik wilde u nog mijn kaartje geven, voor een eventueel nader contact,’ zegt Rojer terwijl hij de buitendeur in de gaten houdt.

‘Goed dat u eraan denkt,’ zegt Iris. Ze houdt haar hand op.

Rojer trekt een KLM-blauw kaartje en een pen uit de binnenzak van zijn colbert.

‘Weet u wat? Ik geef u voor de zekerheid ook mijn privénummer, voor als u me een keer direct nodig heeft. Wie weet.’ Rojer krabbelt een nummer op de achterkant van het kaartje. Ondertussen houdt hij de buitendeur in de gaten.

‘Wie weet,’ antwoordt Iris. Ze glimlacht nog eens naar de advocaat. Rojer beantwoordt haar blik met een brede grijns. Een gouden kies flikkert in de weerspiegeling van een lamp.

‘Tot slot, juffroúw, neemt u een advies van iemand die het kan weten.’

Rojer legt joviaal een arm over haar schouders.

‘Past u op voor Antilliaanse mannen!’

Hij knikt met een veelzeggende blik in de richting van de buitendeur waar Oscar nog steeds staat. Iris maakt zich los uit zijn omarming. Rojer knipoogt vet.

‘Antilliaanse mannen willen maar één ding, als u begrijpt wat ik bedoel.’

Iris zoekt naar de gestalte van Oscar die plots is verdwenen en kijkt weer naar Rojer. Ze leest het nummer op de achterkant van het kaartje. Er staat bij geschreven: call anytime, met een kruisje. Iris’ vingers jeuken, maar ze denkt aan haar directeur.

‘U bent de deskundige,’ zegt ze onbewogen, ‘tot ziens.’

Ze loopt naar de uitgang en neemt zich voor zich nooit meer te laten strikken voor zulke avonden.

Oscar staat buiten op haar te wachten. Iris steekt een arm door die van hem en drukt een kus op zijn wang. Lachend lopen ze naar het parkeerterrein. Als ze bij de Corsa zijn gearriveerd, zegt Oscar: ‘Kijk nou! Welke idioot heeft dat gedaan?’

Iris leunt achterover tegen het portier.

‘Pas op. Niet nog een deuk,’ zegt Oscar. Hij pakt een pen uit zijn binnenzak en vouwt Iris’ hand tot een vuist. 06-51230906 schrijft hij.

‘Gaan we een keer salsadansen?’ vraagt Iris.

Oscar reageert niet.

‘Of houd je niet van salsa?’

‘Lees!’ zegt Oscar.

‘Eerst beloven dat we een keer gaan dansen.’

Oscar knikt kort. Hij drukt een kus in haar palm en duwt zijn heupen tegen haar aan totdat ze klem staat tegen het portier. De brede koperkleurige gesp van zijn jas haakt achter de knoop van haar jeans. Later stuurt ze hem vanuit de auto een berichtje. Geil xxx.

3

Ze slaapt nog als de telefoon begint te trillen op het nachtkastje aan haar kant van het bed.

‘Goeiemorgen schoonheid.’

Iris schiet rechtop. ‘Oscar?’

‘Heel goed.’

Iris trekt het dekbed van schrik op tot vlak onder haar kin.

‘Dushi, ben je vanavond alleen?’ vraagt Oscar verleidelijk.

Ze voelt kriebels in haar buik.

‘Vanavond? Ik wel, maar jij dan, heb je geen vrouw?’

‘Dat heb ik toch gezegd?’

‘Als je getrouwd bent…’ zegt Iris.

Oscar onderbreekt haar. ‘Ben je vanavond thuis?’

‘Kom je langs?’ vraagt ze verwachtingsvol.

‘Als het mag. Alleen als jij ook wilt.’

Iris aarzelt. Is hij nou wel of niet getrouwd? Ze heeft het toch duidelijk gevraagd. Het lijkt haar heerlijk een avond met hem door te brengen zonder pottenkijkers erbij. Het afscheid gisteravond beloofde gepassioneerde seks.

‘Oké dan,’ beslist ze.

‘Tot vanavond,’ zegt Oscar triomfantelijk.

‘Hoe laat ongeveer?’

‘Werken, baden, eten. Half acht? Prauwoever 18?’

‘Hoe weet jij dat?’

‘We hebben eerder kennisgemaakt niet waar, op straat? Je hebt het zelf voor me ingevuld.’

‘Jezus! Bestaat er niet iets als een privacywet?’

Om zeven uur gaat de bel.

‘Ik dacht dat Antillianen altijd te laat kwamen, Muis.’ De kat loopt dralend door de gang. Bovenaan het trapgat roept Iris naar de matglazen voordeur.

‘Ik kom eraan!’

Ze controleert haar kleding in de grote spiegel. Lichtblauwe bloes, geen bh, zwarte strakke rok tot halverwege haar dijen. String, heel dunne panty, geen schoenen. Vette roodbruine lippenstift. Ze wappert met haar hand de frisgewassen bruine krullen droog.

‘Zo moet het lukken, Muis.’

Iris trekt het dekbed recht en steekt een wierookstokje aan. Ze prikt hem in de aarde van de heldergroene varen die op de punt van de grote eikenhouten kast uit de erfenis van haar vader staat. Van heel dichtbij kijkt ze zichzelf aan in de spiegeldeur. Nee pa, zegt ze tegen haar spiegelbeeld, niet alleen vanwege dat. Hij lijkt me een heel aardige jongen.

Iris sluit de slaapkamerdeur zorgvuldig en loopt rustig de trap af. Vlak voor het openen van de voordeur trekt ze de panty uit haar bilspleet. Haar slipje plakt in haar kruis.

De kat zit verwachtingsvol voor de deur. Ze aait hem stevig over zijn zwarte kop. Zodra Iris de deur openzwaait, schiet hij naar buiten. Langs Oscars schouder ziet ze dat het beest zich behendig optrekt tegen de stam van een boompje aan de overkant van de straat. Op de laagste tak duikt hij ineen en blijft roerloos zitten met zijn kop gericht naar zijn territorium.

Oscars rozen zijn wit. Het zijn er twintig. Iris weet geen passende symboliek te bedenken voor de bloemen in het chique, doorzichtige cellofaan met kleurige linten. Ook de megaverpakking Merci-chocolaatjes die hij in haar andere hand duwt terwijl hij haar wangen kust, brengt haar in de war. Bij voorbaat dank?

‘Kom binnen!’

Oscar veegt zorgvuldig zijn schoenen op de mat. ‘Zal ik ze uitdoen?’

‘Hoeft niet hoor, ik heb laminaat, dat is zo weer schoon als het moet. Geef je jas maar.’

Hij overhandigt haar zijn zwarte, ruwleren jack. Iris haakt hem nonchalant over een regencape. De jas glijdt op de vloer.

‘Shit, sorry,’ zegt ze.

Oscar wil een handje helpen maar Iris slaat zijn aanbod af. Ze herschikt de mantels, jacks en sjaals zodat er een haak vrijkomt. Oscar slaat op een afstandje haar kwieke handelingen gade.

‘Dit soort problemen kennen we op Curaçao niet.’

Iris gaat hem voor de woonkamer binnen.

‘Wil je iets drinken? Koffie, thee, bier, limonade, iets sterks?’

‘Dank je, ik heb geen dorst.’ Oscar blijft in het midden van de kamer staan.

‘Ga zitten!’ zegt Iris opgelaten terwijl ze naar de keuken loopt. Ik maak koffie voor mezelf. Weet je zeker dat je niets wilt?

Oscar kijkt de kamer rond. ‘Waar zit jij?’

‘Ga maar zitten waar je wilt hoor, hoog, laag, net wat je lekker vindt.’

Wanneer Iris terugkomt met de koffie, zit Oscar in de verste hoek van de driezitter geperst. Zelf neemt ze plaats aan het andere eind.

Ze trekt een knie op, pakt een stuk speculaas uit het blik en schuift Oscar over de zachte kussens van de bank de koektrommel toe. Zijn blik wordt gevangen door de bloes die strak over haar tepels trekt wanneer ze voorover buigt. Een fractie van een seconde slaat hij zijn ogen op naar haar gezicht. Ze krult haar lippen en knipoogt. Oscar ontwijkt de uitnodiging.

‘Ik, ik moet je iets zeggen.’

Iris knikt begrijpend terwijl ze een brok speculaas tussen haar kiezen vermaalt. Met zijn hoofd tussen zijn schouders gezakt trekt Oscar met zijn wijsvinger een spoor langs het ruitjespatroon van de bank. Iris legt een hand op zijn vinger, ze heeft nu even geen zin in gedraal. Ze ziet dat hij een lichtgrijs vlies op zijn linkeriris heeft.

Iris streelt Oscars slaap en denkt aan één ding. Zachtjes strijkt ze langs zijn oren, daalt af naar zijn hals. Ondertussen schuift ze over de bank naar voren en kust hem op zijn lippen. Ze kust hem twee, drie keer tot hij een hand in haar nek legt en het initiatief overneemt.

Met een stevige greep ondersteunt hij haar rug en legt haar achterover, plat op de bank. Zijn dikke tong kronkelt in haar mond. Iris hapt naar adem. Oscar gaat rechtop zitten, kijkt een moment aandachtig naar het uitgestrekte lijf voor hem op de bank.

‘Ik heb zo lang geen lichaam gevoeld,’ zegt hij begerig.

Iris glundert.

‘Kom maar bij mij. Ik ben voor jou.’

Oscar legt zijn handen op haar borsten. Hij draait ze rond, stevig. Knoopt haar bloes open, vouwt de slippen zorgvuldig uit elkaar. Met zijn duimen masseert hij haar tepels.

Iris probeert zijn T-shirt los te trekken uit zijn jeans, maar Oscar houdt haar tegen. Hij stroopt haar rok omhoog en kijkt naar de panty. Met een ferme ruk trekt hij een gat in het dunne nylon en werkt de panty open tot ook haar dijen naakt en blank zijn. Iris wacht in spanning af.

Oscar ontkoppelt met een geraffineerde beweging zijn riem. Hij pakt zijn stijve lid, schuift haar slipje opzij. Met zijn ene hand zet hij zijn eikel tegen haar kut en werkt hem naar binnen, zo diep als het gaat. Met beide handen trekt hij Iris’ heupen wat hoger op zijn schoot. Hij stoot drie keer kort, dan met langere uithalen een langzamer ritme. Al snel zakt hij als gesmolten was over Iris heen terwijl hij in haar oor zucht: ‘Ay dios.’

Iris trekt haar wenkbrauwen op. Ze vermoedt dat Oscar is klaargekomen en kroelt liefkozend door de minuscule kroeshaartjes in zijn nek. Na een poosje wurmt ze zich onder hem vandaan en stroopt de gehavende panty van haar benen. De string voelt nat en koud aan, dus trekt ze hem uit. Het rokje strijkt ze glad over haar naakte heupen.

Oscar richt zich op van de bank en loopt begerig op Iris af, duwt haar met zijn lijf stap voor stap achteruit naar de eetkamertafel. Iris geniet van zijn dwingende hand. Ze wordt willoos, argeloos en siddert van gretigheid in zijn armen. Oscar tilt haar knieën los van de grond en begint haar weer te neuken. Iris zet haar voetzolen tegen de tafelrand en strekt haar rug hol. Oscar versnelt. Bij elke stoot trekt hij haar over zijn pompende lid.

Iris masseert haar clitoris. Ze voelt hoe Oscars stijve pik in gestaag ritme telkens in haar kut verdwijnt en fluistert, meer in zichzelf, neuk me, neuk me. Ze knijpt in Oscars tepel. Hij stoot nog dieper en harder tot Iris kreunend en kronkelend klaarkomt. Het ongedempte geluid windt Oscar zo op dat hij tijdens Iris’ hoogtepunt nogmaals in haar klaarkomt.

Trillend op zijn benen zoekt hij steun aan de tafel tot zijn orgasme is uitgewoed. Dan trekt hij zijn broek omhoog, knoopt hem vast en helpt Iris van de tafel op te staan. Ze zwijgen. Iris verdwijnt in de keuken en komt even later terug met twee koppen koffie.

‘Je drinkt toch wel koffie?’ vraagt ze.

‘Zo af en toe,’ zegt Oscar terwijl hij weer plaats neemt in de verste hoek van de bank.

‘Gelukkig.’

Iris ploft op het middelste kussen, neemt nog een stuk speculaas uit het blik en kijkt Oscar uitdagend aan. Oscar slaakt een diepe zucht en slaat zijn ogen neer.

‘Over die vrouw,’ zegt hij zacht.

Iris stopt abrupt met kauwen, houdt een hand voor haar mond om te voorkomen dat koekkruimels uit haar mond vliegen terwijl ze praat.

‘Welke vrouw?’

‘Ik wou net zeggen, je moet weten, ik ben wel getrouwd.’

‘Maar je zei van niet.’

‘Liever was ik niet getrouwd.’

‘Tsja!’ Met kracht spreekt Iris de verontwaardiging uit. ‘Zo ken ik er nog wel een! Ik heb het je vanmorgen drie keer gevraagd!’ Ze klapt haar knieën tegen elkaar, vermorzelt de laatste resten speculaas tussen haar kiezen. Ze loopt met grote passen richting de gang, keert onrustig weer terug, trekt een stoel onder de beukenhouten eettafel vandaan.

‘Shit, Oscar, daar baal ik van! Heb je ook kinderen?’

Oscar kijkt naar de vloer.

‘Sorry.’

‘Kut! Ik dacht het al. Welke Antilliaan heeft dat niet?’

Iris schudt afwijzend haar hoofd.

Oscar schuift ongemakkelijk naar de rand van de bank.

‘Ik ben niet zoals alle Antilliaanse mannen. Ik hou niet meer van mijn vrouw.’ Oscar veegt zijn handen af aan zijn broek.

‘Maar mijn kinderen zijn me alles, alles wat ik in de wereld heb. Ik leef voor hun. Ik wil niet bij ze weg, juist niet zoals al die Antillianen, hup een vrouw, daar een paar kinderen en weer naar de volgende. Ik blijf bij mijn kinderen, wat ook gebeurt.’

Hij kijkt Iris aan met een trotse, gekwetste blik.

‘Maar, als ik van mijn vrouw ga scheiden, ze brengt mijn kinderen naar Curaçao. Dan zie ik ze nooit meer. Mijn vrouw wil terug, ik niet. Ik ga nooit meer terug naar Curaçao.’

‘Godverdomme, Oscar.’

Het blijft een lange minuut doodstil in de kamer. Iris probeert de trotse blik van Oscar te peilen. Meent hij dit of is het een domme smoes? Ze staat op, gaat weer zitten. Ze is niet van plan iets te beginnen met een getrouwde vent. Het laagste dat je kunt doen als vrijgezel is een gezin naar de knoppen helpen. Na een poosje leunt ze gelaten achterover op de eetkamerstoel, de enkels over elkaar heen geslagen.

‘Hoe heet ze?’ vraagt ze emotieloos.

‘Mijn vrouw?’

‘Ja, hoe heet ze, heeft ze een naam?’

‘Het is beter als je niets weet,’ zegt Oscar.

Iris veert naar voren.

‘Ik ben geen kind, Oscar, hoe heet ze!?’

Oscar kijkt haar wantrouwend aan. ‘Diana.’

‘Oscar en Diana Juliana. Juliana is het toch?’ vraagt Iris.

Oscar knikt beschaamd.

‘Dat rijmt niet slecht,’ zegt ze spottend, ‘hoe heten je kinderen?’

‘Moet je het echt weten?’

‘Het is toch geen geheim, neem ik aan?’

Iris leunt met haar ellebogen op haar knieën.

Oscar slaat zijn ogen neer.

‘Dylan is de oudste, hij is zes, en dan heb ik nog een meisje, Natasha, net vier geworden.’

‘Op welke school zitten ze?’

‘Niet hier. Bij ons in de buurt.’

‘Ik wil het ook niet weten eigenlijk, de familie Juliana. Bah.’ Iris kijkt meewarig naar Oscar die muisstil ineengedoken op het randje van de driezitter zit.

‘Ik vind het echt heel jammer, Oscar. Je lijkt me een aardige man.’

‘Maar ik zeg toch, ik hou niet meer van haar, ik wil jou.’

‘Ik zou je ook graag willen, maar dan helemaal. Weet Diana eigenlijk dat je vreemdgaat?’

‘Ik ga niet vreemd,’ zegt Oscar fel.

Iris trekt minzaam haar wenkbrauwen op. Oscar reikt verlangend naar haar hand.

‘Met jou is het anders. Vanaf de eerste moment dat ik je zag, ik weet dat je een speciale vrouw bent, ik wil je beter leren kennen. De manier waarop je in de zaal zat te luisteren. Ik heb je bekeken. Je bent mooi, interessant. Het lijkt dat we iets samen hebben, vanaf het begin, ik voel me aangetrokken.’

‘Het is goed zo,’ zegt Iris, ‘volgens mij kun je beter weer eens gaan.’

Ze loopt naar de kapstok en reikt Oscar zijn jas aan. Zwijgend hijst hij zich in het zware leer en checkt of hij zijn sleutels heeft. Door de ruit van de voordeur tekent zich het silhouet af van Muis die met opgeheven staart en stijve nek miauwend langs het glas schuiert. Iris laat hem binnen.

‘Hoe heet hij?’ vraagt Oscar.

‘Muis.’

‘Misschien tot ziens, Muis.’ Oscar zet de kraag van zijn jas op, treuzelt, controleert zijn sleutels en zakken nogmaals.

Iris duwt hem zachtjes de drempel over.

‘Ik zou er niet op rekenen als ik jou was.’ Ze drukt de deur direct achter hem zorgvuldig in het slot.

In bed kan Iris de slaap niet vatten. De afstandsbediening van de tv heeft haar rusteloze gedachten een avond lang afgeleid. Ze dacht dat ze heel moe was toen ze haar tanden poetste, maar nu ze ligt is ze weer klaarwakker.

Muis ligt diep gelukkig naast haar op bed. Eentonig ronkend uitgestrekt langs haar pols. Zijn kop past precies in de kom van haar hand. Met haar middelvinger liefkoost Iris de zachte nauwe ruimte onder de kin van de kater.

Wat vind jij ervan, Muis? Stel dat hij echt niet meer van zijn vrouw houdt, maar dat zijn kinderen wel belangrijk zijn? Voor een vader is het ook erg als hij zijn kinderen niet meer kan zien. Misschien is hij anders dan al die anderen.

De daadkracht waarmee Oscar Iris op tafel nam, maakt haar hongerig. Ze hunkert naar onstuimige seks zodat ze zich kan laten gaan. Wilde orgasmes heeft ze nodig, anders begint het leven te knagen. Neuken om op te laden. Jezus, ik lijk wel een vent, denkt ze.

Ik kan hem niet laten gaan, Muis. Oscar is precies wat ik nodig heb. Mannelijk, emotioneel, kwetsbaar. En eerlijk, hij is eerlijk. Eerlijkheid bij een man is heel belangrijk.

Oké, op het parkeerterrein bij het cultureel centrum draaide hij eromheen, maar vanavond begon hij er meteen over. Openlijk en duidelijk. Ik ben er niet pas na een paar maanden achtergekomen, per ongeluk via een vriendin, of nog erger door een anoniem telefoontje van een onbekende vrouw. Hij vertelde het zelf, dat siert hem. De bekentenis was misschien wel de echte reden van zijn bezoek, vandaar die witte rozen. Onschuld, starten met de kaarten open op tafel. Wat erg, en ik zet hem zonder pardon de deur uit.

Iris duikt dieper weg onder het dekbed, de wangen rood van schaamte. Die jongen bedoelde het gewoon goed en ik zag het weer eens niet. Ze schopt Muis van haar bed af. De kat protesteert met een rauwe kreet. Beledigd rent hij de slaapkamer uit. Iris krimpt in elkaar. Arme Oscar. Geen wonder dat ik mijn hele leven alleen ben.

4

Tijdens de ochtendpauze op de basisschool hangt Iris gapend tegen het hekwerk dat het speelplein omringt. Naast haar rookt Marja met haar rug naar de spelende kinderen gedraaid met korte trekjes haastig een sigaret. Iris rekt zich uit.

‘Laat geworden gisteren?’ vraagt haar collega.

‘Mmm.’ Iris twijfelt of ze Marja zal vertellen over haar dilemma.

Oscar kwam direct in haar gedachten toen ze wakker werd. In haar eentje in het warme bed fantaseerde ze dat hij er was. Zijn hoofd een klein stukje zichtbaar boven het dekbed, het korte zwarte kroeshaar onbeweeglijk tegen zijn schedel geplakt.

Onder het dekbed kroop ze naar hem toe en warmde zich aan zijn lichaam, haar arm rond zijn borst, borsten en buik tegen zijn rug. Oscars gloeiende lichaam. Zo ontspannen, zorgeloos en volmaakt gelukkig samen. Zo was het, zelfs voor haar, makkelijk om van een man te houden.

Met haar ogen stijf dicht trachtte ze het gevoel zo lang mogelijk vast te houden. Ze voelde de vlinders in haar buik tot leven komen. Was ze verliefd? De repeteerwekker spatte acht minuten later het verlangen uiteen. Afblijven. Denk aan zijn kinderen en zijn vrouw.

Iris kijkt naar Marja die naast haar staat.

‘Wat zou jij doen als je de ideale man tegenkwam en hij is getrouwd?’

‘Gewoon grijpen die hap.’ Marja kijkt haar genoegzaam aan.

Iris zucht teleurgesteld.

‘Tenminste, als de seks de moeite waard is. Is het de moeite waard?’ vraagt Marja.

‘Ja,’ antwoordt Iris terwijl ze weer over het schoolplein tuurt. ‘Maar er is meer.’

‘Je wilt dat hij bij zijn vrouw weggaat?’ zegt Marja ongelovig.

Iris doet alsof ze haar collega niet hoort. Marja schiet de sigarettenpeuk over het hek in de goot.

‘Getrouwde mannen gaan niet bij hun vrouw weg,’ vervolgt ze. ‘Seks oké, maar vraag niet om meer.’

‘Nederlandse mannen gaan niet bij hun vrouw weg,’ zegt Iris. ‘Maar dit gaat om een Antilliaanse man. Waarom denk je dat al die Antilliaanse vrouwen alleen zijn?’

‘Mannen zijn mannen,’ antwoordt Marja, ‘of ze nou in Meppel of Timboektoe geboren zijn.’

‘Hij houdt niet meer van zijn vrouw, dat heeft hij direct verteld.’

Marja lacht haar uit.

‘Je moest eens weten hoeveel mannen niet van hun vrouw houden. Geen reden om een huwelijk op te doeken, volgens mij. Vrouwen lopen ook niet over van liefde voor hun echtgenoot trouwens. Zeker niet als er kinderen zijn.’

‘Hoe weet jij dat zo goed? Je hebt én geen man, én geen kind.’ Iris kijkt haar collega verontwaardigd aan.

‘Dat klopt,’ zegt Marja, ‘maar geloof me, voor een minnares laat een man zijn vrouw en kinderen niet in de steek. Of hij nou Antilliaan is of niet. Wie wast zijn sokken? Vijf keer een onderbroekenwasje van een man en de liefde krijgt een heel ander luchtje, hoor.’

‘Aan jou heb ik ook niks,’ bijt Iris terug. ‘Zo is Oscar niet. Je kent hem niet eens en bovendien…’ Ze wordt onderbroken door een ruk aan haar jas.

‘Juf Iris, juf Iris, Shahaira speelt vals.’

Het kleine meisje kijkt verwachtingsvol naar haar op. Haar ogen zijn diep donkerbruin, er is bijna geen kleurverschil tussen iris en pupil, het lijken oneindige tunnels van warmte en avontuur. Dezelfde ogen als Oscar.

Iris legt liefdevol een hand op de dikke springerige krullen die in staartjes boven op het hoofd zijn vastgebonden met brede rode linten eromheen. De kleur past fantastisch mooi bij de lichtbruine huid.

‘Kom,’ zegt ze, ‘we gaan eens kijken wat we daar aan kunnen doen,’ en ze neemt het meisje bij de hand.

‘Eigenlijk,’ zegt ze tegen Marja, ‘eigenlijk gaat het me om een kind.’

Marja slaat een hand voor haar mond. ‘Hoe kom je daar nou weer bij?’

Iris wijst op het meisje dat haar ongeduldig het speelplein over trekt.

‘Een beauty toch?’

Marja kijkt haar sprakeloos na.

‘En een goeie salsa, collega, een goeie salsadans,’ roept Iris nog. ‘Geen betere salsa dan een met een Antilliaan. Eindelijk fatsoenlijk de dansvloer op,’ lacht ze.

In opperbeste stemming zwaait Iris om een uur of vier de voordeur open. Haar ogen vallen bijna dicht van de slaap, maar ze loopt direct naar de stereo en buigt zich over de reeks cd’s die ze van haar vader heeft geërfd.

Tijdens de muziekles in haar klas vroeg het meisje met de rode linten of ze een Curaçaos liedje mocht zingen dat ze van haar oma had geleerd. Een vrolijk deuntje dat ze ook de andere kinderen wilde leren, maar helaas was er geen tijd geweest er uitgebreid op in te gaan.

Misschien zit het wijsje tussen de muziek van haar vader.

Ze loopt met twee vingers over de plastic ruggen van de cd’s en trekt een doosje tevoorschijn. One woman’s dream staat op de voorkant. Er staat ook: Voor meneer Van Galen, Met dank aan uw jarenlange belangeloze inzet voor ons, Grupo Ban Topa. In een keurig handschrift staat de persoonlijke boodschap aan haar vader op het boekje van de cd geschreven, schuin door het oranjebruine lachende gezicht van een creoolse vrouw.

Iris laat het schijfje in het laatje van de speler vallen. Haar blik valt op het portret van de zangeres aan de binnenkant van de hoes. De vrouw heeft helderwitte tanden en donkerbruine ogen met goudkleurige oogschaduw die in de donkere teint van haar huid overloopt. Haar wimpers tekenen een ragfijne waaier om de glasheldere bruine irissen. De wenkbrauwen kruipen in een hoge boog naar de neus. Een mooier vrouwengezicht heeft Iris niet eerder gezien.

Er klinkt snelle trommelmuziek. Met de afstandsbediening en het kleine vierkante boekje in haar handen loopt Iris naar de nepleren fauteuil. Curaçaose muziek. Ze hoort een vegend geluid en het blikachtige getik van een drummer. Jazzmuziek waar haar vader zo gek op was.

Amor di mama herkent ze in de tekst die de mooie zangeres zingt. Moederliefde doet Iris eerder aan haar vader denken. Hij was het die ’s nachts aan haar bed zat na achtervolgingen in haar slaap. Haar vader verjoeg de monsters uit haar kamer en troostte haar in de nacht.

Nummer vijf van de cd heeft een loom intro. Een viool neuriet en neemt samen met de echo van een steelpan een voorschot op de melodie. Weer het warme gezang van de mooie zangeres. Iris begrijpt er geen woord van. Haar ogen schieten over de tekst. Korte woorden, hoge heldere klanken klinken uit de speakers. Mi ke ta di bo so i mi ke sa kon bo bida tabata promé nos topa.

Iris leest de zin een paar keer achter elkaar. Ze start het nummer opnieuw en probeert de regel mee te zingen. Telkens weer draait ze het nummer en denkt aan Oscar.

Er klinkt een lang instrumentaal intermezzo. Het ritme van de muziek lijkt op een Weense wals. Ze laat zich meeslepen door de gedachte aan Oscar. Hij vraagt haar ten dans. Iris staat op en cirkelt op het slepende ritme haar woonkamer door. Er komt geen einde aan. Ze trapt haar schoenen van haar enkels en zwiert op kousenvoeten over het gladde laminaat.

Met gesloten ogen voelt ze Oscars hand in haar rug. Hij trekt haar tegen zich aan en leidt haar met stevige hand de dansvloer over. Telkens net voordat het volgende nummer begint, drukt Iris de herhalingstoets in.

De coupletten zingt ze voor Oscar. Het klinkt prachtig helder uit de mond van de Curaçaose zangeres. Iris volgt tientallen keren de klinkers in de tekst totdat ze als vanzelf uit haar mond rollen, op het juiste moment, in het roterende ritme van de wals. Het begin is bescheiden, maar hoe verder het nummer vordert, des te meer lucht ze in haar longen zuigt, des te luider ze de laatste klanken van het lied soleert.

Oscar draait haar rond en rond. Bij de wegstervende pianoklanken aan het eind van het nummer voelt ze elke keer duidelijker hoe ze verlangt naar de warmte van een man die haar omhelst, beschermt, en haar met zich meetrekt zijn leven, zijn soul in. Ze verlangt naar Oscar Juliana, ze wil voor altijd met hem samen zijn.

Dan gaat de telefoon. Op kousenvoeten spoedt Iris zich naar het toestel. Het is Oscar. Snel drukt ze de muziek weg. In de plotselinge, zware stilte worden haar wangen warm en begint ze te stotteren.

‘Dat, dat is ook toevallig.’

‘Hoezo?’ Oscar klinkt gespannen.

‘Ik, moest net aan je denken.’

‘Wat dacht je over mij?’

‘Dat ik je, nou, misschien kunnen we, het lijkt me eventueel toch wel leuk je nog eens te zien.’

‘Ben je er nog?’ vraagt Iris.

‘Zeker,’ hoort ze aarzelend aan de andere kant.

‘Of wil je niet meer?’ Iris loopt muisstil naar de fauteuil terug. Het duurt weer even voor Oscar antwoordt.

‘Zet je me dan weer de deur uit?’

‘Nee, nee, nee,’ haast Iris zich te zeggen.

‘Want daar heb ik weinig trek in.’

‘Met mijn hand op mijn hart. Ik zal je nooit meer de deur wijzen, echt niet. Kom je?’

‘Donderdag. Eerder kan ik niet.’

‘Geen probleem. Donderdag. Half acht?’

‘Ik doe mijn best.’

Net voordat Iris ophangt, herinnert ze zich dat het Oscar was die belde. Hij heeft niet gezegd waarom. Ze probeert hem terug te roepen maar de verbinding is al verbroken. Met het toestelletje tegen haar borst geklemd overweegt ze of ze hem terug zal bellen om het te vragen.

Ach nee, denkt ze, dat komt donderdag wel. Straks is hij in de buurt van zijn vrouw en verraadt ze hem met haar gebel.

In de keuken trekt ze de koelkast open en stroopt de rekken af naar een snelle snack.

Donderdagavond om zeven uur precies ziet Iris door een kier in de houten luxaflex Oscars auto de Prauwoever opdraaien. Ze loopt naar de keuken en zet het koffiezetapparaat aan. Schikt de twee kleurige mokken op het aanrecht en controleert de koektrommel. Er is verse speculaas.

Leunend tegen het aanrecht wacht ze op de bel. Ze volgt aandachtig de bewegingen van Muis die ineengedoken wat brokjes tussen zijn kiezen halveert voor hij ze doorslikt. Het koffiezetapparaat blaast de laatste druppels water door het heetwatersysteem en stoomt na. De koffie is klaar.

Muis stopt met eten, spitst zijn oren, luistert aandachtig, legt dan zijn oren weer plat en pakt een volgend brokje voer. De kat schrikt als toch plotseling de bel klinkt. Zijn haren staan rechtop en zijn pikzwarte staart is dik. Door de onverwachte reactie van Muis klopt Iris’ hart in haar keel. Ze haalt een keer diep adem, loopt naar de voordeur en laat met een brede glimlach Oscar binnen.

‘Hai!’

Oscar neemt de klink van haar over en sluit de deur.

‘Goeienavond schoonheid.’

Hij ritst zijn jas open, hangt hem aan de kapstok en wurmt zijn schoenen van zijn voeten. Iris vouwt haar armen achter haar rug en leunt met een schouder tegen de muur.

Oscar loopt op haar af.

‘Dus je wilde me toch wel nog een keer zien!’ Hij slaat zijn armen om haar heen en drukt haar zachtjes tegen de wand. Iris biedt geen weerstand. Oscars blik zakt af in het decolleté van haar jurk.

‘Mmm, je bent mooi gebleven.’

‘Dank je,’ fluistert Iris in zijn oor, ‘jij ook.’

Vluchtig kust ze hem op de mond en trekt hem mee de kamer in. Zonder iets te zeggen dirigeert ze hem midden op de bank en gebaart dat hij moet blijven zitten waar hij zit. Iris pakt de afstandsbediening en zakt op haar knieën op het vloerkleed, recht voor Oscar, en start de muziek.

Tijdens het intro met de viool en steelpan kijkt Oscar haar verwachtingsvol aan. Hij probeert haar te kussen. Met neergeslagen oogleden gebaart ze hem dat hij moet wachten. Ze wiegt zachtjes heen en weer op het ritme van de muziek.

Precies op tijd valt ze in. ‘Foi dia m’a mirabo, mi bid’a kompliká, ’ zingt ze. Oscar bevriest.

‘Nos miradá topa i mi alm’a enamorá,’ vervolgt Iris met een zachte hoge stem.

Oscars mond zakt open. Iris legt haar hand op zijn lippen terwijl ze verder zingt. Hij pakt haar pols en trekt haar hand weg.

‘Hoe kom je…?’

Iris legt haar andere hand zachtjes op zijn mond. Ook die trekt Oscar los. Ze sluit haar ogen en concentreert zich op de muziek.

‘Mi ke ta di bo so i mi ke sa kon bo bida tabata promé nos topa,’ zingt ze, zonder te struikelen. Ze lacht. Een paar zinnen van het nummer loopt ze mis, maar daarna vindt ze de klanken weer terug.

Oscar houdt haar polsen stevig vast en zegt niets meer. Hij luistert met grote ogen strak op Iris’ mond gericht. Als het instrumentale gedeelte begint, staat Iris op en trekt Oscar aan haar polsen naar de dansvloer.

‘Dans!’ zegt ze.

Oscar legt één hand achter in haar rug en met de andere houdt hij haar rechterhand omhoog. Zijn heupen zoeken een beginpunt in de wals. Hij trekt Iris stevig tegen zich aan en stapt in de dans.

Ze draaien rond. Oscar leidt Iris zelfverzekerd over de vloer, ze zwieren de hele kamer door. Haar droom is uitgekomen. Ze voelt dat haar benen slap worden, want ze is de gelukkigste vrouw op de wereld.

Oscar draait haar weer rond in het ritme van de muziek.

Hij is een goede danser, Iris houdt zich stevig aan zijn schouders vast, bang dat het zwart voor haar ogen wordt.

De wereld is geweldig. Dit is de man die haar beschermt en dansend meeneemt in de warmte van zijn bestaan. Hij is van haar, nooit zal ze hem meer laten gaan.

Oscar danst door. Met rechte rug en opgeheven hoofd danst hij het nummer uit tot de laatste toon is weggestorven. Als een gentleman brengt hij Iris terug naar het hoogpolige kleed. Hij zakt door zijn knieën en trekt haar voorzichtig naar de grond. Wanneer ze haar hoofd op het katoenen kleed laat zakken, kruipt hij bovenop haar. Voor een moment bedekt hij haar hele lijf.

‘Dat was mooi, meisje,’ fluistert hij met een donkere stem in haar oor. ‘Ik heb dit nog nooit met een vrouw gevoeld. Ik hou van je, voor altijd.’

Iris’ stem blokkeert.

‘Speciaal voor jou,’ piept ze.

‘Hoe kom je aan deze muziek?’ vraagt Oscar zacht.

Ze kucht.

‘Dat is een lang verhaal.’

‘Te lang voor nu?’ Oscar likt haar oorschelp.

Ze kreunt instemmend.

‘Dan houd ik het nog te goed.’

‘Afgesproken,’ zegt Iris en kruipt met twee handen onder Oscars sweater. Zijn lichaam voelt warm en zacht.

Oscar rolt zich om en trekt haar bovenop zich. Iris gaat rechtop zitten en trekt zijn shirt los, stroopt hem op over zijn hoofd. Ze rust met haar handen op zijn blote buik, voelt de warmte in haar palmen en streelt hem. Zachtjes aait ze zijn bruine huid.

Oscar sluit zijn ogen. Iris voelt hoe hij zich ontspant. Ze hoort hem ademen. Hij geeft zich over, ze voelt zich één met hem. Ze is zo verliefd op deze man, ze wil voor altijd van hem zijn.

Voorzichtig trekt Iris aan een krulhaartje op zijn borst. Oscar opent zijn ogen. Iris pakt zijn paarsbruine tepels en rolt ze zacht tussen haar vingers.

Hij kreunt van genot.

‘Dat vind ik lekker, twee tegelijk.’

‘Wat vind je nog meer lekker?’ vraagt Iris verleidelijk.

Oscar richt zijn hoofd op en kijkt haar niet-begrijpend aan.

‘Dat is toch geen gekke vraag?’ zegt Iris.

‘Nou,’ antwoordt Oscar, ‘dat heeft nog nooit een vrouw aan me gevraagd.’

‘Je bent gek!’

‘Dat kan,’ zegt Oscar smalend terwijl zijn hoofd weer terugzakt op het vloerkleed, ‘toch heeft nooit iemand dat gevraagd.’ Hij lacht ongemakkelijk. ‘Hoeveel mannen heb jij eigenlijk gehad?’

Iris doet alsof ze erover na moet denken terwijl ze zich afvraagt wat het beste antwoord is. Ze telt op haar vingers.

‘Henk is één, Rogier twee, Joost is drie. Alleen de échte bedoel je toch?’

‘De échte?’

‘De langdurige bedoel ik,’ zegt Iris.

‘Hoeveel kortdurige zijn er dan?’ Oscar richt zich op en probeert haar van zich af te duwen.

‘Ho ho,’ zegt Iris. Ze duwt zijn schouders terug op het kleed. ‘Zo bedoel ik het niet. Ik ben nooit getrouwd geweest en heb alleen een paar relaties achter de rug, ongeveer vijf. Dat is toch niet zo veel?’

‘Het is maar net hoe je het bekijkt.’ Oscar pakt Iris bij haar polsen en draait speels haar armen op haar rug. Hij is sterk. Iris probeert zich los te wurmen, maar hij trekt haar dichter naar zich toe en probeert haar te zoenen. Iris ontwijkt zijn tong. Oscar houdt haar steeds steviger in zijn greep.

‘En jij dan?’ vraagt ze.

‘Wat ik?’

‘Hoeveel vrouwen heb jij gehad?’

‘Ik kende mijn vrouw al toen ik vijftien was. We zijn tweeëntwintig jaar samen.’

‘Ja?’ roept Iris ongelovig.

Oscar knikt.

‘En hoe vaak ben je in de tussentijd vreemdgegaan?’

Oscar houdt met een arm Iris’ beide polsen achter haar rug geklemd. Met zijn vrije hand pakt hij haar kin.

‘Luister meisje, ik zeg nog één keer: ik ga niet vreemd. In al die jaren heb ik geen vreemde vrouw aangeraakt. Nu houd ik niet meer van haar, maar ik kan niet scheiden want dan zie ik mijn zoon en dochter niet meer. Begrijp je?’

Iris’ polsen beginnen pijn te doen. Ze knikt begrijpend en kust Oscar zachtjes op zijn mond.

‘Sorry.’ Iris drukt tientallen zachte kusjes op zijn gezicht. ‘Sorry, sorry, sorry, zo heb ik het niet bedoeld.’

Oscar kijkt langs haar heen naar de muur. Zijn greep rond Iris’ polsen verslapt.

‘Mijn vrouw en ik,’ het klinkt alsof hij een verklaring aflegt, ‘we hebben al drie weken geen seks gehad.’

Oscar blijft doodstil liggen op de vloer. Hij kijkt alsof hij zojuist heeft opgebiecht in zijn jeugd te zijn mishandeld.

Iris weet niet hoe ze moet reageren.

‘Drie weken. Jezus!’ antwoordt ze.

Oscar omhelst Iris, draait haar op de vloer.

‘Maar nu heb ik jou!’ Hij begint enthousiast haar jurk los te knopen. Bij de doorzichtige ivoorkleurige bh knikt hij goedkeurend. Hij legt zijn grote handen op de zijdeachtige stof. Zijn wijsvinger haakt achter de bies en trekt de bustehouder omhoog. Met zijn tong likt hij ruw Iris’ tepel. Ondertussen knoopt hij de rest van haar jurk open, schuift de slip opzij en zoekt met twee vingers de ingang van haar vagina.

Iris rilt van verlangen. Ze spreidt haar benen. Oscar likt en masseert haar. Als hij voelt hoe nat ze is glijden zijn vingers naar binnen. Zijn tong kittelt Iris’ clitoris.

‘Lekker,’ kreunt Iris.

Met haar handen duwt ze haar knieën zo ver mogelijk uiteen. Oscar vingert en likt haar. Iris kreunt en kronkelt, hijgt ‘ga door’. Oscar duwt zijn vingers diep naar binnen en voelt de zuigende beweging van haar kut als ze klaarkomt. Hij gromt van opwinding.

Zo snel als hij kan ontdoet hij zich van zijn jeans en duwt zijn pik naar binnen. Hij neukt haar in hoog tempo. Iris’ borsten schudden op en neer, haar billen schuren over het vloerkleed. Ze kijkt naar Oscar die zijn ogen gesloten heeft, zweetdruppels op zijn voorhoofd. In zijn hals is een paarse kloppende ader zichtbaar. Hij komt schokkend klaar.

‘Oh meisje.’ Hij zakt over haar heen en zucht in haar nek. ‘Dushi, laat me nooit meer alleen!’

‘Weet je,’ zegt Oscar als ze later op de bank losjes tegen elkaar aangeleund het liedje nogmaals beluisteren, ‘deze vrouw heeft een mooie vocabulario.’

Iris pakt het boekje met de teksten en slaat het open.

‘Ze spreekt mooi Papiaments,’ vervolgt hij, ‘mooier dan de Antillianen die ik ken.’

‘Papiaments lijkt me een mooie taal,’ zegt Iris afwezig. Ze leest de tekst met haar vinger langs de regels.

‘Het is zeer zeker een mooie taal, maar de mensen spreken het niet goed,’ zegt Oscar.

‘Wat ik niet begreep,’ zegt Iris, ‘ja hier. Wat betekent kashi wardá? Hier staat i bo ti’un sekreto den kashi wardá djis kontami. In de Engelse vertaling staat alleen secret, maar dat is sekreto, neem ik aan.’

‘Laat eens lezen.’

Oscar knijpt zijn ogen een beetje dicht en leest de kleine lettertjes van de tekst.

‘Kashi betekent kast,’ zegt hij. ‘warda is wachten. Het is een soort spaarpot, een spaarpot voor je geheimen denk ik.’

‘Kashi is kast?’ vraagt Iris verbaasd. ‘Net als in het Nederlands. Een kassie, Kastje.’

‘Dat kan,’ zegt Oscar. ‘Ik heb er nooit zo over nagedacht.’

‘Een wachtkast voor geheimen, zeg maar, kashi wardá?’

‘Ongeveer.’

‘Wat grappig!’ Iris trekt opgewonden het boekje uit Oscars handen en speurt in de tekst. Ze kijkt hem verliefd aan.

‘Geweldig! Hoe ver is Curaçao?’

‘Ongeveer 10.000 kilometer,’ zegt Oscar.

‘Zo ver hiervandaan een taal met Nederlandse woorden. Ik ben ook altijd al dol op Zuid-Afrika geweest.’ Ze kruipt dichter tegen Oscar aan. Hij slaat zijn arm steviger om haar heen.

‘Maar kashi wardá hoor je niet veel op Curaçao hoor. Het is geen taal van mensen op straat. Was het maar zo. Ik wou dat ik zo mooi Papiaments had geleerd,’ zegt Oscar.

‘Heb jij geen kashi wardá?’

‘Dat wel,’ zegt hij onzeker, ‘iedereen heeft die ding volgens mij.’

‘Wat zit erin?’ Iris drukt een kus in zijn handpalm.

‘Bij mij? Wat zit erin bij jou?’

Iris gaat verzitten zodat ze Oscar recht kan aankijken. ‘Een heleboel. Beloof je dat je het niet verder vertelt?’

Oscar steekt twee vingers op.

‘Met mijn hand op mijn hart.’

Iris haalt diep adem.

‘Ik heb een abortus gehad toen ik achttien was. Niemand weet ervan. Ook mijn ouders hebben het nooit geweten. Zelfs de vader van het kind niet.’

Oscar trekt zijn wenkbrauwen op.

‘Heb je geen spijt?’ vraagt hij.

Iris schudt haar hoofd.

‘Anders was ik nooit zo ver in mijn leven gekomen. Mijn baan, zelfstandigheid, maar de laatste tijd denk ik er vaker aan dan ik in al die jaren deed.’

‘Wat gek,’ zegt Oscar, ‘wat vreselijk.’

‘Nou ja, zo erg is het nou ook weer niet. Toen het gebeurde was het afschuwelijk. In m’n eentje naar de kliniek in Amsterdam, niemand die mijn hand vasthield. Ik kon bijna niet zitten op de terugweg in de tram. Toen ik thuis kwam moest ik doen alsof er niets aan de hand was, terwijl ik ’s nachts lag te huilen in bed.’

Oscar trekt haar naar zich toe. Hij streelt haar zachtjes over de rug. Iris voelt tranen in haar keel. Ze probeert ze weg te slikken, draait haar hoofd weg maar Oscar draait liefdevol haar gezicht naar zich toe.

‘Meisje toch.’

Hij houdt haar stevig vast en aait haar geruststellend over haar hoofd. Iris slaat haar armen om hem heen en laat haar hoofd op zijn schouder zakken.

‘Sorry,’ snottert ze.

‘Geen probleem. Je hebt verdriet. Misschien huil je omdat je nu een kind wilt?’

Iris leunt tegen hem aan. Moe legt ze haar handen futloos op haar schoot. Vanuit haar ooghoeken blikt ze kort en snel naar Oscar. Hij glimlacht met een tedere blik.

‘Kinderen,’ zegt Iris. ‘Hoe sta jij er tegenover?’

‘Ik heb er twee zoals je weet.’

‘Zou je er nog meer willen,’ probeert Iris voorzichtig.

‘Voor geen goud, schatje. Mijn vrouw is een monster.’

‘Met een andere vrouw misschien?’ Iris plukt wat kruimels speculaas van de bank zodat de vraag nonchalanter klinkt.

Oscar schudt zijn hoofd.

‘Ik blijf bij mijn kinderen. Ik ben hun vader.’

Zijn kordate antwoord ontnuchtert Iris in één klap. Ze besluit het onderwerp te laten rusten en te zien wat ervan komt. Hij kan dan wel zo’n duidelijk standpunt hebben, maar tot nu toe is hij altijd in haar klaargekomen zonder condoom. Misschien denkt hij dat ze aan de pil is. Hij heeft er niet naar gevraagd. Als hij zo graag geen kinderen meer wil, moet hij daar ook naar handelen.

‘Hoe staat het met jouw kashi wardá,’ vraagt Iris.

Oscar tuit zijn lippen.

‘Ik heb wel een kashi wardá. Beloof je dat je tegen niemand praat? Je weet dat ik dit zeg omdat ik je vertrouw en van je hou en wil dat je altijd bij me blijf.’ ‘Erewoord, ik wil ook dat je bij mij blijft,’ zegt Iris terwijl ze haar hand tegen haar borsten drukt.

‘Oké dan.’ Oscar omarmt Iris’ van achteren en trekt haar rug stevig tegen zich aan. Hij fluistert heel zachtjes in haar oor.

‘Ik heb in de gevangenis gezeten.’

‘Hè?’ Met kracht verbreekt ze zijn greep.

‘Ik heb niemand vermoord hoor,’ zegt Oscar snel.

‘Gevangenis?’ Iris staat op van de bank. ‘Waarvoor?’

‘Eh, marihuana.’

‘In de Bijlmer of zo?’

‘In Marokko.’

‘Marokko? Hoe kom je in Marokko terecht?’ Iris staat met haar hand op haar heup tegenover Oscar die onrustig gaat verzitten.

‘Ja, hoe moet ik het zeggen,’ zegt Oscar, ‘ik probeerde het naar Nederland te transporteren, toen werd ik opgepakt. Ik ben verlinkt. Anders was alles goed gelopen.’

‘Door wie?’

‘Dat kan ik niet zeggen. Misschien ken je hem.’

‘Ik?’ vraagt Iris ongelovig.

‘Het enige wat ik je wil zeggen is dat het een kennis van mij betreft,’ zegt Oscar bitter. ‘Was een kennis, als je goed begrijpt. Hij loopt rond, ik zie hem soms op straat.’

‘In Purmerend?’

Oscar knikt.

‘Wat doe je als je hem tegenkomt?’

‘Ik draai mijn hoofd om.’ Oscar klinkt verontwaardigd en beledigd door de afkeuring in haar stem.

Iris loopt ontdaan naar de trapkast in de hal.

‘Wil je ook rum?!’ roept ze naar de woonkamer.

Even later staat hij achter haar en kijkt over haar schouder de voorraadkast in.

‘Ga je rum drinken op donderdag?’

Iris trekt quasi beteuterd een schuldbewuste grimas.

‘Wil je dan fris?’

Oscar friemelt aan zijn neus.

‘Doe toch maar rum. Met coke por fabor. Geen ijs.’

Iris pakt de fles Bacardi en schenkt in de keuken een dubbele shot voor zichzelf en een mix voor Oscar in.

‘Drink je rum naakt?’ vraagt hij.

‘Heb ik overgehouden aan mijn jeugd,’ antwoordt Iris zijdelings. Ik hou niet van cocktails en mixjes, doodzonde van de alcohol.’

Met de fles in haar hand loopt ze weer terug naar de woonkamer. Ze ploft in een hoek van de bank neer.

‘Je bent wel een man van verrassingen Oscar Juliana,’ zegt Iris opgelaten.

‘Sorry.’ Oscar zit in de andere hoek en kijkt naar de vloer.

‘Marihuana dus,’ zegt Iris. ‘Ik wil er wel graag een verklaring voor, als je het niet erg vindt.’

Oscar denkt na. ‘Gebeurd is gebeurd,’ zegt hij dan.

‘Gebeurd is gebeurd is gebeurd is gebeurd.’ Iris geeft ongeduldig een ruk aan zijn arm. ‘Waaróm is het gebeurd?’

‘Ik loop er niet mee op straat. Niemand weet het behalve een man hier van het arbeidsbureau. Hij heeft me echt geholpen toen ik weer terugkwam. Als mijn baas het weet, heb ik een probleem.’

‘Maar waarom heb je het dan gedaan?’

‘Gewoon. Voor het geld.’

‘Je loopt toch niet ‘gewoon’ tegen een berg wiet op die je in de achterbak van je auto gooit en rijdt ermee van Marokko naar Nederland?’

‘Vliegtuig,’ verbetert Oscar haar, ‘mijn familie kon het gebruiken, financiële problemen, andere situatie. Toen was toen, nu is nu.’

Hij kruipt over de bank naar Iris en drukt zachte kussen in haar hals.

‘Weet je waar ik nu zin in heb?’ Hij begraaft zijn gezicht tussen haar borsten en plukt kusjes uit haar decolleté. ‘Samen in bad.’

‘Aha,’ schimpt Iris, ‘begin maar weer over iets anders.’

Langzaam peutert Oscar haar kleding los. Na elk knoopje krast hij met zijn nagel een lijn vanuit haar hals naar het zojuist overwonnen stukje blote huid. Iris sluit haar ogen en laat hem begaan.

‘Thuis heb ik geen bad,’ zegt Oscar smachtend als Iris ontkleed voor hem zit, ‘en water maakt lekker glad en nat en zacht.’ Hij draait Iris’ armen tot boven haar hoofd en drukt zijn neus in een van haar oksels.

‘Mmm, zweet van een vrouw, heerlijk.’ Hij likt de zijkant van haar borst.

‘Dat is ook toevallig,’ zegt hij met zijn neus onder haar arm.

‘Wat?’ Iris draait argwanend haar gezicht zo ver mogelijk naar haar oksel en trekt de huid naar zich toe.

‘Dat wratje.’

‘Welk wratje,’ zegt Oscar

‘Hier!’ Oscar pakt haar wijsvinger en zet hem precies op de wrat.

‘O, die heb ik al zo lang ik me kan herinneren,’ zegt Iris. ‘Stoort het je?’

‘Nee, storen niet, want ik heb ook zo een. Precies daar.’ Oscar voelt onder zijn oksel. Hij draait zijn zij naar Iris.

‘Verrek.’ zegt Iris terwijl ze aan het wratje voelt. ‘Precies op dezelfde plek.’

‘Weet je wat ik eerder zag?’ Oscar trekt zijn benen op de bank en stroopt de sokken van zijn voeten. Hij pakt Iris bij een enkel en zet haar linkervoetzool tegen zijn rechter. Het past precies. Ongelovig controleert Iris of hun voeten wel precies tegen elkaar zijn geplaatst. Ze volgt de boogjes van hun tenen.

‘Exact hetzelfde,’ concludeert ze.

Iris zet haar blote voeten plat op de vloer. Oscar zet de zijne ernaast. Voorovergebogen bestuderen ze de gelijkenis. Ook de vorm van hun nagels komt overeen. Zelfs de vergroeiing van de kleinste teennagels is gelijk.

‘Ik zei je toch?’ zegt Oscar opgetogen. ‘Ik zag meteen dat je op mij lijkt, we zijn broer en zus.’

Hij omhelst Iris, bedelft haar lachend onder een stapel klapzoenen.

‘Zusje, mijn kleine zusje, eindelijk gevonden. Kom, broertje en zusje gaan in bad.’ Oscar trekt haar mee de trap op.

5

‘Hoe staat het met de Antillianenliefde?’ vraagt Marja op school. De minzame ondertoon ontgaat Iris niet.

Marja veegt een kindertafeltje schoon en gaat zitten. De leerlingen zijn zojuist naar buiten gestoven. Het is vrijdagmiddag.

‘Ik hoor je er nooit meer over, is het uit?’ vraagt ze.

Iris parkeert het leedvermaak dat door de vraag heen klinkt.

‘We zien elkaar drie keer per week.’

‘Drie keer?’ zegt Marja, ‘serieuze shit dus.’

Iris negeert de opmerking van haar collega. Ze veegt het schoolbord schoon. Marja trekt een ministoeltje naar zich toe en plant er haar beide voeten op.

‘Daar moet Jolanda maandag weer op zitten,’ protesteert Iris.

‘Jaja, vertel me nou maar van die Antilliaan!’

Iris heeft er spijt van dat ze Marja deelgenoot van haar geheime liefde heeft gemaakt.

‘Wat ik zeg, hij komt drie keer per week.’

‘En zijn vrouw heeft nog steeds niks door?’

‘Voor haar doet hij een cursus. Om hogerop te komen.’

‘Wat doet hij eigenlijk?’ vraagt Marja nieuwsgierig.

‘Hij is elektricien.’

‘Een bouwvakker! Lekker, gespierde armen, grote handen.’ Marja spreidt haar vingers en omvat stevig een van haar eigen billen.

‘Elektrotechniek is een schoon beroep,’ zegt Iris geïrriteerd.

Ze controleert of de radiatoren afkoelen en schikt de overgordijnen netjes in de plooi. Behendig ontwijkt ze de waslijn waaraan de herfstwerkstukken van de leerlingen hangen te drogen.

‘Hij heeft juist hele zachte handen. Als hij ruw werk moet doen, trekt hij handschoenen aan.’

‘Dat zal,’ zegt Marja, ‘en wat doen jullie zoal die drie keer per week?’

‘Wat denk je zelf?’

Marja grinnikt. ‘Buiten dat.’

‘Nou gewoon, wat iedereen doet als hij verliefd is.’

‘Verliefd!’ roept Marja.

‘Sshht.’ Driftig loopt Iris naar de deur. Voordat ze hem dichttrekt inspecteert ze of de gang leeg is. Ze sluit het gordijntje dat voor het raampje hangt.

‘Verliefd!’ fluistert Marja. ‘Gaan jullie ook verliefd naar de film en in de stad lopen en zo?’

‘In dit dorp?’

‘Wat doen jullie dan?’

‘Gewoon thuis,’ antwoordt Iris verontwaardigd.

‘Voor de buis?’

‘Bijvoorbeeld.’

Marja maakt een afkeurend geluid. ‘En die salsa dan?’

Iris veegt haastig de verkleurde bladeren van de herfststukjes op een hoopje in de hoek en pakt haar tas. Ze heeft geen zin haar frustratie met Marja te delen.

‘Ik moet ervandoor. Prettig weekend!’ Iris loopt haastig de school uit.

Oscar wil nooit dansen. Ze heeft het hem talloos vaak gevraagd, gesmeekt, geëist. Ze heeft hem scenario’s voorgelegd waarin ze elkaar ‘toevallig’ op een salsafeest zouden kunnen ontmoeten, maar hij weigert pertinent.

Waar hij ook komt kent hij mensen of beter gezegd mensen kennen hem, zegt hij. Mensen die zijn vrouw zullen inlichten over zijn escapades. Antillianen doen niets liever, zegt Oscar, ze zouden er een genoegen aan beleven zijn vrouw te bellen om zogenaamd te horen hoe het met haar en de kinderen gaat.

Hoe moest hij aan Diana uitleggen dat hij op een salsafeest was? Als hij dan ook nog eens met een witte vrouw op de dansvloer is gezien, einde oefening, basta.

Iris danste nog maar nauwelijks, want zonder Oscar vond ze de salsa-avonden steeds minder leuk. Ze was zoveel mogelijk thuis, omdat ze nooit precies wist wanneer hij kwam. Soms stond hij zaterdagochtend om tien uur voor haar deur om de hele dag te blijven. Dat waren de dagen waarop ze gelukkig waren.

Urenlang van elkaar genieten, de slaapkamer als een motelkamer waar de gordijnen gesloten bleven en je in je blootje leefde van lauwe cola en naturel chips. De buitenwereld bestond niet meer. Ze luisterden naar muziek en neukten de hele dag.

In het begin was Oscar nogal bleu in bed. Zijn seksleven had zich alleen in zijn eigen slaapkamer afgespeeld, al tweeëntwintig jaar. Hij had echt niet buiten de deur gegeten beweerde hij. In gedachten vaak genoeg, maar Diana schaamde zich al als hij in haar bijzijn masturbeerde.

Als ze thuis was en hij nog in bed lag, durfde hij het niet. Ze zou twee weken niet tegen hem praten als ze hem bezig zou zien. Diana wilde gewoon alleen neuken, niet beffen of pijpen. Het liefst zat ze bovenop hem en bereed hem als een hengst. Voor Oscar geil genoeg om klaar te komen, maar verder beleefde hij niet veel.

Iris kocht olie. De eerste keer dat ze hem masseerde begon hij te huilen van geluk. Hij kon zich niet herinneren wanneer voor het laatst zijn dijen waren gestreeld. Iris haalde vibrators en dildo’s in huis waarmee een lang gekoesterde fantasie van Oscar werkelijkheid werd.

Ze zaten ook vaak samen in bad waar hij Iris neukte met een dildo terwijl ze achterover in het warme water lag. Haar borsten deinden op het ritme waarmee hij haar penetreerde terwijl haar tepels zichtbaar bleven tussen het witte schuim.

Hij genoot ervan dat ze zo geil en ongeremd was. Haar blanke lijf dobberend in het warme water ontsnapt aan de zwaartekracht. Het knisperende geluid van oplossend schuim, de dildo in haar kut, het maakte hem zo geil dat hij zei dat hij alleen nog met haar gelukkig kon zijn.

Iris voelde zich als een prinses, zo dicht bij de liefde dat ze het wel kon uitschreeuwen van geluk.

Door de week, op dinsdagen en donderdagen kon ze zeker zijn van zijn komst. Om zeven uur stipt ging de bel. Oscar met een rugtas vol cursusboeken en mappen die hij in het midden van de gang op de vloer zette, bang hem te vergeten als hij weer wegging.

‘Os?’

Ze liggen kruislings met hun benen verstrengeld op het vloerkleed in de huiskamer. Het is donderdagavond negen uur.

‘Wanneer gaan we een keer naar de film?’ Iris klinkt verwachtingsvol maar Oscar reageert niet. Ze tilt haar hoofd van het kleed op.

‘Hallo?’

‘Mmm. We hebben het toch goed zo met elkaar?’

Hij streelt haar heup. Iris pakt zijn hand.

‘Juist omdat we zo gelukkig zijn,’ zegt ze.

‘Dushi, je weet toch dat dat niet kan.’

‘In de bioscoop is het donker, niemand ziet je. Ik wil iets doen Oscar. Ik word gek van deze opsluiting.’

Oscar kijkt op zijn horloge. ‘Ik moet gaan.’

Iris houdt hem tegen.

Hij zucht. ‘We lagen zo rustig. Waarom verpest je de avond?’

‘Ik wil zo graag dat we gewone dingen met elkaar doen. Net als gewone mensen die van elkaar houden. Samen popcorn en cola, een beetje tegen elkaar aan in de bioscoop.’

Oscar trekt zijn benen van Iris af en rolt op een zij. Als Iris hem wil omhelzen, pakt hij haar polsen vast en dwingt ze voor haar buik. Zijn greep doet haar pijn.

‘Het gaat niet gebeuren dushi, dat kan ik je niet geven.’

Hij veegt met zijn vrije hand de vermoeidheid uit zijn gezicht en drukt een kus op haar wang.

‘Ik ga ervandoor.’

‘Alsjeblieft Oscar, ik zal het er niet meer over hebben, echt niet, blijf nog even, je bent er net.’

‘Moe,’ gaapt hij.

‘Dan masseer ik je.’

Iris sjort aan het zware lijf, maar Oscar geeft weinig sjoege. Ze gaat naakt op haar hurken voor hem zitten en pakt zijn zachte geslacht. Ze likt aan twee vingers en streelt de naad onder zijn balzak, trekt een paar keer zacht en geraffineerd zijn eikel bloot. Met haar tong cirkelt ze om de donkerpaarse kop van zijn pik, die direct reageert.

‘Kom mee naar boven, je weet dat mijn massages je alleen maar goed doen.’

Oscar laat zich omhoog trekken. Het zicht op haar geschoren kut terwijl ze voor hem de trap oploopt verdooft de weerstand. Als Iris zijn hele lichaam heeft ingesmeerd met vette olie en hem in haar mond heeft laten klaarkomen valt hij tevreden in slaap.

Iris zit na te denken naast zijn ontspannen slapende lijf. Zo op zijn rug, met zijn gespierde torso, smalle heupen en stevige benen, is hij de man van haar dromen. Zijn prachtige bruine huid glanst in het schijnsel van het slaapkamerlicht. Zijn lichaam straalt alleen maar sensuele kracht uit.

Oscar is van haar. Hij wil niet weg bij Diana, maar dat verandert wel als ze zelf een kind van hem krijgt. Dan moet hij wel kiezen tussen het ene en het andere gezin. Al maanden doen ze het zonder condoom, minstens vijf keer per week. Eerder vreemd dat ze nog niet zwanger is.

Iris kijkt verliefd naar de slapende Oscar.

Als hij wil kunnen zijn andere kinderen ook bij hen komen wonen. Dan heeft hij ze allemaal bij elkaar en is hij van Diana af. Iris heeft het voor hem over, ook financieel, want Oscar is van haar, hij ligt op haar bed te slapen als een tevreden kind. Ze trekt het dekbed over hem heen en gaat naast hem liggen met haar ogen dicht.

Ze wordt wakker van Oscars gevloek. Het is schemerdonker. Een straatlantaarn die dicht bij het huis staat verlicht de kamer met een oranje gloed. Automatisch reikt ze eerst naar haar wekker, het is half vijf. In het vage schijnsel ziet ze Oscar die gehaast naar zijn kleren zoekt.

‘Beneden,’ zegt Iris zacht.

Oscar loopt scheldend de trap af.

‘Waarom heb je me niet wakkergemaakt!?’

Iris loopt hem achterna.

‘We zijn in slaap gevallen, ik weet er niks meer van.’

‘Je had wakker moeten blijven!’ zegt Oscar verwijtend.

‘Pardon?’ antwoordt Iris. ‘Ik ben in mijn eigen huis, ik doe niets verkeerds.’

Oscar matigt zijn volume.

‘Je wist toch dat ik moe was? Ik moet je kunnen vertrouwen, Iris. Hoe leg ik dit thuis uit?’

Iris zegt niets. Oscar trekt zijn schoenen aan. Hij zit op de bank met zijn hoofd tussen zijn schouders gezakt.

‘Zo gaat het niet langer,’ zegt hij verslagen.

‘Speel dan open kaart.’ Iris doet haar best zo optimistisch mogelijk te klinken.

Oscar schudt zijn hoofd.

‘Als Diana niet meewerkt, kom je toch gewoon hier wonen met je kinderen,’ zegt ze. ‘Ik zou me vereerd voelen een nieuwe moeder voor ze te zijn.’

Iris streelt zachtjes Oscars hand. Hij kijkt haar aan. Zijn irissen zijn inktzwart.

‘Mijn kinderen horen bij hun moeder en vader.’ Hij trekt zijn hand los. Ze zitten zwijgend naast elkaar op de bank.

‘Misschien moeten we een tijdje rustig aan doen,’ zegt Oscar. ‘Het wordt te veel, dan maak ik fouten.’

Iris schrikt. ‘Nee!’

Oscar pakt zijn tas en jas en voordat Iris verder kan vragen, zegt hij: ‘Ik bel je nog wel.’

Iris blijft op de deurmat achter. Als de deur met een koele klik in het slot valt, realiseert ze zich dat het afgelopen is. Oscar belt niet meer.

6

Het is dinsdagavond. Oscar stapt in zijn oranjebruine Skoda en rijdt naar Heerhugowaard. De weg wijst zich vanzelf. Voor de slagboom van het opleidingencentrum draait hij zijn raampje omlaag en belt aan. Als Anita bij de receptie zit, moet het lukken toegang tot het parkeerterrein van school te krijgen.

‘Receptie!’ klinkt er schel door de speaker.

‘Oscar Juliana, cursist bij de technische afdeling,’ antwoordt Oscar.

Het duurt even, maar dan gaat de hefboom toch omhoog. Oscar glimlacht.

‘Bedankt!’ roept hij naar de pilaar.

In het gebouw haalt hij zijn studentenpasje langs het oog van het detectiepoortje. Hij zwaait naar de dames van de receptie, koopt een blikje cola en loopt door naar het leslokaal. Op de gang komt hij Erik tegen, de docent. Erik groet hem zonder zijn tred te vertragen.

‘Nog even een bakkie koffie halen, ik kom er zo aan.’

Oscar voelt aan de deur van het lokaal. Op slot. Hij leunt met zijn rugzak losjes om een schouder geslagen tegen de muur. Erik komt weer aangelopen met een bekertje koffie in zijn hand en houdt de deur voor Oscar open.

‘Dit is al de tweede week op een rij dat je aanwezig bent,’ zegt hij. ‘Echt niks beters meer te doen?’

‘Nee meneer,’ antwoordt Oscar lachend.

‘Het wordt wel aanpoten voor je. Vóór de kerst examen module drie.’

‘Ja meneer.’

‘Even serieus,’ zegt Erik, ‘hoe ga je dat aanpakken? Ik heb de afgelopen maanden geen werk van je gezien. Denk je dat je het gaat redden?’

‘Ik zal mijn best doen meneer.’

De docent haalt gelaten zijn schouders op.

‘Geen Antilliaan heeft het ooit in één keer gehaald.’

‘Maar ik ben niet als die andere Antillianen,’ zegt Oscar.

Erik lacht hem uit.

‘Wat is dan precies het verschil tussen jou en de rest?’

‘Ik ben een serieuze jongen, ik wil echt vooruitkomen in mijn leven.’

Erik steekt een duim op als antwoord, legt zijn spullen op de docententafel en gaat zitten.

‘Nou, ik merk het wel.’

Één voor één druppelen de andere cursisten binnen. De lesstof van die week wordt uiteengezet. Oscar zit aan het tafeltje naast Errol. Errol is de enige in de wereld die het weet van Iris. Tijdens de schaftpauzes op het werk hielp hij Oscar soms als hij met zijn leerboeken op schoot zat.

Errol waarschuwde hem ook dat zijn collega’s dachten dat hij een wit voetje bij de baas probeerde te halen door op het werk met die boeken bezig te zijn. Hij nam het voor Oscar op maar na verloop van tijd stelden zijn collega’s hem de keuze: of hij stond aan hun kant, of aan de kant van die Antilliaan die een uitslover was. Oscar begreep dat Errol zijn collega’s niet kon laten vallen, dus stopte hij met studeren tijdens het werk.

Thuis hield hij sindsdien de zondagen vrij voor zijn studie.

Op zaterdagen moest hij mee boodschappen doen. Diana tutte zich uitgebreid op, deed schoenen met hoge hakken aan en praatte met iedereen die ze tegenkwam in het winkelcentrum. Dylan en Natasha renden in de tussentijd rond. Oscar hield zich op de achtergrond met de boodschappentassen aan zijn armen. Soms ging hij in de auto zitten wachten tot Diana klaar was met haar geklets. Dan kreeg hij de volle laag als ze instapte, want was het nou zoveel gevraagd haar één keer per week haar eigen plezier te gunnen? Ze schold hem uit voor domme egoïst die de moeder van zijn kinderen met boodschappen liet sjouwen.

Na de boodschappen vluchtte Oscar zo vaak als hij kon naar Iris. De sfeer in zijn eigen huis was die dag toch al verpest.

Op zondagochtend trok Oscar zich terug op zolder waar hij naast het wasrek een klein tafeltje had neergezet. Het waren lange uren van stilte waarin Diana hem met rust liet. Terwijl hij zat te studeren hoorde hij beneden de kinderen die in hun pyjama met elkaar ravotten. Hun gelach in de verte deed hem verdriet. Hoewel hij blij was verlost te zijn van Diana’s chagrijn, verlangde hij ernaar deelgenoot van zijn eigen familieritueel te zijn.

Toch moest hij door in zijn leven. Voor altijd elektricien blijven was niks voor hem. Maandenlang ploeteren op een nieuwbouwproject in een afgelegen wijk van een troosteloze provinciestad. Wijk voor wijk, lopendebandwerk. De huizen werden niet meer steen voor steen gebouwd zoals vroeger op Curaçao, maar kant-en-klare verdiepingen werden per oplegger aangevoerd en door een hijskraan in één keer op de juiste plek gedrukt.

Ook zijn afdeling was productiewerk geworden, de hele dag stond hij kabels te trekken. Twee woningen per dag moest hij afleveren, van boven tot onder voorzien van elektra. Elke week weer nieuwe rijen, straten, wijken.

Alles moest volgens tekening en dat was nou precies het probleem. Per type huis werd slechts één tekening geleverd terwijl er in rijtjes van zeven, om en om in spiegelbeeld werd gebouwd. Door een links-rechtsblindheid legde Oscar soms verkeerde leidingen aan. Dan bleek bij de oplevering bijvoorbeeld dat hij bad-kamervoorzieningen in een slaapkamer had aangelegd.

Op Curaçao had hij er nooit last van gehad omdat zulke bouwprojecten niet bestonden. Hij had op Curaçao ook zonder tekening nog nooit een fout gemaakt. In Curaçaose huizen voelde hij waar de badkamer kwam, daar was het zo logisch als wat. In Nederland was zijn defect door schade en schande aan het licht gekomen.

De eerste keer zei zijn baas niets. Uit dank voor het vertrouwen en de angst om zijn baan kwijt te raken, liet Oscar de pauzes schieten om zijn fout te herstellen en moest hij een week lang overwerken om weer mee te kunnen draaien in de oorspronkelijke planning.

Toen gebeurde het weer. Na een heftige ruzie met Diana was hij die dag niet in goeie doen. Een collega ontdekte het. Oscar was woedend op zichzelf en ook in de ogen van zijn chef las hij dat het niet nog eens moest gebeuren, ondanks zijn excuses. Hij vervloekte Diana.

Als een lopend vuurtje was zijn fout het hele bouwterrein over gegaan met het gevolg dat zijn collega’s maandenlang flauwe grappen maakten. Met hun vieze haar en vette pens begreep Oscar niet waar ze het recht vandaan haalden, maar desondanks was elke werkdag verworden tot een gevecht met zijn collega’s en met zichzelf. Hij voelde zich in de steek gelaten. Het liefst werkte hij alleen.

De stress op zijn werk had ook de sfeer thuis bij Diana niet verbeterd. Na zijn werk wilde hij rust, geen gezeik aan zijn hoofd, maar Diana behandelde hem als een noodzakelijk kwaad in haar leven. Voor de kerst kocht ze spullen die ze zich niet konden veroorloven en verweet hem gierig te zijn. Diana raakte hem altijd diep.

Bij Iris was het anders. Als hij bij haar was kon hij zich ontspannen, neukte hij alle stress uit zijn lijf zodat hij weer energie kreeg om door te gaan. Hij wilde het liefst met Iris samen zijn, want bij haar had hij het idee dat hij niet op zijn hoede hoefde te zijn. Ze gaf hem het gevoel dat hij het verdiende verder te komen, juist omdat hij Antilliaan was. Als hij bij haar was wist hij zeker dat hij beter was dan al die profiteurs. Niet voor niks was hij weggegaan van Curaçao en niet voor niks had hij een tweede kans gekregen na die misser in Marokko.

Vanaf het allereerste begin was de deal mislukt. HP, die de smokkel organiseerde, koppelde hem aan de arrogante Ernesto Geluk. Oscar kende hem van vroeger, zijn ouders kwamen uit Suriname. Voor de familie Geluk was Curaçao nooit goed genoeg. Ze beweerden nog steeds dat de slavenschepen eerst naar Suriname gingen om de beste slaven te verkopen en dat de minderwaardige Afrikanen op Curaçao terechtkwamen. Uitgerekend met die über-Surinamer moest Oscar de smokkel doen.

Op Schiphol kregen ze een toeristisch boekje over Marrakech en wat Marokkaans geld. Het pakketje waar het om ging zou vanzelf in hun hotel worden afgeleverd. Het enige dat hij hoefde te doen was zijn hoofd koel houden. Eenmaal terug op Schiphol zou hij meteen zijn geld krijgen en op de trein naar Purmerend worden gezet.

Naar dat moment verlangde hij intens. Hij zou direct aan zijn zus op Curaçao het geld overmaken en daarmee in een klap de financiële problemen oplossen die in de familie waren ontstaan toen hij besloot naar Nederland te gaan. Het geld dat hij had genomen om de overtocht te kunnen bekostigen, het drukte als lood op zijn eer en trots. Omdat hij hier was, konden Yolande en haar kind niet van Curaçao vertrekken voor een beter bestaan in Nederland.

Oscar moest linksom rechtsom zorgen dat het geld er weer kwam, zodat zijn schuld was ingelost en hij haar weer in de ogen kon kijken. Zolang hij Yolande niet had terugbetaald, zou ze niet met hem willen praten. Ze behandelde hem als een stuk vuil. Hij zou haar met het geld laten voelen dat hij net zoveel waard was als zij.

De eerste kennismaking met Marokko is een verademing. Bij het verlaten van het koele vliegtuig kleeft de hete buitenlucht aangenaam aan hun lijf. Ze genieten er in stilte van, maar in de taxi naar het hotel constateert Ernesto al snel kilometerslang dor droog landschap achter de stoffige autoruit.

‘Wat een armoede,’ mompelt Oscars reisgenootschap. ‘Moet ik me vier dagen lang door deze stofwolk bewegen? Mijn huid kan niet tegen stof.’ Ernesto wrijft zorgelijk over zijn onbedekte onderarm. ‘Hij droogt uit.’

Oscar haalt onverschillig zijn schouders op en sluit zijn ogen. Het laatste waar hij op zit te wachten is Surinaams gezeur.

De lobby van Hotel Islane ligt aan de brede Boulevard Mohamed V. De stoelen zijn paars gestoffeerd en ook het personeel loopt in paarse uniformen rond. De man achter de receptie is dik en zweterig.

‘Bonjour,’ zegt hij plichtmatig.

‘Good afternoon,’ antwoordt Oscar en overhandigt de reserveringsbrief die hij van HP had gekregen. Ernesto draait zich om en bestudeert de schilderijen aan de muur.

‘Passport, s’il vous plaît,’ vervolgt de receptionist frivool.

Oscar roept Ernesto erbij en overhandigt met terughoudendheid de bordeauxrode boekjes. Terwijl de man de gegevens overschrijft op een formulier, blijft Oscars blik gefixeerd op zijn identiteitsbewijs. Voor geen goud raakt hij op deze plek het bewijs van zijn Nederlanderschap kwijt.

De dikke Marokkaan geeft Oscar de paspoorten terug en schreeuwt hard door het hotel: ‘Rashid!!’

Een oudere man verschijnt en neemt na een kattig klinkende instructie van de receptionist de sleutel over. Hij gebaart dat Oscar en Ernesto hem moeten volgen. Ze kijken verontwaardigd om zich heen, maar pakken uiteindelijk zelf hun koffers op en volgen Rashid die bovenaan de trap staat te wachten.

Na een wirwar van gangen en trappen houden ze halt voor kamer 231. Het zweet druipt de mannen van de rug. Rashid opent het gammele slot en loopt de kamer binnen. Hij knipt de lichten aan en uit, wijst naar de afstandsbediening van de tv, opent de deur van de badkamer en gaat staan wachten in het gangetje naar de kamerdeur.

Ernesto loopt naar de witte bak van de airconditioning die hoog tegen de buitenmuur is bevestigd.

‘Remote control?’ vraagt hij aan Rashid, terwijl hij naar de airco wijst. Rashid kijkt hem vragend aan.

‘Remote control!’ Ernesto pakt de afstandsbediening van de televisie en richt hem op de airco. Rashid begint te lachen. ‘Non, non, c’est pour la televisión.’ Hij wijst naar de afstandsbediening en de tv.

‘Ja sukkel.’ Ernesto klimt op de enige stoel die de kamer rijk is en probeert de kap van de airco te openen.

‘Sorry,’ zegt Rashid. ‘From airco stolen. No airco.’ Hij haalt zijn schouders op om uit te leggen dat hij er niets aan kan doen. Zijn kans op een fooi ziet hij inmiddels als verkeken dus loopt hij na een kleine buiging en een korte zwaai achteruit de deur uit.

Ernesto en Oscar blijven achter in de benauwde kamer. De muren zijn donkerpaars, het tapijt is donkerbruin. De twee hotelbedden staan tegen de muur en tegen elkaar aangeschoven. Alleen het buitenste bed heeft een smalle loopstrook langszij. Rond de beddenhoofden is een lelijke bruine omlijsting tegen de muur geschroefd. Oscar begint aan de bedden te sjorren om ruimte te maken. Het blijkt dat alles zo vast zit als een huis.

Door een smal langwerpig raampje naast de airco komt er daglicht naar binnen. De zon is zo fel dat er alleen een scherpe lichtbaan door de muffe kamer snijdt. De rest van de kamer lijkt onverlicht. Het is er heet, donker en vies.

Ernesto zwiert met een groot gebaar zijn koffer op het buitenste bed.

‘Ik slaap wel bij het raam,’ zegt hij.

Oscar probeert het kleine raampje te openen.

‘Koño!’ scheldt hij, en slaat met zijn vlakke hand hard tegen de muur.

‘Jezus man,’ zegt Ernesto. ‘Antillianen zijn meteen zo agressief.’

Oscar kijkt hem woedend aan en loopt de kamer uit. Na tien minuten is hij terug met Rashid die zes verschillende afstandsbedieningen in zijn handen heeft. Ernesto ligt in zijn onderbroek op het buitenste bed en volgt met zijn armen onder zijn hoofd gevouwen geïnteresseerd hoe de hotelbediende probeert te achterhalen welk apparaatje bij hun airco hoort.

Uiteindelijk begint de airco te piepen en te zoemen, bewegen de kleppen en wordt op de display de temperatuur zichtbaar. Ernesto springt overeind en slaat Rashid kameraadschappelijk op zijn schouder. Rashid schudt hem lachend de hand waarbij een rij bruine tanden blootvalt. Hij stelt de temperatuur in op 18 graden, houdt zijn hand voor de kleppen en begint enthousiast te knikken wanneer er koude lucht de kamer in wordt geblazen .

‘Yes okay?’ vraagt hij?

‘Yes!’ zegt Oscar, en wil de afstandsbediening van hem overnemen.

Rashid schudt echter zijn hoofd.

‘For other room.’ Hij verzamelt ze alle zes en verlaat de kamer.

Ernesto en Oscar gaan op bed liggen wachten tot het koeler is. Oscar masseert zijn slapen, hij heeft pijn in zijn hoofd. Normaal gesproken zou hij nu proberen te neuken met Diana. Klaarkomen is een goed medicijn tegen hoofdpijn. Hij draait zijn hoofd om naar Ernesto die precies op dat moment Oscar aankijkt. Een ogenblik herkennen ze elkaar. Ze draaien hun hoofden weer van elkaar weg.

In de late middag van de volgende dag komt Oscar moe en bezweet de hotelkamer binnen. De hele dag heeft hij meegelopen met een stadswandeling door Marrakech. Moskee, paleis, grafstenen, medina, het plein, Oscar volgt het georganiseerde programma gedwee om geen argwaan te wekken bij het hotelpersoneel.

Het is koud in de kamer, Ernesto ligt in bed naar een bokswedstrijd op tv te kijken met twee extra dekens opgetrokken tot vlak onder zijn neus.

‘Je zou eens naar buiten moeten gaan,’ zegt Oscar tegen hem. ‘Marrakech is mooi.’

‘Nee dank je swa, die Mocro’s zijn niet aan mij besteed.’

‘Hier vlakbij is het bekendste plein van Marokko. Muziek, eten, drinken. Waarzeggers, buikdansers. Mannen. Altijd leuk!’ Oscar draait met zijn heupen een dansje voor Ernesto.

‘Ga uit mijn beeld man!’

‘Sinaasappelsap voor één euro! Het hele plein staat vol met karren. Die Marokkanen hebben echt geen gebrek aan vitamine C.’

‘Jezus man,’ antwoordt Ernesto geïrriteerd. ‘Laat me met rust! Ik haat sinaasappels. Je weet niet hoeveel sinaasappels ik moest eten vroeger.’

‘Alleen de stank,’ vertelt Oscar verder. ‘Bedorven schapenkoppen op de markt, koño! De lucht van bedorven ingewanden. Als een rottende geit in de mondi. ’

Hij trekt een vies gezicht. ‘Hier proberen ze rotte geit zelfs aan toeristen te verkopen, die sukkels.’

Ernesto zit met zijn aandacht in het gevecht op tv.

‘Weet je wat het gekke is?’ vraagt Oscar terwijl hij op de stoel gaat zitten, ‘Marokkanen lijken op Surinamers. Ik zweer het!’

‘Wat!?!’ Ernesto richt zich verontwaardigd op. ‘Praat me geen brua-ding!’

‘Kijk zelf op straat!’ lacht Oscar. ‘Dezelfde kleur, hoofd, haren. Hebben jullie vroeger iets met Marokkanen gehad of zo?’

‘Ga je mond spoelen, idioot!’

Oscar zakt lachend onderuit op de stoel.

‘Als je een Afrikaan mixt met een Arabier, krijg je dus een Surinamer. Komt eindelijk de aap uit de mouw!’ Gierend van het lachen probeert hij weer rechtop te gaan zitten.

Ernesto smijt een kussen in zijn gezicht.

‘Eet mijn mars, aap!’

Er wordt op de deur geklopt. De mannen verstijven. Na nog een dubbele klop die als een code klinkt roept iemand zachtjes: ‘Juliana?’

Ernesto gebaart naar Oscar dat hij moet opendoen. Oscar opent de deur op een kier. Op de gang staat een man met een groene baseballcap en een steekwagentje waarop een pakket in bruin pakpapier strak met plastic tape omwonden.

Oscar laat hem binnen. Ernesto is opgestaan uit bed en staat onder de airco met de afstandsbediening van de tv in zijn hand. Niemand zegt iets.

De man loopt door zonder op te kijken. Midden in de kamer kiepert hij het pakket van zijn steekwagentje waarna hij over zijn schouder kijkend achteruit weer de kamer uitloopt. Vanuit de gang trekt hij de deur dicht. Zijn gezicht is niet te zien geweest.

Oscar en Ernesto wachten gespannen. Er klinkt geen enkel geluid meer behalve de brommende airco. Ernesto is de eerste die praat.

‘Jezus man! Ik dacht dat het veel kleiner zou zijn.’

Oscar wrijft met duim en wijsvinger gespannen zijn snor glad.

‘Dit is redelijk fors ja.’

Hij loopt naar het pakket en bekijkt het van alle kanten. Het tape laat geen gaatje vrij in de verpakking.

‘We mogen van geluk spreken als het in een koffer past,’ zegt Oscar. Hij tilt het pakket op een van de bedden.

‘Zwaar, koño!’

Ernesto loopt zenuwachtig heen en weer.

‘Jezus man, ik weet het niet, hoor,’ zegt hij nerveus. ‘Dit is toch veel te groot, man?’

Oscar gaat naast het pakket op bed zitten en kijkt Ernesto wantrouwend aan.

‘Wat weet je niet?’ Oscar kijkt de kamer rond. ‘Jouw koffer is groter.’

Ernesto springt nerveus op het bed.

‘Nee man! Ga weg! Dit is veel te veel, weet je. Ik heb tegen HP gezegd dat het niet te veel in één keer moest zijn. Dit gaat niet lukken, man, dit is too much!’

Hij springt weer van het bed af en loopt zenuwachtig heen en weer op de smalle strook langs het bed.

‘Doe rustig, jongen. Zit!’ Het ijsberen werkt Oscar op zijn zenuwen.

Ernesto loopt naar de kast en pakt zijn koffer.

‘Ik ga je zeggen wat ik ga doen. Dit is niet de afspraak, weet je, ik trek me terug.’ Hij graait zijn toilet-spullen uit de badkamer en klikt zijn samsonite dicht. ‘Ik word ook gek van die moskeegast in de ochtend!’

Oscar grijpt hem bij zijn arm.

‘Jij gaat nergens.’

Ernesto rukt zich los en haalt uit. Hij raakt Oscar vol op zijn slaap. Oscar struikelt over de stoel en klapt met zijn hoofd tegen de rand van het bed. Hij zakt als een pudding op de donkerbruine vloerbedekking, half onder het buitenste bed. Ernesto trekt het hengsel van zijn koffer met een ruk omhoog en loopt de kamer uit.

Als Oscar bijkomt is het donker, stil en koud in de kamer. Hij heeft nog steeds pijn in zijn hoofd. Hij draait zich op zijn rug. Het gebonk wordt minder en hij hijst zich voorzichtig op Ernesto’s bed. Hij knoopt zijn knellende shirt los en trekt zijn broek uit.

In een verlichtend moment van ontspanning ademt hij diep uit, de palm van zijn rechterhand rust tegen zijn geslacht. Gewoontegetrouw knijpt hij in het zachte vlees. Hij voelt hoe het bloed naar zijn lendenen stroomt en zijn lid opzwelt. Hij knijpt steviger, pakt zijn half stijve lul in zijn hand en begint ritmisch op en neer te bewegen.

Met wijd gespreide benen, knieën naar buiten, streelt hij zijn dijen. Zijn pik is hard en groot. Sneller. Lekker. Eindelijk. In eenzame afzondering vreselijk geil. Geen Diana die fantasieën afknijpt. Geen grens geen genoeg geen weerzin. Groot en geil. Ik ben de baas.

Oscar fantaseert hoe een langharige blondine met grote ronde tieten haar kaalgeschoren kut gehurkt op zijn paal laat zakken. Hij stoot een keer zo diep als hij kan, voelt in gedachten haar kut van voor tot achter om zijn pik. Het zaad spuit in een lange schokkerige sliert op de donkerbruine sprei. Oscar knijpt het laatste restje sperma uit zijn lid en veegt zijn hand af aan het dek. Hij rolt zich op zijn zij en valt in een ontspannen slaap.

De schok is groot wanneer hij weer wakker wordt. Er staan drie mannen in de kamer. Eén van hen heeft de dekens van hem weggetrokken en port met een pistool in Oscars rug die met opgetrokken benen lag te slapen als een kind. In één beweging springt hij rechtop en trekt de dekens voor zijn naakte lijf. Zijn voeten steken onder de sprei uit, hij heeft zijn sokken nog aan.

De drie mannen richten hun wapen op hem en roepen:

‘Down! Down!’

Oscar zakt gehoorzaam door zijn knieën op het bed. Hij kijkt met grote verschrikte ogen de indringers om de beurt aan.

De man die het dichtst bij hem staat gooit zijn kleren naar hem toe en gebaart dat Oscar zich moet aankleden. Hij wijst naar de glazige witte vlekken op de sprei. De mannen knikken vol afschuw naar elkaar.

‘Who are you?’ vraagt Oscar.

‘Shut up! Bastard! Shut up!’

Ze duwen hem met twee pistolen in de rug bij het bed weg. Een van de mannen opent de deur, de duffe nachtwarmte uit de gang stroomt de kamer in.

De voorste man kijkt of de gang leeg is en gebaart dat ze snel moeten komen. Ze duwen Oscar langs de kamerdeuren, de gangen door, langs de receptie waar geen nachtwaker zit.

Voor het hotel staat een grote taxi. Twee mannen stappen met Oscar achterin, de derde blijft op het trottoir staan. Er wordt niet gesproken. De chauffeur trekt vol gas op. Oscar kijkt door de achterruit en ziet dat de achtergebleven man op z’n gemak een sigaret opsteekt.

Ze rijden rond door de stad. Het is bijna licht, het ochtendverkeer komt op gang. In de lucht hangt het klaaglijke gejank van een oproep tot een gebed in de moskee. De rit gaat traag vanwege de vele stoplichten op hun weg. De man die links zit zegt iets tegen zijn collega en wijst naar buiten.

Oscar ziet langs het trottoir een taxi staan met een geopend achterportier. Half in de auto en half op de stoep wordt gevochten. Een wirwar van armen en textiel, er klinkt gekrijs, vrouwengekrijs. Van twee vechtende vrouwen zijn de hoofddoeken afgegleden. De ene slaat haar rivale op het gezicht. Bloed. De gewonde vrouw vecht zich uit de taxi naar buiten. Nagels draaien als grasmaaiers naar elkaar. Oscar vindt het een onplezierig gezicht.

De mannen in de auto reageren ook geschokt. Ze slaken verontwaardigde kreten. Oscar probeert een van zijn bewakers duidelijk te maken dat hij moet uitstappen om een einde te maken aan het gevecht. Je kunt vrouwen niet laten vechten op straat.

De man maakt aanstalten maar wordt door zijn collega tegengehouden. Ze schreeuwen tegen elkaar, de autoruiten beslaan. Oscar veegt er een schoon en ziet dat een blonde man zich nu met de vrouwen op straat bemoeit. Hij probeert ze uit elkaar te trekken samen met de taxichauffeur.

Die blonde man, Oscar zou zweren dat het een Nederlander is. Hij buigt over een van zijn bewakers heen en slaat hard met zijn knokkels op het raam.

‘Hé, hallo!’ schreeuwt hij uit alle macht. ‘Hier, in de taxi! Ik word ontvoerd!’

Direct grijpen de mannen zijn armen en duwen zijn vuisten naar beneden. Er ontstaat weer een gevecht op de achterbank. Oscar kijkt nog eens naar buiten, maar de blonde man hoort niets, kijkt niet op of om. Hij heeft het te druk met de kijvende Marokkaanse vrouwen.

Oscar schreeuwt nog eens.

‘Hier! Héé!!’

De chauffeur van de taxi geeft gas. Met zijn ontvoerders wordt Oscar in de achterbank gedrukt en de auto stopt niet eerder meer dan voor de poort van een betonnen gebouw buiten de stad met prikkeldraad op de muren. Zonder verdere uitleg wordt Oscar in een cel gezet waar het wachten begint. Behalve een drietal bewakers die om de beurt de klok rond werken, kijkt niemand meer naar hem om. Hij wordt zelfs niet aangeklaagd.

Na een lange tijd gaat de celdeur open. Eén van de bewakers wijst naar Oscar. Hij laat de wacht zijn handboeien omdoen en loopt mee. Ze passeren tientallen cellen vol bruinbleke ongewassen mannen die met hun onderarmen door de tralies van de gang staan geleund. Wat zijn Marokkanen toch vies, denkt Oscar.

De mannen reageren niet op hem. Ze doen alsof hij er gewoon bij hoort.

De bewaker neemt Oscar mee naar een bezoekersruimte. Er staat een kleine vierkante tafel met een stoel aan weerzijden. Aan de muur hangt een ouderwetse draaitelefoon.

Oscar spiedt wantrouwend naar de man wanneer zijn boeien worden losgemaakt. Krijgt hij bezoek? Hij maakt aanstalten op een van de plastic stoelen plaats te nemen. De bewaker schudt zijn hoofd en wijst naar de telefoon. Hij steekt één vinger omhoog.

‘Mara wahed.’

Oscars knijpt zijn ogen tot spleetjes. Mag hij bellen? Hij probeert te glimlachen.

‘Hulanda?’ vraagt hij aan de man.

Als die zijn schouders ophaalt en met zijn handen gebaart dat het hem niet uitmaakt, loopt Oscar zo rustig mogelijk naar het toestel aan de muur. Van binnen trilt hij van de zenuwen.

Bellen. Wat is het nummer ook alweer? Eerst internationaal. Dat vervloekte Marokko. Het draaien gaat traag, maar uiteindelijk hoort hij de telefoon overgaan aan de andere kant van de lijn. Oscar kijkt naar de bewaker die bij de deur is gaan staan en draait zich van hem af.

‘Hallo?’

De stem van Diana. Oscars hart springt over, ze is thuis.

‘Diana? Akí Oscar.’

Het blijft stil aan de andere kant van de lijn.

‘Diana? Ik ben het, Oscar. Kon bai, dushi?’

‘Oscar?’ Diana’s stem klinkt onzeker.

‘Ja schatje, ik ben het.’

‘Waar ben je?’

‘In Marokko. Ik deed het voor ons, geloof me, ik ben verraden.’

‘Wat doe je in Marokko? Ben je opgepakt of zo?’

‘Sorry.’

‘Zit je in de gevangenis?’

Oscar hoort hoe de verontwaardiging in haar stem toeneemt.

‘Sorry dushi, sorry sorry.’

‘Een half jaar hoor ik niks van je! Ik zit hier met twee kleine kinderen, Oscar!’ Diana krijst door de telefoon. ‘Je baas belde, hij was boos, echt boos! Je hebt het verkloot!’

Oscar onderbreekt haar. ‘Ik mag hier niet bellen.’

Diana snuift van woede. ‘Je mag niet bellen? Je mag mij wel in de steek laten?’

Ze gilt de laatste zin hysterisch door de telefoon. Oscar houdt de hoorn een stukje van zijn oor en kijkt schaamtevol over zijn schouder naar de bewaker. Zijn vrouw is zijn laatste hoop.

‘Luister, je moet een advocaat voor me regelen en naar de Nederlandse ambassade gaan. Ik heb hulp nodig om hieruit te komen!’

‘Hulp?’ gilt Diana. ‘Iemand die zijn eigen kinderen in de steek laat? Ik ben het die het moeilijk heeft Oscar. Ik ben in de steek gelaten. Egoïst!’ Ze gilt nog steeds.

Op de achtergrond hoort Oscar zijn zoon vragen wie er aan de telefoon is. De kinderstem verscheurt zijn ziel door spijt en schuld.

‘Mag ik Dylan even spreken alsjeblieft?’ Oscar smeekt Diana. Hij hoort hoe ze de jongen de kamer uit stuurt. Haar stem klinkt nu op fluistersterkte, maar niet met minder haat.

‘Wat ga je tegen hem zeggen? Dat zijn vader in de gevangenis in Marokko zit?’

‘Asjeblieft Diaan, heel even maar.’

Oscar smeekt haar om zijn zoon te kunnen spreken, zoals hij nog nooit iemand in zijn leven heeft gesmeekt. Een pijnlijke steek in zijn borst. Zo’n straf heeft hij niet verdiend.

‘Hij is er niet,’ zegt Diana onverbiddelijk.

‘Ik hoorde Dylan net.’

‘Hij is weg.’ Haar stem is emotieloos.

‘Diana, niemand weet dat ik hier zit. Je moet een advocaat voor me regelen. Je moet me helpen, ik deed het voor jou, ik ben je man!’

De spot die in Diana’s stem klinkt raakt hem diep.

‘Mijn man, Oscar? Mijn man heeft me verlaten. Hij bestaat niet meer voor mij. Ik zal je zeggen Oscar, je vader is ook dood.’

‘Mijn vader dood?’ vraagt hij ongelovig.

Diana ratelt in een razendsnel tempo. ‘Wat ik zeg. Dood en begraven op Curaçao. Jij was er niet, zoals je er nooit bent op het moment dat iemand je nodig heeft. Je familie wil niets meer met je te maken hebben. En ik ook niet.’

Oscar blijft met de hoorn tegen zijn oor staan. De monotone grondtoon galmt in zijn hoofd.

‘Diana?’

Hij draait zich om naar de bewaker die discreet naar de muur kijkt. Oscar hangt de hoorn op het toestel en loopt naar de deur. Hij laat zich boeien en loopt zonder iets te zeggen voor de wacht uit terug naar zijn cel.

Met een hooghartige blik negeert hij de nieuwsgierige Marokkanen en gaat op zijn bed liggen. Met beide handen schrobt hij over de stoppels op zijn hoofd. Sinds hij hier is krabt hij gedachten die hij niet wil hebben weg.

Zijn vader is dood. De tranen lopen langs zijn slapen maar hij huilt niet. Beter is het sterk te zijn. Diana is nooit een goede vrouw voor hem geweest. In nood leer je je vijanden kennen. Oscar bedekt zijn ogen met een arm.

Hij loopt aan de hand van zijn moeder en zijn zus de okerkleurige kerk binnen terwijl de klokken in de toren luiden. Het tropische zondagochtendlicht verwarmt de dikke muren, maar zo vroeg op de dag is het binnen nog koel. Hoog in de kerkmuren staan de shutters open zodat het klaterende licht naar binnen kan. Het plafond baadt in een gelige, doorzichtige zonnewaas die maakt dat het hemelse licht binnen handbereik lijkt.

Opgepoetst met lakschoenen aan glimlachen zijn moeder en Yolande naar de andere kerkgangers. Zijn moeder heeft zelfs haar witte handschoenen aan.

Yolande stoot Oscar met zijn elleboog in zijn zij omdat hij slordig sloffend door het middenpad loopt. Ze kijkt boos en trekt hem aan zijn dunne bruine kinderarm in het gareel. Oscar rukt zich los en bijt haar toe dat zij niet de baas over hem is.

‘Anders roep ik mijn vader erbij.’

Yolande kijkt hem minachtend aan.

‘Ik blijf altijd de baas over jou, Okkie!’ zegt ze. ‘Jij kunt niks, jij bent niks en je weet niet eens wie je vader is.’

Oscar schuift in de kerkbank dichter naar zijn moeder toe. Die draait zich verstoord naar hem om en geeft hem een tik tegen zijn achterhoofd. Ze dwingt hem met haar wijsvinger.

‘Sinta, nu!’

Oscar draait zich op het krakende gevangenisbed op zijn zij, trekt de stinkende deken over zijn hoofd om zijn ontreddering te verbergen. Hij vouwt zijn handen ineen en zegt alle gebeden op die hij zich herinnert, voor de vader, de zoon en de heilige geest.

De oude Juliana is dood en begraven, en hij was er niet bij. In de klamme, stinkende Marokkaanse gevangenis vraagt hij vergiffenis voor de samenloop van omstandigheden waardoor hij op de begrafenis ontbrak. Er is geen antwoord.

De cel waarin hij zijn dagen moet slijten is ongeveer zes bij vier meter. Er staan drie stapelbedden in. Oscar ligt in een van de onderste bedden, het bed met de minste privacy.

Zijn celgenoten zijn allemaal Marokkanen. Sukkels zijn het, onbeschofte sukkels die hem behandelen alsof hij een schaap is. Hij mag niet baden, scheren, geen schone kleren aan, barbaren zijn het, hij haat ze. Hij haat hun eeuwige glimlach als ze met elkaar in gesprek zijn en daarom weigert hij zelf tegen ze te praten. Vervloek Marokko, Marokkanen, en vervloek Ernesto die hem verraden heeft. Surinamers zijn stront.

Oscar bijt zijn kaken op elkaar. Hoe heeft hij zo dom kunnen zijn? Als hij hier ooit nog uitkomt, zal niemand hem ooit nog ergens vasthouden. Niet zijn moeder, niet zijn zus of Diana en zeker geen Marokkaan. Elk verraad dat hij is tegengekomen heeft een deel van zijn hart gedood. Nu is zelfs zijn vader er niet meer.

Oscar heeft altijd van hem gehouden, al werd er nooit over gesproken of de man wel zijn echte vader was. Hij geloofde zijn moeder die er in het praktische dagelijkse bestaan geen twijfel over liet. Hoewel hij het haar niet rechtstreeks durfde te vragen, vertrouwde hij op de waarheid. Als een andere man zijn vader was en het niet de moeite waard vond om hem als zijn zoon te erkennen, aan wie zou hijzelf dan ooit schuldplichtig zijn?

Nu Oscar wist dat zijn vader was gestorven was er hoe dan ook niemand meer die iets voor hem kon betekenen. De rest van zijn leven was hij op zichzelf aangewezen.

Oscar draait zich om op de matras. Een celgenoot staat over zijn bed gebogen.

‘Ik wist niet dat negers zo koppig konden zijn,’ zegt de Marokkaan in het Nederlands terwijl hij een grimas trekt.

Oscar kijkt de man zo koud mogelijk aan en peilt wie het lef heeft hem zo aan te spreken. Hij kent hem niet. De Marokkaan is smaller dan hij, heeft een pokdalige huid en steekt zijn hand uit ter kennismaking. Oscar negeert het gebaar, maar komt wel overeind en gaat op de rand van het bed zitten.

‘Kom je uit Nederland?’ vraagt hij.

‘Eens Marokko, altijd Marokko!’ antwoordt de man.

‘Drugs.’ Oscar knikt begrijpend.

De Marokkaan lacht hem uit. Zijn tanden zijn bruin maar zwarte snorharen bedekken het grootste gedeelte van zijn mond.

‘Net als jij zeker?’

Hij steekt weer zijn hand uit. Oscar gaat staan en raakt de vingers vluchtig aan.

‘Mohamed,’ zegt de Marokkaan.

Oscar knikt alleen. ‘Waar heb je gewoond in Nederland?’

‘Utrecht.’

‘Wie heeft gezegd dat ik heb gesmokkeld?’ vraagt Oscar terwijl hij zijn celgenoot provocerend aankijkt.

‘Dit is Marokko,’ zegt Mohamed smalend. ‘Iedereen weet alles.’ Hij slaat Oscar kameraadschappelijk op zijn bovenarm.

‘Als je iets nodig hebt, kom naar mij. Ik regel het.’

‘Zoals wat?’ vraagt Oscar.

‘Alles. Als je hebt geld, hier kan alles.’

‘Ik wil naar buiten,’ zegt Oscar droog.

Mohamed loopt naar zijn bed, bovenin tegen de muur. Hij springt behendig op de matras, gaat liggen met zijn armen onder zijn hoofd gevouwen. Hij zegt iets in het Arabisch tegen zijn onderbuurman. Oscar vermoedt dat de mannen samenzweren in iets.

‘Juliana was ook koningin van Nederland, toch?’ merkt Mohamed op, terwijl hij ongeïnteresseerd voor zich uit kijkt. ‘Ik houd van koninginnen!’

Oscar loopt naar het stapelbed waar Mohamed ligt en kijkt hem trots aan. Ondanks het stapelbed blijft hij een kop groter dan de miezerige Marokkaan.

‘Morgen wil ik weg. Je kunt duizend euro komen ophalen als je zelf weer in Nederland bent.’

7

Iris staart verveeld naar het tv-scherm. Met opgetrokken knieën hangt ze tegen de armleuning van de geruite bank. Muis heeft zich het warmste holletje, achter haar voeten, toegeëigend. Op de afstandsbediening drukt ze met haar duim kanaal na kanaal voorbij. Vierendertig zenders flitsen telkens weer voorbij. Ze ziet niets.

De winter zonder Oscar. De slakkengang waarmee de dagen verlopen in deze stroperige tijd van het jaar. Hoe bedekt ze de slopende eenzaamheid in haar bestaan?

Sinds Oscar vertrok heeft ze weinig meer geslapen en gewerkt. Ze kan het niet meer opbrengen geduldig te zijn, het contact met de kinderen op school interesseert haar niet meer. Uitgeput is ze, ze zit al drie weken ziek thuis. Haar directeur zegt dat ze eerst maar eens zes weken tot rust moet komen, maar hoe kom je tot rust als je nergens zin in hebt? Het is Eerste Kerstdag, het journaal begint. Ze laat de zender hangen, zo praat er tenminste iemand tegen haar.

Iris aait de kat over zijn kop. Was haar vader er nog maar. Hij zou haar aansporen het weer goed te maken met Oscar. Advies geven over wat ze moest doen om hem terug te winnen. Oscar was haar redding en zijn hoop op een gemixt kind. Hoe onnozel kun je zijn? Ze mist hem. De telefoon gaat.

‘Ja met Oscar.’

Iris schraapt haar keel.

‘Hoi.’

‘Dushi,’ zegt Oscar, ‘hoe is het met je? Ik mis je.’ Zijn stem klinkt donker en zacht.

Haar eigen stem hapert. Ze hijst zich rechtop, haar voeten glijden op de vloer. Muis kijkt verstoord op en springt van de bank.

‘Heb jij mij ook gemist?’ vraagt Oscar.

‘Ik verlang elke dag naar je, Os,’ zegt Iris.

Oscar klinkt vrolijker. ‘Heb je zin om morgen naar een restaurant te gaan?’

Met Oscar uit eten?

‘Weet je het zeker?’ vraagt Iris.

‘Sigur.’

‘En Diana?’

‘Die kan mijn rug op.’

‘Oké.’ Het glorieuze gevoel geeft energie. ‘Waar gaan we naartoe?’ zegt Iris.

‘Dat moet jij zeggen, ik heb geen verstand van, als het maar geen Antilliaanse of Surinaamse tent is. En niet in Purmerend.’

Iris lacht. ‘Ik zoek wel iets.’

‘Hoe laat kom ik je halen?’ vraagt Oscar.

‘Ik ben de hele dag thuis.’

Iris kijkt naar buiten. Het sneeuwt.

Het sneeuwt nog steeds wanneer ze het restaurant binnengaan. Oscar houdt de deur voor haar open. In het tochtsluisje stampen ze de poeder van hun schoenen. Hij schudt de paraplu uit en zet hem druipend in de houder in de hoek bij de glazen buitendeur.

‘Wat een kloteweer,’ zegt Iris chagrijnig terwijl ze de smeltende vlokken uit haar kraag veegt.

‘Ik houd wel van verschillende seizoenen’ antwoordt Oscar. ‘Altijd heet is ook niks.’

Hij wacht tot Iris haar jas heeft uitgeklopt voor hij de toegangsdeur naar het restaurant opent. Met een galant gebaar laat hij haar voorgaan.

Binnen is het warm. Er klinkt luide Arabische muziek. In de lange smalle ruimte staan een stuk of twintig tafels opgesteld in rijen langs de wanden. Alle tafels zijn uitbundig gedekt. Dubbele glazen, dubbel bestek, lampje, olie, wijn, gevouwen servetten, alles compleet, alsof het feest zo losbarst. Alleen de gasten zijn er nog niet. De zaak is uitgestorven.

‘Weinig kans dat we worden gesnapt,’ grapt Iris. ‘Tweede Kerstdag, geen hond eet bij de Marokkaan in Hoorn, het enige restaurant dat nog plek had op zo’n korte termijn.’

Oscar knikt tevreden.

Achter in de zaak zien ze iets bewegen. De jengelende muziek wordt zachter gedraaid.

‘Goeienavond, wees welkom,’ zegt de ober als hij naderbij komt. Hij is een jaar of vijftig, kalend, draagt een chique broek met vouw en een hooggesloten trui. Een wit katoenen boordje piept boven de truienhals uit. Iris knipoogt naar Oscar en onderdrukt een grijns.

‘Waar wil je zitten?’ vraagt Oscar stoïcijns.

‘Zeg jij het maar.’

Oscar kijkt even om zich heen. ‘Bij de kerstboom. Gezellig.’

De ober gaat hen voor naar een tafeltje achter in de zaak dat wordt gecamoufleerd door een grote groene nepboom vol met kleurige ballen en slingers. Oscar neemt plaats op de stoel met zijn rug naar de straatkant. Iris wurmt zich tussen de tafel en de boom.

‘Waar moest je om lachen?’ vraagt Oscar terwijl hij in de gaten houdt hoe de man met de jassen in een nis achter een ronde deurpost verdwijnt.

Iris buigt zich over de tafel en fluistert.

‘Het is een echte Marokkaan. Hoorde je het niet, die s!’

‘S?’ Oscar recht zijn rug en legt zijn handen plat op tafel. Hij probeert zich te ontspannen.

‘Altijd Prijsh Met Achmed. De sh, ik ga naar huish. Heb ik je het fragment nooit laten horen waarin die Surinaamse cabaretier de weg vraagt aan een Marokkaan?’

‘Ik hou er niet van als mensen voor gek worden gezet.’ Oscar pakt de menukaart die op tafel staat.

‘Dat is zijn vak, Oscar, hij is cabaretier! Hij heeft trouwens een nog leuker stukje over een Antilliaan.’

‘Die Surinamers moeten hun mond houden.’ Oscar draait zijn hoofd beledigd weg.

‘Je ziet er de humor niet van in,’ zegt Iris verwijtend.

Oscar schudt zijn hoofd.

‘Surinamers maken over iedereen grappen behalve over zichzelf. Ze doen net alsof zij de eerste Nederlanders op de wereld zijn en de rest is minderwaardig. Kijk wat een bende ze hebben gemaakt in hun eigen land. Nu aan ons vertellen hoe we ons moeten gedragen. Losers.’

Oscar vouwt verontwaardigd de menukaart open. De geplastificeerde hoes schiet uit zijn handen en valt op het bestek, dat rammelt. Iris legt een wijsvinger tegen haar lippen.

‘Ssshhh… straks denkt hij dat we hem roepen.’ Ze kijkt over haar schouder naar de bar. ‘Os, ik heb je nog nooit zo fel gehoord over iets.’

Oscar bladert driftig in de menukaart. Hij overweegt of hij Iris zal vertellen over de schreeuwende ruzie die hij gisteravond met Diana had. Toen ze hem weer uitmaakte voor gierige creool was hij ontploft. Nooit kon hij rekenen op begrip voor alle offers die hij bracht voor het gezin. Diana hoonde hem weg, zíj was het immers die het moeilijk had.

Als twee gillende varkens stonden ze tegenover elkaar. Wat de buren ervan dachten interesseerde ze niet meer. Tot Oscar het hysterische getier van zijn echtgenote zat was en haar met zijn vlakke hand hard in het gezicht sloeg. Van schrik draaide hij zich om naar de deur, om weg te lopen. Diana sprong bovenop hem en beukte met haar vuisten op zijn hoofd terwijl ze in zijn oren krijste dat hij nog niet van haar af was.

‘Je denkt zeker dat je met me kunt doen wat je wilt,’ gilde ze. De haat was voelbaar. ‘Dan ken je mijn familie nog niet! Ik weet het goed gemaakt, ik ga weg!’

Oscar keek ongelovig naar wat hij had aangericht. Diana’s wang was geschaafd en haar kleine ranke lichaam was kromgetrokken van de pijn. Hield hij deze leugen nog langer vol? Bovenal moest hij ervoor zorgen dat zijn kinderen hun vader bleven zien. Hij moest ervoor zorgen dat Diana zijn parels niet naar Curaçao bracht.

Toen hij Iris uitnodigde om in een restaurant te gaan eten had hij met stelligheid gezegd dat de rest van de wereld hem koud liet, maar misschien was het toch beter even af te wachten wat Diana ging doen. Bij haar weggaan kon altijd nog.

Oscar legt de kaart op zijn bord.

‘Weet jij al wat je neemt?’

‘Ik zit te twijfelen tussen de Tagine Marrakchia ou Zitoun en de Couscous Traditionelle. Jij?’

‘Ik neem de gekruide kip met friet.’

Als de bestelling is genoteerd en de ober de kaarten heeft ingenomen, kijken Oscar en Iris rond. Het restaurant is gesitueerd in een van de oudste winkelstraten van Hoorn. Het pand stamt uit de Gouden Eeuw. De scheefgezakte muren verraden een zwaar bestaan in de geschiedenis van het gebouw. Iris geniet van de inrichting en de kleurige decoraties.

De zware houten balken aan het plafond, onmiskenbaar uit de zeventiende eeuw, zijn beschilderd met een eindeloos herhaald motief. Het lijken vazen. Sierlijke hemelsblauwe vazen op poten met een slanke hals die breed uitloopt aan de rand, gedecoreerd met gestileerde lichtblauwe bloemknoppen aan een steel. Aan weerszijden grote krullende handvatten. Goudgekleurd.

Tussen de tafels staan opengewerkte gietijzeren kamerschermen, gracieus als Franse balkonnetjes. Symmetrische patronen met ronde, sierlijke bloemen. In Marokko, in de warme buitenlucht, zouden er frisse roze klimopstruiken doorheen geweven zijn. Iris voelt zich elegant en beschermd.

Oscar ziet schapen. De vormen op de balken die Iris voor vazen hield zijn duidelijk schapen in Oscars optiek. Het brede voorhoofd dat in een boog taps toeloopt naar onderen, de stompe neus met daarin een platte ring. Bloemknoppen zijn ogen. Het zijn volwassen schapen, rammen met grote hoornen, allang overrijp voor de slacht.

Oscar houdt niet van schapenvlees. De scherpe geur maakt hem misselijk omdat het hem aan de stinkende markt in Marrakech herinnert. De doorzichtige ijzeren schermen tussen de tafels staan stijf en koud als symbool van de muren die oren hebben in Marokkaanse gevangenissen. Het dagelijkse verraad, gecontroleerd door Mohamed, niemand kon ontsnappen. De angst voor de roddels en de macht van de intimidaties.

‘Zie je deze kerstbal?’ Tussen haar duim en wijsvinger houdt Iris een rode bal vast uit de boom die achter haar staat.

‘Iris, hang terug!’

‘Wacht nou. Weet je hoe deze bal heet?’

‘Iris!’ sist Oscar.

‘Deze bal is het toppunt van integratie, Oscar. Dit is namelijk een kerstbal ‘Marrakech’. Haar stem krijgt een officiële, gedragen toon. ‘Deze bal verkopen ze bij Blokker onder de naam ‘Kerstbal Marrakech.’

‘Hang terug!’

‘Geloof je me niet?’ Iris buigt over de tafel, haar boezem raakt het bord.

‘Toen ik het zag in de reclamefolder dacht ik dat moet ik even checken bij Oscar. Zijn er ballen in Marrakech met de kerst?’ Iris houdt de bal dichter voor zijn gezicht en knijpt één oog dicht.

‘Geen idee, ik was niet met kerst in Marrakech.’ Oscar draait zijn hoofd weg.

‘Wat denk je?’ vraagt Iris, ‘dat Marokkanen sowieso aan Kerstmis doen?’

‘Waarom niet?’ zegt Oscar, ‘Marokkanen doen alles voor geld.’

‘Deze bal, Oscar, heet Marrakech omdat meneer Blokker bij elk gekleurd glas met een ijzerdraadje eromheen aan Aladdin denkt. Meneer Blokker denkt dat Aladdin Marokkaans is. Ik durf te wedden dat die vent ook niet weet dat de pizza uit Italië komt. Dat is nou integratie Oscar, zo Hollands dat de oorsprong er niet meer toe doet. Ervan uitgaan dat alles in Nederland een Nederlandse uitvinding is.’

Glasgerinkel.

‘Zie je nou!’ sputtert Oscar.

Iris probeert onopvallend met haar schoen de resten van de kerstbal onder de boom te schuiven.

‘Laat ik het toppunt van integratie zo uit mijn handen kletteren.’

De ober loopt naar hun tafel. In zijn rechterhand heeft hij een klein plastic stoffer-en-bliksetje aan lange dunne stelen.

‘Ongelukje,’ zegt Oscar tegen de Marokkaan.

De ober schudt geruststellend zijn hoofd en veegt soepel in ferme, draaiende bewegingen het kerstballengruis in het blik.

‘Kan gebeuren, helemaal geen probleem,’ zegt hij, ‘is verder alles naar wens?’

Iris en Oscar knikken beschaamd.

Het eten wordt gebracht door een Nederlandse vrouw.

‘Eet smakelijk,’ zegt ze wanneer alles op tafel staat. Ze klopt haar handen af aan het serveerschort.

‘Als er iets ontbreekt, nog een drankje?’

Oscar bedankt, Iris lust er nog wel een. Ze is verrukt over de kleurrijke zachte groenten bij de couscous. Zoet, zacht en stevig. Jammer dat Oscar het lamsvlees niet blieft.

De vrouw van de Marokkaan heeft uit eigen beweging een bakje mayonaise op tafel gezet. Oscar doopt elk frietje dat hij aan zijn vork prikt in de saus voordat hij hem opeet.

Iris legt als eerste het servet op haar bord en leunt voldaan achterover.

‘Dat was lekker Os, dank je wel.’

Oscar krabt nog een stukje kippenvlees van het bot voor ook hij zijn bestek neerlegt.

‘Heb je toch je zin.’

Iris drinkt geamuseerd het laatste slokje uit haar glas.

‘Het is gezellig toch? Hadden we veel eerder moeten doen. Ik ben blij dat je uiteindelijk deze keuze hebt gemaakt. We gaan het heerlijk hebben met elkaar.’

Oscar kijkt zoekend naar de bar achterin het restaurant.

‘Wacht nou even met afrekenen,’ zegt Iris, ‘we kunnen toch even natafelen? Het is net zo gezellig.’

‘Oké,’ zegt Oscar, ‘ik heb geen haast.’

‘Wat zei Diana er eigenlijk van, dat je met mij uit eten ging?’

Oscar kijkt Iris inschattend aan.

‘Ik heb haar niets gezegd, ze had andere plannen vandaag.’

Iris kijkt naar de hemelsblauwe vazen op het balkenplafond. Drie weken heeft ze niets van Oscar gehoord, die tijd had hij kennelijk nodig om zijn zaken te regelen, maar feitelijk heeft hij er nu nog steeds niets over gezegd.

‘Jullie zijn nog wel bij elkaar?’ Iris probeert de vraag zo onbedachtzaam mogelijk te laten klinken.

Oscar bestudeert de kippenkluiven op zijn bord. Hij reikt over de tafel heen naar Iris’ hand en streelt haar onderarm. De warmte straalt van zijn huid. Iris wordt onzeker door het troostende gebaar.

‘Wat probeer je me te zeggen, Os?’ Er zit een knoop in haar buik.

‘Ik ga nu niet bij Diana weg, misschien later.’

De teleurstelling slaat als een moker in. Iris wil haar gezicht in haar handen verbergen maar Oscar trekt aan haar arm.

‘Begrijp me dan, ik hou alleen van jou, jij maakt me gelukkig. Als ik bij jou ben vergeet ik mijn familie, dan vergeet ik dat ik ben mislukt als man en als broer, maar als vader ik loop nooit bij mijn kinderen weg.’

Hij veegt de tranen voorzichtig van Iris’ wangen.

Ze snikt. ‘Ik heb toch gezegd dat Dylan en Natasha ook welkom zijn? We beginnen opnieuw.’

‘Het spijt me Iris, ze blijven bij hun moeder. Ik heb een belofte gedaan aan mijn kinderen. Ik zoek een manier.’

Ze duwt zijn hand weg.

‘Wat heeft dit etentje dan te betekenen? Ik dacht dat er iets veranderd was. Je hebt me voorgelogen.’

Oscar leunt zwijgend voorover, zijn bruine onderarmen gestrekt op het kraakheldere, witte katoenen tafelkleed.

‘Je bent nooit van plan geweest bij haar weg te gaan,’ zegt Iris. ‘Je hebt me al die tijd gewoon een rad voor ogen gedraaid.’

Oscar zucht.

‘Laten we geen ruzie maken. Ik kan het niet meer verdragen.’

‘Typisch Oscar,’ ketst Iris bitter terug. ‘We kunnen het er niet over hebben, omdat het jou niet uitkomt.’

‘Zullen we afrekenen, dan praten we in de auto.’

Oscar wuift naar de Marokkaan die snel komt aangelopen.

‘De rekening graag,’ zegt hij, ‘apart.’

De Marokkaan kijkt hem niet begrijpend aan en blijft bij hun tafeltje staan.

‘Moet ik ook nog zelf voor mijn eten betalen!’ roept Iris verbolgen. ‘Beteken ik dan helemaal niets voor je?’

Ze staat boos op en pakt haar tas.

‘Mijn jas,’ bijt ze de Marokkaan toe.

De man haast zich naar de garderobe en schudt afkeurend zijn hoofd als hij Iris in haar gewatteerde jas helpt. Ze beent zonder omkijken de zaak uit.

De Marokkaan trekt opgelaten zijn wenkbrauwen op en gaat bij Oscars tafeltje staan.

8

Op de envelop staat de zool van Iris’ regenlaars gestempeld. Met een warme bak koffie voor zich en pantoffels aan haar voeten draait ze de ochtend na het drama bij de Marokkaan de lichtblauwe envelop een paar keer om in haar hand. Wie stuurt er tegenwoordig nog luchtpost?

Op de postzegels staat een foto van een vriendelijk ogend lichtgeel gebouw. Iris pelt de lijmstrip los. Het is een handgeschreven brief van vier velletjes. Onder de laatste pagina staat: Groetjes en liefs van Marieke.

Natuurlijk! Wie anders? Haar oude vriendin die met Henk naar Curaçao verdween vlak voor haar vader overleed. Komende zomer alweer vijf jaar.

Vroeger waren ze altijd samen. De beste vriendinnen, dezelfde studie en ze hadden hun eerste baan op dezelfde school. Hun vriendschap duurde tot Henk in beeld kwam. Henk, de lange dunne cijferman die de wereld alleen kon zien door zijn belastingblauwe bril. Regels waren regels en waren er niet voor niks.

Iris schiet met haar ogen over de velletjes blauw luchtpostpapier. Marieke vertelt hoe lekker warm het op Curaçao is en dat ze een zwembad in de tuin hebben, maar dat ze gek genoeg toch haar oude leventje mist.

Bovenaan de laatste bladzijde schrijft ze: en daarom vroeg ik me af of je zin hebt om een vakantie bij ons door te brengen. Kunnen we weer eens bijkletsen en verhalen van vroeger ophalen. We hebben genoeg ruimte voor een logee en trouwens je leeft hier voornamelijk buiten. Een auto kun je van ons gebruiken en overdag heb je geen last van Henk en mij want we zijn naar ons werk. Neem vooral korte broeken en sandalen mee. Eén ding is zeker, het is hier altijd lekker weer. Kom je? Alsjeblieft?’

Iris krabt aan haar hoofd en peutert de schilfertjes onder haar nagels vandaan. De brief ligt voor haar op tafel. Een uitnodiging van Marieke op Curaçao, juist op dit moment.

Ze heeft nog steeds een katerig gevoel, maar als Oscar ervoor kiest bij zijn vrouw te blijven moet hij het zelf maar weten. In dat geval is alleen zijn beter. Ze hoopt alleen dat ze intussen niet zwanger is, want ze is vier dagen over tijd.

Iris leest de brief nog een keer. Marieke verlangt naar gezelschap. Oude bekenden, verhalen van vroeger, vrienden van toen. Ze zou toch niet ongeneeslijk ziek zijn? Nog in gedachten reageert ze op de bel van haar telefoon.

‘Iris?’ klinkt het aan de andere kant voordat ze iets kan zeggen. ‘Ik wil mijn excuses aanbieden voor gisteren. Het was niet correct dat ik jou wilde laten betalen, het was op mijn uitnodiging.’

Iris voelt de woede van de vorige avond weer.

‘Het geld kan me gestolen worden Oscar. Ik dacht dat er iets veranderd was, tussen ons.’

Het blijft even stil aan de andere kant van de lijn, dan klinkt de stem van Oscar ongebruikelijk scherp.

‘Niemand bepaalt bij wie ik ben. Ik maak mijn eigen keuze, ik ben mezelf.’

‘Ik dacht dat je voor mij had gekozen.’ Iris hoort van zichzelf hoe onvast haar stem toch klinkt. ‘Kennelijk kun je alleen jezelf zijn in het geheim.’

‘Ik bel je om excuses voor gisteren te maken,’ antwoordt Oscar iets rustiger. Hij gaat niet in op haar verwijt.

‘We zijn niet gewend met elkaar uit te gaan. Misschien kan ik weer langskomen?’

‘Ik hoop één ding voor je,’ zegt Iris zo emotieloos mogelijk.

‘Wat?’ vraagt Oscar, ‘dus ik kan komen?’

‘Nee, ik hoop voor je dat ik nu niet zwanger ben.’ Iris hoort zijn ademhaling door te telefoon. ‘Ik ben vijf dagen over tijd.’ Ze legt een zoet wrekend genot in de klank van de boodschap.

‘Vijf dagen over tijd?’ repeteert Oscar.

Iris wacht af wat haar laatste troef teweegbrengt.

‘Iris?’ Oscars stem klinkt nu bezorgd. ‘Ben je daar nog?’

‘Ja,’ antwoordt ze kort.

‘Als het zo is, gefeliciteerd, maar het is niet van mij.’

Voorspelbaar, denkt Iris in zichzelf. Alleen al in kleur zal het een kind van ons beiden zijn. Ze speelt het spel van Oscar mee, want hij heeft immers zijn kansen gehad.

‘Als het niet van jou is, van wie dan?’ vraagt ze cynisch.

‘Dat weet ik niet,’ zegt Oscar, ‘maar ik ben jaren geleden gesteriliseerd.’

9

‘Het is hier best prijzig,’ zegt Iris tegen Marieke.

Ze zitten in het zwembad in de achtertuin op de Sparrenweg, Julianadorp, Curaçao. Het is elf uur. De zon is op kracht gekomen. Marieke heeft ’s morgens heel vroeg boodschappen gedaan in het grote shoppingcenter in de buurt.

‘Alles is hier zo duur omdat het wordt geïmporteerd,’ zegt ze tegen Iris. ‘Zelfs met het riante salaris dat Henk binnenhaalt moeten we op onze uitgaven letten.’

‘Kun je dan geen goedkope lokale producten kopen?’ vraagt Iris.

‘Daar worden we nog erger afgezet,’ antwoordt Marieke. ‘Ze zetten er geen prijzen bij en doen alsof ze alleen Papiaments spreken dus kunnen ze vragen wat ze willen. Ik kan je zeggen dat het heel vervelend is als je met goede bedoelingen de lokale markt wilt steunen en telkens thuiskomt met het idee dat je bent afgezet. Dan betaal ik toch liever wat meer in de supermarkt en weet ik zeker dat ik niet persoonlijk word genaaid.’

Boven hun hoofd ruisen de franjes van de parasol die bescherming biedt tegen de zon. Het zwembad is niet groot. Het is een grote uitvoering van een plastic opblaasbaar peuterbadje maar dan met een aluminium frame en harde kunststof wanden. Iris en Marieke hangen tegenover elkaar met de armen zijwaarts over de rand geklemd. Als ze zich strekken en hun voeten elkaar per ongeluk raken, glimlachen ze onwennig door de afstand in intimiteit die door de verloren jaren is ontstaan.

‘Het is al warm,’ zegt Iris om de stilte te breken.

‘Aan de hitte raak je nog wel gewend,’ antwoordt Marieke geruststellend, ‘zolang de airco het doet. Er zijn mensen die met een ratelende ventilator moeten slapen en met een handdoek op hun stoel rijden omdat de bekleding anders te heet wordt. Maar goed, eerlijk gezegd breekt vooral het isolement je op.’

‘Hoezo dat?’ vraagt Iris.

Marieke steekt haar wijsvinger op.

‘De eerste stap in vriendschappen maken hier is dat je wordt gevraagd om te komen barbecueën. Klinkt leuk, maar het is eigenlijk heel onpersoonlijk. De gastheer en gastvrouw zijn de hele avond druk met het eten en drinken. Die praten dus niet met je maar houden je wel van een afstand in de gaten. Zo beoordelen ze of je in hun vriendenkring past. Met wie je staat te praten en of je niet te veel eet en drinkt. Je hoort weleens dat er altijd genoeg te eten is op een Antilliaanse barbecue, maar dat is een illusie. Het is absoluut niet de bedoeling dat je flink eet. Eigenlijk moet je van tevoren hebben gegeten als je hier naar een eetfeest gaat.’

Iris lacht. Marieke neemt snel een slok van haar koffie.

‘Na de barbecue vragen ze aan hun vrienden wat ze van je vinden en als niemand bezwaar heeft word je voor een volgende barbecue uitgenodigd, bij de volgende vriend uit dat bepaalde clubje die aan de beurt is. Het is net een ouderwetse ballotagecommissie, maar zo werkt dat hier nog steeds. En mensen die bij de belastingdienst werken worden niet zonder meer uitgenodigd, als je begrijpt wat ik bedoel. Zeker niet als ze uit Nederland komen. De meeste mensen op het eiland haten ons bij voorbaat. Er wordt hier waarschijnlijk door iedereen gerommeld met betalen, daarom vraagt niemand ons voor een barbecue.

‘Zie je het allemaal niet een beetje te zwart?’ zegt Iris glimlachend.

Marieke schudt haar hoofd.

‘Sinds Henk in de buurt bekend werd als nieuwe projectleider uit Nederland, lopen mensen met een grote boog om ons heen. Zo voelt het in ieder geval. Ook de Nederlanders hè, want die zijn geen steek beter dan de Antillianen. Iedereen heeft een hekel aan de belastingdienst.

Alleen de hoge bazen van de grote ondernemingen nodigen ons wel eens uit voor een poolparty, en dan gaan we ook wel, maar ja, dan wordt er van mij verwacht dat ik glimlachend aan de arm van Henk loop en doe alsof ik een paspop ben. Henk zegt dat ik ook vooral mijn mond moet houden. Van de Nederlandse overheid mag ik trouwens niet eens vriendschappen aangaan met vrouwen van grote ondernemers omdat ik anders Henk weer in een fraudegevoelige situatie breng. Staat in zijn contract.’

‘Wat een gelul,’ zegt Iris

Marieke haalt haar schouders op.

‘Meer kan ik er niet van maken.’

Er valt weer een stilte tussen de twee vrouwen. Hoe anders dan verwacht is het leven van Marieke op Curaçao, denkt Iris.

Haar eigen aankomst op het eiland was warm.

Het vliegtuig landde aan het eind van de middag na een comfortabele vlucht. Bij het eerste contact met de warme buitenlucht voelde ze hoe haar spieren zich ontspanden. Ze snoof de droge tropische lucht met een diepe teug in door haar neus. Door de droogte heen proefde ze de vette geur van de vliegtuigmotoren. De zon brandde op haar spierwitte ledematen terwijl ze over het asfalt naar de aankomsthal liep. Aangenaam heet na negen uur kille vliegtuiglucht.

De warmte was een weldaad. De passagiers die al waren uitgestapt keken opgewekt of ze hun familie konden ontdekken in de afhaallounge op de eerste verdieping van het gebouw. Iris probeerde haar oude vriendin te lokaliseren tussen de mensen die zich voor het raam verdrongen, maar nergens stond een blanke vrouw.

Iris draaide zich nog eens om naar het vliegtuig en zag achter het taxieplateau de gekleurde aarde met de schaarse begroeiing die ze ook tijdens de landing door het vliegtuigraampje zag. De lucht trilde.

Dus dit is jouw eiland, Oscar Juliana, zei Iris in zichzelf. Dit landje waar de kilte als vanzelf uit je spieren smelt. Ik voel me lekker, ik voel me nu al thuis, het voelt alsof ik nooit meer weg wil gaan.

Ze richtte haar gezicht naar de volle zon, sloot haar ogen en dacht terug aan de momenten van geluk die ze met Oscar had gehad. Het genot dat ze hadden gedeeld. Nu ze op Curaçao was, paste alles in elkaar. Ze wist dat Oscar meer dan alleen een minnaar was. Als het op een of andere manier mogelijk was zou ze hem terug willen, want zonder hem was de glans uit haar bestaan gegleden. Liefde is vergeving zei haar vader altijd. Iris voelde een diepe liefde voor Oscar. Ze wilde niets liever dan hem vergeven, omdat het voelde alsof hij een deel was van haar, en zij van hem. Wat ze voor Oscar voelde leek sterker dan de liefde voor haar vader. Het voelde alsof ze alles voor Oscar zou doen.

In de aankomsthal kakelden de Antilliaanse vrouwen luidruchtig door elkaar. Iedereen lachte en was blij elkaar te zien. Groepjes mensen vormden zich, waarbij de ouden van dagen hun stramme rug rechtten om hun kinderen te begroeten. Opgelucht dat de navelstreng van hun geboorteland weer sterker was dan de verlokkingen in Nederland.

De kleinste kinderen renden opgewonden rondjes om hun groepje mensen heen. Poppetjes waren het, schoongeboend en met zorg aangekleed voor dit belangrijke moment. De haren strak naar achteren gekamd, in tientallen vlechtjes over het hoofd verspreid of in vrolijke springende staartjes boven de oren. Iris dacht aan het meisje met de wapperende rode linten en de andere Antilliaanse kinderen in haar klas.

De vreugde van de kinderen maakte ook dat ze heviger naar Oscar verlangde. Wat had ze een spijt dat ze op Curaçao aankwam zonder hem. Ze zou graag hand in hand met hem het eiland zijn opgestapt en alles willen horen over zijn leven hier. Samen op bezoek gaan bij zijn familie en langs de scholen waar hij op had gezeten.

Bij het zien van de vrolijke Curaçaose kinderen verlangde ze naar hem als de vader van haar eigen kroost. De zwangerschap die ze in Nederland vermoedde was met haar meegereisd. Ze had het nog niet aan Marieke en Henk verteld.

In het zwembadje op de Sparrenweg glimlacht Iris naar Marieke.

‘Al eens aan kinderen gedacht?’ vraagt ze aan haar vriendin. ‘Lekker in de tuin rommelen met die grutjes? Vroeger zei je altijd dat je kinderen wilde.’

Iris voelt hoe haar hoofd zweet ondanks de parasol en het koele water van het zwembad. De druppels lopen langs haar slapen.

‘Heel even hoor, Miek.’

Iris pakt de zonnebril van haar neus. Ze zakt met haar hoofd onder water. Koelte. Dit is toch de beste plek als het zo warm is. Terwijl ze zo langzaam mogelijk luchtbelletjes door haar neusgaten laat ontsnappen denkt ze aan Curaçao.

De kleuren, het stof, de mensen op slippers op de markt, en de zee, de azuurgroene Caribische Zee. Het warme weer is bevrijdend, ontspannend, verlustigend, wat moet het heerlijk zijn om hier te wonen. Onder water in het zwembad in de tuin geniet Iris van het idee misschien eindelijk op de juiste plaats op aarde te zijn.

Het leven van Marieke bestaat echter jammer genoeg uit teleurstellingen en opoffering. Haar gedroomde baan op een Antilliaanse basisschool bleek een fiasco. Ze had verwacht dat mensen blij waren dat ze was gekomen, maar in de praktijk zat niemand op haar te wachten. De kinderen in de klas begrepen haar ook niet, ze spraken Papiaments.

Na drie weken werken was Marieke moe, door de hitte, de lokalen zonder airco en het wantrouwen van, eigenlijk van iedereen. Ze bedoelde het zo goed en toch werd er niemand beter van. Ze hield na een maand het Antilliaanse onderwijs voor gezien en wilde het liefst naar huis, naar Holland.

Henk was vastberaden te blijven. Hij genoot van het warme weer, zijn duikvrienden en zijn salaris. Marieke kon kiezen: blijven, of alleen terug naar Nederland. Dus ze bleef.

Haar echtgenoot regelde een baan op de financiële administratie van een Nederlandstalig assurantiekantoor. Veertig uur per week op een kantoor met airco, comfortabel en te druk om nog na te denken over grotere vraagstukken dan wat te doen in het weekend. Te druk om stil te staan bij hoe anders dan gehoopt Curaçao had uitgepakt.

Het contact met haar vroegere leven onderhield ze door familie en vrienden uit te nodigen voor voordelige vakanties in hun riante huis. Mensen bij wie ze begrip vond voor de mislukte emigratie naar tropisch Nederland.

Iris zet zich met kracht af tegen de bodem van het zwembad en komt als een raket boven water. Ze schudt het water uit haar haar. Als ze weer op adem is gekomen zet ze haar zonnebril weer op.

‘Wat een genot!’

Marieke lacht haar toe alsof het haar goed doet dat haar oude vriendin geniet. Wanneer de stilte weer ongemakkelijk wordt, vervolgt ze haar verhaal.

‘Je vroeg naar kinderen, toch? Ik wil wel, maar Henk is tegen. Henk wil niet dat zijn kinderen op Curaçao worden geboren. Dat dragen ze hun hele leven met zich mee, zegt hij, en dat wil hij ze niet aandoen.’

Iris kijkt Marieke bezorgd aan.

‘Wat bedoel je?’

‘Het klinkt misschien een beetje cru, maar Henk zegt dat er een moment zal komen dat Nederland zijn handen aftrekt van de Antillen en Curaçao echt onafhankelijk wordt. Wat zal dat betekenen voor kinderen die hier geboren zijn? Kunnen die wel aanspraak maken op honderd procent Nederlanderschap en alle voordelen die daarbij horen? Misschien gaat dat er wel anders uitzien en zijn juist de echte Nederlandse kinderen in het nadeel, ook omdat ze door de mensen hier nooit als Antilliaans zullen worden gezien. Wie zou het trouwens willen dat zijn kind volgens de papieren Antilliaans is terwijl hijzelf Nederlands is? Hoe dan ook benadeel je je kinderen dus, als je ze geboren laat worden op Curaçao.’

Iris knippert met haar ogen en humt dat ze het heeft begrepen. Marieke is nog niet uitgepraat.

‘Juridisch zal het misschien wel goed geregeld worden voor kinderen die Nederlands zijn, maar in de praktijk moet je maar afwachten hoe het uitpakt. Dat is in ieder geval wat Henk zegt, en hij is natuurlijk niet helemaal onwetend vanwege zijn werk.’

‘Nee,’ antwoordt Iris.

‘Even afgezien van de belabberde medische voorzieningen op het eiland natuurlijk,’ besluit Marieke haar betoog en maakt een wegwerpgebaar terwijl ze nog een grote slok koffie neemt.

De twee vrouwen glimlachen weer onwennig naar elkaar. Sinds Iris arriveerde zijn ze niet samen geweest, dit is hun eerste moment samen alleen. Iris heeft het idee dat ze Henk inmiddels beter kent dan haar oude vriendin.

Meteen de eerste ochtend van haar vakantie stond Henk erop dat ze met hem de Christoffelberg beklom. Marieke bleef thuis want ze had het al zo vaak gedaan. Uit beleefdheid kon Iris zijn uitnodiging niet afslaan, maar een voorstel was het niet geweest, meer een mededeling dat ze zouden gaan. Terwijl ze had verwacht te kunnen bijkletsen met haar oude vriendin, nam Henk haar mee de Curaçaose wildernis in.

De urenlange klim tegen de heuvel op was een zware tocht. Om het hoogste punt van het eiland te kunnen aanraken, op het allerlaatste stukje, moest ze schuin liggend tegen de rotsen voetje voor voetje aftasten waar er houvast was.

Centimeter voor centimeter duwde Iris haar lichaam omhoog en verplaatste telkens op de tast haar handen en voeten tot uiteindelijk het allerhoogste punt was bereikt. Zelfs met het weidse uitzicht over het eiland kon ze niet bedenken wat er leuk aan was. Bergen beklimmen was een mannending voor hengsten die er bevrediging in vonden zich ergens op het hoogste, verste, diepste of gevaarlijkste punt als een gorilla op de borst te slaan.

Na de afdaling, die nog zwaarder was dan de klim, waren ze op het heetst van de dag weer terug bij de auto. Iris was misselijk van uitputting maar Henk was nog niet klaar met haar. Er moest gesnorkeld worden, bij een afgelegen baai, waar in een onvoorspelbare cadans de golven van de Caribische Zee tegen de rotsen sloegen.

Hij stond erop haar in de branding te leren hoe ze kokkels van rotsen moest tikken die hij vervolgens ter plekke openpeuterde en haar ter consumptie aanbod. Iris moest al kokhalzen bij het idee alleen. Ze bedacht een schaaldierallergie, Henk vond haar minder dan niks.

’s Avonds na het eten was Iris uitgeteld. Behalve de pijnlijke roodverbrande plekken op haar rug en hals zag ze nog bleker dan gewoonlijk. Ze vluchtte met een smoes over jetlag vroeg naar de logeerkamer waar ze kreunend van de pijn op bed viel.

De volgende dag stapten ze ondanks haar protest met zijn drieën in een open jeep die Henk van een van zijn collega’s had geleend. Hij beloofde dat het fysiek veel minder zwaar zou zijn dan de dag ervoor. Vandaag gingen ze alleen een beetje toeren door de knoek. De grote koelbox werd tot aan de rand gevuld en Iris stapte met haar gehavende lijf in de smalle laadbak van de jeep.

Eerst reden ze over de spiegelgladde asfaltwegen richting de westkant van het eiland. Er was geen kip te bekennen zo vroeg. Na een minuut of tien sloegen ze linksaf een onverharde weg in en toen begon het gehobbel.

Henk keek af en toe grijnzend om hoe Iris achterin zat. Hardhandig werd ze heen en weer geschud in het wilde gebied. Ze hield zich krampachtig vast aan het stalen geraamte van de laadbak. Haar spieren deden pijn en als haar kleding door het geschud van de jeep langs haar lichaam schuurde, voelde ze hoe erg de verbranding van gisteren was.

Ze kon ook niet zoveel zien. Door het opstuivende stof zag ze de contouren van grote cactussen en kleine boompjes met weinig gebladerte. Henk probeerde de grote stenen op de weg te ontwijken en tegelijkertijd zo min mogelijk gas terug te nemen. Door de gretigheid waarmee hij aan het stuur rukte en draaide snapte Iris dat het crossen door de Curaçaose wildernis voor Henk jongensgenot was.

Zelf moest ze de neiging onderdrukken uit de auto te springen. Uit een rijdende jeep springen was echter het slechtste idee op zo’n moment, nog los van de stijve spieren en verbrande huid waardoor elke beweging pijnlijk was.

Voorin hield ook Marieke zich vast aan het veiligheidsgeraamte dat ervoor moest zorgen dat de inzittenden van open terreinwagens niet onherroepelijk werden geplet wanneer de wagen ondersteboven rolde. Iets wat op ruig terrein zoals hier zeker niet ondenkbaar was.

Er zat niets anders op dan af te wachten tot Henk besloot dat het genoeg was geweest. Deze man, die ze nog nooit had gemogen, want al in Nederland had Iris een hekel aan hem, was er kennelijk op Curaçao in geslaagd zijn narcistische brein succesvol te exploiteren.

Voor de wielen van de jeep uit trok een kronkelend dubbel bandenspoor dat ongeveer een kilometer verderop door de trillende hete lucht werd opgeslokt. Het was niet te zien waar de weg precies naartoe ging. Boven de strook trillende lucht was aan de horizon een stenen plateau te zien. Misschien vijf, misschien vijftien kilometer verderop. Er waren geen referentiepunten om in te kunnen schatten hoe de hoogte van het plateau zich verhield tot de afstand, er was alleen de jeep die Henk slingerend en stuiterend door de onophoudelijke stofwolken van rozerood aardgruis trok.

Alsof het gebonk nog niet erg genoeg was, merkte Iris dat de zonnebrandcrème die ze uit voorzorg dik had opgesmeerd versmolt met zweet en stof en langzaam maar zeker in druppels langs haar lichaam liep. Op de verbrande huid voelde het als zout in een open wond. Het zweet dat langs haar voorhoofd liep, prikte in haar ogen. Ze kneep haar ogen tot spleetjes in de hoop dat de druppels via haar oogharen op haar wangen zouden glijden. Door haar oogharen zag ze dat Marieke de rit nog steeds gelaten onderging.

Uiteindelijk stopten ze bij een ondiepe grot waar ze vochtige broodjes met gerookte zalm aten en coca cola dronken. De grot was niet meer dan acht meter diep en koel was het er niet. Er was een streep schaduw die steeds smaller werd naarmate de zon over het hoogste punt van het grijze plateau klom en langzaam maar zeker de kloof in kroop. Iris schatte dat er op de plek waar ze stonden over anderhalf uur ook geen schaduw meer was.

Dan was er niks meer dat een mens in leven kon houden. Geen water, geen planten of dieren, geen schuilplaats tegen de zon. Weglopen of blijven, beide zou zelfmoord zijn. Haar hart begon angstiger te kloppen. Ze werd duizelig en moest haar best doen rustig adem te halen.

Dit is dus het moordende karakter van de zon, dacht Iris. Alles is verstikt in de verzengende hitte die de eeuwige staat der dingen is. Het is een wonder dat er grassprieten zijn die de strijd tegen die ploert nog niet hebben opgegeven. Het rotsplateau, de kiezels, het gruis lag geruisloos in de vreselijke hitte. Als niemand bewoog kwam het stof tot rust en was er geen enkele beweging meer waar te nemen. De wereld stond stil. Ze kreeg het benauwd.

In de koelbox was te weinig water om het stof uit Iris’ ogen te spoelen. Henk zei dat het niet het moment was om aan verspilling te doen. Iris ging stil op een steen zitten om na te denken over hoe ze de terugweg zou kunnen overleven.

Ze haatte de opgedrongen toeristische trips die Henk bedacht. Ze was misselijk van de manier waarop hij er oprecht van overtuigd was dat wat hij had bedacht heimelijk door iedereen als hoogst haalbare werd gezien. Die arrogantie, die schaamteloze grootheidszin alsof hij de verlosser van de wereld was omdat hij vond dat jij een onwetende ziel was. Henk maakte ieders leven de moeite waard en verwachtte een nederig dankjewel. Ze walgde van hem.

Ook haar oude vriendin had Iris teleurgesteld. Dat ze zich zo zou overgeven aan Henks narcisme had ze niet verwacht. Vroeger hadden ze samen lol. Marieke gedroeg zich nu als een passief slachtoffer. Iris kon het zich aan de ene kant wel voorstellen met een echtgenoot als Henk, maar Marieke was nu alleen nog maar meeprater en meeloper, volgzaam aan Henk. Curaçao had haar veranderd. Kwam het door de zon of de zinloosheid van haar bestaan?

Als leerkracht had ze idealen gehad. Idealen over een betere wereld, over hoe en wie moesten veranderen zodat iedereen gelukkig kon zijn. Marieke zou het nu niet meer begrijpen als Iris zou vertellen over Oscar en het verlangen naar zijn kind. Ze zou haar uitlachen en het doorvertellen aan Henk. Ze hadden elkaar te lang niet gezien om nog te kunnen verwachten dat hun onvervulde verlangens veilig waren bij elkaar.

Iris voelde haar ogen vollopen met tranen, maar ze kon beter niet huilen. Het was te heet om energie kwijt te raken aan emoties over verloren vriendschappen. Ze miste haar vader, maar ook die tranen kon ze niet delen met haar oude vriendin. Marieke zou zeggen dat ze zich niet zo moest aanstellen omdat zijzelf al jarenlang van haar familie was weggescheurd. Zij had niemand meer, dus wie had recht op het verdriet?

Iris voelde zich in de steek gelaten. Alleen in de verzengende hitte in het dode landschap rondom de grot. Ze wilde het uitsnikken van verdriet. Waarom was Oscar er niet? Bij hem kon ze zich laten gaan. Hij zou haar troosten in zijn armen. Nu zat er niets anders op dan af te wachten tot de terugreis aanving. Ze moest in ieder geval kostte wat het kost zien te voorkomen nog een trip te moeten maken met Henk. Hoewel ze ook medelijden met Marieke had, zou ze zich erbij neerleggen als het ontlopen van Henk betekende dat ze ook haar oude vriendin minder zag.

Ze zag dat Marieke, die verderop in de schaduw op een steen zat, schuin omhoog keek met een hand boven haar wenkbrauwen om haar ogen te beschermen tegen het felle licht. Ze luisterde uitgeblust naar Henk die geanimeerd een verhaal vertelde terwijl hij met zijn ontblote rug in de zon stond. Op zijn doorgebruinde huid kon geen enkele zon meer kwaad volgens hem, hij was eraan gewend.

De tropenzon had in Iris’ ogen haar vrolijke karakter verloren. Na de jeepsafari, op een poolparty bij een marinevriend van Henk, verdoofde een onuitputtelijke voorraad groene Heinekenflesjes de uitputting en de teleurstelling.

10

Met een bedompt gevoel in haar hoofd door de alcohol staat Iris om negen uur gedoucht en al in de open keuken. Henk en Marieke zijn naar hun werk. De sleutel van Mariekes Toyota ligt op de glazen keukentafel met een briefje erbij. ‘Was gezellig. Geniet er van!’

Naast de sleutel ligt een reisgids Capital Places, showing off the world! In iets kleinere, minder schreeuwende letters staat eronder Welcome to the cosy Caribbean.

Iris laat de glossy gids als een waaier door haar vingers ratelen. In een flits ziet ze een foto van de Handelskade. De pastelkleurige gevels ontroeren haar elke keer weer. ‘Die Hollandse bouw en Caribische kleurigheid hebben samen geleid tot een van de mooiste kaden ter wereld’, leest ze in het boekje. ‘Niet alles is slecht gebleken achteraf’. In het Engels klinkt het optimistischer.

Sinds haar aankomst heeft ze nog geen tijd gehad, maar nu is het maandag en kan ze doen en laten wat ze wil. De mist in haar hoofd verdwijnt bij de gedachte zo meteen op een van de terrassen aan haar favoriete kade koffie te drinken.

Met een nonchalant automatisme bladert ze verder door de reisgids. Haar oog valt op een foto van het straatnaambordje Hanchi di snoa. Synagogensteeg staat erbij in het Engels. Iris denkt terug aan de gesprekken in Oscars armen waardoor ze zo dichtbij elkaar konden zijn.

‘Hanchi di snoa,’ zegt Iris hardop, de synagoge, die ga ik ook bekijken vandaag. Dan heb ik in ieder geval een verhaal als ik weer terug ben. En daarna het strand. Ze gooit de zwemspullen op de achterbank.

Na een stille rit door de verlaten wijken van Willemstad parkeert Iris de witte Toyota langs de gele vestingmuur van Fort Amsterdam. De straten in het centrum zijn uitgestorven. Wanneer ze de kade ziet, kan ze een gelukzalige glimlach niet onderdrukken. Eindelijk, de beroemde Handelskade, Willemstad, Curaçao. Het sierlijke Penha, heldergeel met witte details. Daarachter de rij panden, oker, paars, blauw en groen.

Ze bekijkt van een afstandje de typische verschillen in de gevels. De gebouwen staan gebroederlijk naast elkaar, maar van eenheid is geen sprake. Typisch Nederlands. Geen harmonie met de buren, iedereen drijft zijn eigen zin door. Net als de Koemarkt in Purmerend, alleen werden hier vroeger geen koeien verkocht, denkt Iris schaamtevol.

De brandende zon grijpt zich vast op haar huid. Met haar schoudertas boven haar hoofd vlucht ze naar de eerste de beste parasol van de terrassen aan het water van de Sint Annabaai. Ze kiest een stoel met zicht op de kade en tuurt naar de ingang van het etablissement. Binnen staat een kelner op en loopt naar haar toe.

‘Bon dia,’ zegt hij opgewekt, ‘wat kan ik voor u schenken?’

De koffie-verkeerd noteert hij glimlachend op zijn kladblokje.

‘Momentje assublief.’

Iris pakt de Showing off the world uit haar tas en slaat het boekje open op de pagina met de foto van de Handelskade. Ze vergelijkt de foto met het uitzicht vanaf het terras. Het valt op dat de straat er anders uitziet, de kleuren zijn feller, de pastelkleuren van de gebouwen zijn in het echt hardpurper en knalblauw.

Ze bekijkt de kade nauwkeurig en komt tot de conclusie dat de gevels in de verste verte niet lijken op het beeld dat ze had. Wat een teleurstelling. De zoete zachte Caribische droom, is alles op Curaçao dan anders dan ze dacht? Ze is alleen, er is niemand in de buurt met wie ze haar teleurstelling kan delen. Alleen in de verte slenteren wat toeristen met rugzakjes over de Emmabrug.

Iris gaat verzitten op de rieten terrasstoel. Ondanks de zachte bries die vanaf de waterkant waait, zijn haar knieholten nat van het zweet. Ze dacht dat ze wist hoe het in het echt zou zijn, maar niets lukt in haar leven en er is niemand meer die het iets uitmaakt. Iris voelt zich belazerd in haar bestaan.

Ontdaan rekent ze af en loopt aan de schaduwkant van de straat dicht lang de huizen door de Breedestraat richting het Gomezplein. Het rechthoekige plein staat vol terrastafels waar de stoelen nog moeten worden aangeschoven.

In de verste hoek zit een man met dreadlocks onder een boom. Op een laag vissersstoeltje vlecht hij smalle stroken bananenbladeren. Naast hem op de grond ligt een drietal punthoedjes met een bordje waarop staat handmade bananahat NAF 25. Het herinnert Iris eraan dat ze een pet nodig heeft om zich te beschermen tegen de zon.

Aan het eind van het Gomezplein moet het begin van de Hanchi di snoa zijn. Op de hoek zoekt ze een straatnaambord dat overeenkomt met de plattegrond. Aan de muren is echter niets te zien, behalve dat de dikke lagen kalk afbladderen. Ze kijkt nog eens op de plattegrond. Wat anders kan dit zijn dan de Synagogensteeg?

Ze loopt de straat in en vindt inderdaad het gebouw uit het boek. Het is nog steeds geel. De poort met de deur moet de entree zijn, hoewel er geen potten met bloeiende planten aan weerszijden staan zoals op de foto in Showing off.

De grote houten toegangsdeuren zijn gesloten. Ze rammelt tevergeefs aan de zware stalen ring. Op een paar stappen afstand van de deur kijkt ze omhoog en ziet hoge helgele muren waarin alle ramen met donkerbruine luiken afgesloten zijn. Er is nergens een uithangbord.

Misschien is de ingang om de hoek, denkt Iris. Ze loopt langs de drie meter hoge gele muur, steekt de smalle straat over en loopt verder in de relatief koele schaduw. Vanaf deze kant van de straat is er in de vensters ook geen beweging te zien. De snoa is uitgestorven. De potdichte hardhouten luiken doen vermoeden dat er echt niemand binnen is. Als er iemand was, zou er op zijn minst een luik open zijn voor wat frisse lucht.

Iris loopt verder, de volgende hoek om. De poort in dit gedeelte van de lange gele muur is ook op slot. Ze duwt en trekt maar de deuren geven geen centimeter mee. Verderop nog een poort die lijkt op een achterdeur, ontdaan van elk tierelantijntje. Ook deze deur geeft als een bange oester zijn parel niet prijs. Niet weer! denkt Iris, er is hier geen poort waar ik naar binnen kan.

Het is inmiddels na twaalven en de zon brandt door haar dunne zomerjurk. Als ze langs het Gomezplein en de Breedestraat terug naar haar auto loopt zijn alle winkels gesloten. Ook de rastafari met bananenhoedjes is verdwenen van het plein.

‘Die pet,’ mompelt ze.

In de benauwde auto zet ze allereerst de airco op vier waarna ze op haar gemak het centrum van Willemstad uitrijdt richting Julianadorp. Maar naar wie is ze onderweg? Niets vervult haar verwachtingen en niets bepaalt wat ze doet. Met niemand iets te maken. Ze rijdt door op de Weg naar Westpunt. Op naar het eilandseinde en langs de andere kant weer terug.

Het rijden op de gladde asfaltwegen is fijn, alsof de Toyota zo licht als een veertje is. Door de weerkaatsing van het schelle tropische licht lijken de wegen minder zwart. In de verte vervloeien de rijbanen in trillende strepen lucht die als een onscherpe cameralens het perspectief verbreken. Iris voelt zich machtig en vrij. Het mag dan wel anders zijn hier, maar ik maak mijn eigen keuzes, ik ben mezelf.

De laag begroeide vlaktes met half verdroogde bomen en struiken glijden voorbij. Af en toe blijft haar blik hangen in een vergezicht over de lichtgroene Caribische Zee. Landinwaarts steken de landhuizen af tegen de slordige wildernis. De oranjerode daken schitteren in de middagzon. Sommige huizen hebben dezelfde purperen of knalgroene kleuren als de Handelskade in de stad. Met de hemelsblauwe lucht en witte wolken lijkt het landschap een vers geschilderd schilderij.

Verderop verdampen de felle kleuren in de snikhete atmosfeer. Vermengd met het rood-oker stof dat door passerende auto’s telkens opnieuw de lucht in wordt geblazen, verkleuren de vergezichten als op een fletse schets.

Wanneer ze honger krijgt, koopt ze een broodje en coca cola bij een betralied eettentje langs de weg. De dorpsbewoners die traag over straat lopen of in de schaduw zitten op de kleine porch voor hun huis, kijken haar verstolen na. Ze zijn sober gekleed. Armoedig, functioneel. Iedereen loopt op stoffige slippers. De pracht en praal van de gerestaureerde landhuizen langs de weg, met de schreeuwende toeristische borden heeft de mensen hier duidelijk geen rijkdom gebracht.

Omdat Iris geniet van het rijden stopt ze in geen enkel dorp meer dat ze tegenkomt. Ook in Westpunt negeert ze de terrassen en cafeetjes waar mensen haar lachend naar binnen proberen te lonken. Voorbij de laatste bocht begint de weg terug. Daar laat ze het gaspedaal los en staat een moment stil langs de kant van de weg.

Ze pakt het reisgidsje uit haar tas en volgt op de plattegrond het spoor dat ze heeft gereden. Het eerste strand dat nu op de route ligt is Grote Knip dat zo te zien een toegangsweg deelt met zijn broertje Kleine Knip. Iris glimlacht. De belofte van het paradijselijke strand op pagina 83 staat haar aan.

Goedgemutst draait ze de onverharde weg naar de Caribische Zee op en luiert urenlang onder een boom aan het water. Haar gedachten komen tot rust. Met uitzicht op het paradijs denkt ze dat alles misschien wel goed is zo. Wat maakt het ook uit? Oscar is niet wie ze dacht en Marieke evenmin, maar Iris heeft niemand nodig. Ze kan voor zichzelf zorgen, zegt ze tegen zichzelf, haar vader heeft haar geleerd een volwassen, volwaardig mens te zijn. Alleen het kind. Het kind is er nog niet.

In de schaduw op het strand met het uitzicht op zee zou ze kunnen besluiten alle onvervulde verlangens achter zich te laten, van haar vakantie te genieten en in Nederland weer aan het werk te gaan. Als ze zwanger is, zal ze het kind zelf opvoeden. Daar heeft ze Oscar niet voor nodig, denkt ze terwijl ze haar ogen sluit.

Aan het eind van de middag, wanneer de zon aanzienlijk in kracht is afgenomen en Iris op het parkeerterrein van Grote Knip weer in de Toyota Starlet stapt, blijft het lampje van de benzinetank branden wanneer ze de sleutel in het contact omdraait.

Terwijl ze op de kaart in de Showing Off zoekt naar een benzinepomp, drukt ze de twee zijramen open en zet de airco op de hoogste stand. De hete lucht die is samengeperst in de stilstaande auto wordt naar buiten geblazen. Ze ziet dat de dichtstbijzijnde pomp in een klein plaatsje aan de andere kant van het eiland is. Barber, dat volgens de kaart zowel een politiebureau, een brandweerkazerne als een kerk heeft.

Via de Kaminda Popo Royer rijdt ze even later het dorp binnen. In de brede kale berm voor een huis met een ijzeren poort zet ze de auto stil om weer op de kaart te kijken. De motor laat ze draaien want het tankstation moet vlak om de hoek zijn. Het erf van het huis wordt omringd door een groene muur van anderhalve meter hoog. Opeens herinnert ze zich waar de straatnaam haar aan doet denken. Oscar heeft Popo Royer genoemd als de straat waarin hij geboren is.

Ze kijkt de straat in. De bolle strook asfalt zonder markering loopt aan weerszijden van de straat over in een onverharde berm. Daarlangs staan lage muren rond de huizen. De verf is overal afgebladderd, maar het armoedige karakter stoort niet omdat de kleuren zelf ook vaal zijn. De meeste huizen passen op een vanzelfsprekende manier in de kale, droge straat. Binnen de muren groeien fruitbomen en buiten de erven zijn alle struiken op sterven na dood. Tussen de huizen door lopen steegjes van hooguit anderhalve meter breed.

In de lange straat die de Popo Royer is, staan in de verdroogde bermen hier en daar stoffige, gedateerde auto’s geparkeerd. Waarschijnlijk wonen er weinig rijke mensen in de buurt. Op het blauwe bord aan de dunne witte paal op de hoek van de straat staat Kaminda Popo Royer.

Iris denkt aan die keren dat Oscar met trots vertelde hoe hij als kleine jongen met zijn zusje Yolande opgroeide op straat. Na school renden ze naar huis, waar ze eerst het stugge, gesteven schooluniform verruilden voor een makkelijke korte broek. Dan eten aan de kleine vierkante keukentafel, en de rest van de dag speelden ze op straat totdat het weer etenstijd was.

Oscar had verteld dat er meestal geen geld was voor vlees. Ze aten corned beef uit blik met maïs en rijst of funchi. Zijn moeder was altijd bezig met het regelen van eten in Oscars herinnering. Een keer in de zoveel tijd liftte ze heel Curaçao over om de koopjes te bemachtigen.

Zo’n tocht kon wel een dag of wat duren en dan wees zijn moeder hem aan als de baas in huis. Zodra ze de poort achter zich had gesloten, nam Yolande hem echter het gezag uit handen en commandeerde haar broertje de hele dag door. Het kwam erop neer dat ze ervan genoot hem alles te laten doen waar zijzelf een hekel aan had en ze drukte hem op zijn hart zijn mond te houden tegen de rest.

Soms kwamen er mannen aan de poort die ventten met goedkope rijst. Ze vervoerden de zakken op oude verroeste fietsen en als je iets van hen kocht, betaalde je met een bord warm eten, want de mannen hadden geen vast woonadres. Ze scharrelden hun eten bij elkaar.

Wanneer Oscars moeder van een van de venters kocht, serveerde ze de verplichte maaltijd buiten, achter het huis, op speciale borden, met goedkoop bestek. Oude spullen die op een aparte plek in de keuken werden bewaard. Ook de bekers waarin de mannen hun water kregen mochten zijn zus en hij niet zelf gebruiken. Je kon nooit weten welke ziektes de zwervers hadden opgelopen onderweg.

Het gezinsinkomen verkreeg de familie uit verschillende huishoudens. Zijn moeder maakte schoon volgens een ingewikkeld rooster dat de hele week doorliep omdat ze in sommige huizen op bepaalde uren niet, of juist wel haar werk moest doen om zo min mogelijk overlast te veroorzaken voor het gezin.

Oscars vader, althans de man waarvan zijn moeder zei dat het zijn vader was, had een broze gezondheid waardoor hij nooit langer dan een paar dagen achter elkaar kon werken. Naarmate hij ouder werd speelden zijn kwalen steeds meer op en werd hij steeds minder succesvol in het verdienen van de kost. Overdag zocht hij het gezelschap op van zijn vrienden en oude maten in de buurt. Hun familiebanden gingen eeuwen terug in de tijd vertelde zijn vader met trots.

Oscar genoot van de verhalen van vroeger die de mannen elke keer weer opnieuw aan elkaar vertelden. Hij wist niet zeker of de anekdotes over zijn echte familie gingen, maar hij hield van de verhalen alsof het zijn eigen geschiedenis was.

Het leven in het verleden paste de broze Juliana goed. Thuis maakte hij zo min mogelijk ruzie door zich ver te houden van het reilen en zeilen in het gezin. Als het nodig was wist Oscar hem te vinden in de beslotenheid van de wijk. Er was altijd wel iemand die wist waar hij uithing.

Op de momenten dat de armoede uitzichtloos werd, kwam zijn vader met een extraatje thuis. Hoe hij eraan kwam was onbekend, maar hij verscheen met een groot stuk vlees in een geplastificeerde juten boodschappentas. De grote brokken vlees stoofde zijn vader zelf en hij stapelde ze daarna eigenhandig in afgemeten porties in de vriezer.

Of hij kwam met levende kippen, ondersteboven met touw aan hun poten gebonden. Hij liet ze over het erf scharrelen tot ze rijp waren voor de slacht. Dat waren de tijden die Oscar het liefst beleefde toen hij een jonge jongen was.

Met de waardevolle geschenken toverde zijn vader ook bij zijn moeder een lach op het gezicht. Daar was Oscar hem dankbaar voor, maar ergens wist hij dat de man zijn vader niet kon zijn. Ze leken in niets op elkaar. Zowel uiterlijk als van binnen waren ze vreemden. Op straat was Oscar daarom altijd alert, in de hoop op een dag oog in oog te staan met een man die van verre zonder twijfel zijn echte vader bleek te zijn.

Zo goed en zo kwaad als het ging, probeerde moeder Juliana te zorgen dat er altijd iets te eten was. Ze aten wat er was, maar kip met rijst en doperwten was Oscars favoriete maaltje. Wanneer hij daar likkebaardend over vertelde terwijl Iris in Purmerend op de bank of in bed tegen hem aan geleund zat, dacht ze dat ze zich precies kon voorstellen hoe het was geweest. De kleine Oscar, een jaar of zeven, mager, lenig, schielijk snel. Onbevangen en onbevreesd rennend door de Kaminda Popo Royer.

Terwijl Iris voor zich uit zit te dromen over de voorbije tijd van Oscars jeugd, wordt aan de overkant van de straat een van de verroeste poorten geopend door een vrouw. Houterig loopt ze langs de achterkant van een oude taxi-bus alvorens ze de straat oversteekt.

Iris draait het contactsleuteltje een slag terug zodat de motor stilvalt. Misschien lag de vrouw te slapen en heeft het geluid van de draaiende motor haar wakker gemaakt. In de motorkap loeit de ventilator van het koelsysteem.

‘Bon tardi, señora’, zegt de vrouw formeel.

Iris schat haar begin zestig en kijkt haar berouwvol aan.

‘Sorry voor het geluid.’

‘U spreekt geen Papiamentu?’

Iris verontschuldigt zich.

‘Ik kom uit Nederland. Maar ik zal u niet langer storen.’

Ze maakt aanstalten de auto te starten. De vrouw maakt een geruststellend gebaar en bekijkt met een stuurse blik het interieur van de auto. Iris heeft haar bikini nog aan onder het flinterdunne strandjurkje dat ze op Grote Knip droeg. Wat grofkorrelig zand plakt aan haar benen en tussen haar blote tenen. De sandalen liggen op de autovloer aan de passagierskant.

‘Wat brengt u hier, als ik vrij mag zijn?’

De vrouw heeft een nors gezicht waaruit te lezen is dat ze de onbekende auto in de straat liever kwijt dan rijk is.

‘Ik zoek het benzinestation,’ zegt Iris snel.

‘Eerste straat rechts. U ziet vanzelf.’ De vrouw heft ongeïnteresseerd haar arm op, deels als richtingaanwijzer en deels als afscheidsgroet.

‘Pasa bon!’

Ze draait zich om en kijkt weer zorgvuldig links en rechts voordat ze aanstalten maakt de lege straat over te steken. In de tussentijd is er geen enkele auto gepasseerd.

‘Oké, bedankt,’ Iris trapt de koppeling in en start de motor.

Na een aantal moeizame passen over het hete asfalt, kijkt de vrouw over haar schouder om te zien wat de ongewenste vreemdeling in de straat ervan weerhoudt weg te rijden.

‘Señora!’ roept Iris haar zacht toe. ‘Woont er in deze straat een familie Juliana?’

De stramme dame antwoordt niet maar verplaatst zich stapje voor stapje weer terug in de richting van de Toyota. Ze laat haar hand rusten op het raamkozijn van de auto alsof ze hem wil tegenhouden en bekijkt Iris nog een keer afstandelijk en onderzoekend.

‘Bent u bekende van de familie?’

Iris aarzelt.

‘In Nederland ken ik Oscar Juliana. Hij vertelde me dat hij in deze straat woonde, vroeger. Ik weet niet of zijn familie hier nog steeds woont.’

‘Oscar,’ zegt de vrouw. Haar ogen verzachten en ze kijkt om zich heen of iemand haar hoort. ‘Hoe is het met hem?’

‘Volgens mij wel goed,’ antwoordt Iris. ‘Bent u familie van hem?’

De vrouw spiedt nog eens de straat in. Ze veegt een vliegje boven haar wenkbrauw weg en kijkt naar de zon die haar kracht kwijt is. Ze wijst met een dwingend gebaar in de richting van Iris’ sandalen op de autovloer en zegt: ‘We praten binnen eventjes verder.’

Iris buigt zich over het stuur zodat ze het zand van haar voeten kan vegen en bij het uitstappen schiet ze snel in de sandalen. De vrouw is zo goed en zo kwaad als het gaat de weg alweer overgestoken, maar Iris haalt haar met gemak in.

Bij de poort van de lichtblauwe muur gaat de vrouw haar voor. Op de donkergroene brievenbus die aan het hek is bevestigd staat een huisnummer en rechts daarvan hangt een naambordje van fijn uitgesneden, beschilderd hout waarop staat: Juliana. Iris slaat ongezien een hand voor de mond. De moeder van Oscar! De ontdekking brengt haar van haar stuk. Als dit de moeder van Oscar is, is het de oma van het kind dat zich nu misschien in haar lichaam heeft genesteld. Ze mag deze vrouw niet zomaar voorbijgaan.

‘Ga zitten, mijn kind.’ De vrouw maakt een uitnodigend gebaar zodra ze de keuken zijn binnengetreden.

De ruimte is klein. Er staat een goedkope groene tuintafel met een plastic tafelkleed. Vier smalle keukenstoelen zijn met hun leuning tegen de tafelrand geschoven.

De vrouw trekt twee stoelen los van het plakkerige plastic en gebaart dat Iris op de stoel het dichtst bij de buitenmuur moet plaatsnemen. Zelf steunt ze met een hand op het aanrecht dat van losse stenen met brede voegen van cement is gemaakt.

Iris gaat zitten met de knieën tegen elkaar. Ze klemt de tas op haar schoot om het naakte gevoel van het dunne jurkje te bedekken.

‘Bent u mevrouw Juliana?’ vraagt ze met vriendelijke zachte stem.

‘Oscars vader heette Juliana, dat klopt. Heeft Oscar je wel eens over hem verteld?’

‘Hij heeft het over zijn jeugd gehad, en dat zijn vader is overleden.’

Het lijkt Iris ongepast door te praten over Oscars afwezigheid bij de begrafenis.

‘Ja, kind, zo lang alweer. God hebbe zijn ziel. Maar vertel me, hoe is het met Oscar?’

‘Goed,’ haast Iris zich nogmaals te zeggen. ‘U krijgt de hartelijke groeten van hem.’

Oscars moeder kijkt blij verrast.

‘En ook de hartelijke groeten voor de rest van de familie natuurlijk,’ zegt Iris met dezelfde glimlach.

De vrouw aanvaardt de groeten met een knik terwijl ze naar de grote beigekleurige koelkast loopt. Het is een oud exemplaar, een Amerikaans model met scherpe hoeken en brede rubbers langs de deur. Boven de koelkastdeur zit een vrieskist, misschien die waar Oscars vader vroeger het vlees in opborg. Bij het opentrekken van de brede deur ontsnapt een golf koude lucht de benauwde keuken in. Er staat wel een tafelventilator in de keuken, maar die draait niet.

Oscars moeder pakt een grote plastic kan uit de deur van de koelkast en zet hem op het aanrecht. Uit het afdruiprek neemt ze een beker die ze nauwkeurig droogt en schoonwrijft met een doek.

‘Je lust wel limonade?’ vraagt ze over haar schouder, maar zonder het antwoord af te wachten schenkt ze de beker vol en zet hem voor Iris neer.

‘Dank u wel.’

De vrouw neemt haar plek bij het aanrecht weer in en kijkt hoe Iris een slok van de ranja neemt. Dan klinkt buiten plotseling het zware gedreun van een vrachtwagen die de straat in rijdt.

‘Eventjes.’ Oscars moeder loopt naar de deuropening, gluurt door het vliegengordijn en loopt de drie treden af die leiden naar de tuin.

Iris kijkt de keuken rond. De keukenkastjes en het fornuis zien er oud en gebruikt uit. De deurtjes hangen niet allemaal zo recht. Het aluminiumfolie onder de roosters van de gaspitten is al lang niet meer verschoond. Aan de muren boven het aanrecht hangen grote, oude, roestvrijstalen pannen en emaillen deksels aan ijzeren haken.

De keuken heeft geen bovenkastjes, maar tegen de muur staat een smal hoog dressoir. Er zijn geen ramen, alleen een deur naar buiten en een doorgang waar een bruin kralengordijn voor hangt dat met punaises aan de deurpost is geprikt. Het gordijn reikt niet lager dan kniehoogte zodat onderlangs een stuk bruin vinyl zichtbaar is en verderop de rafels van een roodbruin vloerkleed.

Dus dit is het huis waar Oscar is opgegroeid.

Buiten hoort Iris Oscars moeder in gesprek met de chauffeur van de vrachtwagen die met piepende, slippende remmen en kreunende vering voor het huis tot stilstand is gekomen. Ze spreken Papiaments. Iris herinnert zich de tekst van het nummer van de cd die ze met Oscar beluisterde. Mi ke sa ku bo bida tabata, ik wil weten hoe je leven eruitzag. Ze had toen niet kunnen weten vandaag in het huis te zitten waar Oscar zijn jeugd heeft doorgebracht.

Ergens moet zijn slaapkamer zijn waar hij als kleine jongen heeft geslapen onder alleen een dun wit lakentje. Oscar had wel eens verteld dat ze zo aan de hitte gewend waren dat er geen ventilator nodig was. De elektriciteit was duur, geld dat zijn moeder niet had. De frisse lucht in het huis kwam van de vlagen passaatwind die vrij toegang tot alle kamers had door de half geopende plastic shutters. Alleen als hij ziek was mocht de fan in zijn slaapkamer staan, want dan werden de ramen gesloten.

In deze keuken moet Oscar al die jaren hebben zitten eten. Aan deze tafel, misschien op de stoel waarop ze nu zit. Iris voelt hoe erg ze hem mist. Natuurlijk zou ze Oscar nog steeds vergeven als hij ervoor kiest weg te gaan bij zijn vrouw. Hij moest er meer op vertrouwen dat Diana zou inzien dat haar kinderen veel beter af zijn in Nederland. Welke moeder wil niet het beste voor haar kinderen? Met alle liefde zou Iris zich opofferen om samen met hem en de kinderen te kunnen zijn.

Als Oscar niet zo bang voor Diana was, dan zouden ze nu samen in de keuken van zijn moeder zitten en haar vertellen hoeveel ze van elkaar hielden. Dylan en Natasha waren er natuurlijk ook en liepen aan de grote caramelkleurige hand van hun vader nieuwsgierig door oma’s huis, luisterend naar de verhalen die hij vertelde over de tijd dat hij, zo oud als zij nu, in de warmte van het lichtblauwe huis in de tropen was opgegroeid.

Iris voelt de bittere schuld en spijt van de verbroken relatie met Oscar als een steen in haar maag. Misschien kwam het wel door haar eigen egoïsme dat ze Oscar van zich had vervreemd. Als zij hem wat meer ruimte had gegeven om het in zijn eigen tempo aan te pakken, was het misschien wel gelukt samen gelukkig te zijn. Haar talent om bij iedereen weerstand op te roepen is de oorzaak van haar eenzaamheid.

Oscars moeder stapt door het plastic vliegengordijn de keuken weer binnen en gaat tegenover Iris aan tafel zitten. Iris neemt nog een slok uit haar beker met limonade.

‘Krijg jij een kind van Oscar?’ Zijn moeder trekt haar wenkbrauwen op en kijkt Iris aan met een ontroerde blik.

Op Iris’ wangen verschijnt een schaamrode blos. Ze weet niet hoe ze antwoord moet geven op de vraag die even brutaal als emotioneel is.

‘Dacht ik het al!’ De moeder van Oscar lacht.

Betrapt legt Iris een hand op haar buik en met een stem die verdronken is in verlangen naar Oscar verontschuldigt ze zich.

‘Het spijt me.’

Oscars moeder ziet dat ze het moeilijk heeft.

‘Hij moet groeien toch!’ Ze pakt Iris’ hand en drukt hem liefdevol tegen haar borst. Iris wordt overmand door het intieme gebaar.

‘Wees niet bang kind, het gebeurt, het komt voor. Niemand kan leven tegenhouden. Als een man moet wat hij moet, is niets wat hem tegenhoudt.’

Iris probeert door haar tranen heen te glimlachen om het misverstand.

‘Het is gegeven uit moeder aarde en moeder Maria.’ Oscars moeder reikt met gevouwen handen omhoog alsof ze bidt tot een hogere kracht.

Dan pakt ze Iris’ hand en legt hem plat op tafel met de palm naar boven gericht. Ze wrijft en tikt op de strakgespannen huid om het bloed door de blauwpaarse aderen sneller te laten stromen.

‘Heb je nog andere kinderen?’ vraagt ze, terwijl ze met haar duim de groeven in Iris’ handpalm masseert.

‘Ik heb helaas nog geen kinderen, maar volgens mij is het een vergissing.’

Iris trekt haar arm terug uit de greep van Oscars moeder en neemt weer een slok limonade. Ze slikt haar tranen in.

‘Het is door God gegeven,’ zegt Oscars moeder tegen haar.

‘Maar mevrouw Juliana, ik weet helemaal niet zeker of ik wel zwanger ben. Ik denk het niet.’

De vrouw wuift de twijfel weg.

‘Ik voel het, lieve kind, ik voel dat je bent in blijde verwachting. Ik zie het. Iemand in deze keuken is zwanger, en ík ben het niet.’

Ze lacht om haar eigen grap.

‘Zoveel vrouwen zijn zwanger zonder zelf te weten. Hier in de buurt zijn ze bang dat ik het eerder weet dan de familie.’

Oscars moeder staat op van de tafel. Ze slaat haar armen om Iris’ schouders en geeft haar een klinkende kus op haar voorhoofd.

‘Welkom hoor dushi, welkom in de familie! Je bent altijd welkom, en laat je kinderen hier een thuis vinden ook.’

Iris probeert in haar onbeholpenheid met de situatie op te staan en beantwoordt het welkom met een onwennig dank u wel. Oscars moeder pakt haar hoofd tussen haar mollige bruine handen en zegt op serieuze toon: ‘God zij gezegend voor deze daad!’ Ze omhelst Iris nogmaals stevig.

‘Je schoonzuster zal uiteindelijk ook blij zijn,’ zegt ze terwijl ze Iris vasthoudt en haar hartelijk op de schouderbladen klopt. Dan duwt ze Iris zachtjes weer terug op de stoel.

‘Kom, ik ga voor je koken.’

Ze loopt moeizaam naar de koelkast en trekt de deur open.

‘Oscars zus heet Yolande, toch?’ vraagt Iris terwijl Oscars moeder in de groenteladen rommelt.

Ze draait zich om naar Iris en zegt op wantrouwende toon: ‘Ken je haar?’

‘Alleen van horen zeggen. Woont ze nog hier op Curaçao? Oscar had het vaak over haar.’

Het gezicht van Oscars moeder betrekt alsof Iris een familiegeheim ter sprake brengt.

‘Zeker woont Yolande op Curaçao,’ antwoordt ze kil. ‘Ze is erg gesteld op haar geboortegrond.’ Ze loopt naar Iris toe en legt een hand op haar schouder, alsof ze haar gerust wil stellen.

‘Alles komt goed, wees niet bang.’

Ze kijkt Iris recht in het gezicht.

‘Weet je zeker dat Oscar zijn zuster laat groeten?’ Haar toon is wantrouwend en de vraag klinkt dreigend.

Iris voelt zich betrapt. Ze moet nadenken over wat ze moet doen. Oscar bellen? Ze staat op terwijl ze knikt.

‘Ik moet nu echt gaan, sorry, mijn vrienden wachten op me met eten. Bedankt voor het aanbod, een andere keer.’

Oscars moeder gaat op haar vertrouwde plek bij het aanrecht staan.

‘Ik snap dat je moet gaan. Op één voorwaarde, je komt op de barbecue vrijdag. Beloofd?’

Er lijkt geen andere keuze dan toe te geven aan Oscars moeder.

‘Afgesproken,’ zegt Iris daarom. Ze schudt de donkere vrouw beleefd de hand, omhelst haar kort en stapt door het vliegengordijn naar buiten waar de zon is ondergegaan.

11

Net voorbij de scherpe bocht in de Sparrenweg ziet ze Henk zitten op de voorporch van zijn huis. Hij is alleen. Het is bijna donker op straat, maar stil is het niet.

In het licht van de voorbijglijdende koplampen ziet Iris de waakhonden van de huizen die hun wilde koppen door de spijlen van de poorten steken. De beesten springen tegen de lage erfmuren op zodat hun bek boven de rand uit komt. Ze blaffen en happen agressief. In het donker reflecteren hun irissen in het licht van de autolampen als brutale wolvenogen die op een verlaten veld worden verrast door een zaklantaarn.

Op de Sparrenweg laat iedereen zijn bezit door honden bewaken. Elke passerende auto trekt een spoor van hysterisch hondengejank.

Wanneer Iris bij nummer 16 arriveert, staat Henk met zijn witte herder bij de toegangspoort aan de straat. De hond is een zenuwachtige, onzekere bijter, maar Henk heeft zelfs over de nerveuze herder een natuurlijk overwicht.

Hij tilt het ijzeren hek uit de betonnen huls zodat Iris direct kan doorrijden naar de ruimte onder de carporch waar de Toyota altijd links van de Hyundai staat geparkeerd. Henk sluit het hek weer achter haar en stuurt met een vingerknip de hond naar zijn plek bij de achterdeur.

Iris probeert via de zijspiegel te ontdekken waar Henk naartoe loopt. Ze kijkt zoekend over haar schouder, waarschijnlijk is hij al naar binnen gegaan. Hoe gaat ze dit aanpakken? Etenstijd is allang voorbij, misschien zijn ze wel ongerust geweest. Binnen staat Henk in de woonkamer bij de deur naar de logeerkamer. Hij laat er geen gras over groeien.

‘Waar was je nou? We hebben zitten wachten met het eten.’

‘Sorry, het was niet mijn bedoeling te laat te komen.’ Iris probeert het onderwerp te vermijden.

‘Is Marieke er niet?’

‘Al naar bed,’ zegt Henk kortaf.

‘Het is pas half negen!’ Iris zet haar tas op tafel. ‘Is ze ziek?’

Henk doet geïrriteerd, hij ademt met korte stoten uit.

Iris loopt naar de koelkast in de hoop nog een restje van het avondeten te vinden dat Marieke misschien voor haar heeft bewaard.

‘Wat zoek je?’ vraagt Henk.

‘Ik heb nog niet gegeten,’ antwoordt Iris.

‘Het eten is op.’ Henk staat nog steeds op dezelfde plaats in de woonkamer. Met zijn gebruinde gestalte lijkt hij in het lichte interieur letterlijk een boom van een vent. Iris vermoedt dat hij eerder die avond genoegzaam de pan heeft leeggeschraapt.

‘Oké,’ zegt ze mat.

‘Waar ben je de hele dag geweest?’

De vraag zou in een andere situatie op een ander moment heel gewoon hebben geklonken, maar nu gaan Iris’ haren recht overeind staan. Ze pakt een glas uit een kastje boven het aanrecht en draait de kraan wijd open zodat het water met een krachtige straal het glas in spuit.

‘En?’ herhaalt Henk, ‘met luie Antillianen op het strand gehangen?’

Hij leunt stoer tegen de deurpost.

‘Fatsoenlijke mensen werken op maandag hoor, zelfs op Curaçao.’

Iris drinkt het glas leeg om haar maag toch ergens mee te vullen. Ze is trillerig en duizelig van de honger en van de manier waarop Henk haar uitdaagt.

‘En?’ vraagt hij nogmaals, luider en nadrukkelijker.

‘Het gaat je geen zak aan.’ Iris grist de handtas van de keukentafel en loopt langs Henk die haar slaapkamerdeur deels blokkeert. In het passeren raken ze elkaar net niet.

Snel sluit Iris de deur achter zich en draait de sleutel om. Ze blijft muisstil staan om te kunnen horen wat er aan de andere kant gebeurt.

‘Kutwijf,’ hoort ze Henk zeggen.

Hij klopt hard op de deur en roept: ‘Morgen heeft Marieke zelf haar auto nodig!’

‘Klootzak,’ antwoordt Iris zacht.

De volgende ochtend blijft ze liggen totdat ze zeker weet dat Henk en Marieke zijn vertrokken. In bed luistert ze naar hun ochtendgestommel. De villa is gehorig, zelfs het gekras van hondennagels op de gladde tegelvloer is te horen wanneer de herder eten krijgt bij de buitendeur aan de andere kant van het huis. Iris luistert ingespannen of Henk iets zegt over gisteravond maar het zachte gesmoes tussen hem en Marieke is niet letterlijk te verstaan.

Om half zeven hoort ze een zware auto de korrelige berm opdraaien en gas geven op de weg. Nauwelijks tien minuten later vertrekt Marieke in de Starlet. Op blote voeten inspecteert Iris allereerst de grote koelkast in de keuken. Er zijn eieren en ingevroren plakjes ontbijtspek.

Na een lange ontspannende douche en een stevig ontbijt trekt ze de voordeur achter zich dicht. Het is nog vroeg maar verderop gaat er vast een bus naar het centrum. Zonder auto heeft ze echt een pet nodig tegen de zon.

Op straat is het nog koel vergeleken met eerdere dagen. Opgewekt loopt Iris de Hofweg af en steekt door naar de brede Weg naar Bullenbaai. Aan de overkant, nog voor de kruising met de Kaya Andra, is een bushalte. Er staan twee creoolse vrouwen van middelbare leeftijd en een graatmagere jongen in sporttenue.

De vrouwen zijn keurig gekleed in een rok en een blouse met korte mouw. Eronder pumps met dichte teen en een nepleren handtas die over hun arm is gehaakt. De slungelige jongen heeft een sporttas bij zich en kijkt ongeïnteresseerd over haar heen.

‘Gaat hier de bus naar het centrum?’ vraagt Iris aan de twee vrouwen.

‘Jawel hoor,’ antwoordt een van de dames, ‘eventjes geduld.’

Iris staat nog geen minuut bij de bushalte als een grote, legergroene Ford halt houdt en het raampje aan de passagierskant naar beneden zoemt.

‘Bon dia, juffie!’ De bestuurder leunt over de stoel naar het raam.

Iris herkent een van de mannen van de barbecue afgelopen zondag.

‘Hé hallo!’ groet ze terug. Zijn naam is haar ontschoten.

‘Een bushalte is geen plek voor een jongedame. Lift nodig?’

‘Waar ga je naartoe?’ vraagt Iris.

‘Naar mijn werk. Waar moet jij naartoe?’

‘Centrum?’ vraagt Iris.

‘Stap maar in, ik breng je wel,’ zegt de man.

Iris kijkt om naar de twee vrouwen terwijl ze het portier opent en via de treeplank de enorme auto inklimt. De twee negeren haar. De lange jongen kijkt haar wel met een hooghartige blik aan terwijl ze de gordel vastmaakt. Iris steekt een hand naar hem op als groet, waarop hij snel zijn blik afwendt.

‘Hoe heet je ook alweer?’ vraagt ze aan de blonde man achter het stuur.

Nu pas ziet ze dat hij in uniform is. Zijn achternaam staat duidelijk boven de linkerborstzak van zijn witte overhemd. Meester. Hij draait zijn schouder naar haar toe en knipoogt achter zijn pilotenzonnebril.

‘Geen goeie vraag aan een militair.’

‘Ik bedoel je voornaam,’ zegt Iris lachend.

‘Mijn naam is Gijs.’ Ze schudden elkaar de hand. ‘Waar moet je precies naartoe?’

‘Punda, ik wil een pet kopen.’

‘Ga je alleen voor een pet met de bus naar de stad?’

‘Nou, beetje rondlopen, dingen bekijken,’ haast Iris zich te zeggen. Alleen voor een pet naar de stad klinkt inderdaad alsof ze niets beters te doen heeft.

‘Je logeert bij Henk en Marieke?’ vraagt Gijs.

‘Klopt. Ken je ze?’

‘Niet echt,’ antwoord Gijs, ‘alleen van barbecues bij vrienden. Daar heb ik je laatst ook gezien meen ik me te herinneren.’

Iris glimlacht en knikt. Gijs geeft gas om op snelheid te komen. Voor hen uit loopt de weg omhoog als aanloop naar de hoge brug die Iris eerder vanuit de stad in de verte heeft gezien.

‘De Julianabrug,’ zegt Gijs.

‘Grappig,’ merkt Iris op terwijl ze over de reling van de brug de diepte in probeert te kijken. ‘Zo Hollands.’

‘Daar zie je de Isla,’ wijst Gijs naar links.

Iris probeert langs hem heen een goed zicht te krijgen op de blauwe contouren in de verte. In een van de schoorstenen brandt een open vuur.

‘En daarachter heb je dus de marinebasis Parera,’ vervolgt Gijs. ‘Daar werk ik, maar je kunt het niet echt zien vanaf hier.’

Hij probeert haar zoekende blik te vangen en Iris glimlacht naar hem. Ze blijven elkaar aankijken vanachter hun donkere bril. Het kan nog geen negen uur zijn, maar de zon is al heet. Zover het oog reikt is de lucht helder blauw met ontelbaar veel kleine, stralend witte, wollige wolken.

‘Het lijkt wel een Hollands tafereel,’ zegt Iris.

De wind wappert door het open raam. Ondanks de gespannen situatie op de Sparrenweg heeft ze goed geslapen en in de comfortabele auto geniet ze van het uitzicht hoog boven het dichtbebouwde centrum van de stad die tegen de heuvels langzaam maar zeker uiteenglijdt in de dorpen op het platteland.

‘Hoe lang blijf je nog op Curaçao?’ vraagt Gijs.

‘Op het moment teken ik voor de eeuwigheid,’ zegt Iris met een tevreden blik. Als Gijs lacht heeft hij een heel aantrekkelijk gezicht.

‘Dan ben je zeker bij de barbecue komende vrijdag!’ Hij draait de snelweg af en stuurt de auto door de lange scherpe bocht naar beneden richting het centrum van Willemstad. Iris moet zich aan de handgreep boven het portier vasthouden om niet tegen hem aan te worden geduwd.

‘Is er weer een barbecue?’ vraagt ze overbodig terwijl ze haar ogen op de weg houdt om te zien wanneer de bocht eindigt.

‘Ik nodig je bij deze uit voor die van mij.’ Gijs kijkt naar Iris om te peilen hoe zijn invitatie binnenkomt.

Ze lacht, en geeft hem een knipoog.

Behendig manoeuvreert hij de brede auto langs het Waaigat en de De Ruyterkade naar de steeds smaller wordende straten in het oude centrum van Punda. Midden op de Handelskade staat hij stil.

‘Halte centrum.’

Bij het uitstappen pakt hij Iris’ pols.

‘Ik zou het heel leuk vinden als je komt. Canoaweg in Boca Sami, onthoud je dat?’

‘Canoaweg. Hoeveel?’ vraagt ze.

De auto is alweer in beweging.

‘Het huis met de beste muziek!’ roept Gijs door het open raam. ‘Ik zie je vrijdag!’

Iris zwaait hem lachend na. Hoe moeilijk is het hier niet eenzaam te zijn? Marieke is eerder zelf het probleem.

Opgewekt steekt ze de baai over via de pontjesbrug die zachtjes heen en weer klotst tegen de kaden. Aan de overkant koopt ze in een van de winkeltjes een baseballpet met het embleem van de Handelskade en een sierlijke, zandkleurige zonnehoed met een rood lint.

Terwijl ze terugloopt naar de waterkant passeert ze een drogist waar door de ruit van de etalage metershoge kasten vol medicijnen te zien zijn. Ze koopt een zwangerschapstest en gaat even later op de traptreden aan de kade zitten. Ze tuurt een poos naar de skyline aan de overkant van de baai. De klimmende zon die vol in haar gezicht schijnt veroorzaakt een duffe vermoeidheid. Ze doet haar hoed op.

En nu, denkt ze traag, ik zweet als een rund. Wat irritant, geen auto. Koffie.

Wanneer ze weer opstaat en om zich heen zoekt naar een geschikt terras spreekt een jongen van een jaar of twintig haar aan. Hij houdt een geplastificeerde kaart omhoog op borsthoogte: Airco-excursie naar Hòfi Pastor, verzorgde lunch, koffie en vers fruit.

‘Slechts veertig euro,’ zegt hij enthousiast.

‘Deal,’ zegt Iris en loopt achter de jongen aan.

12

De stem van de gids in de bus klinkt blikkerig door de microfoon en het verhaal dat hij vertelt is even koud als ambtelijk, maar aan zijn gezicht is te zien dat hij zijn opdracht serieus neemt.

‘Kenmerkend voor Curaçao zijn de cactussen die soms hele wouden vormen; geen enkele plantensoort is zó geschikt voor dit klimaat. Cactussen zijn zeer goed in staat om het vocht dat door verdamping verloren gaat, te verminderen.’

‘De meest voorkomende zijn de lange statige pilaarcactussen, zoals de kandelaarvormige kadushi en de rechte yatu die tien meter hoog kan worden. De plaatselijke bewoners hebben de leden van deze familie lang voor verschillende ingenieuze toepassingen gebruikt. Ook het malse vlees van de kadushi wordt gebruikt voor soep, medicijnen en zelfs shampoo, terwijl van het fruit van zowel de schijfcactus als de yatu lekkere jam gemaakt kan worden.’

De bus rijdt Barber binnen. Iris herkent de straat. Aan het einde links is de Kaminda Popo Royer waar Oscar opgroeide. Rechts passeert de bus een grote gele kerk die is omringd door witte graven. Een belangrijke katholieke kerk, zegt de gids in het voorbijgaan, nog steeds in gebruik voor gelovigen.

Niet veel verder is de ingang naar Hòfi Pastor. Het toegangshek staat open maar toch trekt de reisbegeleider ritueel aan het lange touw van de bel die traditiegetrouw wordt geluid bij de aankomst van gasten.

Een lachende creoolse man met grote gele tanden stelt zichzelf voor als Clayton en heet iedereen opgelaten welkom bij het betreden van het erf. Tijdens zijn introductie slaat hij telkens na elke zin geluidloos zijn handen in elkaar alsof hij er nog steeds niet aan gewend is daar te staan omdat er weer mensen zijn geweest die zich hebben laten strikken voor een dure excursie naar een verwaarloosde boomgaard.

Clayton vertelt dat er eerst koffie is, dan een begeleide wandeling door het natuurgebied waarin natuurlijk wordt stilgestaan bij de oudste boom van het eiland zodat iedereen de gelegenheid heeft foto’s te maken, en dat er tot slot bij de picknicktafels – hier bij het startpunt – een lunch, met naar keuze traditionele Curaçaose vissoep of broodjes en vers fruit wordt geserveerd. Hij wenst iedereen een fijn verblijf.

Na de sterke zwarte koffie uit plastic bekertjes is de temperatuur in het windstille dal opgelopen tot ondraaglijk niveau. Tussen de dunne boomstammetjes bij de entree waar het sleetse bladerdek niet meer beschutting geeft dan een grofmazig visnet, is in de vastgelopen zon bijna te horen hoe de hitte de aarde verschroeit. De krukdroge grond, de houten tafels met barsten in het blad, de loeihete ijzeren ringen van de prullenbakken op palen waarin de blauwe plastic vuilniszakken zijn geklemd, alles ademt de helse hitte van de zon.

De touroperator trekt zich terug in de bus die stationair draaiend op de parkeerplaats onder een van de weinige bomen staat. Achter hem sluit de deur zich zuigend vast als een vrieskistklep. De uitlaatgassen verstikken de bladeren die voor schaduw moeten zorgen, maar binnen in de bus zal het aangenaam koel zijn door de airconditioning die ook op de heenweg de temperatuur op acceptabel niveau hield.

Clayton begint met zweetdruppels op zijn voorhoofd, geluidloos handenklappend, de menigte tot beweging aan te sporen. Gevangen door de zon staren de gasten op de picknickbanken passief en zwetend voor zich uit. In hun vormeloze korte broeken, hemden, en op slippers, lijkt het of ze net uit bed, slaperig in pyjama zitten te wachten tot de douche vrij is.

Iris besluit de oude kapokboom te laten voor wat hij is en verkoeling te zoeken in de grote katholieke kerk in het dorp zelf. Ze kuiert onopvallend bij de groep weg, steekt het pleintje over en loopt het grote gele gebouw binnen. Voorbij de gemoderniseerde hal is de doorgang naar het klassieke katholieke schip.

De kerkelijke stilte overvalt haar. Je zou een speld uit de hemel kunnen horen vallen. De ventilatoren die tegen de muren zijn geschroefd draaien niet maar toch is het in de kerk een stuk koeler dan buiten in de knallende zon.

Links en rechts van het middenpad staan oude, glimmende, houten kerkbanken in lange rijen klaar voor een gebed. Voor elke zitplaats hangt een bordeauxrood knielkussentje aan een koperkleurige haak in de rugleuning van de ervoor geplaatste bank. Op de banken zelf liggen hier en daar verweerde liedboeken die zijn achtergelaten door slordige kerkgangers. De meeste kerkboeken liggen echter keurig opgestapeld in twee houten kisten vlak achter de laatste rijen banken. Voorin de kerk, dicht bij het altaar, veegt een vrouw de tegelvloer zonder de stilte te verbreken.

Iris laat de geluidloosheid op zich inwerken en neemt haar hoed af als respectvol gebaar naar een god waarin ze niet gelooft. Haar vader was te tegendraads om zich te kunnen aansluiten bij welke kerk dan ook en bovendien was hij een bioloog die de mensheid zag als een organisch evoluerend, tijdelijk verschijnsel.

De schoonmaakster laat haar bezem rusten en kijkt op naar de eenzame bezoeker die langzaam door het middenpad naar voren loopt. Alsof ze plots een religieuze verschijning gadeslaat, slaat de vrouw een kruis. Op dat moment herkent Iris haar ook, het is de moeder van Oscar die daar staat, verbaasd met een bezem in haar hand.

‘Hé hallo,’ zegt Iris automatisch. In de lege kerk draagt de akoestiek de klanken na.

‘Mijn werk,’ zegt Oscars moeder terwijl ze naar de bezem knikt en een verontschuldigend gebaar langs haar verslofte kleding maakt.

‘Iedereen moet eten,’ antwoord Iris vergoelijkend.

‘Kan ik iets te drinken aanbieden?’ vraagt de moeder van Oscar onhandig. ‘Water als je wilt?’

Ondanks haar dorst weigert Iris beleefd.

‘Ga zitten,’ zegt Oscars moeder, en wijst naar de voorste kerkbank.

Zelf zet ze de bezem tegen de onderkant van de altaartrap, loopt moeizaam naar de uiterste punt van de lange kerkbank en schuift zijdelings stapje voor stapje door de smalle loopruimte tussen de voorste banken. Als ze eindelijk zit nodigt ze Iris nogmaals uit plaats te nemen.

‘Weet je wat het is met Oscar?’ zegt zijn moeder onaangekondigd. ‘Hij is eigenlijk anders dan iedereen.’

Ze legt haar arm op de hoge houten rugleuning vlakbij Iris’ schouder als een gebaar van saamhorigheid.

Iris doet alsof ze de arm van de vrouw niet ziet. Ze kijkt Oscars moeder aan. Aan de ene kant lijkt ze zachtaardig als familie en tegelijkertijd is er de kille gereserveerdheid die uit haar ogen spreekt. Het is alsof Oscars moeder niet eerlijk is. Wil ze misschien geld?

‘Mijn naam is Alicia trouwens, noem me maar Alicia als je wilt.’

Oscars moeder klopt bemoedigend op haar schouder, maar trekt dan haar arm weer terug en denkt een moment na met duim en wijsvinger tegen de mond.

‘Iris, laat ik dit zeggen, over Oscar. Als er geen gekleurde mensen zijn, ben je op de Hollanders aangewezen, zo simpel is het. Te weinig zwart bloed maakt je wit. Het is nooit bewezen, maar volgens de familie van mijn moeder was mijn eigen vader ook blank.’

Iris kijkt naar de donkerbruine huid van Oscars moeder. Door haar leeftijd heen zijn de fijne vrouwelijke gelaatstrekken in haar gezicht nog steeds te zien. Ze heeft geen platte brede neus, maar haar huid is onmiskenbaar zo donker als pure chocola.

‘Was Oscars vader blank?’ vraagt Iris, ‘dat heeft hij me nooit verteld.’

Alicia Juliana denkt weer na voordat ze antwoord geeft.

‘Blank, blanku, wel,’ zegt ze terwijl ze gaat verzitten op de smalle harde houten kerkbank. ‘In Papiamentu is een gezegde die zegt duna i tuma, geef en neem, begrijp je? Duna i tuma is hier belangrijk, ook in de ontwikkeling van de mensen van Curaçao. Daarom het kan goed zijn voor de familie de ontwikkeling te beïnvloeden, snap je? Duna i tuma kolór. En Oscar…,’ Alicia kijkt opzij alsof ze een moment nodig heeft haar emoties te onderdrukken, ‘…hij is bij beide kleuren thuis.’

Oscars moeder pakt Iris’ onderarm vast.

‘Vroeger was het minder erg als je omgang had met makamba’s, komprend’e? In onze tijd was het heel normaal als je dat deed. Tegenwoordig maakt de jeugd de zaken weer moeilijk vanwege al die culturele identiteitpoespas.’

Alicia Juliana kijkt naar het altaar dat midden op de verhoging staat en bedekt is met een grauw grijs, plastic zeil. De punten vallen maar net over de hoeken van de stenen tafel zodat er nog een rand is te zien van een wit tafelkleed met een kanten motief.

‘Maar die kinderen weten niet eens wie hun eigen vader is, begrijp je wel?’ Ze slaat weer een kruis terwijl ze opkijkt naar het altaarmeubel tegen de achterwand van de kerk.

Iris probeert te begrijpen wat de moeder van Oscar haar vertelt. Alicia Juliana pakt haar arm weer vast.

‘Ze hebben het er moeilijk mee,’ zegt ze vastbesloten, ‘maar je bent welkom in onze familie hoor kind, en wat je bij je draagt ook.’

Ze wijst op Iris’ buik.

‘Daarover wilde ik u nog spreken.’ Iris rommelt in haar tas en pakt de zwangerschapstest die nog in het papieren zakje van de apotheek zit.

‘Ik betwijfel of ik echt zwanger ben,’ zegt ze terwijl ze de test uit de verpakking haalt. ‘Is hier ergens een toilet?’

De moeder van Oscar weert met een ongeïnteresseerd gebaar de test af.

‘Als je het leven overlaat aan gestudeerde dokters, komt niets goed. De natuur heeft haar eigen wetten, geloof me maar. Wat God heeft gegeven, kan geen mens tegen ingaan. Zijn wil is wet, niet van het ziekenhuis.’

Iris herkent Oscars halsstarrigheid in zijn moeder. Het is aannemelijker dat ze niet in verwachting is, maar de stelligheid waarmee Oscars moeder beweert aan haar te kunnen zien dat ze wel zwanger is verwart haar. Stel dat het zo is?

‘Oscar zegt dat hij is gesteriliseerd,’ zegt Iris.

Alicia haalt haar schouders op.

‘Ik heb dat ook gehoord. Maar wat moeten we geloven?’

Oscars moeder kijkt Iris meewarig aan. ‘Dan zou hij de eerste van hier zijn die dat doet. Ik ken mijn kind beter. De natuur is sterker dan de mens. Zeker in verband met deze dingen. Ik weet, dame, ik weet, ik ziet alles met eigen ogen!’

De moeder van Oscar staat op en schuifelt naar de uitstap van de smalle houten kerkbank. Iris blijft vertwijfeld zitten kijken hoe ze geïrriteerd en mopperend door de onhandige smalle doorgang beweegt. Ze lijken op elkaar, Oscar en zijn moeder, in hun bewegingen, hun praten en doen.

Oscar Juliana. Ze zegt in gedachten een paar keer zijn naam. Zijn warme stevige lichaam dat haar lijf kan omvatten als een zachte deken die haar verwarmt. Als Oscar op haar ligt is het zo gemakkelijk alles te laten gaan. De stress die ze heeft als ze alleen is kan ze pas loslaten als Oscar haar liefdevol, diep en langdurig neukt. Op die momenten is ze ontspannen tot in het topje van haar kruin.

Nu ze zo dicht bij zijn moeder is die hem als baby in haar armen wiegde, grijpt het verlangen naar hem haar weer naar de keel. Het is de troostende aanraking waarmee hij haar beschermt en bezit, gevoed door zijn hulpeloze vraag naar aandacht, en de dankbaarheid voor haar liefde. De slaafse dankbaarheid en masculiene grootsheid om nooit meer iemands knecht te zijn, maken Oscar onweerstaanbaar begeerlijk om te beheersen, en om door hem te worden beheerst.

Dezelfde tegenstrijdigheid voelt Iris ook bij Alicia Juliana die kennelijk het kind van een blanke man is en voor de verwekking van Oscar ook een blanke man heeft uitgepikt. Dat maakt Oscar minder zwart dan hij is.

Er hangt een vreemde sfeer om Oscars moeder heen. Ze heeft niet een warme hartelijkheid, want zo hartelijk zijn de mensen die Iris op Curaçao tegenkomt niet. Eerder is ze onhandig afstandelijk dan onbezorgd en ruimhartig. De moeder van Oscar is meer een zuiger dan een gever. Ze is aanrakerig, net als waarzeggers die verborgen waarheden ontdekken. Alicia is ongrijpbaar, maar Iris denkt wel dat het klopt wat ze zegt.

Stel je voor dat ze toch Oscars kind draagt. Dan was niet alles voor niets geweest en had ze haar taak volbracht. De test moet uitsluitsel geven. Op de verpakking staat dat hij negenennegentig procent zekerheid biedt.

‘Is hier een toilet?’ vraagt Iris nogmaals aan Oscars moeder die haar bezem weer heeft gepakt en met korte kordate vegen de kerkvloer onder handen neemt.

‘Je kunt daar gaan hoor.’ Ze wijst naar de deur die ook naar de uitgang leidt en veegt stug door.

Iris begrijpt dat ze de kerk wordt uitgestuurd.

‘Oké, bedankt,’ zegt ze en steekt haar hand op. ‘Dag!’

Ze loopt in de richting van waar ze is gekomen.

Laat ze zich commanderen door deze vrouw? Er is niemand die bepaalt waar ze gaat, ze doet waar ze zelf zin in heeft, dat heeft haar vader haar ingeprent. Als ze nu weggaat, verdwijnt Oscars familie voorgoed uit haar leven terwijl de mogelijkheid van een zwangerschap er nog steeds is. Ze aarzelt.

Voor haar kind moet ze weten wie zijn familie is. Haar kind heeft recht op Oscars familie. Misschien lukt het via zijn familie ook hem weer over te halen voorgoed bij haar te zijn.

Terwijl Iris twijfelt over wat ze moet doen, kijkt ze naar het sobere interieur van de kerk. Het schip wordt verlicht door een rij vallende zonnestralen die zich door de glazen ramen tussen de steunmuren in de zijwanden van de kerk naar binnen duwt. Tegen de witgepleisterde pilaren hangen ventilatoren. Het interieur van de kerk is een toonbeeld van lelijkheid. Iemand die niets snapt van schoonheid is hier ongestoord zijn gang gegaan.

De donkerbruine kast achter het altaar valt het meest uit de toon. Hij is duidelijk niet gemaakt voor deze kerk, want hij is te breed voor de muur waartegen hij staat. De zijkanten bedekken de lichtblauwe kozijnen waarmee de ramen aan weerszijden zijn omlijst.

Bovenop het gevaarte staat een kruis. Er hangt geen Jezus aan het hout, wat Iris vreemd voorkomt. Pracht en praal zijn van de paus was het ezelsbruggetje dat haar vader altijd gebruikte. Katholieken hangen juist een gekruisigde Jezus in hun kerk. Dat zou betekenen dat deze kast niet eens katholiek is.

De te donkere kleuren van de kast worden verlicht door kleurige glas-in-loodramen. Op de metershoge ruiten aan weerszijden buigen paarse pauwen trots hun sierlijke lange nek. Boven hun kop straalt het gouden hemelse licht. Door de witgepleisterde muren ademt het kerkgebouw als je naar boven kijkt een lichtvoetig sacrale sfeer. De lucht is droog en aangenaam. Een tropische kerk waar mensen kunnen schuilen voor de bedreigingen in hun bestaan.

De lelijke altaarkast is hoe dan ook te deprimerend voor deze plek. Vier kleurloze heiligenbeelden die als grootheden op de punten van het meubel zijn gezet, horen thuis in de bedompte vochtige omgeving van het donkere West-Europa.

Iris ziet dat Alicia Juliana haar bezem weer neerzet tegen de onderste trede van de plateautrap en voorbij het altaar loopt in de richting van de kast. Het onderste gedeelte bestaat uit panelen waarachter de attributen liggen opgeslagen die tijdens de kerkdiensten worden gebruikt.

Op een van de bovenste kastdeurtjes is een goudkleurig reliëf gemonteerd. Het gebutste tafereel toont Jezus aan het kruis. De plaat glanst, glimt en blinkt in het felle licht dat door de ruiten straalt. Toch iets katholieks, erop geschroefd door god mag weten wie.

Oscars moeder doet een van de deurtjes open en pakt wat spullen die ze op het altaar achter zich zet. Ze vouwt een paars tafelkleed open over het grijze plastic zeil. Dan gaat ze voor het glimmende kruisigingsreliëf van de kast staan en trekt met een krachtige ruk de deur met de metalen plaat open. Iris wordt door de reflecterende lichtinslag een ogenblik verblind.

Met een sleutel uit de zak van haar schort opent Oscars moeder het deurtje achter het reliëf en pakt twee flessen die ze naast de kelk op het altaar neerzet. Uit haar schortzak vist ze een stapeltje kaarten waar ze het elastiekje vanaf trekt. Als een ervaren speler spreidt ze in één beweging alle kaarten over het paarse kleed uit. Iris kijkt afwachtend wat er gebeurt terwijl ze in het middenpad van het schip met haar heup tegen een van de banken staat geleund.

Wanneer de moeder van Oscar haar wenkt schiet ze rechtop. Alicia gebaart dat Iris naar het altaar moet komen. Haar donkere silhouet wordt omsloten door een baan stralend licht.

Als Iris het altaar is genaderd, heeft Oscars moeder wierook en een grote witte kaars aangestoken. De geur van muskus verspreidt zich door de kerk. Op het paarse kleed liggen de kaarten blind uitgewaaierd in een cirkel. Alicia giet een paar slokken vocht in de kelk die ze links van de kaarten plaatst.

‘Rum,’ zegt ze.

Uit het andere flesje druppelt ze voorzichtig wat heldere vloeistof in het schaaltje dat aan de andere kant van de kaarten staat.

‘Heilig water,’ legt ze uit.

Ze wrijft het water in beide palmen, sluit haar ogen en draait haar handen vlak boven de kaarten in een cirkelbeweging rond. Ze gebaart Iris dichter bij het altaar, precies tegenover haar te gaan staan.

‘Geef je handen.’ De moeder van Oscar reikt over het altaar uit.

‘Wat is dit?’ stribbelt Iris tegen.

‘Geef me je handen,’ zegt Alicia op dwingende toon.

Iris steekt haar armen uit. Terwijl Oscars moeder hun handpalmen tegen elkaar wrijft en geconcentreerd boven de waaier met kaarten laat cirkelen, denkt Iris: ik ben niet bang, want ik geloof niet in een god. De moeder van Oscar wil iets, er moet een reden zijn. Zou ze straks toch moeten betalen voor de show, alsof ze de eerste de beste toerist is die Alicia’s pad kruist?

Iris kijkt naar de gesloten ogen van Oscars moeder. Het is alsof ze het slapende gezicht van Oscar zelf ziet. De zachte oogleden met lange wimpers rusten op de jukbeenderen die precies dezelfde vorm hebben als het gezicht waarnaar ze zo vaak liefdevol keek. Alleen zijn lippen heeft Oscar niet van zijn moeder.

Alicia opent haar ogen.

‘Twijfel je aan mijn afkomst?’ vraag ze.

Iris zegt niets terug. De stilte tussen de vrouwen blijft hangen in de stilte van de kerk.

‘Laat me vertellen over ons,’ zegt Alicia, ‘maar pak eerst een kaartje.’

Iris wil zich niet laten kennen en draait een kaart om. Het is klaveraas.

‘Klaveraas is de kaart van het geluk,’ zegt de moeder van Oscar.

Ze pakt de kaart en legt hem bij de kelk met rum.

‘Dat is mooi,’ antwoordt Iris, ‘welk geluk gaat hij me brengen?’

‘Hij vervult je diepste wens,’ zegt Alicia direct. ‘Je weet echter alleen zelf wat je het meest begeert.’

Iris moet erom lachen.

‘Draai nog een kaartje voor me alsjeblieft.’

Alicia Juliana beweegt haar handen nogmaals met gespreide vingers en gesloten ogen geconcentreerd een paar centimeter boven de kaarten links- en rechtsom. Als ze klaar is knikt ze naar Iris die met een opgetrokken wenkbrauw nog een kaart keert en voor zich neerlegt.

‘Hartenvrouw,’ zegt Alicia.

Ze kijkt Iris onverstoord aan. ‘Je diepste wens is een kind.’

Wat een toeval, denkt Iris.

De moeder van Oscar neemt het woord.

‘Het hart van iedere vrouw is voor haar kinderen. Deze hartenvrouw is gekleed als een koningin met een blauwe koningsmantel rond haar schouders en ze heeft een vogeltje op haar hand. Tamme vogels zijn het symbool voor nieuw leven in huis.’

Iris bekijkt de kaart van dichtbij. Hoewel het gewone speelkaarten zijn die ze zelf ook in huis heeft, is het haar nooit opgevallen dat er afbeeldingen op staan die iets kunnen betekenen. Deze hartenvrouw kijkt liefdevol naar een blauw-geel vogeltje met een lange staart dat op haar wijsvinger zit.

‘Is het een parkiet?’ vraagt Iris aan Alicia.

‘Parkiet of kleine papegaai,’ antwoordt ze, ‘dat betekent dat je niets mag doorvertellen. Houd je geheim geheim, anders ontvalt het, raakt het kwijt.’

Iris probeert te peilen of Oscars moeder het serieus meent.

‘Dat is wat de kaart vertelt,’ antwoordt deze met een kille stem.

Iris slaat haar ogen neer naar de klaveraas die voor de sierlijke zilveren kelk op het kerkelijke paarse tafelkleed ligt.

‘Lach de kaarten niet uit, dat kan gevaarlijk zijn. Laat ze liggen, speel niet met vuur.’

Iris legt de hartenvrouw weer terug op het katholieke kleed. Oscars moeder schikt met precisie de vrouw en de aas aan de voet van de kelk.

‘Nog één.’

Iris kijkt naar de waaier met kaarten die voor haar ligt. Ze pikt in gedachten een kaart en telt tegen de klok in: ie-ne-mie-ne-mut-te-is-de-baas. Het is schoppenboer. Ze geeft de kaart aan Oscars moeder die hem naast de vrouw legt. Drie kaarten liggen er nu, klaveraas, hartenvrouw, schoppenboer. De boer is gekleed als jonkheer met een speer en een zwaard. Donker krullend haar en een snor, hij heeft wel iets weg van Oscar.

Alicia spettert wat druppels rum op de kaarten. Vervolgens pakt ze de kelk met twee handen op en richt hem als een pastoor naar de hemel. Als ze een slok heeft genomen, geeft ze de beker aan Iris die haar voorbeeld volgt. De rum smaakt bitter en schraal uit de metalen kelk en de alcohol glijdt brandend door haar keel. Oscars moeder zet de beker op precies hetzelfde plekje terug.

‘Wat betekent die schoppenboer?’ vraagt Iris.

Alicia kijkt haar aan.

‘Voor Oscar was alles niet gemakkelijk vroeger. Kinderen zeggen dat zijn moeder een hoer was, van een makamba, en daarom niet te vertrouwen. Yu di puta, ze lachen hem uit. Oscar wist niet dat zijn vader blank was. Dat de man die hij kende, god hebbe zijn ziel, niet zijn echte vader was heb ik hem nooit verteld.’

‘Waarom niet?’ vraagt Iris.

‘Wat is gebeurd is gebeurd, ik vraag niet dat je alles begrijpt. Andere tijd, ik was jong, wie zegt het? Vroeger, iedereen wou graag wit zijn en nu is het een probleem als je bent een beetje Hollands. De mensen nu weten niets over zichzelf, hoe het écht is. Ze zijn dom. Kansábu! Iedereen heeft een vooroordeel want het duurt lang voor je verschillen tussen mensen ziet. Ikzelf zeg: wie je nu bent is wat je bent. Wie ben je eigenlijk? Wat heb je bereikt op eigen kracht? Je hebt makamba’s met en zonder macht, stoor je niet aan de macht want als jij hem had deed je precies zo, maar je was niet slim genoeg. Accepteer wat niet veranderen kan! Kiko bo ta hasi bo mès?!

Iris probeert Oscars moeder te onderbreken om te protesteren, maar Alicia legt haar het zwijgen op.

‘Mensen zien niet hun echte geschiedenis, die is zwaar voor ze. Hier zijn niet alleen Afrikaanse raïs, begrijp je wel. Als je vooruit wilt, je moet ook de andere voorvaderen omarmen als verloren zonen. Dan kan de familie verder, zorgen voor nieuw leven. Het probleem is mensen omarmen niet maar mensen maken zich groot in conflict. Veel groter, ik heb een dochter die zo denkt. Maar Oscar is slim, hij weet wat nodig is, voor de familie.

Door zijn jeugd heeft hij een afkeer van Antillianen en is weg van hier. Boontje komt om zijn loontje. Nu hij heeft jou. Jij bent zwanger, de kaarten hebben gesproken. Jammer dat zijn eerste kinderen zijn van een zwarte vrouw, dispensami dios.’

Alicia Juliana giet de kelk leeg in haar keel en slaakt een zucht van teleurstelling die echoot in de kerk. Met de stofdoek uit haar schort veegt ze de binnenkant van het zilver zoals de pastoor na de communie tijdens het slotlied van de mis. Alle spullen zet ze weer terug in de kastjes waarna ze de deurtjes zorgvuldig sluit. De sleutel van het kastje achter het goudkleurige reliëf van Jezus aan het kruis glijdt weer in de zak van haar schort. Alleen het stapeltje speelkaarten ligt nog op de punt van het altaar.

‘Leeft Oscars vader nog?’ vraagt Iris.

Ze denkt aan het verdriet dat hij had omdat hij niet bij de begrafenis was. Oscar is een halsstarrige vader omdat hij een slechte zoon is geweest. Als zijn echte vader nog leeft, kan hij zich bevrijden van zijn schuldgevoel. Misschien is er dan een kans dat het weer goed komt tussen hen.

De moeder van Oscar haalt haar schouders op. Ze loopt naar het altaar om de kaarten op te ruimen.

‘Misschien.’

Ze tikt met haar wijsvinger op het plaatje van de boer en houdt de kaart naast Iris’ gezicht.

‘Je lijkt wel op hem, no?’

Iris pakt Alicia’s hand met de kaart vast.

‘Het is voor Oscar niet te verteren dat hij niet bij zijn vaders begrafenis kon zijn.’

‘Ik heb hem vergeven,’ zegt zijn moeder. ‘Het was een vergissing. Zo gaat dat.’

‘Het zou schelen als hij weet wie wel zijn vader is.’

De vrouw tegenover haar verstilt een moment in gedachten.

‘Wie is het dan?’ vraagt Iris weer. ‘Hebben Yolande en Oscar dezelfde vader?’

‘Ik praat liever niet,’ zegt Oscars moeder kortaf. ‘Voor mij het is ook moeilijk, begrijp je, de eenzaamheid en schaamte in het donkere huis. Mijn vader vertrok zonder drukte om mij. Maar het was een zoete wraak. Ongelooflijk is het verleden, geloof alleen in de toekomst.’

Ze laat de kaarten in haar schortzak glijden, slaat een kruis voor het altaar en loopt met gebogen hoofd door een zijdeur de kerk uit.

Wanneer Iris de toegangspoort van Hòfi Pastor nadert, komt Clayton haar zenuwachtig tegemoet.

‘Señora! De bus is al weg! Waar was u gebleven?’ Clayton kijkt alsof iemand hem een pak slaag zal geven omdat hij de bus heeft laten gaan zonder de laatste passagier.

Iris blijft in de schaduw van het kassakantoortje staan.

‘Het is oké hoor.’

Ze wil niet meer naar de Sparrenweg, ze moet nadenken over Oscar, zijn moeder en zijn zus.

‘Is er een bus naar Boca Sami?’

Clayton slaat zijn handen in elkaar, opgelucht dat er zo snel een oplossing is.

‘Ik ben ook taxichauffeur.’

Ze vertrekken direct. Onderweg zeggen ze niet veel. Clayton rijdt eerst langs de Sparrenweg om haar spullen op te halen, hij stelt geen vragen.

Op de Canoaweg in Boca Sami ziet Iris van verre de legergroene Ford op het pad van een oranjekleurig huis staan. Ze laat zich door Clayton afzetten en geeft hem de afgesproken prijs voor de rit.

Als Gijs haar met haar koffer voor het huis ziet staan, komt hij direct naar buiten.

‘Trek je bij me in?’ zegt hij wijzend op de koffer. Ze schieten beiden in de lach.

‘Ik heb ruzie met Henk en Marieke maar ik zoek later wel een hotel.’

‘Kom binnen, gezellig!’ Gijs neemt de trollykoffer van haar over en gebaart haar galant voor hem uit naar binnen te gaan.

‘Hoe wist je dat ik thuis was?’

‘Ik had geen idee.’ Iris probeert iets te bedenken waardoor haar spontane bezoek logisch klinkt. Ze hakkelt en stottert en zegt uiteindelijk: ‘Je bent eigenlijk de enige die ik hier ken.’

‘Maakt niet uit,’ zegt Gijs. ‘Ik stond alleen op het punt om weg te gaan.’

‘God sorry.’ Iris loopt naar haar koffer. ‘Mag ik even bellen? De man die me bracht heeft zijn nummer gegeven voor als ik nog eens een taxi nodig had.’

‘Wacht even,’ zegt Gijs. ‘Ik zei niet dat je weg moest. Er is vast een goede reden dat je voor de deur staat met al je hebben en houwen. Wil ik alles over horen, maar nu moet ik eerst een workshop geven. Ik denk dat je gewoon maar meegaat.’

Iris slaakt een zucht van verlichting.

‘Dank je,’ zegt ze opgelucht en geeft hem een kus op zijn wang.

Gijs pakt zijn sleutels en overhandigt Iris een literfles water uit de koelkast.

‘Kom, we moeten nu weg. We praten later wel.’

Ze klimmen in de hoge Ford en Gijs rijdt soepel het onverharde pad af, de weg op waarover Iris zojuist met Clayton vanuit Barber kwam. Iris zwijgt en kijkt naar de zee die als een donkerblauwe band boven het lichtglooiende landschap hangt. In de verte klappen de witte schuimkoppen zo hard tegen de rotsen dat de spetters over de rand slaan.

Wat is waarheid? Het gaat erom wat er is waar je bent. Ze zou ontelbaar vaak rondjes willen rijden langs het water met de wind door het open raam.

‘Waar gaan we naartoe?’ vraagt ze aan Gijs.

‘Landhuis Ascención,’ antwoordt hij. ‘Daar geven we workshops aan Nederlandse ex-pats over de Antilliaanse problematiek. Kijk, daar is het al.’

Gijs draait met de Ford zo scherp een parkeerplaats op dat de auto het stof doet opstuiven. Uit de kofferbak pakt hij een krat waarin bovenop een stapel papieren een gladgestreken stropdas ligt die hij om het boord van zijn kraakwitte overhemd knoopt. Snel loopt hij de trap van het landhuis op waar boven alle deuren open staan. Iris volgt hem op een paar meter afstand. Ze ziet dat achter het hoofdgebouw een grote overdekte bar is waar een paar mannen en vrouwen al klaar staan voor de borrel.

Binnen is een klein zaaltje gevuld met opgewekte Nederlanders. Gijs loopt direct naar de presentatietafel, sluit de kabeltjes aan en klapt zijn laptop open. Het projectiescherm achter hem blijft echter wit.

De bezoekers nemen plaats op de klapstoelen die zij aan zij in de krappe ruimte zijn opgesteld. Er zijn vooral mannen, groot, blond en gebruind. Ze zien er relaxed uit. De meesten dragen een zandkleurige bermudabroek en een T-shirt met opdruk van één of ander merk. Ze zijn tussen de dertig en vijfenveertig jaar oud. Aan hun voeten sandalen.

Gebruikte witte koffiekopjes staan overal door de ruimte verspreid. Op de schalen die strategisch op de tafels zijn geplaatst resten alleen nog kruimels cake. Iris glimlacht beleefd en gaat zo onopvallend mogelijk tegen de achtermuur staan. Ze schroeft de dop van de waterfles en neemt een paar grote slokken in afwachting van wat er komen gaat.

Als het Gijs na een paar minuten nog steeds niet is gelukt zijn presentatie op het doek te projecteren, vraagt hij aan de zaal of er iemand is die de techniek beheerst. Uit het publiek komen twee Nederlandse mannen die om de beurt op toetsen drukken en over hun schouder kijken of er al iets is te zien. In de zaal wordt naar de achterzijde van de beamer gewezen waar een minuscuul rood lampje knippert. De temperatuur in het kleine zaaltje loopt behoorlijk op nog voordat de workshop is begonnen.

‘Oké!’ roept Gijs uiteindelijk. ‘Dan doen we het gewoon zonder beeld.’

Hij geeft de mannen die hem probeerden te helpen een vriendschappelijke klap op de schouder waarmee hij aangeeft dat ze weer op hun stoel moeten plaatsnemen. Hij recht zijn rug, richt zijn borstkas op alsof hij bij een erewacht in de houding gaat staan.

‘Goeiemiddag iedereen,’ zegt hij luid en duidelijk. De zaal is binnen twee seconden stil.

‘Welkom bij deze workshop over wat we noemen de Antilliaanse problematiek. Ik zal mezelf eerst even voorstellen, ik ben Gijs Meester en werk al zo lang ik me kan herinneren op de marinebasis Parera, op dit prachtige eiland Curaçao.’

Gijs draait zijn laptop een slag zodat hij in ieder geval zelf kan zien wat de draad van zijn verhaal is.

‘We zijn hier vanmiddag, of beter gezegd, jullie zijn hier vanmiddag om wat op te steken over Antillianen met het doel dat de politie zo min mogelijk last heeft van rottigheid op straat en jullie je een beetje gedragen ten opzichte van Curaçaose vrouwen.’

De mannen in de zaal lachen.

Op dat moment verschijnt een zwarte man in een zakelijk pak in de deuropening van de zaal. Gijs gebaart dat hij naar voren moet komen.

‘Ik krijg geen verbinding met de beamer.’

De magere man op leeftijd wurmt zich door de menigte naar voren en knielt achter de tafel neer om de stekkers en snoeren te controleren. Hij probeert zo min mogelijk aandacht te trekken zodat Gijs door kan gaan met zijn verhaal. In plaats van de geknielde man te negeren, maakt Gijs een overdreven verontwaardigd gebaar.

‘Dit is symbolisch gezien niet zo handig wat je doet Wantsjo, qua positie en verloop van de geschiedenis!’

Gijs moet er zelf om lachen en een harde lach echoot uit de zaal.

‘Hoe moet ik nu aannemelijk maken dat de tijden zijn veranderd?’ zegt hij met een brede grijns naar zijn publiek.

De bezoekers lachen luid om de grove grappen.

De zwarte man kijkt onverstoorbaar naar het projectiescherm, tot plotseling het beeld aanspringt. Op de dia staat: de “makamba” dat bent u! Hij knikt en verdwijnt even geruisloos als hij binnenkwam.

Gijs kijkt naar de dia op het scherm.

‘Goed, dat is dus duidelijk. Als een Antilliaan u uitscheldt voor makamba, dan weet u dus wat dat betekent. Ik ga even door.’

Met de afstandsbediening klikt hij de volgende dia aan op het scherm.

‘De Antillianenproblematiek, daar zitten we voor. Wat is er aan de hand?’

Van rechts naar links zoeft het eerste bolletje op het scherm. Omvang, staat er.

‘Antillianen zijn niet met genoeg mensen om echt een probleem te vormen,’ legt Gijs uit. ‘Ook door de geschiedenis heen zijn ze altijd met te weinig geweest om er echt toe te doen.’

Het volgende bolletje stuitert de presentatie in.

‘Onverschilligheid is hun tweede handicap,’ zegt Gijs. ‘In feite maakt het Antillianen niet uit of ze het met z’n allen beter krijgen. Het is ieder voor zich. Een Curaçaoënaar maakt het niet uit of het in de rest van de wereld een klotezooi is. De rest van de wereld begint voor een Antilliaan bij de poort van zijn eigen erf.’

Gijs draait zich om naar het scherm om het volgende punt op de dia te zien verschijnen. Iris denkt aan Alicia Juliana die te onverschillig is om te vertellen wie Oscars vader is. Het moet hard geweest zijn haar kind de leugens te moeten doorgeven die eerder haar zoveel pijn hebben gedaan.

Iris herkent in Oscars verdriet om zijn vader ook haar eigen verdriet om de kille desinteresse waarmee ze haar vader alleen achterliet. De tranen lopen over haar gezicht terwijl ze zich onzichtbaar probeert te maken tegen de achterste buitenmuur in het landhuis Ascención. Door haar oogharen heen ziet ze wazig de woorden armoede, slavernij en vaderlandsliefde op het scherm maar ze hoort niet meer wat Gijs erover zegt.

Later bij hem thuis drinken ze bier en whisky met ijs en dansen ze op salsamuziek.

Iris reageert niet afwijzend wanneer hij haar borsten aanraakt. Ze laat hem zijn gang gaan als hij op het ritme van een merengue haar meetrekt naar zijn slaapkamer. Wanneer ze op haar rug op het bed ligt trekt hij de gordijnen dicht, doet de airco aan en kleedt zich uit. Hij helpt Iris uit haar jurk, gespt haar bh los en trekt haar slip van haar lijf.

Gijs is fors, zijn grote roze pik staat recht vooruit. De eikel zit zo gespannen in het lid dat hij paars ziet en langs de stam is een blauwe ader zichtbaar die vervaagt bij het bleke scrotum. Rondom zijn kale geslacht is hij zo doorzichtig als een dode vis.

Behalve rond zijn geschoren pik heeft Gijs haar dat als een vacht over zijn witte huid is gestreken. Blauwe plekken op zijn heupen verraden dat hij vaak tegen dingen aanloopt. Deurklinken, autospiegels, het aanrecht? Iris laat hem niet merken dat ze hem bloot heel lelijk vindt.

Vanaf het voeteneind van het bed kruipt Gijs bovenop haar. Met zijn knieën spreidt hij haar benen telkens een stukje verder. Daar ligt ze dan, met haar benen wijd onder een lelijke blanke man.

Hij pakt haar pols en brengt hem in de richting van zijn stijve pik. Ze begrijpt dat ze zijn lul in haar hand moet nemen om hem naar de ingang van haar kut te begeleiden. Als ze zijn lid een stukje bij zichzelf naar binnen heeft gewerkt, trekt Gijs haar hand tussen hun lichamen weg en stoot diep naar binnen. Hij glimlacht en geeft haar een knipoog.

‘Kippik heb je,’ zegt hij meer in zichzelf dan tegen Iris en begint met zijn onderlijf heen en weer te bewegen. Steeds sneller trekt hij terug tot hij bijna uit haar is en dan weer zo hard en zo diep mogelijk naar binnen tot zijn ballen tegen haar billen kletsen. Hij steunt zijn bovenlichaam op haar opgetrokken benen, haar voeten bungelen nutteloos in de lucht. Door het onophoudelijk gepomp verschijnt in zijn hals een blauwe kloppende ader. De grimas op zijn gezicht lijkt op een krijger die tegen een zeskoppige slang strijdt en ergens verstrikt is geraakt in de complexiteit van het gevecht.

Iris kan zich nauwelijks bewegen. Gijs houdt haar in een greep waardoor al haar ledematen zitten vastgeklemd. Alleen haar handen kan ze strekken en zo kan ze net zijn tepels aanraken. Ze knijpt. Gijs neukt alsof zijn leven ervan afhangt. Het zweet van zijn voorhoofd druppelt via het puntje van zijn neus op haar gezicht.

Iris sluit haar ogen en denkt aan Oscar. Hoe zijn mooie bruine lijf haar traag en zacht liefhad zodat haar weerstand smolt en haar lijf en lendenen zich openden om zich over te geven. De goddelijke geilheid waar Oscar haar in meenam en zijn liefde die Iris beantwoordde met een diep bezielde lust hem te behagen.

Ze dacht aan hoe ze in het water van de kleine badkuip hun zepig gladde ledematen in elkaar vlochten en hoe de kleuren van hun natte huid door de glans van het kaarslicht versmolten. Het maakte niet meer uit, ze waren elkaar.

Wanneer Iris de volgende dag wakker wordt door telefoongerinkel in de huiskamer van Gijs, is het huis leeg. Voordat ze de telefoon aanneemt, leest ze vluchtig het briefje dat onder een huissleutel op de keukentafel ligt. Gijs blijft een nacht op zee vanwege een oefening met een fregat. Kun jij het vlees voor de barbecue alvast kopen, staat in een p.s. xxx. Verbaasd neemt ze de telefoon aan.

13

‘Met het huis van Gijs Meester,’ zegt Iris in de telefoon.

‘Spreek ik met Iris van Galen?’ vraagt een vrouwenstem met een Antilliaanse klank. Misschien is het een secretaresse van de marine aan wie Gijs heeft verteld dat ze hier is.

‘Gijs is naar zijn werk,’ zegt Iris, ‘met wie spreek ik?’

‘Je spreekt met Yolande Juliana. Ben jij Iris van Galen?’ vraagt de vrouw. ‘Ik hoorde dat je op Curaçao bent.’

‘Yolande!’ antwoordt Iris verwonderd. ‘Dat klopt.’

Ze vraagt zich af hoe Yolande weet dat ze in het huis van Gijs is. ‘Je krijgt de hartelijke groeten van Oscar.’

‘Kunnen we ergens afspreken?’ vraagt Yolande.

‘Oké,’ zegt Iris afwachtend.

‘Kan het om elf uur?’

‘Vandaag?’ vraagt Iris achterdochtig.

Het dringt tot haar door dat de zus van Oscar haar heeft opgespoord en aandringt op een snelle ontmoeting. Wat kan er zo belangrijk zijn? Ze denkt aan de zwangerschapstest die nog steeds ongebruikt in haar rugzak zit.

‘Heeft het haast? Ik heb geen auto tot mijn beschikking.’

‘Als het kan, graag,’ antwoordt Yolande, ‘zal ik een vriend vragen om je op te halen? Waar ben je nu?’

Iris heeft geen zin haar verblijfadres prijs te geven, eerst maar eens horen wat er aan de hand is.

‘Ik bel zelf wel een taxi,’ antwoordt ze daarom.

Misschien heeft Alicia haar dochter op pad gestuurd om de waarheid te vertellen over Oscars vader. Een moeder kan niet de geschiedenis verzwijgen voor haar kind.

‘Waar wil je afspreken?’ vraagt Iris.

‘Boca Ascención. Heb je een plattegrond?’

‘Gisteren was ik bij het landhuis,’ zegt Iris.

‘Oké, dan vind je het wel. Vanuit Willemstad is er vlak voor de plantage een weg naar rechts die eindigt bij de kust. Daar wacht ik op je, om elf uur.’

Iris kijkt op de klok die als enige wandversiering in de woonkamer van Gijs hangt. Heel lang heeft ze niet geslapen, ze zou liever weer naar bed gaan.

‘Waar wil je me eigenlijk over spreken?’ durft ze Yolande te vragen.

‘Dat kan ik je niet zeggen over de telefoon, maar ik heb interessant nieuws voor je.’

‘Over Oscar?’ vraagt Iris.

‘Inderdaad,’ antwoordt Yolande.

Even later stapt Iris onder de douche. Smaak voor mooie badkamers heeft Gijs in ieder geval wel. De douche is zo ruim dat je er naar binnen kunt lopen om een muurtje heen dat is betegeld met prachtige mozaïeken, geschilderde patronen in donkergroen en blauw. In het midden hangt een brede douchekop met een harde straal.

Iris heeft met Clayton afgesproken dat hij haar om half elf ophaalt. Onder de douche kan ze maar aan een ding denken, de zus van Oscar wil haar spreken en het klinkt alsof er iets ernstigs gaat worden gezegd. Heeft ze iets te vrezen? Heeft ze de familie Juliana iets misdaan?

Ze stapt onder de straal verkoelend water vandaan maar laat de kraan lopen. Terwijl ze de badjas van Gijs om haar schouder slaat, loopt ze op blote voeten naar haar koffer die in de slaapkamer slaat. Ze peutert de zwangerschapstest uit de verpakking, leest de gebruiksaanwijzing voor de zekerheid en gaat in de badkamer op het toilet zitten waar ze voorovergebogen tussen haar benen door het sponzige staafje in de urinestraal houdt. Geconcentreerd tuurt ze daarna naar de twee venstertjes die één voor één donkerder worden door het vocht dat in het testpapier trekt.

Achter het ene glaasje verschijnt een dunne rode lijn. Weer pakt ze de gebruiksaanwijzing om er zeker van te zijn dat een rode lijn betekent dat de test werkt. De test werkt. Ze leest dat een blauwe streep in het andere venster betekent dat er sprake is van een verhoogd zwangerschapshormoon.

Er verschijnt geen streep. In de gebruiksaanwijzing staat dat het resultaat binnen tien seconden zichtbaar is, maar in het tweede venstertje van de test is niets te zien, nog geen vaag flinterdun lijntje dat eventueel op een heel prille zwangerschap zou kunnen duiden. Ook niet na een minuut.

Ze loopt rusteloos naar de keuken waar ze nog een minuut wacht. De grote klok in de huiskamer tikt de tijd voorbij. De test laat er geen twijfel over bestaan, er is niets aan de hand.

Iris krijgt het koud en loopt weer terug naar de badkamer. Onderweg mikt ze de test in de vuilnisbak. Ook de verpakking verfrommelt ze en gooit ze boos in de bak. Niet zwanger dus. Oscar had gelijk, er is niets dat hen definitief kan verbinden. Er is geen nieuw leven dat de toekomst verandert. Op het helderwitte zwevende toilet van een lelijke behaarde marinier op Curaçao realiseert Iris zich dat Oscar er al die tijd al zeker van was dat ze niet zwanger kon worden. Anders zou ze nu wel in verwachting zijn.

Al die maanden die hij bij haar doorbracht, smekend om aandacht en aanraking, voor hem is er nooit een kind in het spel geweest. Oscar heeft haar nooit gezien als moeder van zijn kinderen. Zonder het zelf te weten bestond er voor Iris geen eerlijke kans op moederschap. Hij heeft haar voorgelogen. Ze heeft zich laten gebruiken als een ordinaire minnares.

Iris stapt weer onder de douche en laat het water lang over haar gezicht stromen zodat ze haar verdriet kan laten gaan. In de lauwe waterstraal voelt ze de tranen niet. Onzichtbaar vermengd met het zoete Curaçaose leidingwater laat ze de bittere en zoute spijt langs haar tenen wegspoelen in de grote doucheput onder haar voeten. Ze kijkt de stroompjes water na terwijl de harde waterstraal haar naakte nek masseert.

Heeft Oscar haar ooit liefgehad? Hij zei dat hij van haar hield als zijn eigen familie en niet meer zonder haar kon. Ze dacht dat hij bedoelde als vrouw.

Iris hield wel echt van hem. Bij Oscar voelde ze zich veilig en daarom wilde ze niets liever dan zich overgeven aan zijn klaaglijke roep om aandacht en seks, de smeekbede om bevestiging van zijn bestaan. Loyaal en vergeeflijk wilde Iris zijn, maar in Oscars ogen was ze nooit een echte vrouw geweest. Terwijl het lauwe water langs haar rug glijdt denkt ze, ik was voor hem als een zus met seks.

Clayton brengt haar naar het onverharde pad dat leidt naar Boca Ascención. Aan het eind staat een auto in de berm. Voordat Iris uitstapt vraagt Clayton hoe ze weer thuis komt als ze geen lift terug krijgt. Hij geeft haar een klein telefoontoestelletje.

‘Als je belooft mij te bellen.’

Op het harde donkerbruine gesteente staat een vrouw met een grote bos krullen. Haar huid is donker- der dan Oscars, maar lichter dan moeder Juliana. Ze draagt een spijkerbroek en een wijdvallend geel shirt zonder mouwen dat wappert in de wind. Aan haar voeten sandalen met een dichte neus. Ze loopt op Iris af.

‘Yolande Juliana.’

Iris schudt haar hand. ‘Iris van Galen. Hallo.’

De twee vrouwen kijken naar elkaar. Yolande lacht niet, haar gezicht is gespannen.

Iris glimlacht.

‘Oscar had gelijk,’ zegt ze, ‘we zouden zussen kunnen zijn.’

‘Ik denk het niet,’ zegt Yolande bits. ‘Sinds Oscar is vertrokken, is hij mijn broer niet meer.’

Yolande doet een stap achteruit op de scherpe randen van de gestolde lava die sinds de eeuwigheid de weg naar Boca Ascención vormt. De wind krijgt vat op haar haar. Ze moet een van haar handen gebruiken om de krullen uit haar gezicht te houden terwijl ze praat.

‘Alvorens je verdrinkt in het geluk met Oscar, wil ik je vertellen wie hij echt is,’ zegt Yolande.

‘Maar.’ Iris onderbreekt haar met de bedoeling Yolande uit de droom te helpen over de zwangerschap.

‘Nee. Je luistert eerst naar mij,’ ketst Yolande terug. Ik wil dat je Oscars ware gezicht kent.’

Iris buigt haar hoofd. De bodem waarop ze lopen is ruw en hard. Er is alleen maar steen. Een maanlandschap. Opengebarsten plakken lava vol met grillige gaten waarin plasjes water staan. De randen zijn zo scherp dat het lopen moeilijk is. De stenen snijden door de zachte zool van haar slippers, de punten prikken in haar voet, de harde wind brengt haar met straffe korte vlagen uit balans.

In de verte is de weg naar Westpunt, van waar te zien is hoe het opspattende water tegen de noordkust beukt. Nu staat ze dichtbij de rand van het eiland en slaan de witte schuimkoppen naast haar metershoog de hemel in, daarachter deint het diepe water onrustig op en neer. De wind breekt voor het gevoel de kracht van de zon maar iedereen weet dat je er bedrogen uitkomt.

‘Waar wil je eigenlijk naartoe?’ roept Iris tegen de wind in naar Yolande.

Ze staat te wankelen op het rotsachtige landschap terwijl haar haar nerveus om haar hoofd danst.

Yolande wijst in de richting van een aantal lager gelegen rotsen en gebaart dat Iris haar moet volgen. Wanneer ze over de scherpe aardbodem zijn geklauterd, blijft Iris staan. De wind en de brekende golven maken een hels kabaal.

Yolande draait zich om.

‘Oscar is zijn familie niet waard,’ roept ze. Om niet te vallen zwaait ze met haar armen als een dirigent. ‘Toen we klein waren was het Oscar voor Oscar na, maar hij verdween met zijn staart tussen zijn poten toen het moeilijk werd. Met mijn geld.’

Yolande schudt minachtend haar hoofd.

‘En wat doet hij om zijn familie te helpen? In plaats van zijn bloedeigen neef naar Nederland te halen, stuurt hij een zwangere witte vrouw naar Curaçao.’

Iris ziet dat Yolande haar emoties de vrije loop laat, maar door haar tranen heen kijkt zij haar woedend aan terwijl ze haar armen uitstrekt.

‘Wat kom je hier doen?’ vraagt ze met overslaande stem. ‘Ik wil jouw familie niet zijn, jullie horen hier niet thuis.’

Iris incasseert de afwijzing die onomkeerbaar is. Het is de spijt die ze voelt voor het verdriet, door de loop van de geschiedenis. Ze wilde van Oscar houden, voor zijn kinderen zorgen, hun eigen kleintje erbij. Haar vader gelukkig maken, ook al was hij er niet meer.

‘Hoe oud is jouw kind?’ vraagt Iris.

Op de gebroken, versteende aarde zoekt ze een plekje waarop ze haar voeten kan ontspannen. De wind en het lawaai van de brekende golven geven geen genade.

‘Weet je hoe moeilijk het is voor een jongen op Curaçao?’ zegt Yolande.

Iris hoort de bitterheid in haar stem.

‘Geen werk, geen geld, geen opleiding. Zijn enige hoop is mijn broer in Holland maar die heeft het te druk met witte vrouwen. Ik wil het geld zodat mijn eigen kind een toekomst heeft.’

‘Waar is de vader van je zoon, zijn eigen vader?’ vraagt Iris.

Yolande negeert haar.

‘Wie draait er op voor de zorg voor mijn moeder? Oscar is verantwoordelijk. Weet je dat hij niet eens naar de begrafenis van zijn vader kwam?’

‘Dat heeft hij me verteld,’ zegt Iris.

‘Daarom is hij mijn broer niet meer,’ zegt Yolande verbeten. ‘Geen fatsoen, besef van verantwoordelijkheid voor zijn familie. Hij kijkt niet verder dan zijn eigen broekzak, hij ziet niet eens bij wie hij in de schuld staat! Ik hoef hem niet meer, met zijn negergedrag.’

Ze maakt een beweging alsof ze het hart uit haar lichaam trekt en op de rotsen aan gruzelementen gooit.

De minachting in het gebaar doet Iris pijn. Oscar heeft zijn zus achtergelaten. Opgesloten in haar eigen leven beschuldigt ze haar broer van familieverraad. Hij redt alleen zijn eigen kinderen en heeft zich in zijn vaderschap vastgebeten als boetedoening voor alles waarin hij heeft gefaald.

Iris voelt medelijden voor Oscar. Zijn familie verstikt hem in zijn bestaan. Alle hardvochtige geheimen die blijven bestaan, nog steeds niet het recht om te weten wie hij is.

‘Was het wel zijn echte vader die doodging?’ vraagt Iris aan Yolande.

Schuifelend over de gestolde lava heeft ze een kleine krater gevonden waarin ze kan staan zonder pijn. De kuil staat vol met water dat over de rand is geslagen en verzacht als een zout voetbad haar tenen.

‘Misschien ben je zijn zus niet eens.’

Yolande kijkt haar vol walging aan.

‘Heeft Oscar je dat wijsgemaakt?’

‘Als ik je moeder goed begrijp heeft hij een blanke vader. Misschien ligt het anders dan je denkt. Misschien is het niet alleen zijn schuld en is er een mogelijkheid hem te vergeven?’

Yolande loopt dreigend op Iris af. Ze schreeuwt tegen de harde wind in.

‘Ik haat hem! Neem jij hem, misschien hoort hij bij jouw familie thuis.’

Iris huivert van de woede in het gezicht van Oscars zus, maar ze blijft staan waar ze staat.

‘Mijn broer de neger.’

Yolande draait zich om en maakt hetzelfde wegwuivende gebaar als haar moeder toen ze Iris uit de kerk wegjoeg.

Iris roept Yolande na. Ze hoopt dat het bulderende landschap haar stem ver genoeg draagt.

‘Ik ben niet zwanger,’ schreeuwt ze zo hard als ze kan. ‘Oscar is gesteriliseerd!’

Terwijl Yolande terug loopt naar haar auto, roept ze honend over haar schouder. ‘Koño bo mama mès!’

Met dank aan Helma Molhuysen en Jan Giliam van Arkel.

Dank aan Izaline Calister die in het jaar 2000 de inspirerende cd Sono di un muhé uitbracht waarop het nummer Mi ke sa staat dat Iris van Galen voor Oscar Juliana zingt.

En dank aan Boeli van Leeuwen dat hij het gedicht In dit Licht schreef (gepubliceerd bij de foto’s van Carlos E. Tramm – 1995).

WOORDENLIJST

Papiaments/Surinaams/Arabisch – Nederlands

Akí

Hier (als aan te telefoon: ‘Akí Oscar – Met Oscar’)

Ay dios

Mijn god

Bai koño

Sodemieter op

Blanku

Blank

Bon dia

Goedemorgen

Bon tardi, señora

Goedemiddag, mevrouw

Carporch

Overkapping voor auto

Dispensami señora, pero..

Excuseert u me mevrouw, maar...

Dispensami dios

Moge God me vergeven

Duna i tuma

Geven en nemen

Dushi

Schatje

Foi dia m’a mirabo, mi bid’a kumpliká

Vanaf de dag dat ik je voor het eerst zag, werd mijn leven gecompliceerd

Hanchi di snoa

Synagogensteeg

Kashi wardá

Plek waar geheimen worden bewaard (mentaal)

Kiko bo ta hasi bo mès?

Wat heb je zelf gedaan?

Klaro señora, mi sa, mi sa.

Dat is duidelijk mevrouw,

Hulanda, no?

ik weet het, ik weet het. Nederland, toch?

Knoek /kunuku

Platteland, ooit ontgonnen, nu verwilderd

Kolór

Kleur

Komprend’e

Begrijp je

Kon bai, dushi?

Hoe gaat het met je, schatje?

Koño

Kut (scheldwoord)

Koño bo mama mès!

Vervloek je eigen moeder

Makamba

Scheldwoord voor Europese Nederlands op Curaçao

Mi ke ta di bo so i mi ke sa kon bo bida tabata promé nos topa

Ik wil zijn zoals jij en ik wil weten hoe jouw leven was voordat we elkaar ontmoetten

Mir’aki

Kijk eens aan

No?

Niet waar? (achtervoegsel)

Nos mirad’a topa i mi alm’a enamorá

We keken in elkaars ogen en mijn ziel werd verliefd

Papiamentu

Papiaments

Pasa bon

Tot ziens (letterlijk: het gaat u goed)

Porch

Veranda

Raïs

Wortels

Señora

Mevrouw

Shutters

Horizontale lamellen die los van elkaar kunnen worden geopend/gesloten

Sigur

Zeker

Sinta!

Zit!

Snoa

Synagoge

Swa

Joh, als in ‘nee, joh’

Vocabulario

Woordenschat

Brua

Zwarte magie

Mara wahed (Arabisch)

Één keer

Mars (Surinaams)

Reet (als in: ‘njan mi mars’ – lik mijn reet)

Yu di puta

Hoerenzoon

Kansábu

Vermoeiend

COLOFON

Mijn broer de neger van Maria Aker werd in opdracht van uitgeverij Conserve te Schoorl gezet door BeCo DTP-Productions te Epe in de Sabon corps 11/13,5 punts en gedrukt door drukkerij Bariet.

Vormgeving omslag: Shamsterdam
Foto auteur: Chris van Houts

1e druk september 2014

UITGEVERIJ CONSERVE

Postbus 74, 1870 AB Schoorl
E-mail: info@conserve.nl
Website: www.conserve.nl