Wytze Russchen

Het Oliemannetje

Toplobbyist in Europa

Lees ook bij Conserve over

Anneke van Dok – Het jaar van de held - romandebuut over gemeentepolitiek

Annemarie Gualthérie van Weezel – De smaak van de macht – Gesprekken met oud-premiers

Ferry Mingelen – Graven rond het Binnenhof - Verhalen over Den Haag

Wytze Russchen

Het Oliemannetje

Toplobbyist in Europa

UITGEVERIJ CONSERVE

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Russchen, Wytze

Wytze Russchen – Het Oliemannetje – Toplobbyist in Europa Conserve; Schoorl
ISBN 978 90 5429 363 7
NUR: 301
Trefw: Lobbyen bij de EU

© 2014 Wytze Russchen en uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
No part of this book may be reproduced in any form, by print,e-book, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

1

Proloog

Dit boek heeft weinig pretenties. Het heeft geen pedagogisch doel. Het wil niet per se de waarheid vertellen, maar is wel gebaseerd op feiten. Dit boek is een verzameling van belevenissen van een Fries jongetje dat mocht meedraaien in de machinekamers van de macht. Met name in Brussel, waar ik twintig jaar heb gewerkt, maar ook in Nederland en tijdens diverse buitenlandse reizen. In die twintig jaar heb ik veel meegemaakt. Het leek mij aardig om dit met u te delen, korte verhalen aan de hand van gebeurtenissen en ontmoetingen. Ze zijn vooral bedoeld als boek met prettig leesbare verhalen en niet als een opeenhoping van louter feiten, noch als een punctueel journalistiek verslag. Ik denk dat het een goed inzicht geeft in het dagelijks leven van een lobbyist.

Het is ingedeeld in zeven grote hoofdstukken en loopt van 1994, toen ik in Brussel aankwam, tot heden. Het eerste hoofdstuk gaat over de overgang van het hoge Noorden naar de Europese hoofdstad. Deze ingrijpende stap leidde tot flink wat onwennigheid en aanpassingsproblemen: een cultuurshock. Die periode was daardoor zwaar, maar dat versterkte wel mijn wilskracht en flexibiliteit. Dat kwam later goed van pas, toen ik met en voor wijlen Willy De Clercq mocht werken. Daar heb ik bijzonder veel geleerd, vooral op het gebied van public relations en (Europese) politiek. De minister is mijn belangrijkste leermeester geweest. Het Europa van nu mist politici van dergelijk kaliber node.

Tussen 2001 en 2005 heb ik - direct of indirect - voor maar liefst vier werkgeversorganisaties gewerkt. In die jaren mocht ik serieus snuffelen aan de macht. Toch bleek ‘de polder’ niet zo goed bij mijn karakter te passen. Ik wilde sneller vooruit, ongeduldig geladen met ideeën en meningen. Al sinds mijn zestiende wilde ik in de politiek. Ik zat er vaak letterlijk bovenop maar ben zelf nooit actief politicus geworden. Maar in plaats van in een hoekje te gaan zitten huilen, kon ik gelukkig de energie opbrengen om die teleurstelling om te zetten in iets anders: mede tot mijn eigen verbazing werd ik in 2005 zelfstandig ondernemer.

Reculer pour mieux sauter zouden de Fransen dit onvertaalbaar mooi noemen. Die veerkracht heeft mij er vaak doorheen gesleept. Zowel in mijn carrière als privé. De aard van het Friese beestje bestaat naast doorzettingsvermogen (helaas) ook uit een ongekende koppigheid en solisme. Dat heeft mij regelmatig in de weg gezeten. In Fryslân zegt men ‘liever dood dan slaaf’. Maar als lobbyist moet je juist inschikkelijk kunnen zijn, als een pragmatische kameleon. Tegelijkertijd behield ik het principiële dat ik van huis uit meekreeg: de eerste paradox. Ik werd een principiële pragmaticus of een koppige kameleon. Die paradoxale combinatie werd misschien wel mijn handelsmerk.

In hoofdstuk vijf beschrijf ik mijn avonturen als conference director van de European Business Summit. Dit grootschalige evenement heeft veel betekend voor het ‘succes’ van mijn bedrijf. Het stond aan de wieg van mijn ondernemerschap, samen met BOSMIP, een project van de Europese Commissie om het prille maatschappelijke middenveld in de Balkan en Turkije te ondersteunen. Dit was mijn eerste klant ooit en zorgde onder andere voor vele vermakelijke reisverhalen, opgeschreven in hoofdstuk zes.

Mijn lobbykantoor groeide gestaag. Dat ik in mijn schaarse vrije tijd actief was in diverse Nederlandse netwerken hielp daarbij, al was dat nooit een doel op zich. Al van kinds af aan zit organiseren en het met elkaar in contact brengen van mensen mij in het bloed. Ik heb er uiteindelijk mijn vak van gemaakt. Netwerken werd mijn werk; lobby was mijn hobby en is nu mijn beroep. Achteraf bezien was de stap naar het ondernemerschap één van de de beste beslissingen in mijn leven: alles viel op zijn plaats. Het ‘geheim van de smid’ is volgens mij het oprecht geïnteresseerd zijn in mens en cultuur. Dat onthult een tweede paradox: ik ben een sociale solist. In dit vak kom je namelijk niet ver als je niet van mensen houdt.

Dit betekent overigens niet dat het eenvoudig was. Het was keihard werken met, zoals overal, de nodige tegenslagen. Tegenwind is niet ongebruikelijk in de contreien waar ik vandaan kom. Dat verklaart wellicht het doorzettingsvermogen en de veerkracht. Brussel was weliswaar een ‘bevrijding’, maar ook daar was het zeker niet altijd feest. Zo ontdekte men in 2008 dat ik aan de ziekte van Parkinson lijd. Dit heeft mij mede doen besluiten om dit boek te schrijven, nu het nog kan.

Getypt met één vinger op mijn iPad, meestal in de nachtelijke uren. Altijd haast, met immers de tijd als mijn grootste vijand. Eenmaal met deze ziekte geconfronteerd had ik wederom de keuze tussen huilen in een hoekje of doorzetten. Ik heb gekozen voor de vlucht naar voren, al is er eigenlijk geen sprake van een keuze. Het leven is te kort om het te laten lopen. Vandaar ook dit boek. Ik ben er trots op dat ik mag zijn wat ik voor veel mensen ben: onze man in Brussel.

Graag wil ik iedereen bedanken die het al die tijd met mij heeft volgehouden. Ik draag dit boek op aan mijn ouders die nog leven, en aan Willy De Clercq die in 2011 overleed. Voorts dank ik hen die hebben meegewerkt aan de totstandkoming van dit boek. Tot slot sta ik stil bij een-ieder die aan Parkinson lijdt: u bent de echte held. Ik geniet elke dag van mijn werk en van het leven dat ik lief heb. Uiteindelijk ben ik een zondagskind. Bedankt.

Brussel, januari 2014
Wytze Russchen

2

Van Noord naar Zuid: De Cultuurshock

Vlamingen zeggen: oog hebben voor opportuniteit. Nederlanders roepen: ik ga ervoor. Kansen grijpen als ze langs komen. Want ze komen niet elke dag langs, misschien wel nooit meer. Brussel was zo’n kans en toen ik er eenmaal was kwamen er nog een paar voorbij. De vraag is vervolgens wat je ermee doet. Daar gaat dit hoofdstuk over, over kansen krijgen en kansen missen. Maar vooral ook over omgaan met gemis en verlies. Je kunt in een hoekje zitten huilen of je kunt weer opstaan en lessen trekken. Om er vervolgens sterker uit te komen. Van je verlies je kracht maken. In die begintijd kwam het goed van pas. Want ik moest vaak lobbyen, ook voor mijzelf. Dit hoofdstuk heet ‘Van Noord naar Zuid’. Maar er had ook kunnen staan: van calvinisme tot hedonisme. Of: van koud naar mediterraan. Dat klinkt alsof het een goede keuze was. Dat was het uiteindelijk ook, maar niettemin was de overgang groot.

Alle begin is moeilijk en vooral in het begin had ik hevige heimwee naar de bescherming van het oude nest. Terwijl het nieuwe nest nog lang niet klaar was. Zo kan ik het ook noemen: van comfortzone naar risicogebied. Kortom, Brussel bezorgde mij een fikse cultuurshock. Maar ook een heel nieuw en spannend leventje.

Ik verliet mijn comfortzone en ging ervoor, van Noord naar Zuid. Bruxelles, j’arrive!

2.1

Yes, we Can Can!

Ontnuchterend. Na een veilig en geborgen leventje in Friesland en Groningen was dit wat de Duitsers zo mooi Unheimlichkeit noemen. Eenzaam en onveilig. Spannend en nieuw, maar wel doodeng. Ik had op grootse wijze afscheid genomen van het hoge Noorden. Van vrienden, m’n stamkroeg, Hazes, bier. Van huiselijke gezelligheid. In één klap was ik weer nuchter.

Ik stond op de Vismarkt in hartje Brussel. Vroeger kwamen de boten hier vis afleveren aan de Steenkoolkaai. Nu stond de Daihatsu van mijn vader er geparkeerd. Met schemerlampen op de achterbank. Mijn moeder had praktische dingen als soep en handdoeken meegegeven. Dat doet ze altijd. Op internet had ik een piepkleine studio gevonden. Te huur per maand. Hoogst ongebruikelijk in België, maar voor mij noodzakelijk. Ik zou immers maar drie maanden blijven. Althans, dat dacht ik toen nog.

Stage lopen in de hoofdstad van Europa was mijn jongensdroom. Toch voelde ik me totaal verloren. Alles in het Frans. Ik wachtte op de huisbaas. Rondleiding, borg betalen, contract. Auto uitladen. Een mini-zolderkamer met een mooi uitzicht op de Markt. Klein keukentje en een mini-wc. Ruimte, licht, vrijheid, dat wel. Dat zou in al mijn volgende woonplekken terugkomen. Ik had een zwart-wit-tv bij me maar kon helaas geen Nederlandse zenders ontvangen. Wel de Franstalige. Ik was letterlijk afgesloten. Avontuur? Ik kon wel janken. Dat deed ik ook. ’s Avonds op zolder. Ik wilde terug naar huis. Maar ik moest er doorheen, dit was immers the price to pay. De redding kwam uit onverwachte hoek: homo’s en Nederlanders, niet eens zo ver van diezelfde Vismarkt.

Overdag ging de tocht naar Key to Europe, een soort evenementenbureautje waar ik mijn eerste stage mocht lopen. Het belangrijkste dat ik hier aan overhield waren drie zaken: de naam, later vakkundig gejat voor mijn eigen bedrijf; voet aan de grond in Brussel, iets dat later de sneeuwbal van mijn carrière aan het rollen bracht (zie 2.2); maar ook toegang tot de Nederlandse gemeenschap in Brussel, daar mijn baas actief was in Nedcafé, een borrelclub voor jonge en ambitieuze landgenoten.

Key to Europe was gevestigd in een soort huiskamer in Jette. Of was het Molenbeek? Om een lang verhaal kort te maken, de metroreizen ernaartoe en weer terug waren minstens zo avontuurlijk als de stage zelf. Dit was letterlijk en figuurlijk een omweg of positiever gesteld, de nuttige springplank waar je in Brussel zo vaak op moet klimmen. Om vervolgens verder te klauteren of er keihard af te flikkeren. Daar kom ik later uitgebreider op terug.

Mijn baas was een vrouw. Dit viel op dat moment nog wel mee aangezien ik toen nog niet wist wat mij later op dit terrein nog te wachten zou staan. Op goede dagen was ze graag bereid om mij te introduceren bij Nedcafé. De ‘leden’ borrelden maandelijks in een Ierse pub. De befaamde Wild Geese, midden tussen de Commissiegebouwen, dit was mij op het lijf geschreven! Ik voelde het, dit zou mijn nieuwe biotoop worden. Aldus geschiedde (zie hoofdstuk 9). Er kwamen in die tijd trouwens wel meer voorspellingen uit.

De Nederlanders borrelden er elke vierde donderdag van de maand, maar daarmee waren er nog negenentwintig avonden niet ingevuld. Wel leidden die borrels steevast tot lunchafspraken, nieuwe borrels, dinertjes en uiteindelijk - zeg ik twintig jaar na dato - tot vrienden voor het leven. Ze haalden mij uit mijn Brusselse isolement. In Friesland kon je niet netwerken, daar waren enkel koeien. En die hadden geen visitekaartje. Ik leerde dus te netwerken. En hoe! Ik had geen internet, maar wel een Spartacusgids. De bijbel voor homoseksuelen, waar ook ter wereld. Ik zocht een fatsoenlijke kroeg, geen disco, waar ook jongeren kwamen en men Nederlands sprak. De Steenstraat, daar moest ik zijn. Spartacus was gedecideerd en ging recht op het doel af. Toen ik met een kaartje van Brussel op pad ging, bleek de Steenstraat dichtbij mijn flat te liggen, gevaarlijk dichtbij zelfs. Ik had eigenlijk niks met homobars en vind de meeste nichten verwijfd en vervelend.

Drieëntwintig, blond, slank en maagdelijk nieuw in town, ik raapte al mijn moed bijeen. Mijn eenzaamheid gaf me ’t laatste duwtje. Ik ging naar binnen. Dat van Nederlandstalig klopte wel, maar dat van jongeren niet echt. Alsof je naakt over de catwalk loopt, zo werd ik bekeken. Gewogen en gekeurd. Een vers stuk vlees. Ik bestelde maar snel een biertje en moest bijna kotsen. Het zweet stond in mijn handen, dit voelde letterlijk als het hol van de leeuw. De ouwe mannen antwoordde ik gewoon niet. Nog maar een biertje dan. Wat een foute nichtentent. Gelukkig kwam er eindelijk een jongeman naast me staan. Een Latino en erg mooi op de koop toe. In het Engels zei hij: ‘Je zit hier verkeerd. Dit is een pick-up plek voor gigolo’s. Jij moet naar de CanCan, iets verderop in de straat. Ik ga er ook naartoe, wil je meelopen?’ Gered door een knappe Peruviaan, weg uit dit afstotelijke afwerkhonk. We gingen samen de CanCan binnen. Ik denk dat het woensdag was of dinsdag. In elk geval een dag dat er waar ik vandaan kom niks te beleven valt. Maar dit was wel even andere koek, stampvol, luide muziek, mooie mannen, dansen, feest! Eén groot feest, en dat doordeweeks. Moesten die jongens de volgende dag niet naar hun werk? As if there was no tomorrow, dit kon wel eens gevaarlijk leuk worden. De toiletten waren boven en toen ik de trap opliep, kwamen er twee mannen achter me aan. Ik kreeg van drie kanten champagne aangeboden. De CanCan heeft in die periode weinig beslag gelegd op mijn schamele stagebudget. Later wel iets meer maar toen werkte ik gelukkig al. Enkel even glimlachen, een zoen op de wang en hup, daar stond weer ’n glas of soms zelfs een fles champagne voor mijn neus. De gay-lobby zeg maar, dit was de Brusselse versie van Studio 54 in New York waar een 23-jarige DiepFries zich moeilijk alleen kon voelen. Ik voelde weer dat ik leefde en bedankte mijn Gids uit Peru die vroeg op moest staan de volgende dag. Geen kapper dus, ik blijf nog even, muchas gracias!

Vanaf dat moment werd ik stamgast in CanCan. Ik kreeg er zo ongeveer mijn vaste barkruk en na een tijdje leerde ik veel mannen kennen. Di Rupo kwam er regelmatig, toen nog minister van Mobiliteit. Wat opviel was dat hij elke week een nieuwe chauffeur bij zich had, want zo stelde hij de jongeheren voor.

Zo’n sfeertje dus, met travestie op vrijdag en karaoke op zondag. De hele beau monde kwam er. Wel met camera’s bij de deur in die tijd en eerst aanbellen, de politie hield er toch wel zeker maandelijks een razzia. Dan ging de muziek uit, de lichten aan, en moesten de ID’s tevoorschijn worden gehaald. Typisch zo’n geval van homootje pesten, we schrijven 1994. Mijn eerste Belgische partner vond ik er, evenals later mijn advocaat, kapper, bloemist en makelaar. Mijn missie was geslaagd, ik was de eenzaamheid nu bijna voorbij, yes, I Can(Can)!

2.2

Durven dromen

In die tijd lobbiede ik nog niet voor klanten, maar voornamelijk voor mijzelf. Erg leerzaam voor later, en dat meen ik oprecht. Stagelopen was een verplicht onderdeel van mijn studie Internationale Betrekkingen. Een buitenlandstage had onmiskenbaar extra prestige. Al heel jong wist ik wat ik wilde. Naar Brussel, werken voor Europa. Een stage bij de liberale fractie in het Europees parlement (ELDR) was mijn droom. Die droom werd echter ruw verstoord. De afwijzingsbrief dreunde nog lang na in mijn Groningse brievenbus. Ik liet me niet kennen, Den Haag was voor losers nietwaar? Dan maar plan B, een stage bij Key To Europe. Het was weliswaar geen Europees parlement, maar ik zat tenminste in Brussel. En die naam heb ik jaren later nuttig geplagieerd. Ik was dichtbij waar ik echt wilde zitten en je weet maar nooit.

Iedere dag nam ik de metro van de Vismarkt naar Molenbeek. Key To Europe had geen geld voor een kantoor in de dure Europese wijk. De stage was best leuk, maar mijn hart lag elders, in diezelfde Europese wijk. Als het even kon, liep ik er rond. Ik snoof de sfeer op en had een vriendje dat in het Europees parlement werkte. Hij wel. Hij liet me wel eens binnen, dan lunchten we samen. Dit was mijn toekomst en ik gaf het uiteraard niet zomaar op. Ik bestookte de secretaris-generaal van de ELDR met brieven en e-mails. Met de mededeling dat ik nu in Brussel zat, of hij zijn afwijzing niet wilde herzien en of hij tijd had voor koffie. Zijn Duitse secretaresse moet gek van mij zijn geworden, daar is die blöde Holländer weer. Louter om van mijn gestalk af te zijn, gebeurde plots het onmogelijke: ze boden mij een stage aan bij de fractie! Nederland was plezierig ver weg en ik was eindelijk binnen in het Heilige Huis. Dromen zijn dus toch niet altijd bedrog.

Van die stage herinner ik me niet veel. Op die ene week na. De week van de doorbraak. Daar leek het eerst niet op. Het was op een maandagochtend. Kater, moe, geen zin. De Duitse secretaresse belde. Ik moest dringend bij de SG komen, dat was vast slecht nieuws. Er was een noodgeval. De voorzitter, Willy De Clercq, moest inspringen voor de Belgische premier in het kader van een staatsbezoek aan Belgrado. Hij zou de volgende dag vertrekken en moest een speech geven voor duizend notabelen, hetgeen live zou worden uitgezonden op de Servische televisie. Hij wilde een lange speech en een volledig dossier met alle achtergronden. Deadline de volgende ochtend 9.00 uur, het moest dus in één keer foutloos, want geen tijd voor tussenversies. De SG zat zelf tot over zijn oren in het werk en had zo snel niemand beschikbaar. Of ik het aandurfde? ‘Durft u het aan?’ antwoordde ik. Hij had geen keus en ik ook niet. Dit was zo’n moment, nu moest het gebeuren. Erop of eronder. Ik keerde terug naar mijn stagehok in de kelder en begon eraan.

Vierentwintig uur non-stop. Niet naar huis geweest, misschien een halfuurtje geslapen. Broodje kaas en koffie. Veel koffie. En tikken. Tikken of m’n leven ervan af hing. Die dinsdag strompelde ik exact om 9.00 uur naar de SG. Alles in mapjes. Speech, nota’s. Economie, politiek, de hele zwik. Hij bekeek het vluchtig. Hij had geen tijd, de voorzitter wachtte boven op de 14e in The President’s Room. Ik zag dat de SG met loden schoenen de lift nam. Hij had er weinig fiducie in. Mijn mapjes in de hand. Ik ging naar huis, slapen. Ik was kapot.

Die donderdagmiddag belde de SG zelf. Dat gebeurde nooit. Of ik direct wilde komen. De voorzitter was terug en hij wilde mij zien, ik kon het bijna niet geloven. De SG keek bedrukt. Dit kon wel eens ons beider laatste werkdag worden. Nu was het mijn beurt om de lift te nemen met nog meer lood in de schoenen.

‘Entrez,’ riep een stem. De 14e, hier was ik nog nooit geweest. Er liep extra bewaking rond en mijn pasje werd wel drie keer gecontroleerd. Ik schreed binnen. Wat een kantoor! En dat dakterras! De voorzitter stond met zijn rug naar mij toe over Brussel uit te turen. ‘Ga zitten,’ zei de man die ik enkel van televisie en krant kende. Ik zag zijn grijze krullen. En mijn mapjes, die lagen op zijn mahoniehouten bureau. Ik trilde.

Carrière gestrand op zo’n jonge leeftijd. De Clercq draaide zich om en ging zitten. Zijn gezicht verried niets. Een blauwe vlinderdas. Ik zat tegenover De Meester zelf. ‘Jongeman,’ baste hij, ‘men heeft mij bericht dat gij verantwoordelijk zijt voor mijn speech in Belgrado, is dat juist?’ ‘Nee!’ wilde ik uitschreeuwen, ‘het was die smerige Duitser.’ Maar vluchten kon niet meer.

Zachtjes mompelde ik: ‘Ja mijnheer de minister, dat is juist.’ Hij bekeek me langdurig en begon opeens te lachen. ‘Proficiat jongeman,’ laat ik het zo zeggen, ‘als ik in België net zoveel succes had gehad als in Servië, was ik allang premier geweest. Een ovatie van zeven minuten en de opening van alle journaals. Bedankt, jongen!’

Ik was met stomheid geslagen. Het penthouse bedankt de kelder? Dit was een droom die uitkwam. Maar hij zei nog meer. ‘Mocht gij ooit een vaste betrekking zoeken, aarzel dan niet om mij te contacteren.’ De Grote Leider gaf me zijn kaartje. Veel goud en veel titels. Dat dat allemaal op een zo’n kaartje paste. Bedeesd antwoordde ik: ‘Excellentie, ik heb zelf nog geen kaartjes, maar als het zover is, laat ik u zeker iets weten.’ Hij brulde van het lachen, die Hollanders. ‘Dank u en nu mijn kantoor uit, ik heb nog werk te doen.’

Zelden ben ik gelukkiger geweest. Ik danste de lift in, terug naar de kelder. ‘Wat zei de Baas?’ lispelde de SG. Ik liet hem het kaartje zien. Een zucht van verlichting volgde. Dat kaartje heb ik nog en aan zijn aanbod heb ik hem twee jaar later toepasselijk herinnerd (zie 2.5). Als dit lobbyen was, zou ik zeggen: ‘Missie volbracht,’ maar dit was veel meer. Dit was mijn droom die werkelijkheid werd.

2.3

Koe en Haas

Herkennen van kansen is cruciaal. Dat leer je. Of niet. Hoe een koe een haas vangt. Iets dat Vlamingen opportuniteit noemen. Naast cultuurshock een belangrijk woord dat mijn beginjaren in Brussel typeerde. Een Friese koe in een Europese wei met hazen. En geluk, dat hoort er gelukkig ook bij.

Mijn tweede stage liep ten einde. De verhuisdozen stonden klaar en de boedelbak werd weer voorgereden. Ik was net een koe met de staart tussen de benen. Brussel smaakte naar meer. Groningen lonkte niet, ik was het studeren beu en vond het bijna beneden mijn stand. Brussel, het pakt je of niet. Zelf was ik vanaf dag 1 verslaafd aan de Hoofdstad van Europa. Cocktails, lunches, lobbyen. Babylon. Ik wilde er blijven. De opportuniteit diende zich aan. We schrijven 1994, een jaar van Europese verkiezingen. Wanneer ik uit mijn kelder kroop gonsde het boven van de spanning, de verkiezingen komen eraan! De volksvertegenwoordigers die wilden blijven, en wie wilde dat niet, waren druk bezig met hun campagnes. Een hectische tijd. Later heb ik mijn portie meer dan gehad, maar in 1994 wachtte mij nog een dienstbare rol. Men zocht een chauffeur. Een welkome afwisseling op het kelderwerk en bovendien goed voor de zakcentjes.

Verscheidene keren mocht ik hen chaufferen, de dames en heren van zowel VVD- als D66-huize. Samen zaten zij immers in dezelfde Europese fractie. Van Arnhem tot Ridderkerk en van Almelo tot Purmerend. ik bracht hen veilig naar hun campagne-happenings. Chaufferen is ook leren. Ik heb destijds veel opgestoken van dat voorbank-achterbankcontact. Mits de achterbank dat toestond uiteraard, want uw dienaar dient.

Soms mocht de muziek keihard op, soms het nieuws. Er werd gelachen, maar er ging ook wel eens wat mis. Gps bestond nog niet, lekke banden al wel. Wat mij het meest opviel tijdens al die gesprekken was in de eerste plaats hoe onzeker veel politici zijn, zeker in campagnetijd. En ook hoe vaak het over poppetjes ging, bijna nooit over inhoud. De Clercq leerde mij later die prachtige wijsheid: buiten mijn eigen partij heb ik geen vijanden.

Nou, dat werd door de achterbank telkenmale bevestigd. Verder heb ik in die tijd best een aantal beroemdheden ontmoet, hoewel veelal van een eerbiedige chauffeursafstand. Op een van de campagnebijeenkomsten ontmoette ik haar, dr. Elly Plooij-van Gorsel, nummer 6 op de VVD-lijst.

Ik werd voorgesteld als de chauffeur van een collega en zo ging de bal rollen. Ze begreep dat ik het parlement al een beetje van binnen kende. Zij nog niet en we spraken af dat indien ze werd verkozen wij een sollicitatiegesprek zouden voeren. Beide zaken geschiedden, met dank aan de gulle kiezer die de partij met zes zetels verwende.

Het gesprek vond plaats in Den Haag. Die dag was ik doodziek: zware griep en snotverkouden. Het liefst was ik in mijn bed gebleven, maar ja, voor mijn droom had ik iets over, zeg maar rustig alles. Dus stapte ik met negenendertig graden koorts rillend de trein in van Groningen naar Den Haag, gewapend met mijn OV-studentenkaart van Pim F. zaliger. Natuurlijk was ik nerveus, bloednerveus zelfs en die klotekoorts en loopneus hielpen daar niet echt bij. Ik voelde me waardeloos, was een schaduw van mezelf, en wist bijna zeker dat ik zou worden afgewezen. La Plooij hield niet van zweterige zwakko’s. Dat voorvoelde ik en dat werd later vaak pijnlijk bevestigd (zie 2.4). Maar nu pakte het juist helemaal anders uit.

Dat was die geluksfactor maar het had ook wel met mijn doorzettingsvermogen te maken. Ze vond het moedig! Dat ik met hoge koorts toch naar dit interview was gekomen liet zien dat ik wel héél graag voor haar wilde werken. Enerzijds gevleid door deze zichtbare opoffering en anderzijds haar biologische moederinstinct dat opspeelde toen ze mij zo zag hoesten en proesten, zoveel gevoel heb ik later niet meer kunnen bespeuren, maar het werkte! Hier zat (wederom) geen doordachte lobbystrategie achter, maar het is het resultaat dat telt, zoveel heb ik inmiddels wel geleerd. Toen ik het eenmaal doorhad, liep mijn neus nog sneller vol. Ze ging me bellen, zei ze, gaf me een zakdoek en schreef snel nog wat paardenmiddelen op een briefje die men in Huize Plooij placht te consumeren bij griepaanvallen. Ze was voor me gesmolten, en dat is bij Plooij-ijs niet eenvoudig.

Ik lag in bed in mijn Groningse studentenflat met overal pillen en zakdoeken om me heen. The day after, zeg maar. Elly Plooij belde zelf. Logisch, want ze had nog geen medewerker. Hoe het met mijn griep ging en of ik al naar de apotheek was geweest. En oh ja, ze wilde het wel met mij proberen. Zo zei ze dat, ‘ze wilde het wel proberen’. Dat klonk niet wildenthousiast, maar voor mij was dat meer dan voldoende: gotcha! Ik was binnen, terug door de voordeur van het Europees parlement. Terug naar politiek, Europa en macht, Brussels, I’m back!

In één klap voelde ik me weer kiplekker, alsof de koorts als een warme deken van me afgleed. De griep zakte prompt een paar graden bij zoveel geluk en succes. Ik gooide alle hoestdrankjes weg en belde een vriendin. Dit moest gevierd worden, voor ziek zijn was nu even geen plaats. Het was tijd voor een veel beter medicijn: champagne!

2.4

In de Plooij

Naar buiten toe noem ik De Clercq steevast als mijn eerste baas. Dat is niet waar. In de psychologie heet dit ontkenning en dat is niet zo vreemd. Ik wilde mijn eerste baan namelijk zo graag goed doen. Maar wat voor een! Het was een hel. Zes maanden lang, iedere dag. Het was nooit goed. Nooit een complimentje, nooit waardering. Dat heb je wel nodig op je drieëntwintigste. Eigenlijk nog steeds. Ik hengelde ernaar. Dat vergrootte de afwijzing alleen maar. Natuurlijk was ik onzeker, maar mijn werk deed ik goed. Dat maakte niks uit. Zij was nog onzekerder, maar zij was wel de baas. Ze kon dit dus afreageren en zo werd ik het projectiel van haar onzekerheid. Ik kon niks, ik zat vast. Want ik moest en zou slagen in het parlement. Afhaken was niet enkel een stap terug, maar dat betekende terug naar af. Geen optie dus. Ik liet me zes maanden lang geestelijk slaan. En toen was de koek op, ik was een hopeloos wrak.

Ik was zo trots - driëntwintig jaar en reeds daar waar ik zijn moest. Mijn kostje was gekocht, het feest kon beginnen. Zij voelde dat. Ze kon er niet tegen. Ik mocht niet omhoog. Ging ik even zweven, dan haalde ze me direct genadeloos naar beneden. Ik begon oprecht aan mezelf te twijfelen. Het brak me, stukje bij stukje. Toen ik haar chauffeur was viel het nog wel mee. We lachten zelfs samen. Maar eenmaal verkozen verging het lachen mij snel. Vergeet niet dat ik parttime assistent was in Brussel, ik moest nog afstuderen. Elke week op en neer met mijn eerste auto, een Volvo op lpg, Groningen-Brussel. Ik voelde me op beide plaatsen niet meer thuis. Het werk ging niet, de studie ook niet meer. Het moest wel mislopen. En mis liep het. Dat was op haar verjaardag, een gitzwarte dag.

Ik had diep in de buidel getast, wilde haar goedkeuring kopen. Een mooi verjaardagscadeau leek me daarvoor het ideale middel. Een dure lobby, maar de investering waard. Dacht ik. Het was een design kaarsenstandaard van duur glas. Zelf vond ik hem prachtig. Gekocht in het Friese Schathuis. Kostte ook een schat maar deze vredeskaars moest haar toch plezieren. Heel vroeg vertrok ik uit Groningen. Wilde eerder op kantoor zijn om haar te verrassen en had in hetzelfde Schathuis ook ballonnen en slingers gekocht. Ze was er nog niet. Met een VVD-collega versierde ik het bureau en haar stoel. De standaard was chique verpakt. Hier ging iedereen voor plat. Iedereen met een beetje gevoel tenminste. Ik bekeek mijn versierpoging nog eens goed. Ze mocht nu komen, dit ging alles veranderen. Ze ging van me houden, zonder twijfel! ‘Van harte gefeliciteerd, Elly!’ Onhandig gaf ik haar drie zoenen. Dat mocht nog net. Vorsend bekeek ze haar stoel. Vervolgens de slingers. Stoïcijns, geen lachje zelfs. Dat zou snel veranderen. ‘Ik heb iets voor je,’ zei ik, en overhandigde het presentje. Ik glom van trots toen zij het uitpakte. Het was zover. Puur kristal design had ze in haar handen. Snel bestudeerde ik haar gezicht, niks. Dit stond niet in mijn draaiboek. Nu hoorde ze te lachen van geluk. In plaats daarvan keek Elly me glashard aan. ‘Wat is dit?’ vroeg ze, en keek nu alsof ze net een hoop stront had uitgepakt. ‘Een kaarsenstandaard,’ zei ik, nog steeds hoopvol. ‘Is ’ie tweedehands,’ baste ze. ‘Natuurlijk niet,’ antwoordde ik, ‘speciaal voor jou gekocht. In Friesland.’ ‘Oh,’ zei ze, ‘volgens mij ben je belazerd, want er zit een kras op. Het ding is duidelijk al gebruikt.’ Ze wilde gaan lunchen. Vlak voor ze het kantoor verliet trok ze twee slingers van het plafond en duwde haar naaldhak in een ballon. Luide knal. Daar ging mijn zelfrespect. ‘Ik hou niet van oranje,’ zei ze bozig en draafde naar het ledenrestaurant. Snel zocht ik de kras maar zag het meteen. Betraand veegde ik het haar van de standaard. Geen krasje, behalve op mijn ziel.

De lunch had haar goed gedaan. Als herboren kwam ze terug. Lachend. De zon brak zowaar toch nog door. Of ik die avond bij haar thuis wilde komen. Ze had namelijk een paar invloedrijke vrienden uitgenodigd in haar pied à terre. Ik was van harte welkom. Ik viel bijna van mijn stoel. La Plooij inviteerde mij, Wytze, haar slaaf, bij haar thuis? Ze had het dus toch gewaardeerd. Dit was gewoon haar manier om dankjewel te zeggen. Ik straalde. Zeven uur, dat en dat adres. ‘Ik zal er zijn Elly!’ Alles kwam toch nog goed, klokslag zeven uur belde ik aan. Ik had bloemen bij me, witte. Aftershave, mijn mooiste das, alles fris gepoetst. ‘Dank je,’ zei ze. Verstond ik dat goed? Bedankte ze mij nou? Ik begon bijna te zweven maar er was nog niemand, ik was de eerste. Ze gaf me een korte rondleiding. ‘Mooi appartement!’ Ze lachte weer. Dit was uniek. De bel ging. Het was de toenmalige secretaris-generaal van de Europese commissie. Elly straalde. Weer ging de bel. Ze trok me bijna de keuken in en gaf me een schort. ‘Daar staat de rode wijn en daar de kaas. Weet je nu waar wat staat? Snel, aan de slag, Carlo staat droog!’ Ik was verbijsterd en dat zag ze. ‘Tsja,’ zei mijn baas, ‘je denkt toch niet dat ik je heb uitgenodigd om niks te doen en met mijn vrienden een glaasje te drinken? Vooruit, pak die fles, de gasten wachten!’

Die avond heb ik mijn ‘werk’ afgemaakt. Aan de buitenkant was er niets aan me te zien. Terwijl ik in schort met de toastjes rondging, viel het besluit. Diep van binnen. Mijn trotse Friese bloed kookte. Dit waren mijn laatste activiteiten als haar assistent. Ik schonk iedereen bij. Er werd luid gelachen. In mijn hoofd gonsde het van plannetjes. De wraak zou zoet smaken. Daar kreeg ik gelijk in. Toen het feest voorbij was deed ik mijn schort af. ‘Doe je snel even de afwas,’ vroeg ze. Ik zei niks, pakte mijn jas en liep naar de deur. ‘Hé, waar denk jij dat je naartoe gaat?’ Ik ging naar buiten, de koude Brusselse buitenlucht in, en sloeg de deur recht in haar gezicht. Zonder haar aan te kijken. Ik haalde diep adem. Verfrissend. Nooit meer ben ik naar dat kantoor gegaan. Ik liep, ik huppelde bijna. Werkloos doch bevrijd. En ik begon heel hard te lachen.

2.5

Brutale Bulldozer

Brutale mensen hebben de halve wereld, zo luidt het gezegde. Lobbyen is vaak een beetje brutaal zijn. Lef hebben en gedurfd op je doel afgaan. Soms ook juist niet. Nederlanders worden in het buitenland regelmatig als te grof gezien. In combinatie met een grote bek grijpen ze daardoor regelmatig mis. Zeker in de gevoelige Brusselse diplomatie. Gelijk hebben is immers geen gelijk krijgen. Inmiddels weet ik dat de kracht zit in de mix van calvinistische resultaatgerichtheid en mediterrane soepelheid. Die twee ingrediënten maken samen de perfecte lobbycocktail. Maar dat wist ik toen nog niet. Ik was nog groen als gras toen ik als een Frieze bulldozer vocht voor mijn carrière. Achteraf bezien was dit met superstip de belangrijkste lobby in mijn leven. Maar ook dat wist ik toen nog niet. Ik wist niet eens dat dit lobbyen was.

Na het echec bij La Plooij keerde ik terug naar Groningen. In de Brusselse roes was ik bijna vergeten dat ik nog moest afstuderen. Niet onbelangrijk. Dat lukte uiteindelijk, maar de kater was niet weg. Ik was Brussel uitgekotst en dan kom je er niet meer zo gemakkelijk in. Binnen is binnen, buiten is buiten, het bastion sloot zich. Ik had van het paradijs geproefd, nu was ik paria in Groningen. Bovendien was het crisis; de werkloosheid rees ten top. Ik solliciteerde op bijna alles, tot gemeentebesturen aan toe. How low could I go. Blijkbaar heel low, want zelfs bij de gemeente Tytsjerksteradiel werd ik afgewezen. Wel zestig brieven schreef ik, ik heb ze nog. Souvenir van m’n diepste depressie. Het werd nog erger. Mijn geld raakte op. Dat ene bezoek aan de Sociale Dienst zal ik nooit vergeten. Zo vernederend. Dat nooit meer. Misschien gaf die ervaring me de kracht toen ik die het meest nodig had.

Bij Willy De Clercq had ik een raincheck. Dat kwam door mijn stage bij de Europese liberalen (zie 2.2). Opeens gebeurde het wonder. Ik lag op mijn koude studentenkamermatras, verdoofd door drank en deceptie. De telefoon ging. De assistent van De Clercq. Hij had een baan gekregen bij de Europese Commissie en de minister zocht met spoed een nieuwe medewerker. Er werd aan mij gedacht. Of ik niet wilde solliciteren. En of ik dat wilde, mijn droombaan! Geen Tytsjerksteradiel, maar terug naar Brussel, terug naar het Heilige der Heiligen, het kabinet van De Voorzitter, het centrum van de macht. Het interview verliep gespannen want er stond veel, heel veel op het spel. Ik transpireerde hevig. De Clercq wilde wel, maar aarzelde. Er waren tegenkrachten. Mijn vorige werkgeefster (zie 2.4) had namelijk een negatieve referentie afgegeven!

Hij vond het lastig, het was slecht nieuws, dat zag ik. De Clercq dankte mij en zei dat hij meer tijd nodig had. Ik was er zo dichtbij en toch ook zo veraf. Het wonder was nog lang niet geschied, ik was bijna weer terug bij af.

Koffie op het Luxemburgplein. Dat was toen nog doods. Er zaten hooguit twee man en een paardenkop op het terras. Even nadenken. Ik was nu toch in Brussel. Ik belde mijn oudcollega’s bij de VVD. Niemand had tijd. Dat kwam slecht uit, maar ik gaf niet op. Morgen misschien. Vriend gebeld voor een logeeradres. De volgende ochtend kon ik dan toch bij Jan-Kees Wiebenga terecht, de latere Staatsraad. Ook Florus Wijsenbeek (zie 2.9) had tien minuten tijd. Zij waren bereid een goed woordje voor me te doen bij De Willy. Bestond het dan toch, vriendschap in de politiek? Mijn lobby was misschien wat mager, maar mijn motivatie enorm. Ik dacht steeds aan de Sociale Dienst en aan haar.

Terug in Groningen, wachtend bij de telefoon. Desperaat. Depressief. Hij zou deze week bellen maar hij belde niet. Ik werd langzaam gek. Het was Straatsburgweek dus belde ik naar zijn kantoor in Gent. De minister zou vrijdag terug zijn en had dan eventueel tijd voor een kort telefoongesprek. Volstrekt not done overigens, werkloze student belt met drukbezet minister. De bulldozer kwam op stoom. Bloedserieus zei ik tegen Linda, de secretaresse: ‘Ik móet Hem morgen spreken, het is een kwestie van leven of dood.’ Uit pure schrik boekte zij een afspraak in Zijn agenda in, vrijdag om 15.00 uur. Die nacht sliep ik niet en leefde in een grote roes op koffie en sigaretten. Het was alles of niets. De tijd sloop voorbij. Knallende koppijn. Maar ik had het weer terug, mijn Friese vuur. Ik dacht aan haar en wist dat ik deze baan moest krijgen. Ik voelde dat het een keerpunt was. Al mijn energie kwam nu samen. Het was 15.00 uur. Trillend belde ik naar Gent en Linda schakelde mij door. De minister zelve. De bulldozer was los, De Clercq kwam zelf nauwelijks aan het woord. Ik vocht als een leeuw, elk woord moest raak zijn.

Ik gaf me volledig, alles kwam eruit. Dat ik alles zou geven. Dat ik me te pletter zou werken.

Dat hij niet naar haar moest luisteren, maar naar die anderen. Dat... toen ik was uitgeraasd, was het even stil aan de andere kant van de lijn. Dit had de drievoudig vicepremier nog niet eerder meegemaakt. Zo brutaal. Hij zei dat hij ook door die anderen was gebeld. Dat hij mijn toewijding waardeerde maar toch nog langer moest nadenken. Maandag zou ik gebeld worden. Nog een fijn weekend. Ik was gesloopt.

Het werd allesbehalve een fijn weekend. Ik ging heel diep. Slapeloos, onzeker. Was ik te ver gegaan? Had ik alles verpest? Nog meer drank, koffie, sigaretten, onophoudelijk turend naar de telefoon. Het was het langste weekend uit mijn leven, de klok leek stil te staan. Vraag niet hoe, maar uiteindelijk werd het maandag. De allesbeslissende maandag. Opeens ging het snel. De telefoon. Linda. Ze had goed nieuws. Ik was het geworden en kon volgende week beginnen. Ik droomde. Hallelujah! De lobby van mijn leven. Oh ja, zei Linda nog, de minister had het wel geapprecieerd, die Hollandse bulldozer. Ze lachte. Ik belde iedereen: mijn ouders, vrienden, de halve wereld. Het werd een soort Griekse bruiloft, we vierden drie dagen en nachten feest!

Het was volbracht. Dat gevoel van gerechtigheid en revanche was heel sterk. Een waardevolle les, die later vaker nog van van pas is gekomen: Soms hebben brutalen de hele wereld.

2.6

Gentse Griesmeel

In de pocket dus, mijn droombaan. Maar er waren nog wel een paar horden te nemen. Het feest was voorbij, nu begon het serieuze leven. Want een wereldbaan krijgen is een. Haar behouden is twee. Als Hollander ‘met een verleden’ zou er extra op mij gelet worden. Ik moest gaan leveren, dag in dag uit. Want De Clercq stond niet bepaald bekend om zijn coulance. Hij was zelf workaholic en vroeg zijn medewerkers eveneens tot het uiterste te gaan. Er werd gefluisterd dat zijn vrouw voor bijna alles bepalend was. Ook voor de levensduur van zijn assistenten. Als zij jou niet mocht, Madame Fazzi, een van de bekendste en duurste topadvocaten ter lande, kon je het schudden. Nog voor ik begon, werd Madame mijn eerste horde: ik moest op audiëntie in Gent. Net zoals al mijn voorgangers.

Bloednerveus was ik. Een souper in de residentie De Clercq-Fazzi. Ik had geen pak noch zwarte schoenen. Geen auto want het geld was op. Een tussenstop in Drachten dus. Naar pa. Geld geleend en zijn Golfje. Van een vriend kon ik een combinatie lenen, schoenen werden gekocht. Nu nog een kado voor Madame. Dat wist ik nog: als je genood was moest je iets meebrengen. Verder had ik geen benul van etiquette enzo. ‘Iets typisch Hollands,’ zei mijn moeder, ‘dat vinden Belgen leuk.’ Uiteindelijk slaagde ik in de plaatselijke Jamin. Haagse hopjes in een nep Delftsblauwe mok. Zelfs Japanse toeristen kopen dit niet, maar goed, het ging om de geste. En oh ja, mijn carrière stond op het spel.

Ik plaste bijna in m’n geleende pantalon. Hevig transpirerend op weg naar Gent in het pre-gps tijdperk, met kreukelkaart dus. Waar was toch die snertstraat en waarom liep er in deze villawijk niemand buiten om de weg aan te vragen? De huizen werden steeds groter en de tijd steeds korter. Ik was al zeiknat onder mijn oksels. Nog vijf minuten en ik zag weer een eenrichtingsbordje, nondedju! Eindelijk, om exact 20.00 uur reed ik de Cyrille Buyssestraat in, nu nog het goede huis zien te vinden. Nou ja, zeg maar kasteel. Nergens een nummer te zien. Wel een man met een hond. ‘Ah, u moet bij de minister zijn, dat is aan de overkant. Wilt u misschien een zakdoekje?’ Na geparkeerd te hebben strompelde ik om vijf over acht over de oprijlaan en had de tennisbaan al in het vizier. Shit! De hopjes vergeten. Terug naar de auto, nog meer transpiratie, eindelijk was daar de deur.

Diep ademhalen, mouw over het voorhoofd en tekstje nog eens oefenen in mijn hoofd. Ik belde aan.

Het voelde als minuten, maar eindelijk, zij deed open! Veel te snel ratelde ik m’n regels op: ‘Aangenaam u te ontmoeten, mevrouw en veel dank voor uw uitnodiging. Ik heb een kleinigheidje meegebracht, niks bijzonders, maar wel typisch Hollands. Trouwens, wat woont u hier prachtig.’ Ze wilde iets zeggen en ik drukte haar onhandig de bebekerde hopjes in handen. ‘Dank u,’ sprak mevrouw met een klein lachje. ‘Ik ben de huishoudster, maar ik zal uw presentje overbrengen aan Madame. Volgt u maar naar de salon.’ Ik ging door de grond. Tsja, dat hadden wij niet in Friesland. Huishoudsters bedoel ik. Salons trouwens ook niet.

Mijn voorganger en aanstaande collega waren er al. Dat stelde gerust, die kende ik al. Glaasje water en de bloeddruk zakte wat. Toch voelde ik de druk. Dit mocht niet mislukken. Madame kwam binnen, ik ging staan en werd voorgesteld. ‘Wablief, Whiske?’ Zo is ze mij al die jaren blijven noemen, Whiske. M’n nieuwe baas kwam binnen.

Iedereen stond op, we salueerden bijna. Als raspoliticus voelde De Clercq de spanning haarfijn aan en brak het ijs met een paar grapjes. Bonhomie, iedereen lachte. Iets te hard, maar ’t luchtte op. Koetjes en kalfjes, veel over Belgische politiek. ‘We gaan naar de eetkamer,’ zei mevrouw.

Nog meer personeel, kristal, servetten. Hoe moest dat ook alweer? Ik keek naar mijn nieuwe collega en kopieerde haar gedrag. Gentse Waterzooi, best lekker. Goede wijn die ik te snel dronk. Keken ze nu allemaal naar mij? De wijn hielp, ik kwam op gang. Vertelde over Friesland. Er werd gerefereerd aan mijn ‘speech voor de baas’ in Belgrado (zie 2.2). Hij lachte, ik glom. ‘Lust u een dessert, Whiske?’ vroeg Madame. ‘Graag mevrouw, wij Friezen zijn goede eters.’ Iedereen bulderde. Toen zag ik het bord. Griesmeel. Jeugdtrauma’s! Ik lust bijna alles, maar van een ding ga ik over m’n nek: van griesmeel. Getverdemme. Voor wereldbaan en vaderland, nu even doorzetten. Bijna kokhalzend at ik alles op. Niets laten merken. ‘Het is heerlijk mevrouw!’ Toen ging het faliekant mis, maar ik leerde een (etiquette)les voor het leven. Ik voelde me als een wielrenner die op de Mont Ventoux is aangekomen. Mijn bord was leeg. Thuis mocht je dan van tafel en ik wilde op dat moment niets liever. Mevrouw zag het echter en ontbood de ober. ‘Schept u Whiske nog eens op! Hij lust het zo graag, een echte Fries.’ Iedereen lachte weer, behalve ik. Ik kon wel overgeven, nog een bord. Roetsj, het ravijn in. Ik wilde die baan heel graag, maar dit was wel een hele hoge prijs.

We gingen naar de salon om daar koffie te gebruiken met iets zoetigs. Zelf was ik eerder toe aan een dubbele whisky en een maagoperatie, maar ik herpakte mij. Iets slims zeggen en vooral geen fouten maken, dat was nu geboden. Over de lichtblauwe sofa kotsen was daarentegen niet handig. Weer ging veel over wie er die dag in de Belgische kranten had gestaan. Klote, ik had mij veel beter moeten voorbereiden. Ik keuvelde beleefd mee. Tong tussen de tanden, want ik wilde dit gesprek niet domineren. Zelfkennis kan soms handig zijn. Nu een grote bek leek me niet verstandig, bovendien vreesde ik dat ik dan ging boeren, met al dat meel in de maag. Toch had ik bedacht dat ik mij toch dringend wat prominenter moest laten horen om niet de indruk te wekken verlegen of onder de indruk te zijn.

Het hoofdstuk Belgische politiek was afgerond en De Clercq zei: ‘Gij zult wel moe zijn.’ Ik dacht, dit is mijn kans. Maar net toen ik luidkeels wilde bewijzen hoe energiek ik nog was, begon mijn maag te borrelen. Bovendien zag ik toen dankzij mijn murw geslagen assertiviteit de blik van mijn collega die wenkte dat we af moesten breken. Ah natuurlijk, toen pas viel mijn frankske. In deze kringen is suggereren dat anderen moe zijn een beleefde manier om gasten de deur uit te werken. Stel je voor dat ik daar via een ontkennende en vooral lange monoloog op had geriposteerd door mijn kennis over Europa te etaleren, want dat was ik eigenlijk van plan. Etiquette.. goddank, gered door de griesmeel!

Ik reed terug over de E40 en was geradbraakt. Dit had veel van mijn energie gevergd en ik was ervan overtuigd dat ik een modderfiguur had geslagen. Mijn gsm rinkelde. Ik zette de Golf van pa aan de kant van de weg en hoorde aan de ander kant van de lijn de nieuwe collega. ‘Ge hebt dat goe gedaan zeg! Fantastisch optreden, Madame was duidelijk gecharmeerd van u!’ Alle spanning kwam nu los. Ik deed net op tijd het raampje open. De griesmeel stroomde eruit, zo op het asfalt. Opgelucht reed ik verder naar Brussel, de hoofdstad van Europa.

2.7a

Chez Richard

Natuurlijk had ik Frans geleerd op het gymnasium. Vier jaar lang zelfs van een stijve mevrouw met grote goudvisogen. Ik heb haar al die jaren niet een keer zien lachen. Maar in de praktijk is alles anders. In Drachten was die praktijk Fries en Nederlands. In die volgorde. Tijdens mijn studietijd in Groningen ging alles in het Engels. Daar ben ik tot op de dag van vandaag nog blij om. Wat was mijn Frans weggezakt toen een professionele terugkeer naar Brussel realiteit werd (zie 2.5). Gelukkig zijn Friezen niet voor een gat te vangen. Snel schreef ik mij in voor een intensieve cursus Frans. In Nice. In de zomervakantie, met leeftijdsgenoten uit heel Europa. Tsja, ik ken nu alle barretjes in Nice en weet hoe je French kisst en mosselen eet, maar mijn Frans...

Daar stond ik opnieuw. Terug in Brussel. Mijn vader reed, we hadden weer een karretje gehuurd. De Rollebeekstraat was een gepredestineerde droom die werkelijkheid werd. Als veertienjarig jochie had ik met mijn broer door ditzelfde Anton Pieck-achtige straatje gelopen tijdens een weekendje Brussel. Toen scheen ik gezegd te hebben: ‘Hier wil ik later wonen.’ Elf jaar later was het dan zover. Op de chique Zavel nog wel. Met mijn droombaan op zak één hoog boven een lingeriewinkel. Uitgeladen reed mijn vader terug naar Friesland. Ik stond er weer alleen voor in een Franstalige stad. Het feest kon beginnen. En een feest dat werd het.

Al snel ontmoette ik Frank, een flamboyante landgenoot. Hij woonde om de hoek, in de Rue Lebeau. Frank reed in een geile BMW-cabrio en handelde in Belgische sekslijnen. Dat was toen nog een gouden handel. Duizenden mannen kwamen klaar op de hitsige stemmen van meisjes die bij hem dagelijks fantasievol verse cassettebandjes inspraken. Ik kwam er wel eens binnen en was verbaasd hoe lelijk zijn callgirls waren. Gelukkig was er geen beeld bij, anders had hij geen droog brood verdiend.

Boven zijn callcenter, weer een straat verder, was een appartement, verhuurd aan ene dr. Edwin de Roy van Zuijdewijn. Inderdaad, dé Edwin. Frank kende iedereen en organiseerde wilde feesten bij hem thuis. Aan het einde van zo’n avond kon je met enige pech nog net naar huis kruipen. De meesten bleven gewoon uitgeteld liggen of kropen ergens anders in. Daar waren de meisjes een stuk knapper trouwens, net als de jongens.

Hij introduceerde mij in Brussel. Zijn stamkroeg was Chez Richard, schuin tegenover mijn appartement. ‘Dit is dé kroeg,’ zei hij. ‘Dit wordt jouw kroeg, ik zorg dat je je hier thuisvoelt.’ Op een vrijdagavond na het werk zat ‘de Chez’ stampvol. ‘Allemaal stamgasten,’ zei Frank en ik hoorde enkel Frans om me heen.

Bonsoir Frank, salut Hugues. De barman zoende zijn Nederlandse top-clientèle vol overgave op de wang. Naast het Frans moest ik ook wennen aan de zoenende mannen. En ik was bepaald toch wel iets gewend op dit terrein... Frank stelde me voor en zei: ‘Hugues, je te presente Wytze, un compatriote qui vient de démenager dans notre quartier, juste en face.’ De barman gaf ook mij een zoen. Jakkes.

‘Bienvenu Whitsky,’ sprak de garçon, ‘bienvenu Chez Richard!;’. Direct verontschuldigde ik me voor mijn Frans, maar dat wuifde Hugues direct weg. In gebrekkig maar charmant Nederlands zei hij: ‘Une vrind de Frank ist une vrind van allemaal en ge zult leren. Het meest important is dat ge u chez soi voelt en da ge de clientele goe connaisseert.’

Hugues ging me voorstellen aan zijn stamgasten. Ik werd een van hen. Dit was een doorbraak, een soort warm bad in een nieuwe woonkamer. Ik vroeg hem in mijn steenkolenfrans wat ik moest zeggen. Hij zei: ‘Gewoon, aangenaam met u kennis te maken.’ Zeg maar: ‘Bonsoir, je m’appelle Wytze; comment tu avales?’ Dat klonk sympathiek. Aangenaam, ik ben Wytze, hoe maakt u het? Het patroon was steeds hetzelfde, Hugues stelde me voor, ik gaf een zoen en ratelde m’n net nieuw geleerde zinnetje op. ‘Je m’appelle Wytze, comment tu avales?’

De reacties waren overweldigend. Sterker nog, de hele kroeg lag plat! Men lag zowat onder de bar, wat was er aan de hand? Ik vroeg het aan Frank, die me lachend uitlegde dat avaler doorslikken betekent. Ik had mijn vuurdoop gehad. Om het positief te benaderen: iedereen wist in een klap wie ik was. Soms nu nog, zestien jaar later, als ik er wel eens een biertje drink, hoor ik plotseling lachend: ‘Ça va mon ami, tu avales?’

Maar, het hogere doel was bereikt, Whitsky had zijn Brusselse stamkroeg.

2.7b

Doctor Edwin

Hij woonde dus in een studiootje boven de sexlijnenwinkel van Frank. Drie hoog, een achter in de Strostraat onderaan de Zavel. We waren bijna buren. Ik weet nog dat ik onder de indruk was van zijn achternaam en bijpassend plaatje naast zijn deurbel: Dr. Edwin de Roy van Zuydewijn. In die tijd was het in de Europese hoofdstad een komen en gaan van Oranjes en andere notabele namen. En trouwens ook van bijbehorende ‘groupies’. Als Friese boerenlul met slechts één achternaam vond ik dat best spannend, zoals bleek uit mijn eerste ontmoeting met prins Constantijn (zie 8.1) en wijlen Prins Friso (zie 7.6), die trouwens de nuchterheid zelve waren. Dat kon je van doctor Edwin niet bepaald zeggen. Ik dacht eerst dat hij vooraanstaand deel uitmaakte van die vaderlandse noblesse. Later leek hij juist eerder bij de ‘groupies’ te horen. In elk geval was De Roy van Zuydewijn een tamelijk afwijkende persoonlijkheid. Saai was het in die tijd in ieder geval niet in Brussel.

Na de hele affaire met prinses Margarita werd ik op een avond gebeld door een Telegraafjournalist. Of hij mij een paar vragen mocht stellen over de Brusselse tijd van De Roy van Zuydewijn. Ik vertelde hem off the record over enkele van onze avonturen, die mij best boeiend leken, zeker voor De Telegraaf. De man was echter uitsluitend in twee (andere) zaken geïnteresseerd en luisterde daardoor maar half. Zijn vragen waren daarentegen zeer to the point. Ten eerste of ik kon bevestigen dat De Roy regelmatig ging fitnessen. Ik wist dat dit zo was en bevestigde het. Indien nodig kon ik de naam van de sportschool ook nog reproduceren. Daar kon ik aan toevoegen dat Elio Di Rupo, destijds al veel in het nieuws en thans premier van België, daar volgens mijn bronnen ook ging trainen. Met enig voorbehoud uiteraard, want als nietsporter had ik dit niet met eigen ogen waargenomen. Nu had ik wel degelijk de volledige aandacht van de journalist. De tweede vraag overdonderde mij zo mogelijk nog meer. Had ik enige indicatie dat de beste man homoseksueel was? De Roy, welteverstaan. Ik moest even slikken en zag de scène voor mij waarin Edwin zijn toenmalige Italiaanse vriendin uitschold, en plein public. Dat was onbeschoft en vrouwonvriendelijk, zeker, maar voor herenliefde had ik geen enkele concrete aanwijzing. Nu zit mijn gay-dar er wel vaker naast, maar Edwin homo, nee dat dacht ik niet. En indien wel, wat dan nog? Op dit punt ben ik redelijk ruimdenkend. De journalist bedankte mij en liet mij in overpeinzing achter. Ik heb er later nooit meer iets van gehoord.

Wat wel in mij opkwam waren de woorden extreem en explosief. Edwin had een vrij manische persoonlijkheid. Destructief in een net jasje ofzo. Hij leek mij een typisch geval van een ongebalanceerde persoon. Maar ja, ik ben natuurlijk geen psychiater. Ik was toen wel ‘nuttig’ voor hem want ik was inmiddels voorzitter van de Nederlandse borrelclub en ik werkte in het parlement. Hij nam mij bij vlagen dus serieus. Maar het ging uiteindelijk altijd om de ‘Doctor Edwin Vooruit bv’ en daarin waren wij allen instrumenteel. Tot aan het Hof toe, zou je achteraf kunnen stellen. Verbaasd ben ik dan ook helemaal niet van wat er in de media tot mij doordrong. Zonder nogmaals de feiten et cetera te kennen en ook met begrip voor zijn vechtlust en gevoel gepiepeld te worden. Ik weet wat het is om quasi machteloos tegenover de staat te staan en dan mag je best een beetje doorslaan. Het verschil is dat hij daarvoor ook al regelmatig doorsloeg, en meestal zomaar uit het niets. Dat was best een beetje eng.

Edwin had nooit geld bij zich. Als hij al geld had, heeft hij dat in zijn Brusselse periode nooit echt laten blijken. Dat weerhield hem er echter niet van om continu uit te gaan. De eerste keer dat zoiets gebeurt is er lichte gêne, maar de vierde keer dat ik zijn drankrekening moest betalen was het echt over. Weer aan het eind van een overigens altijd zeer gezellige avond in diezelfde buurtkroeg Chez Richard. ‘Oh sorry Wytze, ik ben m’n portemonnee vergeten.’ Het werd echt vervelend. Ik was misschien nog teveel impressed door zijn mooie naam en netwerk en dat wist hij. ‘De volgende keer is voor mij!’ Of: ‘Ik betaal je morgen zeker terug, je vertrouwt me toch wel?’ Nee, na een tijdje niet meer. Maar dat kwam niet enkel door die vele drankjes die ik voor hem heb afgerekend. Er waren meer redenen tot wantrouwen.

Hij kon ontzettend kwaad worden. Uit het niets helemaal over de rooie gaan. Vooral als hij voelde dat hij niet serieus werd genomen. Niet werd geëerd als een man van zijn stand. En dan heb je aan deze koppige Fries een kwaaie, bij misplaatste arrogantie haak ik subiet af. Je vriendin in het bijzijn van je vrienden verrot schelden omdat ze een kwartier te laat is op een borrelafspraak, ook dat was er een sterk staaltje van. Bovendien ken ik geen Italiaanse vrouwen die stipt op tijd zijn. Maar dan voelde hij zich blijkbaar voor lul gezet en ging de beerput open. Met zo een opvoeding zo ongemanierd, dat rijmde niet. Wat ook niet rijmde waren de verhalen. Niet alleen over de drankrekening, maar over zijn CV en professionele bezigheden.

Hij had geen gsm, dat vond hij een promovendus onwaardig. Op een bepaald moment moest ik hem dringend spreken. Vraag me niet meer waar het over ging, wellicht over bepaalde betalingsachterstanden waarover ik informeerde bij een vermeende werkgever.

Want hij ging doorgaans creatief om met de waarheid, een expressieve man met een fantasievolle geest.

Hij mocht incognito opereren voor zijn baas en had dus voldoende tijd om te fitnessen. Daar had De Telegraaf een goede neus voor. Het was de tijd van Laurentien en Mabel. Van Constantijn en net voordat Maxima de stad kwam versterken. Brussel werkte als een magneet voor royalty, voor de gelukkigen en de gelukszoekers. Het waren royale tijden, mede voor mijn kroegfactuur. Toch had ik het voor geen goud willen missen, het had iets meeslepend decadents. Ik begrijp via de pers dat de soap rond De Roy in Nederland nu nog altijd speelt. Je kunt het bijna uittekenen. Ik mocht destijds een beetje meegenieten van dit theater, maar wist al snel wat er achter die mooie naam en bijbehorend naambordje schuilde. Veel show en weinig wol. Ongeluk en eenzaamheid. Brussel past daar vaak goed bij. Incognito jezelf niet zijn. Maar ik ben natuurlijk geen psycholoog noch royaltywatcher. Toch vreemd, die vragen van De Telegraaf... Ik heb het nooit helemaal begrepen. Wel wil ik dit jaar vaker naar de sportschool. Dat wordt echt de hoogste tijd.

2.8

Buitenwipper

Het Frans was een horde, maar het Vlaams was dat ook. Dan heb ik het niet eens zozeer over taal, maar meer in het algemeen over de integratie in een ander land. België is vlakbij, maar voelde vaak toch heel ver weg. Bij diverse avonturen speelde het liedje van Het Goede Doel in mijn hoofd: Ik heb getwijfeld over België.

Die heimwee maakte langzaam plaats voor bevrijding. Ik begon me thuis te voelen bij de zuiderburen. Stef Bos nam het over en uit zijn mooiste lied klonk het: ‘Ik kom uit een land van schreeuwers, maar ik heb geleerd hier om stil te zijn, ik wil alleen maar hier leven.’ Het lied heet De liefde hier gevonden. Dat gold voor mij met enige regelmaat in die tijd.

Mijn eerste liefde was een notariszoon. Walter uit Aarschot. Goed tegen de heimwee, hij zorgde voor een ‘plezante’ cultuurshock. Want Walter was een gourmand. Hij reed op een motor en met hem was het alle dagen feest. Nou zijn de meeste Belgen verzot op lekker eten, maar ik was toen nog niet veel gewend. Ja, in Drachten gingen we een keer per jaar naar de Chinees of in de latere jaren werd wel eens een pizza besteld, maar voor de rest was het prakken en stampen geblazen. Steeds thuis, rond een uur of halfzes. Boerenpot.

Walter heeft me leren eten. En dat was bij lange na geen kwestie van geld of luxe. Wel van traditie en smaak, het eten waarderen, kritisch genieten, kortom iets dat in Friesland niet altijd standaard in de bagage zit. ‘Waar hebt ge vandaag goesting in?’ Eén van de mooiste Vlaamse woorden, goesting. Walter had vaak goesting. Zei ik spaghetti, dan dacht ik thuis of om de hoek een bolognaise te gaan eten. Beiden waren geen optie voor Walter. De beste spaghetti at je op de Heysel, dus wij voor een pasta van zeven euro op de motor naar een buitenwijk. Compromissen waren niet toegestaan. Mosseltijd? Hop, helm op en naar Koekelberg. Daar, aan de voet van de Basiliek, offreerde Brussel haar beste schaal- en schelpdieren.

Een enkele keer mocht ik het restaurant kiezen. Maar per definitie werd Walter dan onwel. Hoe kon ik zo’n slecht etablissement voorstellen? Dagen maagpijn! Hollanders waren culinaire barbaren en ik ja, ik was een DiepFries avant la lettre die veel opvoeding benodigde, daar wilde Walter wel in voorzien. Walter was overigens vaste klant in Le CanCan. Later bleek dat hij daar ook de hele menukaart had ‘afgewerkt’.

Hij kwam wel eens in mijn zolderkamertje maar hield dat nooit lang vol. Walter was gewend aan grote villa’s met lange oprijlanen en weelderige tuinen. Toch had ie voor mij gekozen. Althans dat dacht ik. Soms gingen we op de Ducati naar zijn ouderlijk huis. Rozentuinen, zwembaden en gouden kranen. Maar bovenal doodongelukkige mensen. Dat is ook een rode draad: geld en geluk in onevenredige balans. Maar niet getreurd, Walter woonde ook boven de notarispraktijk. Daar bedreven we meestal de liefde. Met op stip qua ligging z’n vaders bureau of de piano. Ik dacht wel eens dat Walter zo wraak nam; later bleek dat zijn wrok tegen pa wel erg diep zat, zo vaak moest Walter wraak nemen. With or without me.

Met mijn Nederlandse vrienden ging ik wel eens stappen in het Vlaamse land. De disco in die tijd was Carré in Willebroek. Ik herinner mij nog de Mister Belgiumverkiezingen, toen men dacht dat ik de baas van een modellenbureau was. Over lobbyen gesproken, ik eenmalig en zij regelmatig, zeg maar. Soms is het leuk om belobbied te worden. Eén van de Vlamingen, een klerenkast met lang blond haar, vroeg mij backstage naar mijn visitekaartje. Ik vroeg hem ook naar het zijne maar hij had er geen. ‘Wat is jouw beroep?’ vroeg ik de blonde Adonis. ‘Ik ben buitenwipper, mijnheer.’ Voordat ik doorhad dat ik zojuist het mooiste Vlaamse woord aller tijden uit de mond van een van de mooiste jongens had gehoord was mijn reactie: ‘Dat lijkt me nogal koud.’ De beste jongeman was portier te Sint-Jezus-Eik.

Binnen of buiten, het maakte Walter niet veel uit. Hij was meer een multiwipper. Ook met hem maakte ik veel taalkundige avonturen mee. De eerste keer dat we boven de notarispraktijk op zijn veel te grote met Ralph Lauren beklede bed verliefd op elkaar lagen, gans in het begin, fluisterde hij in mijn oor: ‘Ik heb goesting om met u te poepen.’ Ik schrok een beetje, want ik was en ben geen fan van extremiteiten tussen de lakens; eigenlijk ben ik heel klassiek op dat gebied.

Bovendien, voor een eerste keer. ‘Dat lijkt me niet zo geschikt, Walter,’ antwoordde ik, ‘en al helemaal niet in bed.’ Verbaasd keek hij mij aan en zei nieuwsgierig: ‘Ah bon, wij doen dat meestal in bed, maar als ge dat afkeurt, waar poepen Hollanders dan doorgaans?’

‘Op de wc,’ zei ik. ‘Dat is veel hygiënischer. Bovendien doen wij Hollanders dat doorgaans alleen en eerlijk gezegd, ik vind het erg afstotelijk om over poepen te praten. Kunnen we niet vrijen of een wipje maken?’ Dat begreep Walter dan weer niet. Gelukkig leidde deze taalbarrière niet tot ongelukjes in bed noch tot wilde standjes op het toilet.

Het was een eerste les in een lange inburgeringscursus Vlaams. Dit omvatte in ieder geval goed eten, inclusief patatten, pintjes drinken, en dus ook de taal. Uiteindelijk heb ik hem buitengewipt, maar ik heb nog elke dag profijt van wat ik van den Walter uit Aarschot heb geleerd, op vele fronten. Bovendien voelde ik me zo nog sneller thuis in België. Mercikes!

2.9

Don-Vergetelijk

Laast kwam ik hem weer tegen. In Scheveningen in de strandtent waar de VVD haar historische overwinning vierde. Nauwelijks veranderd, de ondeugende humor droop er nog vanaf. Destijds was hij een fenomeen in het Europees parlement. Toen ik er mijn eerste baantje had (zie 2.4) hield hij vier deuren verder kantoor. Het was nog in het oude Montoyergebouw aan de Belliardstraat. Florus Wijsenbeek. Briljant, prettig gestoord en altijd dwars. Een kort lontje, maar deep down een hele lieve man. Britse humor. Als je hem vroeg naar zijn avonturen met zijn oude baas Cornelis Berkhouwer, dan stak hij zijn pijp aan en was je voor lange tijd vertrokken. En zeer respectvol over mijn latere baas, De Willy. Zo noemde hij mijnheer De Clercq steevast, De Willy.

Dat korte lontje, op een zekere kwade ochtend haperde zijn computer. Florus had een belangrijk document nodig en kreeg dat niet geopend noch geprint. Woest belde hij de IT-man van het liberale fractiesecretariaat. Een Brit zo meen ik mij te herinneren. Die huppelde onbedacht en nietsvermoedend enkele minuten later bij Florus naar binnen en begon aan de computerklus. Het ging Florus veel te langzaam en overal op onze gang was te horen hoe Florus de man schreeuwend tot spoed sommeerde. Ik denk dat de IT-specialist daardoor dichtsloeg. Blijkbaar rapporteerde hij na enige tijd in stotterend Engels aan Florus dat het stuk in kwestie nu helemaal van de pc verdwenen was. Juist op dat moment liep ik langs en zag hoe Florus de brave Brit met zijn attachékoffer zijn kantoor uitsloeg. Hels. Later is hij hiervoor officieel berispt door partijgenoot en toenmalig fractievoorzitter Gijs de Vries. Daar zullen later wel een paar flessen whisky overheen zijn gevloeid. Want zijn woede duurde nooit lang.

Hij had een fiets. Een soort Hollandse vouwfiets. Daarop reed hij naar zijn werk. Steevast met de vlam in de pijp. Toen het parlement naar de overkant van de straat verhuisde, moest Florus mee. Maar de afstanden waren langer geworden, het gebouw was megalomaan. En daar hield Florus niet van. Van megalomaan. Aldus besloot hij zijn fiets ook intraparlementair te gebruiken. Florus fietste door de gangen van het prestigieuze parlementsgebouw van vergaderzaal naar kantoor. Pijp in de mond, dossiertjes op de bagagedrager. Koddig om te zien. Een Hollandse Don Quichot die de Franstalige bureaucratie in de wielen wilde rijden.

Want het mocht natuurlijk niet. Je kreeg bijna zin om hem aan te moedigen als hij langsfietste. Zoals op de Alpe d’Huez tijdens een zware Alpenrit.

Over de nieuwe kantoren van de volksvertegenwoordigers was in die tijd veel te doen. Die hadden namelijk een douche en de media schreven over gouden kranen. In werkelijkheid waren de kantoortjes claustrofobisch klein en ingericht door een Ikea-debiel. Natuurlijk leidde dit bij Florus weer tot contramine. Hij doopte zijn douche om tot fietsenstalling en nodigde prompt de voltallige internationale pers uit, die gretig beeldverslag deed van de vouwfiets in zijn douche. Geen gouden kraan te zien, eerder een Hollands stilleven. Weer dwars. Totdat de quaestoren per decreet het lid Wijsenbeek verboden om zich in Het Huis nog langer per vélo te verplaatsen. Maar wat hebben we gelachen en stiekem meegetrapt.

Een paar jaar later was ik assistent van De Willy. Gijs de Vries was inmiddels staatssecretaris geworden in Den Haag. De liberale fractie werd geleid door de Ier Pat Cox, die het later nog tot parlementsvoorzitter heeft gebracht. Florus zat er nog. Het was tijdens de maandelijkse fractievergadering. Cox zat voor, wij assistenten achterin. Tegen het eind van de agenda ging het over de ziekte van Alzheimer en de bestrijding ervan. Diverse parlementsleden onderstreepten de ernst van de ziekte en het belang om hier meer geld voor uit te trekken. Een wat correcte, voorspelbare discussie. Wie kon hierop tegen zijn? Florus hield al een tijdje zijn hand omhoog. Hij kreeg van Cox als laatste het woord. Hij ging staan, zette zijn microfoon recht, en schraapte zijn keel. Hij zei niks. De voorzitter herhaalde: ‘Mr. Wijsenbeek, you have the floor.’ Florus bleef stil. Seconden die voelden als minuten. Eindelijk, na een lange stilte, zei Florus: ‘Voorzitter, sorry, ik ben mijn vraag vergeten.’ Doodstil. Hij ging weer zitten. Her en der wat gekuch en gegrinnik in de zaal. Ik zat op de laatste rij en lag onder de bank van het lachen. Ik hield wel van Florus. Authentiek. Die maken ze niet meer: een Hollandse Don Quichot met pijp en Gazelle.

2.10

De aanhouder wint

Het was een moeilijke tijd, niet alleen een overgang van het ene naar het andere land maar ook een overgang van platteland naar grote stad. Van student naar werkende. Van Nederlands naar Frans, Vlaams en Engels. Van regionaal naar internationaal. Van boerenzoon naar parlementair attaché. Van thuis naar nog niet thuis. Kortom, veel overgangen in een korte tijd. Toch wist ik dat ik het wilde.

Terugkijkend heeft deze tijd me voor een aanzienlijk deel gehard en gevormd en heb ik er veel van geleerd. Ik leerde zelfstandig te leven, ver van ouderlijke bescherming. Mij staande te houden in een onbekende en vreemde omgeving. Zowel met soepelheid als met pragmatisme maar met behoud van Hollandse degelijkheid en betweterigheid. Ik zeg nu vaak dat die combinatie mij tot een goede lobbyist maakt.

De heimwee was soms hevig en de pijn soms groot. De indrukken intens: van de eenzaamheid op de Steenkoolkade tot de afwijzing in mijn eerste baan en van mijn eerste Belgische vriendje tot het vertrouwen in mij gesteld door een hele Grote Meneer. Daarom was het een indrukwekkende en vormende periode. Ik wilde regelmatig terug en toch ook weer niet. Want ik wilde dit kunstje leren (en) kennen. De les die ik eruit trek, en die een rode draad is in volgende hoofdstukken van dit boek en mijn leven, is een drievoudige.

In de eerste plaats krijg je niks cadeau, er zijn geen free lunches. Bij elke vooruitgang, elk succes, hoort evenzeer tegenslag, deceptie, op je bakkes gaan. Als je dit maar erg genoeg vindt, haal je er de kracht uit om het negatieve om te zetten in iets positiefs.

Ten tweede betalen zelfvertrouwen en zelfrespect zich uiteindelijk altijd uit. Als jij niet in jezelf gelooft, zal een ander dat zeker niet doen en jij bent de enige lobbyist van je eigen leven. Je moet voor jezelf opkomen door te presteren en dit te incasseren.

Tot slot, de aanhouder wint. Samen met het positivisme, zelfvertrouwen, kennis van eigen kunnen en lobbyvaardigheden, zijn wilskracht en doorzettingsvermogen doorslaggevend om te slagen in waar je goed in bent en ook in gelooft. Dat zit deels in je DNA, deels kun je dit leren. Dan kom je sterker uit elke moeilijke situatie: reculer pour mieux sauter.

3

Willy De Clercq: De Leermeester

Dit hoofdstuk heet met reden ‘De Leermeester’. Het belangrijkste wat Willy De Clercq mij leerde was pr, public relations. En zeldzaam politiek Fingerspitzengefühl. Maar dan wel authentiek, nooit geacteerd. Een politicus die zijn omgeving kon inspireren en motiveren via de gave van het woord en met wie men zich gemakkelijk identificeerde.

Willy had twee bijzondere kwaliteiten, die ik in die mate nooit bij andere politici heb kunnen bespeuren. Hij was een onnavolgbaar orator, waarvan in dit hoofdstuk een aantal voorbeelden staan. Zijn politieke zoon Guy Verhofstadt verwees er magistraal naar in zijn speech tijdens de staatscrematie (zie 3.10). De Clercq verhief eloquentia tot kunst. Als hij sprak kon hij al zijn emoties kwijt. Echt en oprecht. Dan steeg hij boven zichzelf uit.

Zo behoedde Willy in 2004 tijdens het Vld-congres via een historische ‘tussenkomst’ (zoals de Vlamingen zeggen) zijn partij voor een schisma en de oppositiebankjes. Toen hij in 2011 overleed werd die oratorische explosie, zijn laatste in het openbaar, de hele dag op alle tv-zenders herhaald. Ik zag en luisterde, met tranen in mijn ogen.

Zijn tweede gave betrof de media. Als geen ander voelde hij de pers aan, en voedde die navenant. De Clercq begreep hoe belangrijk een goede pr was. Niet enkel als doel op zich, maar met name om zo de bevolking en de kiezer te bereiken. Van levensbelang voor een politicus en indrukwekkend om dit te mogen leren en ervaren.

Als lobbyist zijn al deze kwaliteiten ook van grote waarde en ik moet zeggen dat ik zijn nuttige lessen tot op de dag van vandaag ter harte neem. Uiteindelijk moet je denk ik, als politicus of als lobbyist, van mensen houden. En met mensen kunnen communiceren. Direct één-op-één, via het geschreven of het gesproken woord. Oprecht en gemeend. Ik heb het geleerd van een hele Grote Mijnheer, wijlen mijn leermeester, Willy De Clercq.

3.1

Tot uw dienst

Wat was ik trots. Politiek assistent van minister van Staat Willy De Clercq. Ik mocht mijn parlementaire pasje ophalen bij de afdeling Accreditatie. Hiermee gingen bijna alle deuren voor mij open. In het Europees parlement bedoel ik. Overigens ook daarbuiten, maar daarover later meer. Visitekaartjes werden gedrukt en als een pauw liep ik door het gebouw. Bovendien was mijn baas voorzitter van de commissie Buitenlandse Handel. Dat betekende onder meer een extra groot kantoor, inclusief een apart kantoor voor de twee medewerkers. Als iedereen equal was, dan was ik toch een tikkeltje belangrijker. Een boost voor m’n eerder zo gebutste zelfvertrouwen. Mijn wraak zou nog zoeter worden.

De minister was gewend aan grote kabinetten; maar wij waren maar met twee en vooral ik werkte me dus te pletter. Dat kostte me geen enkele moeite, wel was ik vaak verbaasd over de inhoud van dat werk. Wetgeving. Co-decisie. Europa verbeteren, Daar had ik voor gestudeerd, daar verheugde ik me op. Als er iemand was om het vak bij te leren, was het wel de voorzitter van de parlementaire commissie Buitenlandse handel. Op mijn eerste werkdag trof ik inderdaad zoals gehoopt een enorme stapel dossiers aan. Ik popelde om mijn kennis ten dienste te stellen van de EU. Het bleken echter geenszins parlementaire zaken te zijn. Het waren brieven, e-mails en rapporten van mensen die iets van mijn baas wilden. Steeds met dezelfde teneur: wij hebben zoals gewoonlijk op u gestemd en daarom permitteren wij ons u te vragen om, enzovoort. Kiezers. Die waren heilig.

Later leerde ik dat dit in Vlaanderen ‘dienstbetoon’ heet. Boven de rivieren zou misschien het woord corruptie worden gebruikt. Aan de andere kant bestond er geen kloof met de kiezer, zoals in Nederland vaak het geval is. Het was directe democratie en de constituency stond centraal. Dat was Gent en de rest van Vlaanderen. Public relations en public services die die constituency continu masseerden waren feitelijk mijn hoofdtaak. Mijn baas was de beste politieke pr-machine die ik ooit heb gekend. Vandaar ook ‘De Leermeester’. Niettemin viel ik als calvinistische jongste bediende regelmatig van mijn stoel.

Die dienstbetoondossiers waren tamelijk onschuldig. Uitzoekwerk, keurig briefje aan Jan of Marie in Dendermonde. We zijn ermee bezig, we zullen u helpen en we houden contact, dat was vaak voldoende. Sommigen gingen echter iets verder. Op een avond werd ik rond 22.30 uur thuis gebeld door een Gentse architect. Eerst mij masseren: ‘Mijnheer de kabinetschef, ik heb veel goeds over u gehoord en we moesten snel eens gaan lunchen.’ Zijn hele familie stemde al generaties lang op mijn baas, dat werd me bijzonder duidelijk gemaakt.

Toen kwam de aap uit de mouw. Hij was zojuist geflitst op de E40 en wilde dat mijn baas ervoor zou zorgen dat deze boete ‘verticaal geklasseerd’ zou worden. Prachtig Vlaams voor prullenbak of doofpot. Daar deed ik dus niet aan mee en de chef ook niet. Zo direct kon de democratie dus nu ook weer niet zijn, hij moet wel erg hard gereden hebben.

Ik kon het niet laten. Het was mijn eerste Straatsburgweek in functie. Ook daar een riant kantoor naast de driedubbele van ‘mijn’ voorzitter (zie 3.7). Mijnheer de Kabinetschef. Nadat ik de beroemde ‘cantine’ had uitgepakt - die foeilelijke ijzeren bak waarin onze documenten en spullen maandelijks werden verhuisd tussen twee steden en die eerder deed denken aan een grafkist dan het gezellige Franse woord deed vermoeden - keek ik op mijn horloge. Ik was met de eerste trein vertrokken en De Clercq kwam die middag per vliegtuig. Ik verzoop in het werk en de baas was al geland. Toch deed ik het. Ik daalde af naar het gewone volk, naar de kleine kantoortjes waar de backbenchers opeengehoopt en onbelangrijk zaten te zijn. Alsof ik was gestuurd door het praesidium om de nietszeggende parlementariërs te inspecteren of er wel gewerkt werd, zo paradeerde ik er rond. Het kantoor van Elly. Ik klopte aan. ‘Binnen!’

Ze was in dat kleine hokje dus letterlijk omringd door cantines, bergen papieren en twee medewerkers. Wat er toen gebeurde verslaat goede seks met een verhouding van 50 op 1. Ze keek me verbaasd aan toen ik haar groette en berichtte over mijn nieuwe betrekking. Haar anti-lobby had duidelijk niet gewerkt en nu zat zij hier in een muffe kelder en ik boven, bij de macht. Ze voelde het. Eindelijk!

Ik keek wat nuffig om me heen en speelde wat met mijn nieuwe blauwe badge. ‘Elly,’ zei ik, ‘ik begrijp niet dat je hier kan werken in zo’n hokje. Ik vraag me of hoe ik het destijds kon opbrengen, nu ik hier sta. Het is zo ontzettend klein. Ik ga snel weer naar boven, want hier word je claustrofobisch. En zet es een raam open, zo benauwd. Nog een fijne dag.’

Nog voordat ze kon antwoorden sloeg ik de deur dicht en dook vlug de lift in. Ik deed een high five met mezelf, riep hard ‘yes!’ en was opeens intens gelukkig.

3.2

We faxen!

Langzamerhand wende ik aan mijn rol als rechterhand van een Grootheid. Soms was ik adviseur, soms woordvoerder, dan weer bodyguard, bulldozer of telefonist. Trots als een pauw bewaakte ik de toegang tot de minister. Hij had zijn presidentiële kantoor in de ‘Caprice des Dieux’, ik zat met een collega in het voorportaal naar het Heilige der Heiligen. Ons eigen kantoor, tussen de commissievoorzitters op een lange, statige gang.

Het tandenknarsen van het plebs in hun eenvoudige, claustrofobische kamertjes met drie op een hoop, was gelukkig nog net te horen. ‘Met het bureau van minister De Clercq, goedemorgen,’ ik zong bijna achter mijn pc en in de telefoon. Soms is geluk ouderwets gewoon.

Ouderwets was het zeker. De baas hechtte aan traditie. Het was sowieso een andere tijd. De fax was nog een belangrijk wapen, e-mail en gsm waren nieuw. Tenminste, voor mijn baas. Wij verschilden vijftig jaar en hij was van dienstbodes en draaischijven. Ik van Outlook en van Nokia. Toch was De Clercq zeer nieuwsgierig en stond als liberaal open voor innovatie.

Dat leverde soms grappige generatiekloofjes op. Ongeduld hadden we gemeen. Als hij iets snel moest hebben, kwam hij achter mij staan, tuurde naar mijn beeldscherm en maande me tot spoed. ‘Ik print uw speech nu af,’ zei ik dan en gaf de printopdracht. ‘Miljaar,’ zei hij een keer gestresst, ‘u heeft het niet geprint, want ik zie de tekst nog op uw scherm staan.’ Een andere keer had een fax grote haast. Snel drukte ik het faxnummer in en flop, de fax ging erdoor. ‘Het is niet verstuurd,’ riep De Clercq boos, ‘want uw papier komt er aan de andere kant weer uit.’ Ook sommige binnenkomende faxen hielden ons trouwens volop bezig.

Vrij snel had ik de hang naar publiciteit van mijn leermeester begrepen. Een verkiezingscampagne begint de dag na de verkiezingen, zei Herman De Croo terecht. Daarom was ik blij dat een oud studievriendje mij belde vanuit Groningen. Ik was nog maar drie weken in dienst van De Willy. ‘Gefeliciteerd met je nieuwe baan, top man! Je baas is beroemd.’ Ik glom aan de telefoon; dit ging nog vaak gebeuren. ‘Hij staat prominent in de Nieuwe Revu. Ik heb hem hier liggen, hij is net uit. Met mooie foto’s. Sympathieke man lijkt me...’

Stralend voelde ik een primeurtje. De Clercq zou zo terugkomen van zijn lunch. Dan kon ik hem in mijn rol van kersvers pr-adviseur als eerste wijzen op het grote effect dat mij een baan geven nu al had: persaandacht in het grote Nederland! ‘Kun je het me als de bliksem faxen,’ vroeg ik aan m’n vriend. Ik gaf hem het faxnummer; hij zou het over een half uurtje doen vanuit de Universiteitsbibliotheek. Lang leve de fax, dacht ik nog.

De post-lunch traditie stond weinig innovatie toe en was bijna militair. De Clercq kwam binnen, met of zonder soep-of sausvlekken op zijn pak (dit was de echte reden voor zijn handelsmerk, de vlinderdas, later gekopieerd door Di Rupo; gewone dassen hing hij altijd in de soep, zoals Madame me eens vertelde), vroeg mij of er iets dringends was, ging naar zijn bureel, deed de deur dicht en ging slapen. Dat was een echte powernap. Tien tot vijftien minuten, dat was voldoende om een 70-jarige toppoliticus door de rest van de dag te slepen. Mijn rol was simpel, na de siësta wilde hij koffie met melk en zwarte chocola. Die moest 100% puur zijn, anders dreigde ontslag. Iedere dag hetzelfde ritueel.

Die dag ging het niet anders. Toen hij mij vroeg of er nog nieuws was kon ik me natuurlijk niet inhouden. ‘U staat groot en breed in een Nederlands tijdschrift, mijnheer. Het artikel wordt mij straks doorgefaxt vanuit de Groningse universiteit,’ zo deelde ik de pr-hongerige minister bijna plechtig mede. ‘Blijkbaar gelardeerd met mooie grote foto’s.’ Nu was hij het die glom. ‘Geef het me straks bij de koffie,’ zei de baas. We verkneukelden ons beiden evenveel op deze media-aandacht in het toch zo grote Holland. Doch uiteraard mocht zelfs deze primeur het dagelijkse ritueel niet verstoren. Deur dicht en zeker vijftien minuten niet storen. De minister moest rusten.

Rusteloos keek ik naar het faxapparaat. Waar bleef die verrekte fax nu? Mijn vriend zou toch wel het goede nummer hebben genoteerd? Of zou hij op weg naar de bibliotheek een kroeg zijn ingedoken? Dan kon ik nog lang wachten. Eindelijk! Het kreng begon te ratelen en perste puffend maar liefst drie pagina’s tekst uit, als een zware bevalling. En er was niks aan gelogen. Grote foto’s van de baas met vlinderdas. Chocoladeletters, een enorm artikel. Wat zou hij trots zijn. Toen zag ik pas welke woorden die koeienletters vormden. De kop luidde: ‘Willy de Clercq: hoeren, hoeren en nog eens hoeren’.

Dit kon niet waar zijn. Gespannen wierp ik een blik op de klok. Over enkele minuten zou het middagdutje voorbij zijn. Haastig las ik het artikel, diagonaal. Het ging over zwart geld, frauduleuze affaires, importbruidjes en sexfuiven. Nondedju! Nog een minuut of twee en dan moest ik leveren. Snel stopte ik de fax in een mapje en legde die onder een stapel andere stukken. Een poging tot archiveren, doen alsof dit nooit gebeurd was. Het zweet stond in mijn handen. En toen zwiepte de deur open. Uitgerust en wel informeerde mijnheer naar de fax. ‘Nog niet binnen,’ mompelde ik. ‘Ik ga eerst een lekker kopje koffie voor u halen met een groot stuk chocolade.’ Ja ja, lobby is mijn hobby.

Ik zette de versnaperingen op zijn bureau, maar hij kwam bij mij staan. Hij lachte vriendelijk en zei ‘dank u’. Ik voelde me net Judas. ‘Al nieuws uit Holland mijn beste?’ Ik keek net te lang naar het blauwe mapje. ‘Zit die fax daarin?’ ‘Ach mijnheer,’ zei ik, ‘het is toch niet zo’n groot stuk. Het zal u waarschijnlijk niet eens interesseren.’ Haha, De Clercq en zich niet voor pers interesseren. Ik wilde onder mijn bureau kruipen. Er was geen weg terug, ik gaf hem het mapje en mompelde wat over roddelkrantjes en rioolpers. Vluchtig maar aandachtig bestudeerde hij de fax. Je kon een speld horen vallen.

De glimlach was verdwenen. Zonder mij aan te kijken liep hij met fax in de hand terug zijn eigen kantoor binnen. De deur sloeg hard dicht. Ik zou toch niet al na drie weken ontslagen worden voor iets dat die klote-Revu had opgeschreven? Was nu alles wat Nederlands was medeplichtig? Zijn lampje brandde, hij was aan het bellen.

Dat moest Madame zijn, naast zijn vrouw ook een van de beste advocaten van het land. Specialisatie: dure echtscheidingen. Ik voelde me misselijk worden. Het lampje ging uit, ze was geïnformeerd. De telefoon rinkelde, de binnenlijn ditmaal. Zijn stem klonk verre van vrolijk. ‘Geef mij meester Martens op lijn 1, nu direct!’ ‘Ja mijnheer, direct.’ Ik vond het nummer in de kaartenbak: mr. Martens, advocaat. Specialiteit: strafrecht. Ik belde zijn gsm: ‘Met Martens, goedemiddag.’ ‘Ik schakel u door met de minister.’ Die rotfax!

3.3

Bijna-doodervaring

Met het Nieuwe Revu-debacle nog vers in het geheugen deed ik extra mijn best. Elke week een stuk op de opiniepagina van een krant, veel gebulldozer om mijn baas te beschermen, volop dienstbetoon en veel zwarte chocolade na de lunch. Ik leerde mijn klassiekers snel kennen. Wel merkte ik dat ik nog wat te principieel in mijn functie stond in vergelijking met mijn collega. Die had een veel pragmatischer, luchtiger kijk op deze baan. Ik kon dan ook moeilijk drie knoopjes losdoen, met als gevolg dat zij om vijf uur en ik vaak pas na achten het kantoor verliet. Maar, voor de baas binnen en na de baas weg, zo hoorde dat op dit niveau. Ik begon traditie te waarderen.

Het was in mijn zesde of zevende week bij de minister. Nog volop proeftijd dus, maar met het arbeidsethos en de flair van een volleerd kabinetschef. De baas leek tevreden en zijn entourage beaamde dat stilletjes. Het was een uur of twee, einde van de lunchpauze. Ik zat weer parmantig achter mijn bureau, want ik wist dat De Clercq in aantocht was. Zoals wel vaker. Hij lunchte met mijn collega buiten de deur, dus dat kon nog wel een uurtje duren. Zij mocht dat, ik niet. Ik hield de wacht, als kapitein op een eenzaam schip. Daar kwam hij dan eindelijk binnengestormd, ik stond kaarsrecht. Hij had klaarblijkelijk slecht gegeten, dat had een desastreus effect op zijn humeur. Hij mompelde wat over zijn haperende gezondheid en sloeg de deur van zijn kantoor bijna dicht. De dagelijkse powernap. Hem dan storen was op normale dagen al bijna aanleiding tot ontslag, vandaag was het er helemaal de dag niet voor.

Gelukkig had ik de pure chocolade reeds ingeslagen: zijn lievelings Côte D’Or. Dat zou hem na zijn ongestoorde siësta vast milder stemmen. Ik begon aan een brief gericht aan een zekere Francis uit Knokke die graag stage wilde lopen bij de Europese commissie. De telefoon ging. Het was Guy Verhofstadt. Partijvoorzitter, politiek weeskind van de Clercq en, als je de kranten mocht geloven, binnen afzienbare tijd de volgende premier van België. Mijn handen trilden. Verhofstadt wilde onmiddelijk met Willy spreken, het was dringend en wachten was duidelijk geen optie. Paniekerig keek ik naar de dichte deur. De regel was heel helder, tijdens de siësta de baas niet storen. Ik dacht aan zijn slechte humeur, wat een duivels dilemma. De aanstaande premier maande mij tot snelle actie. Ik wist me even geen raad maar toen hakte ik de knoop door. ‘Een momentje, mijnheer Verhofstadt,’ zei ik, ‘ik kijk even of de minister vrij is en schakel u dan onmiddellijk door’. Ik legde de telefoon op mijn bureau, sloop naar de mahoniehouten deur en klopte aan.

Geen reactie. Ik klopte nog harder en riep: ‘Mijnheer De Clercq, er is telefoon voor u!’ Nog steeds geen antwoord. Ik hoorde de partijvoorzitter vloeken door de telefoon. Snel trok ik m’n stoute schoenen aan. Dit ging vast over de nieuwe regering, staatsbelang dus! Voorzichtig duwde ik de deur open en keek. De Clercq zat ingezakt op zijn stoel, het hoofd naar links. Dit leek mij toch niet helemaal normaal, dokter of geen dokter. Ik raakte in paniek. Het zou je maar gebeuren, net een droombaan na maanden werkloos te zijn geweest, is je baas overleden! En dat tijdens een powernap, wel in het harnas maar toch alleen op de wereld, met de volgende premier aan de lijn.

Maar eigen belang eerst. Dat ik nu misschien weer werkloos zou raken overheerste op dat moment als geen enkel ander probleem. De gezondheid van mijn baas, bijvoorbeeld. Niets menselijks, afin, ik liep naar hem toe en riep nu behoorlijk hard: ‘Mijnheer, wakker worden, er is telefoon voor u!’ Totaal bewegingloos, slap. Dit had ik wel eens in films gezien. Het zag er zeer slecht uit en ik hyperventileerde. Als in een soort wazige shock liep ik terug naar mijn kantoor richting telefoon. Potverdikkeme, weer gaan solliciteren, minister dood, in omgekeerde volgorde dan toch. Ik pakte de hoorn op. Verhofstadt stond al zeker vier minuten in de wacht. Dat was hij niet gewend, zo liet hij mij ook duidelijk merken toen ik kuchte. Ik onderbrak zijn tirade ogenblikkelijk. ‘Mijnheer Verhofstadt, Mijnheer De Clercq is net overleden, dat denk ik tenminste, ik heb nu even wat anders aan mijn hoofd, maar we bellen u zeker terug.’ Ik hing direct op. Wat moet die man zich rotgeschrokken zijn, maar ik was in een soort trance. Het enige verstandige dat me op dat moment te binnen schoot, was Gent bellen.

Met zijn Gentse secretaresse Linda kon ik het bijzonder goed vinden. Ze nam op. Licht hijgend zei ik tegen Linda dat ik dacht dat ie dood was. Ze reageerde alert: ‘Dan moet ge mij niet telefoneren, maar de artsen in het parlement.’ Ze had droogjes gelijk en snel zocht ik het nummer op. Maar voordat de ambulances en de hele rambam het kantoor zouden binnenvallen wilde ik nog een laatste keer checken. Misschien had ik me vergist. Dit keer ging ik vlakbij hem staan en bulderde nog een keer: ‘Mijnheer De Clercq!’ Plotsklaps bewoog zijn lichaam en zat hij in een klap rechtop. ‘Wablief?’ vroeg hij me met grote verbaasde ogen.

Ik was te opgelucht om me te verontschuldigen en riep: ‘Goddank, mijnheer, u bent niet dood!’ ‘Wablief,’ zei de minister. ‘Dood? Ik heb sedert enkele dagen een oorontsteking en ik heb nieuwe druppels. Ik heb ze er links ingekregen en ben denk ik in slaap gevallen. Bovendien versta ik niks met die druppels in.’ Bijna zingend vertelde ik dat ik dacht dat het iets ernstigs was en dat ik dat zojuist had gedeeld met Guy Verhofstadt en met Linda.

‘Wablief,’ schreeuwde de weer zeer levendige De Clercq, ‘hebt gij tegen d’n Guy gezegd da’k dood ben?’ Vlug belde ik het Vld-hoofdkwartier in de Melssenstraat en kreeg binnen vijf seconden Verhofstadt aan de lijn. ‘Met excuses,’ voorzitter, ‘ik heb me vergist. Goed nieuws: mijnheer De Clercq leeft nog, ik schakel u nu door.’ Ik veegde het zweet van mijn voorhoofd. Mijn baan was veilig, gelukkig! Of zou hij me hiervoor ontslaan? Ik bestelde zijn koffie en pakte het blok chocolade. De liefde van de man gaat immers door de... Better save than sorry, dolblij was ik!

3.4

Ultieme Goeroe

Nuchter beschouwd bestond mijn baan uit twee letters: p en r. Ik werkte voor een ongelofelijke pr-machine. In de rest van mijn leven heb ik nooit iemand ontmoet die meer gevoel voor communicatie had dan De Clercq. Ik heb er veel van geleerd en er nog iedere dag profijt van. Deze gave zat vooral in kleine dingen. Het handje geven aan de koffiejuffrouw. Tijd nemen om iedereen te woord te staan. Namen onthouden. Maar ook hoofdredacteuren onder druk zetten. Ons als kabinet bijna wekelijks stuwen tot nieuwe opinie-artikelen en een onstilbare honger naar media-aandacht: een politicus zonder coverage is een dode politicus. Heel ver ging dit. ‘Slechte pers bestaat niet,’ dat zei hij letterlijk. ‘Als ze maar over mij schrijven.’ Nou ja, een enkele uitzondering daargelaten (zie 3.2). Zelfs De Clercq liet zich qua pr extern adviseren. De Goeroe had dus een Goeroe. Zijn naam was Wim Schamp.

Wim zag er ook echt uit als een Goeroe. Hij straalde pr uit, succes, lekkere wijven, actie. Wim was seks. Geef hem een campagne-opdracht en je was verkozen. Of je leven lang goede seks, tenminste zo voelde het. Later heb ik zelf Wims advies ingeroepen. Niet voor mijn seksleven, maar voor mijn eigen verkiezingscampagne in 1999 (zie 5.1). Dat liep toen fiks uit de klauwen. Want met Wim liep het altijd uit de hand. Dat hoorde er nu eenmaal erbij, de prijs van aandacht en succes. Het mocht natuurlijk niet saai, het moest meeslepend. En meeslepend was een understatement. Het was vooral uitputtend.

Schamp werd ingehuurd voor de campagnes van De Clercq. Een belangrijke rol. Herverkiezing was heilig, nee alles bepalend. Wim kreeg dus carte blanche. Wat later overigens werd ingeslikt als de rekeningen kwamen. Die waren eveneens groots en meeslepend. Ik was postillion d’amour. Intermediair tussen Willy en Wim. Soms bulldozer soms amice, maar altijd functioneel. Oftewel in functie van de herverkiezing, want al het andere telde niet. Mijn taak was het om Wim te behagen. Eerste aanspreekpunt, het filter van flauwekul. En dat was zowaar geen straf. Voorstellen bekijken, afschieten, keuren en zorgen dat enkel de beste ideeën bij de minister belandden. Dat moest, op zijn Vlaams, tussen pot en pint. Zeg maar gerust met grote sloten drank.

Wij hadden een eigen ritueel. Elke twee maanden een werklunch in de Ultieme Hallicunatie. Meer lunch dan werk overigens, maar dit hoorde bij mijn integratieproces. Het jugendstil-etablissement in het volkse Schaarbeek was Wims stamrestaurant. Prachtig van architectuur en vlammend Vlaams zoals Brussel dat nog weinig kent. De afspraak was steevast stipt om twaalf uur en meestal nam ik een taxi. Voortschrijdend inzicht, heet dat. Meestal was ik op tijd, maar het is niet een keer gebeurd dat ik er als eerste was. Alsof Wim er woonde. Hij stond dan met zijn lange, achterovergekamde haren aan de toog. Te oreren met andere Vlaamse mannen, zijn pintje onafscheidelijk in de hand. ‘Een pintje, Wytze?’

Nu was twaalf uur niet mijn gebruikelijke borreluur, maar dit was puur zakelijk. Na enkele pintjes togen we dan naar de voorkamer. Hij met een map met drukproeven en ik met waggelende benen. Eerst kiezen en daar hoorde uiteraard een aperitief bij. Witte wijn bij het voorgerecht, per fles uiteraard. En honderduit praten. Bij die gelegenheden hoorde ik meer over de Wetstraat dan normaal gesproken in een hele maand. Willy was niet gek. Ik moest vooral luisteren en opslaan. Meer was ook niet mogelijk, want bij het hoofdgerecht hoorde een fles rood. Wim liep leeg en ik zoog op. Letterlijk. Veel Vlaams Belang aan belendende tafeltjes, maar Wim was op dreef. Eindelijk, bij het dessert ging de map open. De eerste keer dacht ik dat het hierom ging, maar achteraf bezien was dit bijzaak. Meestal waren we het na enkele minuten al eens over de beste poster, advertentie of slogan. Missie geslaagd, we hadden hard gewerkt.

Na de koffie terug naar de bar om te blussen met bier. Wim was onaangetast, mij kon je dan wegdragen. Maar voor baas en vaderland kwam hij met nog meer verhalen, ik hoopte dat ik alles kon onthouden. Zo rond drie uur ’s middags liet ik Wim dan achter. Waarschijnlijk ging hij in één rechte lijn zo door naar zijn diner-afspraak. Ik kroop dan in een taxi, al was het woord ambulance wellicht toepasselijker. In plaats van naar het parlement terug te keren liet ik de chauffeur naar mijn eigen huis rijden. Ik moest echt slapen, ladderzat was ik. Traditiegetrouw belde ik naar kantoor om te zeggen dat ik me onwel voelde. Niet eens helemaal gelogen. Willy vond dat helemaal niet erg: ‘Rust gij maar goed uit en verzorg u goed. Dat verslag komt morgen wel.’ De eerste paar keren voelde ik me schuldig, maar dat was niet nodig, integendeel zelfs. Dit tweemaandelijkse bacchanaal hoorde bij mijn werk, sterker nog, het had topprioriteit. Het was mijn werk.

Gedoogd zuipen in de baas zijn tijd, what a life. De enige tegenprestatie was dat ik de volgende ochtend, met een stevige kater en brak tot en met, rapport uitbracht aan de baas. Uiteraard over de campagne, maar vooral ook over het laatste nieuws in de Belgische politiek. Zo was Willy in een klap weer bij, gratis en voor niets.

Later heeft Wim mij geholpen in de voorbereiding van mijn eigen campagne voor de Europese verkiezingen in 1999. Ik mocht mij verheugen op een heus campagneteam. Eén van de leden had een appartementje aan de kust, in Blankenberge. Dat is zo’n beetje de natte droom van iedere Belg. Wim was bereid om langs te komen en ons amateurs de weg te wijzen. Uiteraard had ik hem geattendeerd op de aanwezigheid van schone jonge (Nederlandse) dames en bier (Belgisch). Dat hielp. Het was bedoeld als brainstormsessie en dat werd het zeker. Uiteindelijk werd het zelfs een van de wildste weekenden uit mijn leven. Pyjamaparties, mosselfeest, kussengevecht, een bacchanaal. En dat alles te Blankenberge, of all places.

Als de goeroe kwam of sprak, gebeurde er van alles. Never a dull moment, immer inspirerend en nimmer conventioneel. Hooguit slecht voor mijn lever, maar dat was het meer dan waard. De ultieme pr-goeroe, mijn ouwe vriend Wim Schamp.

3.5

Sultan of Swing

We waren erin getrapt. En het was mijn schuld. Blijkbaar was ik toen al te koop of op zijn minst te huur. De lobby werd op volle kracht gevoerd en ik ging gedwee overstag. Eten in Villa Lorraine met de ambassadeur. First class tickets Air France. De Clercq mocht zelf zijn delegatie samenstellen. Ik mocht ook mee. En zo gingen we op staatsbezoek in Mauretanië. Eén van de armste landen ter wereld, waar de facto nog slavenarbeid bestond. En het was er verkiezingstijd maar dat wisten wij niet. We werden prettig misbruikt.

Was het de champagne en kaviaar in first class of was het toch een fata morgana? Toen ik nog ietwat bedwelmd de vliegtuigtrap afdonderde, stonden daar zeker vijftig man in een lange rij te wachten voor een handje. Tout Mauretanië was opgetrommeld en de camera’s draaiden. Met millitair welkom en tromgeroffel ging de parlementsvoorzitter ons voor naar de vip-lounge. Mij werd een parlementslid toebedeeld als chaperonne voor een week en geëscorteerd en wel reed de stoet Mercedessen naar het presidentiële gastenverblijf. Nooit heb ik mij belangrijker gevoeld dan gedurende die week. Het werkte dus. Over een magistrale lobby gesproken.

We legden veel werkbezoeken af. Van de president tot het parlement tot een zeehondencrèche tot dorpjes midden in de snikhete Sahara. Steeds dat enorme contrast tussen de glimmende Mercedessen over zanderige wegen en arme inwoners die in een kleihutje of met een waterkruik op het hoofd het hoge bezoek aanschouwden. En steeds dezelfde tv-crew en dezelfde jengelende band, waar we ook gingen. Tijdens een lunch midden in de woestijn, in een tent waar kinderen voor ons dansten, zocht ik het toilet, of iets wat erop leek. Toen ik terugliep richting mijn kussen in de tent doorbrak ik één minuut het protocol. Ik maakte een dansje met een prachtig zwart meisje op de Afrikaanse trommelmuziek. ’s Avonds in ons resort bleek dit de opening van het nationale 8 uur-journaal. Qua pr had ik veel van mijn leermeester opgestoken. Hij lachte toen we naar de tv keken, alhoewel toch wat verzuurd. Het zou nog veel erger worden.

De Clercq en zijn vrouw rustten uit na alweer een intensief programma. Ik was fit en wilde downtown Nouakchott bezoeken. Souvenirtjes kopen en de sfeer opsnuiven. Ik vroeg de protocolchef of ik de stad in mocht. Hij keek wat bezorgd, maar liet toen mijn Mercedes voorrijden met twee politiemotoren. Dat werd dus zéker geen incognito sightseeing. Hij moest zelf mee, in absentie van mijn chaperonne. Op de markt wilde ik wat snuisterijen kopen en vroeg de verkoper naar de prijs. Geen sprake van!

Ik kreeg het cadeau in mijn hand gestopt en de chef protocol wilde doorlopen. Ik insisteerde dat de verkoper betaald werd; nukkig gooide hij de arme koopman een muntstuk toe. De lokale bevolking trok massaal uit om dit bleke, blonde wonder te bekijken. ‘We gaan terug,’ zei ik, ‘de minister zal zo wel wakker worden.’ Ik voelde mij net Michael Jackson op toernee.

Een binnenlandse vlucht bracht ons naar Nouadhibou aan de kust. Wederom camerateam en jengelband mee op deze enerverende tocht van een uurtje. Veel visserij, EU-akkoorden en zeehonden. Bijna geen enkele vorm van toerisme, maar daar was ook werkelijk niets op ingesteld. Wel vond ik er in alle rust een lichtblauwe djellabah: mijn herinnering aan dit islamitische land, die ik trots in Brussel zou tonen. De laatste avond in deze havenstad pakte de gouverneur extra uit: De Clercq en consorten werden genood voor een traditioneel en groots diner en alle notabelen uit de nabije omgeving waren geïnviteerd. Het zou een groots feest worden in een bedoeïnentent vlakbij het strand en kosten noch moeite werden gespaard.

Voorafgaand aan het feestmaal probeerde ik wat te slapen in mijn hotelkamer. Niet eenvoudig, want de kakkerlakken liepen er letterlijk over de muren. Ik ben geen fan van kakkerlakken terwijl ik slaap. Er werd op mijn deur geklopt. Blijkbaar was ik toch in slaap gesukkeld, want mijn parlementaire begeleider kwam vertellen dat de colonne limousines zich over vijf minuten richting feesttent zou gaan bewegen. Ik zei dat ze dan zonder mij moesten vertrekken, want ik had nog zeker vijftien minuten nodig om mij gereed te maken. Eigenlijk had ik niet veel zin, de omgeving deprimeerde me en ik was moe. Opeens had ik een lumineus idee. Ik deed vanavond al mijn djellabah aan: dit werd mijn feestje! In de spiegel bekeek ik mijn blauwe jurk en probeerde pasjes te maken.

Dat was niet eenvoudig maar het was of zelfs de kakkerlakken mij aanmoedigden. Ik buitelde de lift in en viel beneden bijna in de armen van mijn ongeduldige chaperonne. Iedereen keek naar mij. ‘Kan dit wel?’ vroeg ik de volksvertegenwoordiger. ‘Je wordt de ster van de avond,’ knikte hij, en hielp me de gereedstaande Mercedes in. Zonder escorte richting le grand diner.

Tussen de plek waar de chauffeur mij afzette en de tent was een houten pad aangelegd, verlicht met fakkels. Links en rechts om de paar meter een soldaat, beurtelings saluerend terwijl ik voorbij strompelde. Ik zag de erewacht denken: een blanke in een djellabah, dat gaat me een klapper worden. Eindelijk kwam ik aan bij de ingang van de enorme tent. Ik haalde diep adem, als dit maar geen diplomatiek schandaal werd. Mijn begeleider duwde me bijna de tent in. Wat ik zag was onbeschrijfelijk. De eerste indruk van de aanwezigen over mijn entree was waarschijnlijk wederzijds.

In een U-vorm zaten de bijna honderd gasten op kussens op de grond. In het midden zaten mijn baas en zijn vrouw geflankeerd door de parlementsvoorzitter en de gouverneur. Veel kleurige tapijten en grote schalen vlees en groenten. Ontelbaar veel bedienden met karaffen, borden en glazen. Danseressen uit duizend en één nacht. En natuurlijk de onvermoeibare jengelband en de staatstelevisie. Ik rook kamelen. Dit was een heus sprookje en ik kwam het verstoren.

Ik wankelde in vol ornaat het licht tegemoet. De trommelaar zag me en stopte met spelen. Iedereen stootte elkaar aan en begon te sissen. De gouverneur zag mij en fluisterde iets richting De Clercq en de eerste burger des lands. De muziek stopte nu volledig en alle televisiecamera’s draaiden mijn kant op. Ademloos zaten alle gasten mij te bekijken in afwachting van een teken. De Clercq leek geschrokken. De voorzitter van het parlement stond op. In een flits dacht ik dat hij de erewacht ging instrueren om mij ter plekke te executeren. Hij deed echter iets heel anders. Hij begon te applaudiseren en lachte breeduit.

Iedereen stond op en begon te klappen. De cameramensen namen mij full screen en de band roerde de trommels als nooit tevoren. De hele bedoeïnentent ging uit z’n Afrikaanse dak terwijl ik naar mijn kussen waggelde. Ik zwaaide naar de mensen en ging zitten. In mijn jurk plofte ik naast mevrouw De Clercq. Ze fluisterde in mijn oor: ‘Whiske, gij wordt net als den Willy een groot politicus, ge leert snel.’ Hij lachte wat onhandig naar me. Ik heb die avond kamelenvlees gegeten en was niet alleen twee dagen lang de opening van de tv-journaals, maar ook het voorpaginanieuws van alle kranten. Ik zou er zowaar aan kunnen wennen.

3.6

Only Love

De Clercq was één van de bekendste Europarlementariërs. Er waren in die periode nog een paar andere sterren in the house. Een heuse Von Habsburg bijvoorbeeld. Of de Finse wereldkampioen autorally en een Italiaanse blonde pornoactrice. En Jean-Marie Le Pen natuurlijk, die in Brussel in hotel Metropole en in Straatsburg in het Hilton placht te verblijven.

Minder omstreden maar minstens net zo beroemd was een afgevaardigde van de Griekse conservatieven: Nana Mouskouri. Tachtig miljoen platen verkocht. Soms zag je in de gangen een zwarte bril voorbijstuiven. Met Nana erachteraan. Zonder bodyguards. Maar je voelde het als je haar zag bewegen: deze vrouw is groter dan het halfrond. Dit is een echte ster.

Een van de vele nevenfuncties van mijn baas was beschermheer van een Brusselse diplomatieke club. Dit betekende praktisch het organiseren van twee galadiners per jaar. Steeds in een prestigieuze locatie met een spreker van formaat. Een deel van de organisatie was aan mij gedelegeerd. En binnenkort was het weer zover.

Concert Noble werd gereserveerd, de catering was in orde. De uitnodigingen konden bijna naar de drukker; er was alleen nog geen spreker. De Clercq kwam zelf met het idee en vroeg haar toen ze samen in de lift stonden. Tegen hem zeiden mensen geen nee. La Mouskouri zou een inleiding houden over Europees cultuurbeleid. En natuurlijk hoopten alle ambassadeurs – net als wij – dat ze haar zouden kunnen overhalen om ook een stukje te zingen.

Die dag had ik een smoking gehuurd. Doodnerveus. De baas ook een beetje – die was poeslief. Voor de tweede keer in mijn carrière kreeg ik zijn Jaguar mee. Mét chauffeur en A-38 nummerplaat. Er mocht niks fout gaan – we hadden immers een superster te gast!

Mijn taak was het om De Gastspreekster te begeleiden van het parlement naar Concert Noble en na afloop naar haar hotel. Ik trok aan mijn papillon en stond voor het parlementsgebouw. De Jaguar glom meer dan anders. Emiel de chauffeur had duidelijk staan poetsen. Hij had nog net geen pet op. Daar kwam het montuur al aangevlogen. Ik gaf haar een hand. Zo voelt het dus, bekendheid. We reden en praatten diplomatiek.

Ze leek eerder verlegen. Dat gaf me moed en ik verheugde me er nu al op om het ’s avonds aan ‘Friesland’ te rapporteren. Wat zou mijn moeder trots zijn en mijn vrienden jaloers. Ik zette mijn zwarte bril recht.

Klassiek en koninklijk. Concert Noble had zelfs een annonceur in dienst. Ik gaf hem haar naamkaartje en terwijl ik haar de ballroom in begeleidde, bonkte de man tweemaal op het parket en riep met diepe basstem: Mr. and Ms. Nana Mouskouri! Doodstil. Tigmaal platinum, verkerend met Onassis en verscheidene presidenten. Toen klaterde het applaus. De Clercq fluisterde: ging alles goed, mr. Mouskouri?

We gingen aan tafel. Champagne, foie gras, het beste vlees. Toen sprak ze. Zestig ambassadeurs die ademloos eigenlijk maar op een ding zaten te wachten. Maar zingen deed ze niet. Last van haar keel, akoestiek, slechte microfoon. Het was een lichte domper voor het corps, maar de wijn vloeide niettemin volop. En haar speech waren ze vijf minuten later alweer vergeten. Daar ging het ook niet om. Daar ging het nooit om.

Ze wilde vertrekken. Mijn baas liet haar uit. ‘My assistant will accompany you to your hotel. Kali nichta.’ Hij moest eens weten, kali nichta ja.

Madame Mouskouri verbleef in het Amigo. Naast de Grote Markt en op een steenworp van mijn flatje op de Zavel. Ik hield de deur open en zei met veel aplomb tegen de chauffeur dat hij mocht beschikken. Ze moest lachen. Zesentwintig jaar en een roze Jaguar met chauffeur. Ik lachte terug. Zei dat ik ging lopen en wenste haar een fijne nacht. Toen gebeurde het. ‘Would you join me for a nightcap in the hotel bar? You have been extremely kind and it’s my pleasure to invite you.’ Tachtig miljoen platen wil met mij een drankje doen. Hallo moeders?

Het werd nog gekker. Dit zou Friesland niet overleven. Ik dronk whisky sour. Jazz zachtjes op de achtergrond. Zeker nog tien man in de Amigobar. Iedereen keek. Ademloos. Wij praatten over muziek en politiek. Over Griekenland en Nederland. Toen zei ze: ‘Gemeen hè, dat ik niet wilde zingen voor die ambassadeurs? Ik had er gewoon geen zin in.’ ‘Ach, zei ik, Ms. Mouskouri, u was uitgenodigd als politica, en niet als zangeres. U bent gewoon geen aapje dat op commando kunstjes doet.’

Ik nam een flinke slok. Ze keek me doordringend aan. Wenkte de ober. Nog een whisky? Ja, dat ook, maar de muziek moest uit. Nana ging staan en pakte mijn hand. De wereld stond even stil. Dit was een ballade. Ze zong! Alleen voor mij. Only Love.

De zakenmannen in de bar zwijmelden op hun zetel. Ik voelde me zweven. Only Love en only for me, het Friese boertje in een mondaine hotelbar.

‘Nu had ik er wel zin in,’ zei ze. Ze gaf me een kus en liep weg. Naar de lift. Efgaristo. Die nacht kon ik niet slapen. Dit moest gedeeld. Eerst in Chez Richard tussen de Brusselse stamgasten. Die waren trots en met mij in de benevelde wolken. Deze ervaring gunden ze mij van harte. Hup nog een rondje voor Whitsky Mouskouri!

Hoe anders reageerden mijn vrienden in het noorden. Nooit zal ik vergeten hoe groot de kloof is tussen Belgisch blij en Hollandse nijd. Dat ik het waarschijnlijk fantaseerde en of het in het buitenland naar mijn kop gestegen was. Arrogante ministersassistent, doe maar normaal. Parakalo. Geheel ontnuchterd dacht ik thuis op de bank: Wat ben ik blij dat ik in Brussel woon! Een arrogant Fries aapje, ze moesten eens weten. Ik vond het nummer en zette het op. Voor het slapengaan dacht ik met weemoed terug aan mijn jeugd en aan vanavond. Only Love.

3.7

Alsace Alarm

Eigenlijk weet ik het nu nog steeds niet. Was het zuinigheid of macht der gewoonte? De Clercq was onmiskenbaar gierig, maar het parlement had een riante regeling voor onkosten. Een hotelletje in Straatsburg hoefde dus niet uit eigen zak betaald te worden. Ik hou het dus maar op gewoonte. Of gemak. Altijd assistentie in de buurt. Hij was een man van vaste patronen en in de Straatsburgweken was dit a fortiori het geval.

Elke ochtend aankomst vanuit het Hilton om 8.30 uur. Werkontbijt met assistent om 8.45 uur. In het parlement, want goedkoper. Maar niet voor het matineuze telefoontje naar Gent (‘Nog nieuws van Madame?’ – ‘Goed geslapen Mammie?’). Een café au lait met een eigen zakje roersel erdoor, fruitsap en een croissant. De assistent werd geacht ongeveer hetzelfde te bestellen (zonder roersel), maar in geen geval meer want het leven was al duur genoeg. Overdag nam het parlementaire ritme het over: fractie, commissie, plenaire stemming. Het lunchritueel ging exact als in Brussel. Oftewel lunch gevolgd door een powernap van een kwartier met gesloten deur en koffie met zwarte chocolade. Dat laatste hoorde tot mijn standaard takenpakket. Ik heb het vaak ‘voorgeschoten’.

Op woensdag diende in het parlementaire reisbureau de retourvlucht te worden herbevestigd, nog zo’n niet onderhandelbare taak. Idem voor de chauffeur naar de luchthaven. Deze moest tijdig op donderdagochtend geboekt worden. Nooit afwijken van vaste schema’s want De Clercq hield noch van wachten noch van verrassingen. De dagvergoeding aftekenen was heilig en iedere avond werd de gang naar een diner in de Elzasser hoofdstad ingezet. Er werd doorgaans gedineerd op invitatie van wie dan ook die avond aandacht wilde inkopen. Maar eerst nog het afsluitende belletje naar Mammie. Twee agendapunten waren standaard: wat schaft de pot en doe ramen en deuren goed toe. Op inbraken zit niemand te wachten en wie er ook betaalt, er moet altijd goed gegeten worden. Ook daar geen compromissen. Alles was verrukkelijk voorspelbaar.

De assistent werd dus geacht in zijn kantoor te slapen. Het woord hotel was in dit kader waarschijnlijk reden tot ontslag. Ik schikte me uiteraard in deze jarenlange traditie. Velen waren mij voorgegaan. Gelukkig had De Clercq als commissievoorzitter een extra groot kantoor. Met een slaapbank en een douche. Ik had een aanpalend kantoor waar ook mijn koffer stond. ’s Nachts maakte ik promotie en verhuisde een deur verderop. Op zijn bank, waar diezelfde middag nog aan werd vergaderd. Dekbedje had ik daar in de kast liggen.

Ik nam zelf overtrekken mee en poetste mijn tanden in zijn douchecabine. ’s Ochtends na het douchen ‘checkte ik uit’ en verhuisde weer terug naar het medewerkershok. Zaak was dat de nacht geen zichtbare getuigen achterliet. Zoals een kussensloop of een onderbroek. Of tandpasta. Daar was ik tamelijk fanatiek in. Panisch zelfs, want stel je voor dat een commissaris tijdens een vergadering plots mijn boxershort in handen had in plaats van zijn of haar dossier.

Nog panischer was ik over het tijdig wakker worden. Uiterlijk om 8.30 uur moest het kantoor van de baas weer onaangeroerd lijken. Stel je voor dat de minister mij slapend zou aantreffen op zijn bank, dat was een waar horrorscenario. En niet eens zo onwaarschijnlijk als je de bacchanale nachten van een Straatsburgweek kent. Beneveld van de alcohol na een nachtje bardansen in Les Aviateurs kroop ik vaak veel te laat onder de wol. Maar de idee van je daar te verslapen, maakte mij dan weer in één klap nuchter. Zeker in het begin kon ik dan ook nauwelijks slapen. Na vier dagen Straatsburg was ik gesloopt. Door werk, drank en slaapgebrek. Ik was geen fan van Straatsburg. In diezelfde beginperiode nam ik dan ook twee wekkers mee. Eentje rinkelde om half acht en de andere om kwart voor. Het zou mij niet gebeuren.

Dit ging heel lang goed. Om half negen salueerde ik de minister bijna het kantoor binnen, geschoren, gekamd, geparfumeerd, gepoetst en wel. Je moest wel jong zijn om het vol te houden. Overigens had ik nog een wekservice: de schoonmaaksters van het parlement maakten elke dag rond acht uur ons kantoor schoon. De ultieme backupwekker. De kuisvrouwen werden vriendinnen. Discreet uiteraard, want dat hoorde eigenlijk niet, vriendschap met schoonmaakpersoneel. Ze hadden veel verhalen. Roddels. Ik was immers niet de enige die op kantoor sliep. Zij wisten precies wie waar had geslapen die nacht en bepaald niet altijd in een single arrangement. Laten we zeggen dat ’s nachts reeds politieke coalities werden gesmeed. Ik heb wel eens midden in de nacht een vrouwelijk Europarlementslid van GroenLinks door de gangen zien dwalen in pyjama en krulspelden. Dat was zo’n moment dat ik meer dan 100% tevreden was met mijn seksuele geaardheid. Ook bood ik Willy’s kantoor wel eens aan om voetbal te kijken. Er was een tv, ik haalde drank en pinda’s uit de Zwanenbar en als de baas naar ‘zijn’ Hilton vertrok, kwamen de Nederlandse collegae, politici en medewerkers, horizontaal bij mij voetbal kijken. Veel ruimte en er mocht gerookt worden. Ik heb de schoonmaaksters vaak moeten fooien om de tabakslucht ’s ochtends te verdrijven. En na één zo’n gezellig oranje-avondje ging het alsnog mis. Het moest toch een keer gebeuren.

Vreselijke kater. Dat smerige Kronenburgbier. Totaal verslapen, wekker niet gehoord. En juist die dag staakte de facilitaire dienst. Het kon nog net. Ramen open, parfum spuiten, snel douchen. De wet van Murphy. De Clercq had als eerste een wagen gekregen. Ik strompelde naakt uit de douche. Mijn kleren lagen in mijn eigen kantoortje. Maar de Baas zat er al. Pontificaal achter zijn bureau. Het stonk verschrikkelijk naar schraal bier en sigaretten, op de tafel stond nog een lege fles vodka. En ook mijn dekbed lag nog op de bank. Snel deed ik de veel te kleine handdoek om mijn middel. Ik ging door de grond. Mijn hoofd bonkte nog meer en ik overwoog een sprint van zeven meter naar mijn kleding en daarna direct de WW in. Angstig probeerde ik zijn humeur te peilen. Halfnaakt liep ik door zijn immense kantoor, nog nat en met stinkende adem. Langs zijn bureau, waar de minister de krant las. Hij keek me niet aan toen ik overstak. Het voelde als de ultieme vernedering. ‘Goedemorgen,’ zei hij, met de ogen op de krant gericht. ‘Hebt gij goed geslapen?’ ‘Goedemorgen mijnheer,’ stamelde ik, ‘over vijf minuten ben ik klaar voor het ontbijt.’ Vooral gewoon doen. Snel deed ik mijn pak aan en mijn das om. Alles stonk nog naar een donkerbruine kroeg. Hij heeft er nooit met enig woord over gerept. Dit was de prijs die hij moest betalen. Ten gunste van zuinigheid of traditie. Zonder blikken of blozen. Maar ik bloosde wel. Dit was eens maar nooit weer... hik!

3.8

Schalkse Apen

Zodra er pers bij kwam kijken was het of Willy begon te zweven, boven iedereen en zichzelf uit. Op de televisie was hij op zijn best, verslaafd aan camera en kiezer. Een mooi voorbeeld van dit perfecte instinct voor Volksempfinden zag ik tijdens een werkbezoek aan Gibraltar.

Wij waren daar uitgenodigd door de regering om de uitdagingen van het schiereiland in Europa te bespreken. Naast de officiële bezoeken was er ook tijd ingeruimd voor sightseeing. Madame was mee en ik mocht hen tijdens dit korte doch luxe staatsbezoek assisteren. Bij leuke reisjes zorgde ik altijd voor een eigen uitnodiging, uiteraard stond tevens een bezoek aan de beroemde apenrots op het programma. We werden ter plaatse permanent door de Gibraltezer televisie gevolgd. Natuurlijk ook tussen en onder de aapjes.

Na afloop werd Willy gevraagd om live in het achtuurjournaal ons staatsbezoek van commentaar te voorzien. De oude pr-machine kwam op stoom, ik zag hem opleven. Na wat plichtmatig gebabbel over de politieke toestand en de gespannen relaties met Spanje, vroeg de interviewer tot slot: Mr. De Clercq, today you had some time to see our country, did you enjoy your visit to the monkeys?’ Daarop nam hij twee seconden de tijd, keek vol in de camera en antwoordde: ‘I did not visit any monkeys yet. But I look forward to meet them tomorrow. ‘Because tomorrow the visit to your parliament is planned.’ 8 o’clock news, live. Ik deed het bijna in m’n broek.

Opeens was het er, en met daverend succes. Een beetje zoals de N-VA van Bart de Wever. Maar dan met een andere Bart en met Tom, de twee presentatoren. De ultieme televisiehit van de Vlaamse publieke omroep eind jaren negentig. Iedere week braken zij alle kijkcijferrecords: Schalkse Ruiters. In elke uitzending stond een hoofdgast centraal. En dat eerste seizoen koos de redactie in de op een na laatste uitzending voor Willy De Clercq.

De redactie van Schalkse Ruiters had niet voor niets mijn baas gekozen. Essentie van het programma was dat een hoofdgast moest reageren op filmpjes. Sommige waren waargebeurd, andere werden door de twee Ruiters gefabriceerd. De humor stond voorop en voor Vlaamse begrippen was het programma best grappig. De Clercq was ouderwets in vorm en genoot van de camera’s, waarschijnlijk rolde half Vlaanderen die avond van de canapé, want op dat moment werd het het best bekeken programma in de Vlaamse tv-geschiedenis. Wat was ik trots dat ik hieraan mocht meewerken.

Later werd De Clercq gevraagd om getuige te zijn bij het huwelijk van een van die Schalkse personages. Opnamen op zaterdagochtend in een gehucht net onder Antwerpen, dat het fictieve dorpje Melle moest voorstellen. De chauffeur was die dag met verlof en ik had net een derdehands Golfje gekocht. Ik bood de minister aan hem te chaufferen. De avond van tevoren uren gestofzuigd en gepoetst tot mijn oude Golf blonk als een heuse dienstwagen. Zenuwachtig reed ik de volgende ochtend al vroeg naar Gent. Als volleerd chauffeur hield ik de deur open. Ik had nog even getwijfeld om een pet op te zetten. Het was het pre-gps-tijdperk en ik had braaf de route uitgeprint. We reden richting snelweg en weer was ik trots: een Excellentie in mijn Golfje!

Bang! boem! Mijn auto stuiterde na vijfhonderd meter stuurloos de berm in. Lekke band... Ik kon wel door het asfalt zakken. We hadden niet veel tijd, de kijkcijfers lonkten. Op drie banden kachelde ik terug naar Villa De Clercq. We vloekten beiden, hij buitensmonds. Ik liet de Golf achter, dat wrak was van later zorg. De Clercq scheurde zelf zijn Jaguar uit de garage. ‘Stap in Whiske!’ Willy had al zeker veertig jaar een chauffeur maar zat nu zelf achter het stuur. Snel deed ik mijn gordel om, ik was er niet gerust op.

Laat ik die autorit als volgt samenvatten. Ik ben tijdens dat tochtje van circa vijfendertig kilometer zeker vier kilo afgevallen. Mijn overhemd was zeiknat onder mijn kolkende oksels. De Clercq was ervan overtuigd dat het enorme geclaxonneer steunbetuigingen waren van kiezers. Bovendien zag hij de vele middelvingers die in andere auto’s omhoog gingen aan voor duimen, succes Willy! Hij duimde vrolijk terug, laverend tussen linker-, middel- en rechterbaan. Het is dat dit mijn schuld was, anders was ik er ergens halverwege uitgesprongen, dat kon nooit minder gevaarlijk zijn dan deze dodenrit. Desondanks kwamen we net op tijd aan op de set, na slechts vijf verkeerde afslagen. De Clercq deed zijn magistrale televisieding en ik lag uit te hijgen met een pakje sigaretten en een doosje Rennies.

Toen de opnamen voorbij waren ritselde hij met de sleutel van de Jaguar voor mijn neus. ‘Kom, we zijn weg, we moeten uw wagen nog doen depanneren.’ Oh, nee, en met één vloeiende beweging griste ik de sleutel uit zijn hand. ‘Ik rijd mijnheer, punt aan de lijn.’ Hij keek mij verbouwereerd aan, zo’n brutaliteit. Ik herpakte mij en zei schalks: ‘Een minister van Staat zit rechts achterin en verdient een chauffeur. Dat hoort zo, ook op zaterdag.’ Ik deed het portier open en duwde de staatsman zowaar naar binnen. De camera’s draaiden immers niet meer, en tsja, zo goed was ik nu ook niet verzekerd.

3.9

Limbo Lama

Hij vond het wel mooi: een Vlaamse assistente voor de diplomatie en een Hollander als het hard en direct moest. Willy gebruikte ons gepast. Soms de temende advocate uit West-Vlaanderen, dan weer de botte bijl uit Friesland. Mijn Frans was zeker niet fantastisch, maar mijn collega beheerste die taal zo mogelijk nog minder. Althans, geschreven. Zij liet zich desondanks bij Franstalige klusjes niet uit welk veld dan ook slaan, maar deed twee knoopjes los en toog naar de overkant. In dat kantoor werkte een Franse jongen die welhaast blafte en kopjes gaf als zij binnenwipte. Ze lachte, nee ze giechelde dan twee keer, bukte drie keer en kwam vervolgens met een stalen gezicht terug met een stuk in perfect Frans. Over lobbyen gesproken, bij mij werkte dat nooit. Die knoopjes los bedoel ik. Maar daar was ik dan ook niet voor aangenomen.

Ik ben vrij rigoureus als het gaat om mijn baas of klant te bedienen. Zolang men betaalt, is men koning en bied ik waar voor hun geld. De Clercq kende mijn toewijding, niet te verwarren met slaafsheid. Ik herinner me dat op een keer in Straatsburg de woordvoerder van de liberale fractie, een Vlaming nota bene, de kans kreeg om een Europarlementariër in het halfachtjournaal van de VRT te ‘brengen’. De beste man koos voor een vrouwelijke collega van Willy, die iets mocht zeggen over de euro of iets dergelijks. De Clercq had dat tandenknarsend gezien op zijn hotelkamer. Daar zal vast wel een Hiltonkopje tegen de muur zijn gesmeten. Vol chagrijn ontbood hij mij de volgende ochtend. De bulldozer moest van stal. Het verzoek was die woordvoerder met een bezoekje te vereren en hem met de complimenten van de baas te zeggen wat een klootzak hij was. Quote, unquote. Plichtsgetrouw als altijd voerde ik deze opdracht letterlijk uit. De man was flink ontdaan en poogde via mij nog een charmeoffensief te ondernemen. Maar ik hield mij aan mijn tekst, de klant is koning. De Clercq schold zelf ook regelmatig hoofdredacteuren van kranten uit als hij vond dat het te lang duurde eer men weer eens over hem schreef. Geen pers, dat vond hij het allerergste. Een bulldozer was een nuttig instrument, maar soms schrok zelfs ik terug. Dan kwam ik andere bulldozers tegen.

Zo organiseerden wij op zekere dag een bijeenkomst met de Dalai Lama. Weer een uitgelezen persmoment voor de baas. Er mocht dan ook vooral niets misgaan. Grote zaal geboekt, catering besteld, security geregeld en uiteraard pers, veel pers. De vergaderzaal van de liberalen was te klein voor een happening van deze omvang, daarom hadden we die van de christendemocraten gehuurd. Dat mocht, want die werd ’s middags tussen twee en vier niet gebruikt. Die dag was Willy zo mogelijk nog nerveuzer dan ik. ‘Is alles wel in orde voor de Dalai Lama aankomt van het vliegveld?’ ‘Ja meneer, alles is onder controle.’

Het persbericht lag al drie dagen klaar en ik stond in verbinding met de security van de geestelijk leider en die van het parlement. Een halfuur voor aankomst besloot ik nog een laatste inspectieronde te doen. Eerst de zaal, waar buiten de naambordjes werden klaargelegd en camera’s zich opstelden. ‘Maar waarom gaan jullie niet binnen staan?’ ‘De fractievergadering van de EVP (christendemocraten) loopt uit en we mogen niet naar binnen.’ De catering stond nu ook al buiten te wachten. Ik kreeg via mijn oortelefoontje door dat de Dalai Lama was geland op Strasbourg Aeroport en de karavaan vertrok. Verrek, nog vijfentwintig minuten en die christenen gingen stug door. En dat terwijl de zaal inmiddels al vijfendertig minuten voor ons was geboekt! Ik stormde bijna naar binnen en keek woest richting de voorzitter. Eigenlijk verwachtte ik Wilfried Martens (destijds fractievoorzitter van de EVP), die zou alleen al bij het horen van de naam Willy vriendelijk de zaal hebben verlaten. Maar zijn deputy zat voor.

Een klein pittig vrouwtje met een vuurrood mantelpakje. Vaag herkende ik haar als de Limburgse CDA-diva Ria Oomen-Ruijten. Via de bode stuurde ik een briefje om haar op onze reservering te wijzen. Ze las het minzaam en schudde haar koppige hoofd. Ze verscheurde mijn berichtje en begon met opzet aan een nieuw agendapunt. Die was van plan de hele dag in die zaal te blijven, zeker na m’n briefje. Weer zo’n Plooij-achtige.

De security liet weten dat de Dalai Lama Straatsburg binnenreed. De Clercq kwam mijn oor binnen om voor de vierde keer te vragen of alles gereed was. ‘Ja.’ Niet dus! De bulldozer deed de motoren aan, verzamelde al zijn moed en liep dwars door een zaal vol Europarlementariërs naar het presidium. Ik wachtte tot Oomen iemand het woord gaf en boog over haar tafel. ‘Mevrouw,’ fluisterde ik, ‘mijn baas heeft deze zaal gereserveerd en u bent ver over tijd. De Dalai Lama komt zo en u moet er echt uit.’ Alsof de bliksem insloeg. Haar gezicht werd net zo rood als haar pakje en ze wenkte mij met haar wijsvinger nog dichterbij.

Met één hand op de microfoon knalde ze vernietigend terug: ‘Weet jij potdomme wel wie ik ben?’ Ik ben die zin nooit vergeten. Trauma’s van vroeger kwamen boven. Even haperde ik, bijna capitulerend voor zoveel machtsvertoon en verbaal geweld. Maar de baas is koning en de bulldozer draaide op volle toeren. ‘Nog tien minuten,’ zei mijn oortje. Ik hoorde de koffiedames buiten met de kar, ik zag de vuile koffiekopjes, dit was Plooij II. ‘Jazeker,’ bitste ik tegen de voorzitster, ‘u bent Ria Oomen. Maar al was u de koningin, u gaat direct deze zaal uit of ik laat u eruit zetten.’ Die dodelijke blik. Ze wilde nog iets terugzeggen, maar ik draaide me om. Terwijl ik door de zaal liep pakte ik ostentatief mijn walkietalkie en vroeg veel te luid om Anja van de security. Anja werd jaren later trouwens een goede vriendin van mij. Buiten moest ik even bijkomen. Maar het werkte! Vrijwel direct daarna liep de zaal leeg. De voorzitster had de vergadering geschorst.

Snel bouwden we de zaal om voor ons evenement. De Dalai Lama was inmiddels bij het parlement gearriveerd. Toen mijn baas met zijne heiligheid omringd door camera’s en bodyguards kwamen aanlopen, was de zaal net een minuutje klaar. Alles onder controle, fluisterde ik De Clercq in zijn oor. Hij moest eens weten. Ik gaf de Dalai Lama een hand en boog. Dit was pas een echte christendemocraat. De man van de vrede. Jammer dat Ria al weg was. Maar de bulldozer kon even op ruststand.

3.10

Politiek Dier

In twintig jaar heb ik niemand ontmoet die een groter politiek dier was dan Willy. Veruit de beste spreker, veruit de meest humoristische politicus. Altijd uit het hoofd, altijd uit het hart. Ik heb veel geleerd van zijn retorische gave, maar bovenal heb ik geleerd dat authenticiteit essentieel is.

Iedereen herinnert zich zijn tussenkomst tijdens het Vld-congres in 2004. Ik was die dag ziek en moest het op tv volgen. Toen ik hem rood zag aanlopen en gesticuleren, wist ik dat het goed was. Guy Verhofstadt zat met tranen in zijn ogen op de eerste rij. Ik zat thuis met een zakdoekje mijn Willy aan te moedigen. Ik was plaatsvervangend trots.

De eerste keer dat dit mij overkwam was in Wenen tijdens het jaarlijkse congres van de Europese liberale partij. De Clercq was voorzitter en de partij bestond 20 jaar. We schrijven 1997. Hij zou de jubileumspeech houden en ik mocht het concept schrijven. In veel gevallen is dit een beetje een verplicht nummertje. Niet bij Willy uiteraard. Ik had mijn best gedaan, dat zeker. Maar toen hij daar in de ballroom van het Weense Hilton Hotel losging, had ik dit geschreven? Proza werd eloquentia. Kunst. Emotie. Opera. Locatie en woorden werden symbiotisch. De hele zaal zat aan zijn stoel gekluisterd en was muisstil, die afwisseling: heel hard, zacht, bozig en dan weer pianissimo, een heuse politieke dirigent. De tranen biggelden over mijn wangen; ik zat op de achterste rij en was intens trots.

Het tweede voorbeeld van het politieke dier De Clercq was op een gewone zaterdagochtend. Terwijl de meeste politici nog sliepen, had Willy als vriendendienst corvee in het Amigohotel (zie 3.6) naast de Grote Markt in Brussel. Chauffeur Emiel had hem bij de Beurs afgezet, alwaar ik de minister opwachtte. Een zaterdag om halftien, de stad sliep nog half. Hij was iets te vroeg, en dus liepen we samen rustig over de Grote Markt. Het was alsof de stad in één klap wakker werd. Marktkooplui riepen zijn naam, mensen stootten elkaar aan, het gonsde door de hoofdstad. Daar loopt hij! Zijn grijze krullen en vlinderdasje, alsof we op campagne waren. Hij gaf iedereen een hand. De mensen hielden van hem. Weer was ik zo trots als een pauw.

Het was een bezoekersgroep van rijke huisvrouwen. Veel geld, weinig interesse. De Clercq zou hen onderhouden over de euro. Veel slaperige gezichten. Nog maar een koffie. De voorzitster introduceerde de spreker en het zaaltje gaapte. Het was tien uur en zaterdag. Twintig oude, verwende rijke dames. Waarom deed hij dit? Willy begon langzaam, zachtjes. Pianissimo. En tsja, de euro, veel saaier kon het niet. De groep dommelde bijna weer in. En toen gebeurde het. Het wonder. Uithalen, stemverheffen, hij schreeuwde bijna. Hij donderde in totale extase als een wervelwind over de vrouwen heen. Ze zaten op het puntje van hun stoel. Ademloos hingen ze aan zijn lippen. Begeisterung. Hij liet hen niet los.

We waren allemaal door de Heilige Geest aangeraakt. Toen we terugliepen naar de Jaguar liet hij twintig huisvrouwen in totale vervoering achter. Die zouden hun leven lang op hem stemmen. Ik zag het en hij wist het. Voor twintig stemmen op zaterdagmorgen naar Brussel. Willy was een politiek dier. Die maken ze niet meer.

De Clercq overleed op 28 oktober 2011. Ik mocht de staatscrematie bijwonen in Lochristi. Mooie speeches, maar niet een zoals alleen hij dat kon. Veel gasten op stoelen. Een afgezant van de koning. Ik moest staan, zo vol was het. Tussen een van de rijkste mannen van België en de manager van Anderlecht ingedrukt. Het deed me niks. Ik kwam namelijk voor hem. Ik salueerde bijna voor de urn en voor zijn foto. Weer huilde ik en weer was ik trots. Burggraaf. Minister van Staat. Drievoudig vicepremier. Maar vooral De Willy. Mijn leermeester. Rust zacht, meneer.

4 Werkgevers:

De Oude Macht

Er zijn niet zoveel mensen die voor vier verschillende werkgeversorganisaties hebben gewerkt. Ik bereikte deze mijlpaal reeds op 35-jarige leeftijd.

De eerste patron die mij werk gaf was de Europese koepel van werkgeversfederaties in Brussel, Businesseurope, die in die tijd nog UNICE heette. Ik was er twee jaar lang verantwoordelijk voor de relaties met de pers en het Europees parlement. Lobby en communicatie gecombineerd. Op papier een droomfunctie die perfect bij mij paste.

Exact diezelfde dubbele portefeuille is mij later ten deel gevallen bij het machtige VNO-NCW in Nederland. Of eigenlijk vier dagen per week in Den Haag en een dag in Brussel. Ik wilde per se in Brussel blijven wonen om de link met Europa niet te verliezen. Want daar lag inmiddels mijn huis en mijn hart. Den Haag was meer een verstandshuwelijk, een investering in mijzelf en dan met name met het oog op een mogelijke politieke carrière. Want daar lag nog steeds mijn hart.

Een rationele keuze dus die mede daardoor privé zwaar uitpakte. Veel op en neer rijden, de koffer continu in de aanslag. Met als gevolg dat ik in Den Haag niet aardde en in Brussel een soort toerist werd. De Unheimlichkeit uit het begin bekroop mij wederom, ik voelde me eigenlijk nergens meer thuis. Gelukkig kon ik in 2004 voltijds voor VNO-NCW aan de slag gaan in het Brusselse kantoor. Later volgde nog een extra halfjaar detachering bij de Luxemburgse werkgevers. Toen was de koek echt op. Ik was werknemer af bij de werkgevers.

Naast die onrust en een hart dat het maar al te vaak aflegde tegen het hoofd, was er sprake van een soort botsing der culturen. Ik spreek niet voor niets van De Oude Macht. De werkomgeving was traditioneel, behoudend en gericht op het compromis. Daarentegen was mijn karakter ongeduldig, provocatief, openhartig en op zoek naar snelle resultaten. Dat gaf wel eens conflicten of op zijn minst een zekere incompatibilité des humeurs.

Leermeester II zou dan ook geen slechte titel zijn geweest. Qua lobbyen en evenementen organiseren is toen de basis gelegd. Met later groot profijt, naast de enorme netwerken die ik in deze periode heb opgebouwd en tot op heden nog steeds benut. Mijn tijd bij de werkgevers heeft absoluut de kiem gelegd voor mijn latere ondernemerschap. Het was niet altijd makkelijk, maar daarom des te leerzamer. Een jonge hond die snuffelt aan de Oude Macht; ik had het voor geen goud willen missen.

4.1

Lobby Eerste Klas

De Europese werkgevers, mijn employeur eind jaren negentig heette Unice. Dit was een Franstalige afkorting waarvan niemand wist waar het voor stond. De werksfeer was ook erg Frans. Vrij vertaald, de output van het werk stond niet altijd volledig centraal. Tegenwoordig is de cultuur bij wat bekend staat als Europa’s machtigste lobby veel Angelsaksischer. Platter. De naam dekt nu eindelijk ook de lading: Businesseurope. What you see, is what you get.

Mijn functie bij Unice was niet onbelangrijk. Ik was namelijk verantwoordelijk voor de relaties met enerzijds de pers en anderzijds het Europees parlement. Wat de pers betreft rapporteerde ik in het begin aan een Franstalige Belg, die de hele dag met camera’s speelde. Fotograferen was zijn hobby en omdat hij vanwege zijn driedubbele achternaam was geparachuteerd tot directeur communicatie beoefende hij deze overdag op kantoor. Verder vond hij media vervelend en als hij al iets deed was het voorkomen dat Unice in het nieuws kwam. Dat lukte hem aardig. In de taakomschrijving zoals aan mij toebedacht door de nieuwe Nederlandse secretarisgeneraal stond het tegenovergestelde. Dat leidde tot wat je op zijn minst een interessante werkrelatie kunt noemen.

Ondanks zijn talrijke achternamen vloog de directeur communicatie eruit. De SG had op z’n Hollands willen laten zien wie de baas was en dat resultaat vereist werd. Daarmee tekende hij zijn eigen doodvonnis, want men was niet van plan waar voor zijn of haar geld te leveren. Noblesse oblige, maar niet van negen tot vijf. Ik kreeg zijn enorme kantoor en het lukte mij om Unice beetje bij beetje wat meer smoel te geven in de media. Doorgaans zonder secretaresse want die meldde zich prompt drie weken ziek als ik haar, stel je voor, een werkgerelateerde opdracht had gegeven. Overspannen, met doktersattest, weer drie weken. Ik moest dus veel alleen doen.

Het Europees parlement, daar deed Unice toen nog niet aan. Verkozen politici die dachten dat ze hetgeen in achterkamertjes was bestoffeld (lees: de commissie en Unice) even konden amenderen, daar was Europa niet bij gebaat. Maar totaal negeren kon niet meer, na het Verdrag van Maastricht... vervelend wel, die democratie. Aan mij de schone taak de banden met het parlement op te bouwen en onze standpunten bekend te maken. Wederom een, ahum, dankbare taak. Ik kan me de antwoorden van Europarlementariërs in die tijd nog herinneren in reactie op een belanghebbende lobby, geschreven door ondergetekende, waarin zij ons veel succes wensten in de strijd om alle kinderen goed onderwijs te bieden!? Onze naamsbekendheid was dermate groot dat we regelmatig werden verwisseld met een ‘bijna-naamgenoot’, een veel bekendere VN-club in Genève.

In mijn streven hier iets aan te veranderen kenden mijn maanden één echt hoogtepunt: de Straatsburgweek. Ik had mijn superieuren ervan overtuigd dat ik daar niet mocht ontbreken en dat deze investering zijn geld dubbel en dwars waard was. Dit was mijn uitje, maar bovenal een tijdelijke ontsnapping. Van de ene Franstalige inefficiëntie naar de andere, maar dan wel met champagne en asperges. Ik lobbyde Eerste Klas, want ja, on est le patronat hein! Waar ik vroeger (zie 3.7) dezelfde tocht aflegde per trein, vloog ik nu met een riante onkostenregeling. Van een oude straf werd Straatsburg plots een nieuw paradijs.

In lobbypresentaties gebruik ik het nog vaak als voorbeeld. Ik liet me altijd in de dinsdagochtendvlucht van half elf boeken, toen nog verzorgd door Sabena. Dat was een vlucht zonder economyclass. De halve commissie inclusief de voltallige kabinetten zaten namelijk op deze vlucht, zodat Sabena dan gemakshalve alles maar businessclass maakte. Met bijbehorende tarieven. Er was geen concurrentie en tsja, de belastingbetaler betaalt. In mijn geval Unice, waar ik braaf uitlegde geen keuze te hebben en bovendien, die vlucht duurde exact vijfenvijftig minuten. Daarvan kon je, met aftrek van opstijgen en landen, ongeveer een halfuur bewegen, met capucchino of champagne. Dat laatste kwam later wel, want juist in dat halve uurtje moest er gewerkt worden. De dames en heren commissarissen zaten opgesloten, en we waren een uur lang letterlijk aan elkaar overgeleverd. Een snoepwinkel voor een lobbyist! Ik had voor iedereen mapjes bij me, eentje voor Prodi, eentje voor Bolkestein, nog een briefje voor Reding en oh ja, ook nog een klein verzoekje aan Verheugen, ze konden immers geen kant op!

Ik deed in dat (half)uurtje meer zaken voor mijn werkgeversclub dan alle collega’s samen in een maand of drie. Niemand zeurde dan ook echt over die kleine duizend euro, noch werd er geklaagd over het feit dat ik eigenlijk parlementair lobbyist was en derhalve niet de commissie belobbyde. Soms als ik was geland en ik in een taxi zat, belde ik al naar de zaak om te tussenrapporteren. Al het werk was gedaan nog voor de week goed en wel begonnen was.

Daarna dirigeerde ik mijn vaste (taxi)chauffeur naar het Sheraton. Ik deed mijn gsm uit en ging vaak eerst even de jacuzzi in, de bubbels waren meer dan welverdiend.

Natuurlijk kwam ik ook wel in het parlement, maar doorgaans niet verder dan de ledenbar. Daar hield ik kantoor en deed mijn lobbywerk. De rest van de bijenkorf was zo inefficiënt dat ik mij permitteerde het er die dagen maar eens goed van te nemen. Vast onderdeel was dineren met volksvertegenwoordigers in La Petite France. Daarna als vanouds dansen in Les Aviateurs. Beide uiteraard op kosten van de baas, want lobbyen is niet gratis, ik werd niet gefêteerd, ik fêteerde vooral mijzelf.

Ik was helemaal terug in Straatsburg, de retour, met als verschil dat ik niet meer op kantoor hoefde te slapen, maar in de beste vijfsterrenhotels. Drie dagen lang vrat en zoop ik me vol en bekeek ik het glazen labyrint eens van de andere kant. Als ik tenminste zin had om mijn zwembad uit te kruipen. Want mijn werk zat er al na een uurtje dubbel en dwars op. Dat eerste uurtje, dat was lobbyen Eerste Klas!

4.2

Tokio in Dubio

De werksfeer bij de Europese werkgeverskoepel was destijds dus niet echt optimaal. Maar naast de incidentele ontsnapping naar Straatsburg was er nog een ander verzetje. Ieder jaar werd Unice, samen met de Europese Commissie en de vakbonden, uitgenodigd voor een werkbezoek aan Japan. Het Japanse ministerie van Arbeid organiseerde jaarlijks zo’n tripartite bezoek aan het land om van elkaar te leren en om de banden tussen de EU en Japan aan te halen. Intern werd dit snoepreisje bij toerbeurt gegund aan onderbetaalde werknemers, als een soort bonus in natura. Veel collega’s aasden erop. Mijn baas vond dat ook ik wel eens een verzetje verdiende. Niet gehinderd door enige kennis van sociale zaken, ontving ik mijn SAS businessclass ticket. Tokio, here I come!

De reis zelf was zo mogelijk nog indrukwekkender dan het verblijf. Via Kopenhagen naar Tokio in een riante ligstoel, met veel nadruk op gastronomie en alcoholische ondersteuning. Dat droeg weer bij tot een enkele siësta, afgewisseld met een paar films op de personal dvd. Terwijl mijn lichaam dacht dat het avond was, stond de limousine die ons naar het hotel bracht, vast in de ochtendspits. Na de jetlag en de champagne te hebben uitgeslapen, volgde een korte ontdekkingstocht door het gigantische hotel en de nabije omgeving. Alles was letterlijk te overweldigend, te druk en te anoniem. Zo kon je op alle mogelijke wijzen ontbijten in een van de twaalf restaurants of een Asahi drinken in een der negen hotelbars. Die werd geserveerd op de knieën en ging gepaard met diepe buigingen. Bijna begon ik te denken dat de internationale cameraploegen en gillende Japanse meisjes, die in een dubbele veiligheidszone waren geposteerd voor het hotel, voor mij waren gekomen. Dit bleek helaas niet het geval. De vrienden van CNN, BBC et cetera aasden op de gevluchte Peruviaanse president Fujimoro die in hetzelfde hotel verbleef. De bakvisjes daarentegen trachtten een glimp op te vangen van de spelers van Real Madrid, dat in Tokio speelde, ook te gast in mijn hotel. Gezellig druk was dus een understatement.

De volgende dagen waren gevuld met werkbezoeken, presentaties en een schitterend uitstapje naar Kyoto. Die stad maakte een bijzonder rustgevende indruk op mij. De monniken, de tempels, het gouden paleis, het paleis van de Shogun en de conducteurs met witte handschoenen in de trein die op de seconde op tijd reed zonder dringende passagiers; wat een verschil met het land van de Fyra en wekelijkse stakingen.

De Japanse gastheren hielden het tempo echter hoog, want er moest wel gewerkt worden. Ook ’s avonds moest er met allerlei vips gedineerd worden en zat ik met de collegae van de commissie en de vakbonden op de grond in restaurants met voor onze neuzen gerechten die soms net of nog net niet dood waren. En natuurlijk steeds weer die buigingen.

De week bood gelukkig één vrije avond. Een avond zonder verplichtingen. Ik besloot in mijn eentje de gayscene van Tokio te gaan ontdekken. In mijn Spartacusgids (zie 2.1) prikte ik een bar waar blijkbaar jongeren kwamen en Engels werd gesproken. Ik sprong in een taxi; de chauffeur had witte handschoenen aan en probeerde te buigen. Toen ik hem het adres spelde maakte zijn onderdanigheid plaats voor verwarring. Voor mijn gevoel reden we de stad uit, maar we eindigden in een duistere buitenwijk. Pikkedonker en uitgestorven op straat. Waar was ik in vredesnaam aan begonnen? Ik wilde me niet laten kennen en deed net of ik precies wist waar we waren. ‘Hier is het, meneer.’ In the middle of nowhere, in de Bijlmermeer van Tokio. Er brandde een lampje in de straat, ergens tweehoog. Dat bleek de bewuste homobar te zijn. Ik liep een trap op en twijfelde, de deurknop in mijn hand. Vage discomuziek in de verte, verder totale stile. Ik duwde de deur langzaam open en liep naar binnen. Het leek wel een film.

Ik was de enige klant. De bar was halfdonker. Nog net ontwaarde ik iemand achter de toog. Verder niemand, eenzaamheid troef. Doorzetten nu. Ik ging aan een tafeltje zitten en de barkeeper vroeg wat ik wilde drinken. Een Asahi. Terwijl hij naar zijn bar liep knipte hij met zijn vingers. Ik wist niet wat ik zag. Op commando stonden circa vijftien jongens op, die blijkbaar in het donker op de grond hadden zitten wachten. Waar was ik beland? Wel kreeg ik ontzettend veel zin om de truc met de vingerknip te plagiëren.

De ober zette het biertje op tafel en vroeg of ik gekozen had. Ik wilde net zeggen dat ik toch net een biertje had besteld, toen mijn yen viel. Ieder kwartier dat ik niet ‘consumeerde’, zei de man, moest ik extra betalen. Ik knikte en dronk rustig van mijn bier. Hij knipte en de Japannertjes gingen geruisloos zitten. Daarna bestelde ik opnieuw een flesje en werd weer herinnerd aan de stijgende tarieven. Ik was in een koppige bui en wilde niet opgeven. De meter liep maar ik nam kleine slokjes alsof het mij hoegenaamd niets interesseerde. Bij het derde biertje en een nieuwe tussenstand werd het me te gortig. Ik knipte en synchroon stonden ze op. Ik wees de knapste aan, die prompt naar mijn tafel werd geloodst. Of ik nog een tweede wou bestellen, zei de ober, want deze sprak geen Engels.

Gedrieën praatten wij wat over niets, al is praten een groot woord. De ober kwam erbij staan met een briefje. Het bedrag benaderde mijn dagvergoeding. Of ik met hem naar mijn hotel of naar boven wenste te gaan. Hij wees naar een trap. Ik was voor wat gezelligheid gekomen, maar daarboven iets doen met een onverstaanbare zakjapanner in de Tokiose Bijlmer leek mij weinig sfeervol. Nog steeds koppig antwoordde ik: ‘Het hotel en inpakken graag.’ Mijn grapje begreep hij niet. Wel gaf hij mij de factuur en belde een taxi.

We reden zwijgend naar het hotel. Ik was gegeneerd, alsof het woord ‘hoerenloper’ op m’n voorhoofd was getatoeëerd. Eenmaal aangekomen duwde ik hem eerst door de haag van joelende meisjes, waarvan sommigen ons verbaasd aankeken. Ik begon te transpireren. Snel trok ik hem langs de tv-ploegen. De eerste en laatste keer in mijn leven dat ik een Japanse escort op bezoek had verliep verre van incognito. Gelukkig bereikten we de lift van het hotel zonder grote schade, opgeslokt door de anonimiteit van het megacomplex.

Het belletje rinkelde en een van de vier liften zwierde open. Snel wilde ik mijn zakjapanner de lift induwen, weg van camera’s en publiek. Ik trilde en was benauwd. Het onwaarschijnlijke gebeurde: mijn twee delegatieleden stapten diezelfde lift uit en bekeken mijn gezelschap grondig. Zo’n groot hotel in zo’n grote stad en net op dat moment... Ik stond weer even in dubio, maar ik wilde dit voor volk en vaderland afmaken.

Vluchtig zei ik tegen mijn collega’s dat er peertjes stuk waren in mijn kamer en dat deze technicus dat kwam repareren. Snel liep ik de lift in en drukte op 57. Ik had klamme handen. Er was geen tijd voor twijfel meer; ik moest dit doen en lachte naar de Japanse gigolo. Die begon diep te buigen...en bijna tegelijkertijd zeiden we: domo arigato.

4.3

Bunga Berlusconi

Silvio Berlusconi heb ik twee keer ontmoet. Nou ja, ontmoet, er waren steeds zoveel bodyguards bij om hem af te schermen dat men beter kan zeggen dat ik hem gezien heb. Behalve die tweede keer, nee, geen sensatie, het was niet tijdens zo’n fameuze bunga bunga-party. De grote Berlusconi. Al is groot een groot woord.

De eerste keer was op eerbiedige afstand. Businesseurope organiseerde tijdens het Italiaanse voorzitterschap van de EU haar zogeheten Competitiveness Day. Dit evenement trachtte de belangen van het Europese bedrijfsleven in de spotlights te zetten en vond plaats in het toenmalige Hilton hotel aan de Waterloolaan te Brussel. Premier Berlusconi, tevens voorzitter van de roulerende Europese Raad, was eregast en zou een speech verzorgen. Toen hij eindelijk, uiteraard naar goed Italiaans gebruik veel te laat, aankwam, leek het of Madonna was gearriveerd in het Hilton. Zoveel bodyguards, opdringerige handtekeningenjagers en cameramensen had ik nog nooit verzameld gezien en even dacht ik dat de Italiaanse regering hen allemaal had betaald om te figureren in het grote Italiaanse zonnekoning-spel. Wat is onze Silvio fantastisch... Forza Italia! Net een Italiaanse auto, erg mooi van buiten maar bijzonder onpraktisch als het eenmaal rijdt. Veel show dus, weinig wol, maar met een pr die past bij een multimiljardair.

Businesseurope mocht als Europese sociale partner standaard een delegatie afvaardigen naar de Europese top. Tijdens de zogeheten trialoog bespraken dan de Europese Raad, de Europese Commissie en de sociale partners actuele sociaal-economische onderwerpen. Doorgaans zeer saai en veeleer een verplicht nummertje. Behalve die ene keer onder Frans voorzitterschap, ik was spijtig genoeg geen woordvoerder meer. Businesseurope had ook een Franse voorzitter, de steenrijke en uiterst aimabele Ernest-Antoine Seillière. Hij leidde de werkgeversdelegatie tijdens de plichtmatige trialoog, die werd voorgezeten door de Franse president Jacques Chirac.

Seillière was de man die de naamswijziging van Unice naar Businesseurope (zie 4.8) bewerkstelligde en hij hield er een moderne, Angelsaksische managementstijl op na. Zo vond hij het efficiënter om binnen Businesseurope voortaan één voertaal te hanteren, het Engels uiteraard. Dat was voor een Fransman op zijn zachtst gezegd bijzonder, voor sommigen in de erg hiërarchische organisatie was het niet minder dan vloeken in de Franstalige kerk.

Toen president Chirac hem gedurende de trialoog het woord verleende, uiteraard in het Frans, antwoordde Seillière eerst merci Monsieur le Président, en schakelde vervolgens doodleuk over op het Engels.

Dit had Chirac nog nooit meegemaakt, een Fransman die tijdens een officiële vergadering de Franse president in het verfoeide Engels toesprak. Chirac reageerde als door een wesp gestoken en onderbrak de werkgeversvoorman al na enkele seconden. Hij herinnerde Seillière aan zijn nationaliteit, wees erop dat la République la Présidence bekleedde en maande de eigenzinnige zakenman tot waardigheid. Het kwam in het kort op het volgende neer: u zult ons toespreken in de Franse taal, zo niet dan zal ik deze vergadering ogenblikkelijk verlaten.

Seillière keek zijn president een beetje meewarig aan en gaf geen krimp. Hij hernam het woord en zette zijn betoog rustig voort in accentloos Engels. Chirac werd witheet en beende de zaal uit, gevolgd door zijn adjudanten. Seillière praatte onverstoorbaar verder alsof er niks aan de hand was. Dit diplomatieke incident haalde alle voorpagina’s. De sluwe Seillière zorgde ervoor dat zijn club, met nieuwe naam, alle media beheerste. Zo werd zelfs de normaliter zo suffe trialoog een sexy item op televisie. Over communicatie gesproken.

Eén keer mocht ik erbij zijn, bij die trialoog. Dat was onder Italiaans voorzitterschap en de tweede keer dat ik Berlusconi zag. De afstand tussen ons was nu een stuk kleiner. Saillant detail was dat Romano Prodi in die tijd voorzitter van de Europese Commissie was. Prodi en Berlusconi waren elkaars grootste vijanden en konden elkaar niet luchten of zien. Dat was in die bijeenkomst duidelijk te merken. Ze zaten recht tegenover elkaar, zoals het protocol voorschreef, maar ze deden er alles aan om elkaar niet direct te hoeven aankijken of aanspreken. Steeds alles in de derde persoon, terwijl men het plafond aandachtig bewonderde. Iedereen in de zaal voelde dat de temperatuur tot ver onder het vriespunt zakte. Nooit eerder of later heb ik zo’n animositeit ervaren. Hier zaten twee kleine jongetjes die niet met elkaar wilden spelen verplicht tegenover elkaar. Alsof ze elkaars speelgoed hadden gejat en van de meester ‘sorry’ moesten zeggen, maar dat niet uit hun strot konden krijgen. Een surrealistisch schouwspel, zeker op dit hoge niveau. De spanning was ook voor de toeschouwers om te snijden.

Extra reden om de druk wat te verlagen en tijdens een korte pauze de blaas te legen. Toen ik goed en wel de urinoirs op de vip-verdieping van het raadsgebouw (Justus Lipsius) had gevonden, hoopte ik even rust te krijgen. Een korte ontsnapping en ontlading. Juist op dat moment zwiepte de deur van het herentoilet open. Ik ben zo iemand die moeilijk presteert op de wc als er anderen dicht in de buurt zijn. Enigszins geïrriteerd wierp ik daarom een blik naar de onruststoker links van mij om hem zo desnoods naar een ander toilet in het gebouw te dwingen. Ik keek nog een keer. Hij stond naast mij!

De almachtige Berlusconi, zonder bodyguards en camera’s. In kwetsbare naaktheid bijna. Bingo! Of eigenlijk, Bunga! Ik kon het natuurlijk niet laten. Ik keek veel te aandachtig, het was sterker dan mijzelf. De premier zelf had niks door en deed gewoon zijn boodschap. Hij was waarschijnlijk aan het overdenken hoe hij straks Prodi weer een poets kon bakken. Hij was klaar en ging zijn handen wassen. Ik kon het niet. Plassen lukte niet meer, ik ging maar weer terug naar het ijzige slagveld van de dialoogloze Siciliaanse trialoog.

Wat mij het meeste is bijgebleven is zijn lengte. De grote Silvio, ik schoot bijna in de lach. Een grote grap, ja dat wel. Wat een klein manneke is dat eigenlijk.

4.4

Maliekolder

Mijn functie bij Unice werd onhoudbaar. Zeker toen de Franstalige noblesse terugsloeg en de Nederlandse secretarisgeneraal vakkundig pootje werd gelicht. Communicatie en lobbyen werden in de koelkast geparkeerd en voor Hollandse betweters was geen plaats meer. Gelukkig kwam op datzelfde moment datzelfde Holland in beeld. En hoe.

Ik kon namelijk bij VNO-NCW aan de slag, met ongeveer dezelfde portefeuille. Pers en parlementaire lobby, op mijn maat gemaakt. Maar dan moest ik Brussel vaarwel zeggen en teruggaan naar de polder. En daar had ik helemaal geen trek in. Toch accepteerde ik deze terugtocht naar het Vaderland. VNO bood mij namelijk een wereldbaan aan, zowel qua inhoud als salaris. Voorts was het erg handig met het oog op mijn hogere doel om Europarlementariër te worden, via deze baan kon ik in Nederland een constituency en zichtbaarheid opbouwen. Ook kon ik een dag in de week in Brussel werken en daar ook blijven wonen. Noem het een rationeel besluit, de gang naar Den Haag.

Den Haag was veelal saai, zeker voor een ambitieuze vrijgezel. Op het werk knaagde de eeuwige nummer tweepositie. Bovendien botste mijn informele karakter meermalen met het establishment. Dan voelde ik mij letterlijk en figuurlijk opgesloten in een ivoren (Malie)toren van Oude Macht, koffiedames en achterkamers. Op vijf weken per jaar na... en die vijf weken maakten (bijna) alles goed. Dan was mijn baas op vakantie.

Verantwoordelijkheid, strategie, spindokteren en aan de knoppen zitten. Je mag me er ’s nachts voor wakker maken. In die paar weken steeg ik boven het gemaaide Malieveld uit en werd zelfs de Hofstad een spannend jongensboek. Meeslepend, enerverend en ook best eng. Want de druk was dan extra hoog. Ik moest vaak heel snel schakelen en wat ik zei kon de volgende dag in alle kranten staan. Of een halfuur later op het ANP of Teletekst. Als ik niets zei, kon ook dat nieuws zijn. Uiteraard rapporteerde ik aan voorzitter en algemeen directeur, maar de vrijheid en dus de verantwoordelijkheid was groot. Eén fout kon dodelijk zijn. Maar die druk, daar genoot ik van. Nu nog steeds trouwens, het geeft een kick.

Ik herinner me de nachtelijke polderonderhandelingen in de Malietoren of het SER-gebouw, de NOS Journaalopeningen om 7.00 uur ’s ochtends en daarna veertien uur non-stop telefoontjes en persconferenties in Nieuwspoort die ik mocht voorzitten. Dan steeg ik boven mezelf en de polder uit. Vaak hoopte ik dat mijn baas voor eeuwig op de Malediven zou blijven.

Er werd druk met de vakbonden onderhandeld over een WAO-akkoord. De pers wilde alles volgen en weten. Dat verstoorde echter het proces en dus moest de pers worden omzeild. Die avond zou het gebeuren. Geheim topoverleg in de Malietoren. Bijna niemand wist ervan en bijna niemand was erbij. Ik ook niet. Ik had postgevat in een hotel tegenover ons kantoor en stond in nauw contact met enkelen binnen. Er mocht niets lekken. De lichten bij de receptie waren dus uit en mijn aanwezigheid zou journalisten alarmeren. We deden of er niets op de agenda stond, maar om 21.00 uur zaten mijn bazen nog met de vakbondstop en een paar ministers in een zaaltje te onderhandelen. Mijn gsm rinkelde, ik keek uit het raam.

Shit, de NOS had licht zien branden en een receptionist achter de balie gevonden. Dat was onze Marius. Hij vroeg mij bijna smekend of ik wilde oversteken, want de cameraploeg bleef hem maar stalken. Ik bleef nog even in het hotel, hopend dat ze weg zouden gaan. Triiing, de NOS aan de lijn: ‘Klopt het dat...?’ Ik zei dat ik aan het eten was en niet wist waar ze het over hadden.

Blijkbaar had een woordvoerder van een der ministers bevestigd dat zijn baas onderhandelde. Met locatie erbij. Er was geen houden meer aan: drie of vier cameraploegen voor de ingang en zeker vijf of zes radiojongens en dagbladen. Ik moest nu wel en liep de straat over. Net voor ik het hotel uitliep had ik mijn grote baas ge-sms’t. Die wist nu dat er media op een reactie stonden te wachten buiten voor de toren. Het journaille belaagde mij bij aankomst: wie zijn er binnen, wanneer is het klaar, wat is de inhoud en wij willen een reactie. Vooral het tienuurjournaal werd erg vervelend. De receptionist baalde en richtte een klein crisiscentrumpje voor mij in met beveiligingsbeelden en telefooncentrale. Boven zat de BV Nederland, zonder bevestiging, beneden Marius en ik. Tegenover een groeiende groep agressieve persmuskieten. Ik bevestigde nog steeds helemaal niks.

Pas toen ik op de beelden beweging zag en wist dat de onderhandelaren via de garage zouden vertrekken, riep ik de journalisten bijeen. Terwijl ik met een schuin oog zag dat men ongehinderd via de achterkant kon vertrekken, leidde ik de pers aan de voorkant af met nietszeggende verklaringen. Ik zei dat ze straks een paar reacties mochten optekenen, mits zeer beperkt en gedisciplineerd. Iedereen was allang blij en zette zijn materiaal op scherp. Enkel RTL trapte er niet in en was er met twee camera’s, eentje voor het gebouw en eentje achter bij de uitgang van de garage. RTL maakte dus exclusieve beelden van wegzoevende limousines en kreeg zelfs een excellentie zover dat hij vanuit zijn raampje nog snel een paar woorden zei. Mijn bazen reden allang over de Wassenaarseweg naar huis.

Het was 22.45 uur. Ik vertelde de pers dat de heren en dame onverwachts waren vertrokken. De show was over. Gevloek en getier, dat hoort bij het spel. Met de complimenten voor die ene cameraploeg. Ik bedankte Marius en liep terug naar mijn hotel. Nu eerst maar een borrel...

4.5

In de Spits

Ook rationele keuzen leveren veel op. Ik zei het eerder al, alles heeft een volgorde. Je kunt pas oogsten als je eerst gezaaid hebt. Mijn tijd bij de werkgevers en mijn politieke avonturen waren vooral een tijd van leren en investeren. En laveren tussen principieel en pragmatisch.

Het was een enerverende periode. Ik leerde en zat midden in het web. Dichter bij de macht kon je bijna letterlijk niet zitten. Op de twaalfde verdieping hield ook de voorzitter kantoor, tegenover de algemeen directeur. Beide heren stonden steevast bovenaan in de top 10 van ’s lands machtigste mensen die de Volkskrant ieder jaar publiceert. Je rook de macht bijna vanaf de gang. Daar zat nog net een secretaresse tussen, maar daarnaast was mijn kantoor. Ik hield zicht op de lift en zag iedereen binnenkomen. Ik was weer wachtcommandant, terwijl mijn directeur twee deuren verderop zat. Soms voelde ik mij figuurlijk gesandwicht. Tussen twee kantoren én tussen twee landen.

Het botste soms, de Oude Macht en ik. Op de twaalfde verdieping beschikten wij over een koffiedame. Die kwam elke dag in drie ronden koffie en thee brengen. Als je echt machtig bent, loop je niet naar een machine. Dan word je bediend. Ik vond dat erg stoer, want collega’s op andere etages hadden dat niet. Ze zag dat ik het moeilijk had. Ik werkte er nog maar net. We spraken over Den Haag, dat ik helemaal niet kende. Ze wilde mij wel rondleiden, ’s avonds na het werk. Samen lekker eten en mij het een en ander aanwijzen. Zodat ik mij iets meer thuis zou voelen. Ik maakte een fout. Ik vertelde de secretaresses over dit sympathieke aanbod. Puur uit blijdschap en enthousiasme. Dat had ik beter niet kunnen doen. Het kwam de bazen ter ore. Uiteindelijk bleek dat het niet gepast werd bevonden, iemand van de twaalfde op stap met een koffiejuffrouw. Ik was geschokt door zoveel archaïsme.

Maar goed, de kettingen gingen zoals gezegd af wanneer mijn baas op vakantie was. Dan ging ik letterlijk los. Meestal was dat in de zomer, qua media beter bekend als komkommertijd. Het was de eerste keer dat ik alleen het fort moest bewaken. Ik woonde in Scheveningen. Tussen twee appartementen in verbleef ik tijdelijk in een pension. Continu uit de koffer leven, dat was niet plezierig. Maar de omgeving maakte veel goed. Het was warm, uitzicht op zee, veel rosé’tjes na het werk met vriend Christiaan, even los van de stress liggend in een loungy strandstoel.

Maar woordvoerder van VNO ben je niet van negen tot vijf; dat ben je vierentwintig uur per dag. We hadden die dag iets naar buiten gebracht over loonmatiging. Hoe belangrijk dat was voor economische groei. Een reactie op een CPB-rapport of zo. In normale omstandigheden zou het de krant waarschijnlijk niet eens halen. Maar hartje juli met 29 graden was alles nieuws. Komkommertijd.

Ik hees mij uit de strandstoel en nam mijn gsm op. Bijna half acht ’s avonds, net voor de opstart van de drukpersen van de ochtendkranten. Het was de politiek redacteur van Spits. Of ik die loonmatiging kort wilde toelichten. ‘Ik bel je direct terug.’ Verontschuldigend naar mijn borrelbroeder: ‘Werk aan de winkel en ik ben nu belangrijk.’ Snel belde ik voor input naar onze economische directeur. Voicemail. Ik keek over het strand, het was druk in de horeca. Dan maar een echelon lager. Een beleidssecretaris gaf mij wat achtergronden. Ik had al een halve fles op en de helft van wat hij zei ging mijn andere oor direct weer uit. Diep ademhalen en nog een flinke slok. Nog geen directeur. Dan maar met losse handen. Ik belde Spits terug. De journalist had blijkbaar zijn krant verre van vol en vroeg mij honderduit. Nu ben ik geen econoom, maar lullen kan ik wel, zeker met een borrel op. Ik weet alleen niet of dat wat ik zei het standpunt van VNO of mijn eigen visie was. Na een halfuur hingen we op. Dit kon wel eens het einde van mijn werkgeverscarrière betekenen. Nee, er was geen tijd meer om het stuk te accorderen. De persen ratelden, mijn hart ook. Ik bestelde nog een fles.

Net die ochtend versliep ik mij, voor het eerst. De receptie was vergeten mij te wekken. Kwart over negen! Ik werd geacht er voor negenen te zijn. En dan op de dag van mijn ontslag. Ongeschoren en ongedoucht scheurde ik naar Den Haag. In het pension hadden ze natuurlijk geen Spits. Vanuit de auto belde ik de secretaresse. Ja, ze had iets gehoord van een artikel in Spits; de grote baas was al twee keer langs gelopen. En waar ik bleef. Verhip! Ik gaf gas bij. ‘Is hij nu op kantoor?’ ‘Ja, maar de voorzitter van de FNV zit op zijn kamer, zeker al een halfuur.’ Eindelijk stormde ik uit de lift mijn bureau binnen. Bijna tien uur. Waar was die rotkrant? Toen zag ik het. Chocoladeletters. Voorpagina. ‘VNO: Loonmatiging!’ Het stuk liep door over heel pagina drie. Ik werd vijf keer geciteerd. Met naam en functie. Allemaal gelul, maar het stond er zwart op wit in. Ik nam drie aspirines en dacht aan het exitgesprek dat straks zou volgen. Wat een grote letters.

Toen Lodewijk de Waal de lift instapte wist ik dat het mijn beurt was. Ik klopte aan. Trillend van de drank en de spanning. De algemeen directeur zat achter zijn grote bureau. Achter hem hing iets aan de muur. De koeienletters, hij had Spits opgehangen! ‘Ga even zitten,’ zei hij. ‘Sorry dat ik zo laat was,’ begon ik. Hij onderbrak me. ‘Dat mag eens gebeuren,’ en hij glimlachte. Wat was hier aan de hand? Was dit een normaal begin van een slecht-nieuwsgesprek? Hij wees op de muur achter hem. ‘Schitterend stuk.’ Hij zei het echt. ‘Ik heb het aan de muur gehangen om Lodewijk te pesten. Een uur lang kon hij onze boodschap niet negeren: Loonmatiging!’ Hij schaterlachte en stak zijn duim omhoog. ‘Grote klasse! En nu aan het werk. Fris je een beetje op, want je ziet eruit als een lijk.’

4.6

Fortuyn Fighter

Wie mijn Haagse tijd ook opfleurde, was Pim Fortuyn. Eigenlijk werd in die periode veel geschiedenis geschreven. Zoals bij de moord op Kennedy in 1963, weet bijna iedereen nog waar hij of zij was toen terroristen vliegtuigen in het World Trade Center boorden. Nine-eleven. Het was een dinsdagmiddag en ik zat te werken in de Malietoren. Misschien omdat ik ook in een toren werkte, was de klap bijna voelbaar toen ik de afschuwelijke beelden zag.

Als woordvoerder zit je bovenop het nieuws en ik had zowel internet als een tv op mijn kamer. Ik hoorde het nieuws dus vrij snel nadat de ramp zich had voltrokken en bekeek met evenveel ongeloof de beelden op CNN. Omdat ik als enige een tv had stroomde mijn kantoor in no-time vol met collega’s die het nieuws vernomen hadden en met eigen ogen de beelden van de aanslagen wilden zien. Dat maakte dat moment nog indrukwekkender, geschiedenis zien met zeker twintig collega’s rond mijn bureau.

De moord op Fortuyn was ook zo’n moment. Ik was in Brussel toen hij werd doodgeschoten in Hilversum. Zag de beelden thuis zo goed als en direct, omdat ik toevallig het journaal aan had staan. Ik zag ook de rellen later die avond op en rond het Plein in Den Haag. Ik woonde vier dagen per week minder dan honderd meter van waar woedende menigten de boel kort en klein sloegen. Brussel voelde opeens veilig ver weg, in meerdere opzichten, al stond ik uiteraard met mijn baas in contact over de woordvoering en was ik liever in de buurt geweest. Ik dacht aan Pim, zijn hondjes en mijn appartement.

Pretentie is hier niet op zijn plaats. Ik heb Fortuyn nooit fysiek ontmoet. Toch dacht ik hem van een afstand een beetje te begrijpen. Een narcistische nicht die zich onbegrepen voelde. Uitgestoten door de elite, op zoek naar erkenning. Valsheid als camouflage voor onzekerheid. Alleen en ongelukkig, via de macht en door een soms potsierlijke en zeer publiekelijke aanval op diezelfde elite zijn eenzaamheid compenserend. Met een tragisch einde, dat achteraf bezien welhaast onvermijdelijk was. Hij zocht bijna zijn eigen Waterloo, al vond hij dat in het mediapark te Hilversum. Een exhibitionist.

Dit psychologisch inzicht hielp mij in mijn werk. Ik was bij de werkgevers namelijk verantwoordelijk voor de JSF-lobby. Het is mijn stellige overtuiging dat lobbywerk voor 95% psychologie is. Dit werd misschien wel mijn grootste succes ooit, in ieder geval in dollars uitgedrukt. Uiteraard was het een co-productie waarin veel partijen een rol speelden. Vakbonden, bedrijven, werkgevers, ambassades, een brede coalitie. Toen wel, ik was slechts een klein radartje in die grote lobbymachine, maar toch, ik mocht een beetje mee helpen sturen.

De belangen waren enorm en de kans van slagen beperkt. Een strategische lobby dus, met alles erop en eraan. En met een duidelijk nummer één target: professor Pim Fortuyn. De Tweede Kamer had het laatste woord. Het was een emotionele en bijna individuele kwestie geworden. Qua stemverhoudingen zou het of een nee worden, of een heel nipt ja. Je had dissidenten binnen de coalitiefracties, fractiediscipline werd ontteugeld en de lobby moest dus bijna één op één gebeuren. Uit alles bleek dat de LPF bepalend was. Daar had je sergeant Mat Herben, defensiewoordvoerder en afkomstig van het ministerie, zelf voorstander, en natuurlijk generaal Fortuyn, die fel tegen zei te zijn. En zijn wil was doorgaans wet, at his service! Daarom stond een persoonlijk bezoekje aan de Palazzo di Pietro hoog op ons verlanglijstje. Dat was mijn taak.

Fortuyn was nauwelijks benaderbaar. Hij werd flink afgeschermd en dan bedoel ik niet door lijfwachten. Dus speelde ik in op zijn zwakke plek, zijn ego. Alles werd uit de kast getrokken: ‘De bazen van BV Nederland komen u in uw Palazzo bezoeken!’ Wij knielden minzaam voor de grote professor uit Rotterdam. Dat deden wij nooit, indachtig ons eigen onuitgesproken credo: we rule this country. Maar het was functioneel, dus kropen wij lustig op onze rug voor de Grote Pim. Het werkte. Ik wist het, Fortuyn genoot van zoveel veren in zijn reet en stemde in met een ontmoeting. In zijn huis rond lunchtijd. Maar zonder lunch, zo verzekerde zijn secretaresse, want daar had Pim uiteraard geen tijd voor. Mijn hoogste bazen gingen, zonder mij. Ik baalde maar dit was wederom functioneel. Snel aten zij een broodje alvorens per netgewassen BMW naar de havenstad te rijden. Schoenen gepoetst en kleurige dassen. Het enige dat ontbrak waren vlaggetjes met het kale hoofd van De Leider op de zwarte limousine. Er mocht niks misgaan.

Ze moesten dus lekker wel tweemaal lunchen. Ik wist het! Die narcist had toch een bijzonder copieuze lunch voorbereid en ging helemaal los. Blijkbaar ging het gesprek voor 95% over hemzelf, temidden van borstbeelden, schilderijen en pentekeningen. Allen met zijn beeltenis.

Functioneel luisteren, die laatste 5% ging over straaljagers. Maar dat was een formaliteit geworden. Wie Hem op de sokkel van een standbeeld hees kon alles gedaan krijgen. Ik had het in de briefing geschreven, bewonder Hem. En het werkte, de JSF-buit was binnen.

Toen was hij dood. Dat was op zich een groot drama, maar wat betekende dit voor het stemgedrag van zijn losgeslagen soldaten? Functioneel blijven. De generaal kon niet meer commanderen. De tijd ontbrak om opnieuw te beginnen. Bovendien was men zeer emotioneel, voor argumenten was nauwelijks meer gehoor. We speelden daarom slechts één kaart, onze troef in bange dagen: Pim had het zo gewild.

Herben zat in een andere achtbaan als kersvers fractieleider, we rekenden op zijn regie. Maar ja, LPF en regie. Op de dag van de stemming zat ik op de publieke tribune. Naast Amerikanen en top-lobbyisten van ’s lands laatste maakindustrie. Gsm in mijn hand. Ik had twee sms’jes klaarstaan: eentje voor een positieve en eentje voor een negatieve uitslag. Ik hoefde enkel op send te drukken naar twee verschillende nummers.

Een hoofdelijke stemming. De spanning was om te snijden. Dit was vele malen heftiger dan strafschoppen in een WK-finale. Eindelijk was het zover. Het stond 75 tegen 74, het laatste Kamerlid schraapte de keel en riep: voor! Mission completed, we hadden gewonnen. Ik typte ‘76-74’ in en verstuurde de sms.

Pim was dood, maar heel even zag ik zijn kale kop voor me. Dank je wel, valse nicht.

4.7

Gekke Geertje

Hij wordt vaak gezien als de politieke erfgenaam van Pim Fortuyn. Hij probeert het electorale gat dat Fortuyn heeft achtergelaten met zijn trukendoos op te vullen. Toch is Geert Wilders bij lange na niet de natuurlijke opvolger van Fortuyn. Geert heeft veel kwaliteiten. Hij voelt de Nederlandse onderbuik goed aan en heeft een radar voor slim scoren. Daarnaast is hij een goede spreker en debater die verbaal een tegenstander compleet knock-out kan slaan. Zijn gevoel voor communicatie en media is bij vlagen briljant, al zit hij denk ik over zijn politieke houdbaarheidsdatum. Authenticiteit is een belangrijk thema in dit boek. Oprechtheid duurt het langst, en daar zakt Wilders door het ijs. Daarom is hij geen Fortuyn. Want hij vindt niet wat hij zegt. Daarom geloof ik Gekke Geertje niet.

Geert was Kamerlid namens de VVD met Sociale Zaken in zijn portefeuille. Ik was woordvoerder van VNO-NCW en onderhield de relaties met de Kamer. Met Wilders had ik regulier contact. Ook was ik actief binnen de VVD. Ik ken Geert al sinds begin jaren negentig van zogeheten Topkadercursussen. Dit zorgde ervoor dat ons contact intensiever was dan met de meeste andere Kamerleden. Bovendien was hij een zeer professioneel Kamerlid met een grote dossierkennis en die vooral in de sociaal-economische hoek goed was ingevoerd. We lunchten af en toe bij Schlemmer op het Plein. Ook sms’ten we soms, zelfs nog na zijn vertrek bij de VVD. Geert was ambitieus maar niet vervelend, inhoudelijk sterk en verre van een electorale magneet. Zijn profiel was eerder bleekjes en hij haalde slechts een paar duizend voorkeurstemmen, destijds.

Waar het precies misging weet ik niet maar wel dat het onder Jozias van Aartsen was. Wilders kreeg na het vertrek van zijn politieke vader Bolkestein naar Brussel op eigen verzoek Buitenlandse Zaken toegewezen. Hij miste Frits enorm en kon Van Aartsen niet accepteren als baas. Alsof zijn moeder met een nieuwe man was getrouwd en hij zijn stiefvader niet kon luchten of zien en er alles aan deed om die te dwarsbomen. De ruk naar links onder Dijkstal en Van Aartsen zinde hem geenszins en met zijn uitstekende politieke antenne voelde hij de ruimte op rechts. Hij duwde en hij trok, maar kreeg zijn fractietop niet mee.

Volgens Dijkstal en Van Aartsen hebben zij Geert in die tijd heel veel ruimte geboden en mocht hij veel meer dan andere fractieleden. Maar het was nooit genoeg, alles moest en zou kapot. Van Aartsen kon niet zomaar alles door de vingers zien; er waren grenzen, ook voor de puberale en nukkige Wilders. Jozias, keurig diplomaat en geen manager van beroep, consulteerde veelvuldig de partijvoorzitter en andere VVD-notabelen. Bij het Turkije/uitbreidings-dossier sloeg de rechterbuitenboordmotor geheel op hol. Geert was op ramkoers en dreigde voor de zoveelste keer in zijn eentje de fractie te doen kapseizen. Wilde Van Aartsen nog enige autoriteit als kapitein bewaren dan kon hij maar een ding doen. Wilders vloog eruit.

Naar ik heb begrepen voelde Wilders zich daarna verweesd en opgelucht tegelijk. Er moeten niettemin op de achtergrond andere factoren een rol hebben gespeeld. De rustige en dossiergerichte backbencher veranderde in korte tijd in een hijgerige populist die zich met goedkope quotes, Sturm und Dramm en megalomane driften opwerkte tot de vertolker van de Telegraaf-lezer. Deze metamorfose komt op mij zeer artificieel over. Was zijn Hongaarse vrouw aangerand door een groep Marokkaanse hangjongeren? Heeft een goeroe-achtige haptonoom Geert ingefluisterd dat hij de uitverkoren renaissance van Pim is? Lijdt Geert aan een langdurige midlifecrisis waarbij stoere anti-islam retoriek de Harley Davidson vervangt? Of komt een lang onderdrukt minderwaardigheidscomplex nu pas uit de Venlose kast?

Hoe het ook zij, ik geloof Geert dus niet. Omdat ik weet hoe hij voor deze make-over was. Omdat niemand zo snel zo drastisch van kleur kan veranderen. Geert heeft geen idee wat de gewone man vindt; voordien interesseerde hem dat niet en nu kan hij geen gewone mensen meer ontmoeten, afgeschermd door bodyguards als hij is, levend in een bunker. Dat is de prijs die Wilders moet betalen voor zijn plotse populariteit en extremisme. Maar van binnen moet die prijs nog veel hoger liggen. Dat is de emotionele prijs die hij betaalt voor het niet meer zichzelf kunnen zijn. Leven in voortdurende angst en paranoia. De paranoia zit eerder in zijn eigen hoofd, onder dat lachwekkende en pompeuze peroxide kapsel (over kopvoddentaks gesproken), dan in een maatschappij die ontwricht raakt door islamisering, Europa of een politiek die alles afbreekt. Gekke Geertje heeft zichzelf afgebroken.

Geert Wilders was en is meer dan wie ook onderdeel van diezelfde politiek. Hij moet zich zo verraden en eenzaam hebben gevoeld dat hij zich freudiaans afkeert van wat hij zelf was. In feite vecht Geert vooral tegen zichzelf. Ik bewonder Geert Wilders in meerdere opzichten. Maar bovenal heb ik medelijden. Laten we weer eens gaan lunchen, Geert. Geen bodyguards, niet schreeuwen, geen camera’s zoals vroeger. Gewoon een uitsmijter ham en kaas met een glas melk. Jij en ik. Gewoon weer even Geert, gewoon weer even gewoon doen.

4.8

Gewoon Jan Peter

Dat heb je soms, dat het direct klikt. Ik had dat gek genoeg met Jan Peter Balkenende. Toenmalig premier van Nederland en hoegenaamd geen partijgenoot. Maar hij voelde authentiek aan, hij was zichzelf. In de politiek is dat zeldzaam. Ik hou van echte mensen. De eerste keer dat we elkaar ontmoetten zal ik niet snel vergeten. Hij trouwens ook niet, zo bleek later. En anders was er nog Elsevier om het geheugen op te frissen. Daar wist men blijkbaar ook van mijn wilde avond met Jan Peter, pardon, de minister-president.

Het was een snikhete donderdagavond. We zweetten na gedane arbeid bijna de Malietoren uit, richting de volle terrasjes op het Plein. Een paar koude biertjes met een vrouwelijke VNO-collega. Ik moest toch die kant op, want ik woonde in de Korte Houtstraat, vlak naast het Plein. Mijn directe baas was op vakantie en dus was ik weer eens in charge. Op dergelijke momenten was de Hofstad een waar feest om in te verblijven.

Elke donderdagavond vinden zogenaamde Bpo’s plaats: Bewindspersonen Overleg. Dan vergaderden de ministers en staatssecretarissen van coalitiepartijen, kleur bij kleur, op een ministerie om de partijlijn in het kabinetsberaad van vrijdag te stroomlijnen. Het CDA, onder leiding van premier Balkenende, verkoos vaak Defensie als locatie. Oliemannetje Cees van der Knaap was er staatssecretaris en het goed beveiligde ministerie huisde tegenover de Tweede Kamer aan het Plein. Praktisch dus, mochten de excellenties na het zware werk nog kortstondig de dorst willen lessen temidden van het volk.

Mijn collega had, voordat ze bij VNO kwam, bij het CDA gediend als rechterhand van Balkenende. Volgens mij stond ze in nauw sms-contact met haar oude baas, want opeens riep ze, terwijl ik languit op mijn terrasstoel nog een bitterbal nam: ‘Ze komen hierheen!’ Even vreesde ik voor een terroristische aanslag. Maar toen zag ik ze aan komen lopen: een paar ministers en staatssecretarissen en onze eigen minister-president, in zijn vaste tred en omringd door veel tassendragers en bodyguards. Je voelde het hele Plein roezemoezen en vibreren. Iedereen keek.

Balkenende hield halt bij een picknicktafel met biervaten als zetels en kreeg een biertje. Hij ging direct druk met een paar jonge studentes in discussie. De andere bewindspersonen dronken ook bier maar zetten hun onderonsje voort. Frits Wester van RTL stond erbij en ook enkele dagbladjournalisten. Mijn collega zei: ‘Kom, ik ga je aan hem voorstellen,’ en trok mij mee richting de picknicktafel. De premier zag haar en staakte zijn gesprek. Hij zoende haar en ik zag dat ze zeer op elkaar gesteld waren. Ze stelde mij voor.

Ik was toch stiekem een beetje nerveus, vooral met zoveel ogen op ons gericht. Hij stelde mij direct op mijn gemak met een kwinkslag en vroeg me hem te tutoyeren: het was Jan Peter.

Voor een plaatsvervangend hoofd media en politiek van ’s lands grootste werkgeversclub rook ik kansen. Er stond de volgende ochtend namelijk een belangrijk wetsvoorstel op de agenda. Ik telde mijn geld en bestelde een rondje. Dit werd een fiks declaratieformulier de volgende dag, want het werd meer dan een vriendschappelijk biertje. Na nog een paar rondjes vertelde de minister van Sociale Zaken mij in het kort wat men 14 uur later in de Trêveszaal zou gaan beslissen. Ik liep naar de wc en sms’te onze algemeen directeur. Hij weigerde het te geloven. Ik bestelde nog een rondje. De minister moest weg maar knikte bevestigend. Ik sms’te dat het zeker was: mijn baas bleef vol ongeloof. De excellenties zwaaiden één voor één af en dankten mij voor de biertjes. Keurige mensen daar bij het CDA.

Mijn drankrekening had zich al aanzienlijk terugbetaald. De premier bleef met een staatssecretaris staan en genoot duidelijk van de spontane contacten met de cafébezoekers. Ik bood nog een biertje aan, maar hij stond erop een rondje te betalen. Mijn collega moest de trein naar Utrecht halen en kon niet blijven. Ze was bezorgd en begrijpelijk: een ietwat aangeschoten premier, volle dronken terrassen, journalisten en veel interesse van en voor knappe studentes. Zijn security zat verderop op een terrasje te wachten, maar Jan Peter wilde nog niet naar huis. Ze vroeg mij vrij dwingend om op hem te passen. Of ik erop wilde toezien dat haar ex-werkgever spoedig en enigszins conform zijn ambt naar Capelle a/d IJssel zou afreizen. Dat beloofde ik. Toen zij weg was, bestelde ik snel nog een rondje.

Het werd steeds drukker op het Plein. De drank miste zijn uitwerking niet. Althans, op sommige aanwezigen. Af en toe moest ik een journalist die van zijn biervat gleed weer rechtop zetten. Zelf brak mijn adrenaline de alcohol blijkbaar af. Jan Peter had er ook niet echt veel last van en keuvelde met iedereen. Hij maakte nochthans geen aanstalten om te vertrekken. De meeste journalisten waren nu quasionverstaanbaar of sliepen half op de picknicktafel. Er werd gezongen om ons heen: ‘Balkie bedankt!’ Het was stapavond voor de jeugd.

Ik voelde de sfeer omslaan en ik dacht aan mijn belofte. ‘Je zult morgen wel vroeg op moeten, Jan Peter,’ zei ik. Geen krimp. ‘We drinken er nog een!’ Ik hoorde glas rinkelen en mijn ogen zochten de bodyguards. Die rookten rustig een sigaret op het terras ernaast. Opeens hoorde ik mijzelf wat gespannen zeggen: ‘Je kunt ook bij mij logeren Jan Peter, ik woon hier om de hoek.’ Ik praatte veel te luid. Een GPD-journalist, die van mijn geaardheid op de hoogte was, kon met een laatste inspanning nog net wild ‘nee’ schudden. Niet doen!

Onverwachts had dit het gewenste effect. ‘Bedankt voor het aanbod,’ sprak Balkenende, ‘maar ik moet maar eens op huis aan.’ Goddank. Samen met de staatssecretaris en de kleerkasten escorteerde ik Jan Peter naar zijn BMW die verderop gereedstond. ‘Bedankt Wytze,’ zei de premier en de limousine zoefde weg. Ik zuchtte, het land was gered.

Toen het kabinet de volgende dag met een tamelijk ingrijpend wetsvoorstel kwam, liep mijn grote baas mijn kantoor binnen. Hoe kon je dat toch weten, vroeg hij nieuwsgierig. Ik nam nog een Nurofen en een slok water. ‘Ach ja, contacten,’ zei ik, en gaf hem mijn onkostennota.

Ruim een jaar later stond ik in de lobby van het Brusselse Conradhotel. Nederland was voorzitter van de EU en de premier zou er een speech verzorgen. Hoogwaardigheidsbekleders en cameraploegen stonden hem op te wachten. Balkenende arriveerde; veel flitslicht, geduw en protocol. Er was een strak draaiboek. Omgeven door security en pers liep de raadsvoorzitter het hotel binnen. Ik werd een beetje weggedrukt tegen de muur.

Opeens zag hij mij staan. Weg stoet, weg protocol, weg draaiboek. ‘Hallo Wytze, wat leuk jou hier te zien! Hoe gaat het met je?’ Mijn baas stond naast me. Ik glimlachte. ‘Jan Peter,’ antwoordde ik, ‘Brussel is geen Den Haag, maar hier smaakt het bier ook prima.’ Hij bulderde van de lach en sloeg mij op de schouder. De minister-president werd bijna meegesleurd, hij moest door. Jan Peter was gewoon Jan Peter.

4.9a

Europa de Baas

De Europese Raad werkt met een roulerend voorzitterschap. Elk halfjaar heeft steeds een andere lidstaat van de EU de leiding in handen. Ook bij de Europese werkgevers volgt men dit stramien. Dus als Nederland EU-voorzitter is, is VNO-NCW tegelijkertijd een beetje de baas. In 2004 was het dan zover: Nederland was weer eens aan de beurt. Dit betekende tevens mijn vertrek uit eenzaam Den Haag en mijn thuiskomst, terug in Brussel!

Het Brusselse VNO-kantoor had dringend versterking nodig. Ik werd overgeplaatst en had twee hoofdtaken: de communicatie rondom het Nederlandse voorzitterschap en de organisatie van de zogenoemde Council of Presidents van Businesseurope in Den Haag.

Met mijn Brusselse baas kon ik het goed vinden. Om de simpele reden dat hij mij veel vrijheid liet en vertrouwen schonk, in tegenstelling tot in de Haagse tijd. Dat heb ik nodig om goed te kunnen functioneren, zoals ook elders in dit boek wel blijkt. Geen koffiedames en geen hiërarchisch gedoe, al was mijn baas toch best een klassieke polderaar die graag met mij wilde ‘helicopteren’ en ‘grasmaaien’. Ik vond het prima, als ik mijn twee hoofdprojecten maar kon (mee)sturen. Dat ging uitstekend; achteraf bleek bovendien dat de manier waarop ik de communicatie en evenementenorganisatie invulde heeft geleid tot mijn eerste twee klanten, toen ik een jaar later voor mijzelf begon.

De eerste taak behelsde de communicatie naar leden, achterban en Europese zusterorganisaties van belanghebbende ontwikkelingen rond het voorzitterschap. Veel monitoring, analyse, media en politieke contacten en uiteindelijk bijna journalistieke, hapklare brokken in aantrekkelijk Engels. Daar mag je mij nog altijd voor wakker maken (sommige klanten doen dat ook). Waar voorgaande werkgevers-‘voorzitters’ deze halfjaarlijkse corvee afdeden met een soort uitgebreide e-mail alias een tot nieuwsflash opgetunede fax, maakte ik een glossy pdf-nieuwsbrief, die wij Brussels in Brief doopten. Tweewekelijks, Engelstalig, korte teksten met klik-en lees-verderoptie, een activiteitenkalender en, niet eerder vertoond, een hoofdredactioneel stuk.

Dat laatste was exclusief voorbehouden aan mijn directeur. Het werd helemaal zijn ding. Hij kon daar soms wel de volle twee weken mee bezig zijn, ondanks dat ik vaak een ruwe versie maakte. Prachtig teamwerk, een verademing met veel exposure en verantwoordelijkheid. Kortom, de sfeer was uitstekend op het kleine kantoor. Dat kwam goed van pas toen de stress flink toenam. De Businesseurope topconferentie was een hels karwei dat mij in 2004 bijna geheel opslokte.

Het ging maar om twee dagen in Den Haag. De eerste dag stond in het teken van een VVV-achtig programma voor de sherpa’s, gevolgd door een vergadering van vicevoorzitters in het Scheveningse Kurhaus, waar ook wij bivakkeerden, en als klap op de vuurpijl een galadiner in het Vredespaleis met de premier. De tweede dag bestond uit de vergadering van de voorzitters in de Malietoren, gevolgd door een ontvangst op Huis ten Bosch door Hare Majesteit. Uiteraard leverde vooral dat laatste programmaonderdeel behoorlijk wat stress op.

Ik weet niet meer of het paleis het had beslist of dat ik er stiekem voor gelobbyd had. Maar in ieder geval mocht onze secretaresse en mijn goede vriendin Nicole als mijn assistente mee naar de ontvangst. Ikzelf als organisator uiteraard ook. Mijn directeur echter niet, want: Presidents Only. Balen, maar ja, het protocol had nu eenmaal beslist. Daarvan staat me het draaiboek nog levendig bij. Nu ben ik een ontzettende perfectionist, maar hier werd zelfs de grootste draaiboekfetisjist stil van. Alles op de minuut en tot in de kleinste details voorgeschreven. Wij worstelden voornamelijk even met de dresscode voor dames: een middagjapon. Nicole werd drie weken voor D-Day al tamelijk zenuwachtig. Nu ben ik een grote stresskikker. Maar ik had naar zo bleek mijn meerdere gevonden.

Het paleis had kaarten gestuurd op naam, die de voorzitters (en Nicole en ik) bij aankomst moesten aanbieden aan de chef protocol van Hare Majesteit. Vervolgens zouden die worden omgeruild voor een oproepkaart, die de chef protocol zou hanteren voor de binnenkomst op oproep. In al mijn wijsheid had ik bedacht dat we deze kaarten niet al in het Kurhaus zouden uitdelen, omdat de voorzitters die dan misschien de volgende dag op hun hotelkamer zouden laten liggen of anderszins zouden verliezen. De enige echte hoofdtaak van Nicole werd kortom het bewaken van die kaarten en het pas uitdelen ervan in de bus naar Huis ten Bosch. Veel meer hoefde ze niet doen, maar Nicole nam deze verantwoordelijkheid zeer serieus.

De eerste dag was pittig: aankomst van de grote bazen, inchecken en vele bilateraaltjes. Met politie-escorte naar het Vredespaleis voor een vlekkeloos diner. Jan Peter was in vorm. Moe van het werk, en vooral gespannen voor dag twee, dronken we nog wat in de hotelbar, stijf van de adrenaline. In een gesloten zaaltje zaten de vicevoorzitters te vergaderen over de nieuwe Europese voorzitter. Het was al na middernacht. In plaats van witte rook, stormde plots de Italiaanse sherpa op me af met een A4’tje in zijn handen: ‘Fifty copies!’ Ik legde hem uit dat ik geen secretaresse was en verwees hem naar het business center. Ik nam een laatste slok en ging naar mijn kamer, niet wetende dat Italië meer problemen in petto zou hebben.

Inderdaad, slapen ging gewoonweg niet. Dan maar de minibar en een pilletje. Net toen ik bijna in slaap sukkelde werd er om twee uur op mijn deur gebonkt. Toch geen Italianen hè! Gelukkig, het was Nicole. Zij kon ook niet slapen, integendeel, ze stond helemaal strak. Snel schonken we samen nog een wijntje in.

Ze was gekomen om mij de code van haar kluisje te geven. Ik vroeg vol verbazing: ‘Waarom in vredesnaam?’ Ze had er de koninklijke kaarten ingestopt en de kluis was vergrendeld. Maar, had ze zojuist bedacht, als zij nou die nacht zou overlijden moest ik de code ook kennen. Zoals ik al zei, in Nicole had ik mijn meerdere gevonden. Ze sjokte terug naar haar kamer.

Het werd inderdaad een korte nacht. We maakten ons slapeloos op voor dag twee.

4.9b

Leve de koningin!

Dag twee begon behalve met een fikse koppijn ook met een paar logistieke uitdagingen. Gelukkig was Nicole niet overleden, dat hadden we er echt niet bij kunnen hebben. Mijn vrienden van de Italiaanse delegatie lieten mij weten dat hun voorzitter die middag niet met de daarvoor bestemde bus naar de koningin wenste te gaan, maar op eigen gelegenheid per Lancia met chauffeur.

Die chauffeur was overigens de directeur van Fiat Nederland. Il Presidente was ook de baas van Fiat en Ferrari en een bus, zeker die van een ander merk, was beneden zijn stand. Of ik dat even met het paleis wilde kortsluiten en oh ja, de voorzitter was een goede vriend van prins Bernhard, dus dat zou in orde moeten komen. Daar ging mijn draaiboek, net na de eerste espresso. Stevig overstuur van deze brute lastminute verrassing belde ik met de marechaussee en ritselde de Lancia-aanhanger erbij. Het paleis was not amused maar vooruit, kenteken doorgeven en het was gepiept.

De voorzitter van Businesseurope was een Duitser en tevens topman van BASF. Ik had in zijn draaiboek gezet dat de groep om acht uur per bus met gemotoriseerde escort van het Kurhaus naar de Malietoren zou worden getransporteerd. Toen de agenten er om dertig seconden na acht nog niet waren, keek hij eerst op zijn horloge en daarna naar mij. Een blik die mijn stressniveau nog een paar tandjes opvoerde. Zoals ik zei, de man was Duits. Om 8.01 uur was de bus er, en met behulp van de politiemotoren konden we de Haagse ochtendspits gezwind doorkruisen. Nicole zat achter mij en was weliswaar fysiek nog in leven, maar geestelijk nog maar amper. Ze fluisterde namelijk in mijn oor dat de bus steeds door rood reed en hoe gevaarlijk dat wel niet was. Ik wees haar op de escorte en na enige seconden ging er een groen lichtje branden en viel het kwartje van Kok.

We waren ruim op tijd bij VNO-NCW. In de koffiebar zat een mogelijk nog gestresstere directeur Fiat Nederland achter een krant te wachten. Zijn enige taak die dag was om zijn superbaas om klokslag twaalf uur naar Beatrix te vervoeren en daarna naar Schiphol. Het was 8.25 uur en de beste man zag eruit of hij er al uren was. De vergadering zelf verliep uitstekend en ik stond in permanent contact met het paleis, de marechaussee, de bus en nam bovendien met Nicole nog een laatste keer het draaiboek door. Om 11.30 uur stond de blauwe bus voor de deur en om 11.40 uur de vier motoren. We lagen keurig op schema.

Vijf minuten later was de vergadering afgelopen en vertrokken de Europese en Nederlandse voorzitter alvast per BMW naar Huis ten Bosch. Zij dienden zich vooraf bij het paleis te melden om hun collega’s bij aankomst aan Hare Majesteit voor te stellen. Mijn taak was het nu om de resterende zesentwintig voorzitters uiterlijk om 12.00 uur de bus in te krijgen.

Niet de makkelijkste mensen om aan te sturen, zeker niet door mij. Om vijf voor twaalf misten we er nog drie. Het hoofd van de motoragenten van twee meter tien kwam voor mij staan, keek op zijn horloge en zei indringend: ‘Majesteit wacht niet.’ Met een schuin oog loerde ik achter de bus: er was nog geen Lancia te bekennen, waar was mijn pakje sigaretten?

Van de drie laatkomers trof ik de eerste aan op het toilet. De hoge druk liet geen diplomatie meer toe en ik duwde de man haastig met natte handjes de bus in. De tweede stond doodleuk binnen te bellen. Ik onderbrak zijn gesprek en sommeerde ook deze voorzitter richting bus. Het was 11.58 uur. Nog eentje, één keer raden welk land, de CEO van Fiat en Ferrari beende met grote stappen de lift uit en zocht met boze ogen zijn chauffeur. Geen Lancia te bekennen. Nog één minuut, baste de agent. Ik noodde de Italiaan in te stappen. ‘Ik ga niet in die bus.’ Toen hoorde ik mijzelf zeggen: ‘Voorzitter, u gaat nu de bus in of u gaat niet naar de koningin.’ Met een blik die alle Fiat-medewerkers ter wereld kon doden, betrad de Italiaanse topondernemer de Volvobus. ‘We zijn compleet!’ riep ik tegen de motormuis en gaf een go aan de chauffeur. Het was exact 12.00 uur. Ik wilde alweer roken.

De colonne zette zich in beweging en net op dat moment zag ik een auto met gierende banden en belachelijk hoge snelheid op ons afrijden. De directeur van Fiat Nederland had vastgezeten in de parkeergarage en deed een ultieme poging zich bij de stoet te voegen. Dit is zonder twijfel zijn laatste werkdag, flitste door mij heen. Ik kon nu probleemloos een heel pakje oproken, maar de Majesteit wacht niet.

Tijdens de korte busrit gaf ik de voorzitters nog een korte protocolbriefing. Nooit met je rug naar de Majesteit, hoe haar aan te spreken en oh ja, Nicole deelt nu uw uitnodigingskaart uit. Houd die goed bij u, anders komt u straks niet binnen. Uitgeput ging ik even zitten, terwijl Nicole zich knikkend door de bus voortbewoog. Even ademhalen, so far so good. Ik stoof overeind. Ze gilde bijna. Nicole had alle kaarten uitgedeeld en stond voor me als een klein meisje dat net haar enige pop had verloren. Ze had nog vier kaarten in haar hand. Hier klopte iets niet. Eén met mijn naam en eentje voor haarzelf, dat was nog volgens draaiboek. Maar die resterende twee? Ik bekeek de namen en dacht dat ik het begaf. Alles ging alsnog faliekant fout en ik kon mij de volgende dag met de Fiatman bij het GAK gaan melden.

De kaarten van de bazen van de Europese en Nederlandse werkgevers, zij waren net voor de groep uit naar het paleis gereden, maar zonder kaart! Zelfs een slof sigaretten had mij nu niet meer kunnen kalmeren.

Met eenzelfde blik als die de Ferraribaas mij net had geschonken, vertelde ik Nicole hoe ontzettend ernstig dit was. Het arme kind wilde het liefst ter plekke de bus uit springen, ware het niet dat wij op dat moment arriveerden bij Huis ten Bosch.

Het incident had uiteraard helemaal geen gevolgen, het was niet eens opgemerkt.

In ons draaiboek stond dat als je naam werd geroepen, je naar de Majesteit liep, haar een hand gaf, een lichte buiging maakte en daarna rechtsaf sloeg, zonder je rug naar de koningin te draaien. Dit ging zevenentwintig keer goed. Ik was nummer achtentwintig, de op één na laatste. Ik werd opgeroepen, liep naar voren, groette, boog en sloeg rechtsaf. Dat zat erop, tien punten voor de uitvoering en het catwalkloopje. Nicole moest als laatste. Met haar laatste beetje energie liep ze richting Majesteit en gaf haar een hand. Exact volgens het (draai)boek. Maar er was een verschil met de achtentwintig die Nicole net voor waren gegaan. De koningin begon te praten. Ze wilde graag een gesprekje met Nicole beginnen en stelde geïnteresseerd een vraag.

Nicole was echter in trance: lopen, hand, buiging, weglopen en geen mens kon haar nog van dit draaiboek afhouden. Zelfs koningin Beatrix dus niet. Terwijl de Majesteit haar een vraag stelde, boog Nicole en liep naar rechts, keurig met haar hoofd recht, als een soort robot. Toen pas ontwaakte ze uit haar trance en keek me met hondse ogen kwispelend aan, zo van ‘Hoe deed ik dat, baas?’ In de verte zag ik de koningin glimlachen en pakte Nicole bij haar arm. ‘Schat, je hebt het geweldig gedaan, Nederland is trots op je!’

4.10

Brussels Lof

Dankzij het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Raad was ik terug in Brussel en had ik maar liefst vier werkgeversorganisaties gediend. Maar zes maanden gaan snel voorbij. Teruggaan naar Den Haag was geen optie, noch voor mijn werkgever noch voor mij. Mijn inspanningen tijdens het voorzitterschap werden niettemin beloond. Direct na Nederland was Luxemburg namelijk een halfjaar de baas van Europa.

De Luxemburgse werkgevers konden wel wat hulp gebruiken, want zij waren als kleine natie onderbemand voor zo’n zware klus. Via een detachering kon ik zes maanden blijven werken aan onder andere Brussels in Brief en, never change a winning formula, nog een Council of Presidents organiseren. Maar nu in het rijke en ietwat saaie Groothertogdom. Met enige regelmaat verplaatste ik mij tussen Brussel en Luxemburg. Dit was vooral voor mijn benzine- en sigarettenkosten een zegen.

Ook voor ‘mijn’ tweede Council of Presidents stonden de sterren gunstig. Het hoogtepunt was een fabuleus galadiner met zingende obers en een zeer humorvolle minister, dat werd voorafgegaan door een cocktail in de buitenlucht op een van ’s lands mooiste plekjes. Het was schitterend weer, het protocol bijzonder light en mede daardoor een bijna ontspannen klus. Bovendien begon de routine een rol te spelen, hetgeen in de jaren daarna goed van pas kwam. Daarna was de koek op.

Mijn tijd bij de vier werkgeversorganisaties kan je samenvatten als een leerzaam verstandshuwelijk. Mijn hart lag meer bij de politiek of het ondernemerschap, maar het waren vooral nuttige jaren. Ik leerde daarnaast veel over mijzelf, over wat ik kon, wat ik wilde en met name waar mijn beperkingen lagen. Bovenal was het een tijd van investeren, in het zaaien in kennis, ervaring en contacten. De oogst zou later volgen.

Zo ontdekte ik dat ik niet meer zonder Brussel kon. Ik werk graag in een internationale context en de hoofdstad van Europa is hiertoe de uitgelezen plek. Ook het werken met grote ego’s, mijn eigen ego inclusief, was instructief. Ik bouwde verder aan een goede omgang met de pers en communicatiebeleid, de organisatie van grootschalige evenementen, sturen van politiek gevoelige lobbydossiers en aan een sterk netwerk.

Wat ik ook doe, zakelijk en privé, moet ik met ziel en zaligheid doen. Het hart wint het bij mij uiteindelijk altijd van het hoofd. De werkgeversjaren hebben mij veel (bij)gebracht, tot vandaag aan toe. De Beneluxuitstapjes waren temeer nuttig voor mijzelf om te beseffen wat ik wel en niet wilde. Waar mijn hart echt ligt, derhalve. Mijn hart ligt in Brussel, dat was mijn nieuwe nest geworden. Daar lag opnieuw mijn toekomst.

5

Politiek bedrijven: Vallen en Opstaan

Het was mijn droom politicus te worden. Ik wilde mij via die weg inzetten voor de Europese zaak. Drie keer deed ik actief mee aan verkiezingen. Maar drie keer werd helaas geen scheepsrecht. Ondanks opvallende campagnes bleek een politieke carrière uiteindelijk geen optie. Dat was een bittere pil om te slikken. Mijn droom werd, in dit opzicht, geen werkelijkheid.

Bij tegenwind een beetje harder trappen. Een tandje erbij, net als vroeger in Friesland. De teleurstelling gaf mij de ruimte en de kracht om zelfstandig ondernemer te worden. Niet in de politiek, maar rond, achter en tussen politiek en politici. Uiteindelijk bleek dit een gouden beslissing. Het ondernemerschapsjasje zat mij als gegoten. Wie had dat gedacht? Ikzelf in ieder geval niet. Ik beschouw het achteraf als het beste besluit uit mijn leven.

Vallen en opstaan dus. Van politicus in spe tot ondernemer. Kansen herkennen en omzetten in resultaten. Het blijkt de rode draad te zijn van dit boek, van twintig jaar lobbyen in Europa. In een rol die perfect bij mij paste kon ik achteraf bezien waarschijnlijk veel meer betekenen. En bovendien toch de Europese zaak dienen, zij het via een andere weg.

Het was in ieder geval niet de weg van de minste weerstand. Integendeel, een eigen (Belgisch) bedrijf runnen was een grote sprong in het diepe en het is keihard bikkelen. Maar als je iets graag doet voelt dat niet zo. Al acht jaar ga ik elke dag fluitend aan de slag. Vertrouwen was en is erg belangrijk. Ik ben mijn eerste twee klanten Philippe de Buck en Didier Malherbe nog altijd bijzonder erkentelijk; zonder hun vertrouwen vanaf de eerste dag was ik er niet aan begonnen.

In de nichemarkt waarin ik opereer ben ik een boetiek. Naast vertrouwen staan persoonlijke relaties, de lange termijn, communicatie, resultaatgerichtheid en een reële prijs centraal. Als je levert wat je belooft voor een normaal tarief ben je al op de helft. De andere helft heeft te maken met netwerken, een hoge ‘gunfactor’ en iets wat ik intercultureel management noem.

Over dit alles gaat dit hoofdstuk. Over een politieke droom die uiteindelijk via een omweg toch gerealiseerd werd, af en toe met tegenwind maar vaak met de wind in de rug. Ook over het plezier van ondernemen, de vrijheid en de creativiteit. Het was vallen maar steeds een keer vaker opstaan, zoals het leven zelf.

5.1

Kussen met Rutte

Sommigen zeggen dat ik in de wieg al met politiek bezig was. In mijn herinnering was het jaar 1984 doorslaggevend. Het was de tijd van de kruisraketten en het volkspetitionnement. Van Trutje Strikwerda en Mietje Faber van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV). Driekwart van de school was tegen de raketten, onder de leraren lag dat percentage tegen de 100%. Dit droeg nog verder bij aan mijn afwijkende standpunt. Op mijn fiets plakte een sticker met de tekst ‘liever een raket in mijn tuin, dan een Rus in de keuken’. In mijn slaapkamer vlaggen van de NAVO en het Oud-Strijders Legioen. Politiek ging ergens over. Je was voor of tegen. Ik was bijna veertien en voor.

Op de dag dat het mocht werd ik lid van de JOVD in Drachten. Ergens bijhoren, ik vond het heerlijk. Een jaar later was ik voorzitter. Later is mij dat nog een paar keer overkomen. Er gebeurde iets in Drachten. We combineerden het aangename met het nuttige, in die volgorde. Dat trok veel belangstelling en nieuwe leden. Ik was dag en nacht met mijn cluppie bezig. Mijn vader, verstokt CDA’er en onderwijzer, zag mijn cijfers kelderen; hij vond de JOVD een bedreiging. Mijn antwoord was steevast dat dit zich later dubbel en dwars terug zou betalen. Aldus geschiedde, maar veel later dan verwacht.

Mark Rutte werd landelijk JOVD-voorzitter. Het waren woelige tijden. Decadente yuppies en kakkers aan de ene kant. Aan de andere kant punkers en blowende alto’s van divers pluimage. Polarisatie, polemiek en goede muziek. Ik was zeventien, middenin de eighties. Drachten, of all places, werd één der snelstgroeiende afdelingen van het land. Van een nerdy studentje met negens en tienen werd ik hot; ik rook aan populariteit die ik nooit gekend had. Het smaakte naar meer. Mijn rapportcijfers kelderden navenant en de ruzies met pa namen toe. Ik belde halve dagen met mijn bestuur en JOVD-genoten. Wanneer is de volgende vergadering, wie flikkeren we eruit en wat zetten we in ons volgende persbericht.

In die tijd stotterde ik behoorlijk. Maar in plaats van mijn mond te houden, ging ik in de tegenaanval. Als voorzitter moest ik namelijk veel in het openbaar spreken. Dat ging in het begin regelmatig fout. Soms moest ik mijn gehakkel herhalen. Of deed ik twee minuten over een antwoord van twintig seconden. Ik dwong mezelf om door te zetten, vond de aandacht en het politieke spel veel te leuk. Zo hielp ik mijzelf een flink eind van het stotteren af.

Confrontatie met je grootste angst. Later, toen ik vliegangst had (zie 6.1) en Parkinson kreeg herhaalde ik dit. Een soort oerkracht om te overleven; ik was in de wolken.

Toen belde hij opeens. Mark Rutte was op tournee. In zijn oude Volvo met jeugdvriend Koen Pedersen achter het stuur, scheurde de landelijk voorzitter door het hele koninkrijk. Hij had veel over ons gehoord en wilde ook Drachten aandoen.

Ik stotterde door de telefoon dat het een hele eer was. En oh ja, of Koen en hij mochten blijven logeren, want Friesland was een eind rijden en wij jonge liberalen lusten wel een biertje, haha. Ik dacht aan mijn overspannen vader en slikte even... ‘Natuurlijk Mark, jullie zijn van harte welkom en je weet, mi casa es tu casa!’

Wij hielden onze afdelingsavonden in het donkerbruine café Marktzicht. Op de eerste etage, rond of onder het biljart. Veel bier, sigarenrook, blauwe blazers en dasspelden. Jongetjes van zeventien die er als oude mannen bijliepen, als de stamgasten beneden. Bij de JOVD in Drachten was het altijd feest. Voor de spreekbeurt van Mark hadden we extra uitgepakt. Lokale pers, hapjes, veel posters en ballonnen, de grote baas kwam bij ons!

Ik was best zenuwachtig en dronk mezelf moed in. Eindelijk, daar waren ze, Rutte en Pedersen strompelden het kleine trapje op. Het was afgeladen vol, mensen moesten staan. Direct pakte ik de microfoon. Dit was mijn moment: ‘Dames en heren, met trots verwelkom ik en geef het woord aan onze landelijk voorzitter, Mark Rutte!’

Het werd een latertje, en dat op een doordeweekse dag. Koen liet de Volvo voor het gemak bij Marktzicht staan. Die haalden we de volgende dag wel op. Flink aangeschoten en met reistassen in de hand rolden we gedrieën een taxi in. Ouwejongens krentenbrood, de hoge heren en ik, dit voelde erg stoer. Bij mijn ouderlijk huis aangekomen werd ik snel nuchter. Het was twee uur ’s nachts. Ik smeekte hen om heel stil te zijn, want mijn vader sliep en die moest vroeg naar zijn werk. Bovendien was hij geen grote JOVD-fan. Ik wees hun de logeerkamer met stapelbed. Mijn moeder had handdoeken klaargelegd. Ze giechelden van dronkenschap, ik legde mijn vinger op mijn mond: ‘Sstttt, stil zijn, welterusten jongens,’ en ik sloop naar mijn eigen kamer om te gaan slapen. Als dat maar goed ging.

Vijf minuten duurde het voordat een oorverdovend lawaai, gelach en gebonk losbarstte. Klootzakken! Ik snelde naar de logeerkamer. Mark en Koen hadden besloten nog niet te gaan slapen, maar eerst een kussengevecht te beginnen. Op het stapelbed en brullend van de lach... Ik hoorde verderop de gang een deur opengaan. Oh jee, mijn vader! ‘Ga nu slapen jongens, alsjeblieft.’ Ik wilde ook weer niet te nerderig en smekerig overkomen, maar ik wist hoe mijn vader kon reageren. Snel terug naar mijn kamer en ja hoor, daar stond een withete pa voor me. ‘Wat denken die rotjongens wel niet, zo’n lawaai om drie uur ’s nachts, wat een brutale egoïsten!’

Hij wilde in zijn bruine pyjama over de rooie richting logeerkamer. Mijn positie stond op het spel. Net zoals de pas verworven speciale relatie met onze voorzitter. En ook de relatie met mijn familie. Ik moest iets doen. Je kon de kussens horen, dat hielp niet echt. ‘Papa,’ zei ik, ‘laat mij dit oplossen. Ik zorg dat ze ophouden. En misschien interesseert het je niet. Maar ik garandeer je, die rotjongen op ons stapelbed, met onze kussens, die wordt ooit premier van Nederland!’ Hij keek me wantrouwend aan. Maar het werkte. Hij sjokte terug naar z’n kamer.

Iedereen ging slapen. De lieve vrede was gered. Drieëntwintig jaar later, toen ik hem per e-mail feliciteerde, herinnerde ik hem aan het gebeurde. De dag waarop Mark Rutte ministerpresident van Nederland werd.

5.2

Fris en Fries

In het Europees parlement voelde ik mij als een vis in het water. Mijn liefde voor politiek en Europa kon ik hier botvieren, zeker in het kielzog van leermeester De Clercq. Het smaakte naar meer, ik raakte steeds meer verslaafd. Aan Brussel, aan het spel en aan het parlement. Ik wilde zelf MEP worden: Member of the European Parliament. Je kunt tenslotte niet je leven lang anderen assisteren. Het stelde mij voor een moeilijke keus: de campagne van De Clercq of mijn eigen campagne. Ik koos uiteindelijk voor mijzelf en stelde mij kandidaat. Ik was vol energie, ambitie en dromen. Het was 1999, ik was achtentwintig.

Het werd een inspannende spagaat. Achteraf begrijp ik niet waar ik de drive vandaan haalde. In Brussel begon ik aan een nieuwe baan, niet de minste, namelijk bij Unice (zie 4.1). Daar had ik bedongen dat ik in verkiezingstijd wel enige ruimte zou krijgen voor campagne voeren. Als ik maar niet verkozen zou worden, dat was een beetje de deal. Aan die afspraak heb ik mij in elk geval gehouden. Maar als in het Europees Parlement werken verslavend is, dan is campagne voeren dat helemaal. Toen ik eenmaal in dat circus zat, wilde ik maar een ding: winnen! De omstandigheden waren lastig. Ik woonde en werkte in Brussel, maar ik voerde campagne in Nederland en met name in Friesland.

De VVD zette mij op plaats elf van de lijst. Ik beschouwde dit niet als een gekkengetal, integendeel, maar eerder als een aanmoediging. Het was immers de eerste keer dat ik ‘opkwam’ en ik was nog jong en onervaren. Wij rekenden op zes liberale verkozenen, want dankzij Bolkestein ging het toen erg goed met de partij. Elf was dus zonder meer een prachtplaats. Maar toen ik eenmaal op de lijst stond, sloeg het virus toe, ik kon het weer niet laten. Het was relatief gemakkelijk om met voorkeurstemmen in het parlement te komen. Zeventienduizend stemmen had ik nodig, dan zat ik erin. Of nog vijf jaar wachten. Stilzitten en mijn beurt afwachten, het zit niet in mijn (Friese) bloed. Ondanks de grote afstand, gebrek aan tijd, geld en ervaring, knalde ik een spontane voorkeursactie in elkaar: Fris en Fries ertegenaan!

Fris moest de jonge kiezers lokken. Ik was verreweg de jongste kandidaat, althans op de VVD-lijst. Fries spreekt voor zich, al is Friesland niet bepaald liberaal te noemen. Ik gokte erop dat de regionale kaart de partijpolitieke zou overvleugelen. Het werd een enorm succes. En een van de meest meeslepende dingen die ik in mijn leven gedaan heb. Slopend, maar ik had het voor geen goud willen missen. Knotsgekke acties en teamwork met een groep vrienden en zelfs familie die meehielp. En de media doken er met graagte bovenop.

De Leeuwarder Courant volgde mijn campagne op de voet. Later zelfs de nationale pers, met zeven minuten op tv in Netwerk als hoogtepunt. Jammer genoeg werd dat item pas tien minuten na het sluiten van de stembus uitgezonden, vier beelden blijven mij het meeste bij. Gegrift in mijn geheugen. In de eerste plaats mijn vader. Verstokt christen, anti-liberaal. Ik zag hem posters plakken op borden en in bushokjes. Flyers uitdelen huis aan huis in Friese dorpen. Hij zette zich over zijn principes heen, uit liefde voor zijn zoon. Echte liefde. Ik moet weer huilen als ik eraan terugdenk.

In de tweede plaats, en in het verlengde daarvan, beelden van vriendschap. Mensen die ik al dan niet goed kende, die zich geheel belangeloos inzetten. Voor mij. Chauffeurs, plakteams, flyeraars, adviseurs. Hartverwarmend. Ik zag mijn lelijke kop op de meest onwaarschijnlijke plaatsen terug. Op ramen van rijtjeshuizen, in weilanden, in een fietsenhok of zomaar ergens op een bord midden in het stille platteland, ontroerend.

Ten derde, de dag dat de cameraploeg van Netwerk mij volgde. Ik klom op koeien, ging naar markten, liep recepties af, belde bij mensen thuis aan en reed in mijn auto druk telefonerend. De hele dag was de crew op nog geen twee meter afstand. Ik reed in mijn Golfje en zij filmden mij vanaf de achterbank. Ik werd voor rotte vis uitgescholden op straat: de camera’s legden het vast. Ik liet een harinkje in mijn keel glijden: opgenomen. De redactie vroeg plots of ik bij een huis wilde aanbellen waar mijn affiche hing. Ik troonde de ploeg mee naar huize Bosma, goede vrienden. De moeder des huizes deed open, zag mij en zag de cameraploeg. Ze schoot van de stress in een soort automatisme en zei tegen mij, vol in beeld: ‘Hoi Wytze, biertje?’ Het was een doordeweekse dinsdag in Drachten, halfelf ’s ochtends.

Het laatste beeld dateert van de verkiezingsdag zelf. Uitslagenavond in Nieuwspoort te Den Haag. De meeste kandidaten waren er. Velen keken nerveus naar de grote schermen. Het krioelde van pers en politici. Ik was er met mijn campagneleidster. Ongelovig keek ik rond: dat ik hierbij mocht horen. Toen werd Netwerk uitgezonden. Al die hotemetoten keken hoe ik een haring at en tijdens het autorijden belde. In het Frans. Ik werd vuurrood en nam nog een borrel. Maar iedereen was er vooral met zichzelf bezig.

Het gerucht ging als een vuurtje door Nieuwspoort. Een verrassing bij de VVD! Zes zetels, dat klopte. Maar er was een kandidaat met vele duizenden voorkeurstemmen verkozen. Wie, dat werd dagen later bekend. Maar het was zeldzaam. Ik kreeg opeens meer bekijks; sommigen feliciteerden mij al. Ja, dat moest die gekke Fries zijn. Zoveel media-aandacht, dat was knap gespeeld. Ik geloofde het niet, maar diep van binnen kriebelde er wel iets. Hoop, het zou toch niet? Nee, het kon gewoon niet waar zijn! Dat heeft vier dagen geduurd. Het was Toine Manders, een Brabander die van drieëntwintig naar drie sprong. Ook over mij heen. Heel eventjes was ik toch teleurgesteld. Toen zag ik mijn eigen score: meer dan vierduizend stemmen! De meeste voorkeurstemmen van alle Friese kandidaten bij alle partijen! Trots belde ik mijn vader om hem te bedanken. We hadden allebei een fikse brok in de keel. Friese emoties.

5.3

De Russchen komen!

Het stond zwart op wit op de voorpagina van het Financieel Dagblad. Ergens in juni van 2004 op de dag van de EP-verkiezingen. ‘De meest creatieve campagne.’ ‘Beste communicatie.’ Dat ging over mij. Maar dat was op de dag dat de stemmen werden geteld. Ik mocht dan een goede communicator zijn, ik bleek helaas (alweer) geen stemmenkanon te zijn. Mijn uitslagen hadden als voordeel dat ik al mijn kiezers persoonlijk kon bedanken.

Toch had het zin: men kon niet om mij heen, soms zelfs letterlijk niet. Met de hulp van vele vrienden heb ik immers de gekste dingen gedaan. Voor een fotoreportage zat ik op Ùs Mem in Leeuwarden. Ik deelde een vat bier uit op de sociëteit van Albertus Magnus te Groningen. Mijn affiches hingen bij homo-boeren in het weiland van hun Friese boerderij. Dat haalde de Leeuwarder Courant. Bij het binnenrijden van Den Haag zag je mijn posters die door een Turks plakteam niet alleen over de affiches van andere partijen waren geplakt, maar ook over die van de VVD. Dat leverde op een ochtend een pissig telefoontje op van de woordvoerder van Gerrit Zalm. De vicepremier stond met zijn chauffeur in de file richting het ministerie van Financiën en schrok zich rot toen hij uit het raam keek en mijn kop zag, pontificaal over het VVD-logo geplakt. Sorry Gerrit.

Samen dingen bedenken en uitvoeren, dat was het mooiste. Normaliter ben ik niet zo’n groepsmens of teamplayer, maar in dit geval was het inspirerend en geweldig om te doen. Het brainstormweekend in Blankenberge met Wim Schamp (zie 3.4), de vergaderingen bij mijn lieve vrienden Peter en Caro thuis in Elsene en de bacchanale teamdiners in het Turkse restaurant onder leiding van collega Merdan Yagmur in Den Haag. Nooit zal ik die sessies vergeten. De opoffering van iedereen was indrukwekkend. Qua tijd, energie, contacten, meedenken, financieel: ik kreeg van velen hartverwarmende steun. Dan denk ik met name aan mijn oud-collega en goede vriend Lourens die zowel voor mijn campagnes als later voor de groei van mijn bedrijf veel betekend heeft. Misschien had dit met de ‘gunfactor’ te maken. Maar we geloofden er met z’n allen in, ook dat het ging lukken. En we deden er echt alles voor.

De roze campagne voor de Europese verkiezingen in 2004 was een risico. Ik stond opnieuw op nummer elf, net als in 1999, en de kans was minimaal dat ik nu wel met voorkeurstemmen in het Europees parlement zou komen. Het was dus een wanhoopsoffensief. Maar dan wel een creatief wanhoopsoffensief. Met mijn geaardheid als geheime wapen. We hadden de rekensom gemaakt: een miljoen homo’s in Nederland, waarvan 80% stemgerechtigd. Hiervan stemde ongeveer een kwart liberaal. Qua opkomst werd 40% verwacht. Dat waren dus tachtigduizend blauwroze stemmen. Als daar de helft van op mij stemde, zat ik erin. Een derde was ook al genoeg, dat moest toch lukken!

Het móest en zou gebeuren, het was mij zo goed als beloofd. Bovendien had ik er alles, maar dan ook echt alles voor gedaan en gelaten. Een beetje als een topsporter. Ik zou op een verkiesbare plaats komen voor het Europees Parlement. Het stotterende Friese nakomertje zou gekozen worden als lid van het prestigieuze parlement. Mijn droom leek werkelijkheid te worden. Toch liep het net even een klein beetje anders.

Het sloeg niet aan. Qua thematiek kreeg ik achteraf nog gelijk. Maar toen was het al te laat.

Italië stelde direct na de verkiezingen een homohater voor als commissaris. Buttiglione werd teruggestuurd door het parlement. Homorechten stonden plots bovenaan de EU-agenda. Met een glansrol voor Jeanine Hennis, de latere minister van Defensie. Zij trok de homoportefeuille naar zich toe binnen de VVD. Maar dat was helaas na de verkiezingen. Om het positief samen te vatten: ik was wel klaar voor Europa, maar Europa was nog niet klaar voor mij.

Wie wanhopig is, is tot veel bereid. Tot te veel wellicht, maar het hogere doel telde. Ik moest dat parlement in. Mijn campagneteam had een nieuwe actie bedacht die aansloot bij mijn pogingen om homorechten te agenderen. En die de doelgroep van 80.000 direct moest bereiken: Kussen voor Europa. We wilden zoveel mogelijk kussen krijgen voor de goede zaak. Met roze lipstick konden mensen hun zoenoffer achterlaten op posters, papier of kledingstukken. Om zo ons programma onder te kussen. Doel was om duizenden lipafdrukken te verzamelen en deze aan te bieden aan een topper. Dat lukte uiteindelijk.

Het werd een groot feest. Indachtig de campagne prikten wij een avondje Amsterdam. De Reguliersdwarsstraat en nabije omgeving. Nog geen vierkante kilometer, maar wel exact waar we moesten zijn. Een meer gerichte doelgroepstrategie leek ons niet mogelijk. In mijn team zaten bovendien een paar niet onaantrekkelijke jongens als geheim wapen.

Posters plakken in donkere kamers lijkt vrij zinloos. Toch deed men het. Er werd heel veel gekust die avond. Voor Europa, en soms een beetje voor mezelf. Niet alleen op papier, ook lichaamsdelen werden erbij betrokken. Op een bepaald moment stond ik te plassen in een discotheek, waar boven de urinoirs pornofilms werden vertoond. Tussen twee schermen mijn affiche: De Russchen komen...

We werden overal zeer welkom bejegend, de sympathie voor onze actie lag hoog. Helaas was dit later bij de stembusgang niet te merken. Wellicht hadden de stemhokjes als dark rooms moeten worden voorgesteld, want politiek leefde het totaal niet. We hoorden dan ook vaak: ‘In Nederland is toch alles goed geregeld?’ ‘Ja, nog wel, maar dit zijn Europese verkiezingen,’ was steevast ons antwoord. ‘Ah ok.’

Over Toppers gesproken. Gordon had in die tijd een ochtendprogramma op de commerciële radio. Zijn redactie had er wel oren naar. Kussen voor Europa en De Russchen komen. Gordon wilde mij in zijn uitzending om mijn campagne toe te lichten. Om vijf over zeven zou ik gebeld worden. Ik was in Den Haag en had geen oog dichtgedaan. Best een beetje bang dat die nicht mij belachelijk zou maken. En dat om zeven uur ’s ochtends. Niets was minder waar. Het werd een gezellig gekwebbel tussen twee mannen, waarbij we ons vooral plat lachten, maar er zeker ook plaats was voor inhoud.

Want pr is nooit een doel op zich. Maar met een open communicatie komt elke boodschap gemakkelijker over. Later is dat mijn vak geworden, zij het buiten de politiek. De lessen van mijn drie campagnes draag ik echter elke dag met mij mee als lobbyist. De anderen de stem van het volk, ik die van de kenners. En af en toe een dikke kus.

5.4

Fietsen met Wytze

Ondanks de wederom matige uitslag bezorgde de Brusselse campagne ‘Fietsen met Wytze’ mij in 2006 de nodige bekendheid. Weer lag de nadruk op communicatie en niet zozeer op stemmen trekken. Mijn leermeester De Clercq zei altijd: het maakt niet uit hoe, als de mensen maar over u praten. Dat lukte aardig, zeker na de velodramatische opening van het VRT avondnieuws. Een rondje fietsen op de Grote Markt, terwijl ik al jaren niet meer een fiets had bestegen. Het was het eerste item van het zevenuurjournaal. Willy was stiekem plaatsvervangend trots, denk ik. In België kun je niet zonder hulptroepen campagne voeren. Die noemt men hier militanten. Jouw militanten gaan affiches plakken, huis aan huis bezoekjes afleggen, bellen, enveloppen vullen en dichtlikken. Zij doen dit tot de zogeheten sperperiode en ogenschijnlijk vrijblijvend. Voor een pint, dat toch op zijn minst.

Mocht je verkozen raken, dan staan zij vooraan voor postjes. Het beruchte dienstbetoon in optima forma. Voor wat, hoort wat. Een duidelijke en interactieve vorm van democratie. Van een kloof tussen kiezer en verkozene is in België derhalve nauwelijks sprake. Ze zijn vaak nauw verweven. Militanten kunnen familie, vrienden of zelfs volslagen onbekenden zijn. Ik had er een paar geërfd van Willy. Hun toewijding aan hem ging onverdroten over op mij. Beroepsmilitant. Ik zei geen nee: alle beetjes helpen.

Campagne voeren kan duur zijn en wie niet rijk is moet slim zijn. Zo was ik eens op een tombola in Gent, waarbij de opbrengst van de avond de verkiezingskas van Guy Verhofstadt moest spekken. De mooiste uitvinding is nog wel de kaas-en wijnavond. Militanten doen low cost boodschappen, sympathisanten betalen een tientje voor eten en drank en het verschil is voor de kandidaat die uitnodigt. Iets pittoresker dan de exquise fundraising galadiners in Washington. Mooie politiek en dichtbij het volk. Kaas en spelen...

Ik mocht mij verheugen op support van een paar niet onbemiddelde dames van middelbare leeftijd. Zij hadden tijd en geld over en hadden mij uitverkoren. De tombola hield ik tegen; verder werkte men zich uit de naad om den Hollander verkozen te krijgen. Al had ik soms het gevoel dat de uitslag secundair was. Toen ik volgens verwachting geen zitje in het parlement veroverde, was er dan ook nauwelijks sprake van verdriet. We dronken er eentje en op naar de volgende campagne. Die begint volgens Herman De Croo de dag na de verkiezingen. Een quasi permanent bedrijf, Belgische politiek, en vaak een family affair.

Toch wilde ik de hardste werkers en sponsoren speciaal bedanken. Ik nodigde de militantes uit in een goed restaurant. Beetje stijf en erg chique, zoals zijzelf. Maar ja, voor wat hoort wat. Helaas pakte mijn bedankje iets anders uit dan be- en gedacht.

Vier dames op leeftijd. Katholiek gekleed, beetje pruilerig. Man rechter of internist, zonder tijd noch aandacht. In ieder geval niet fysiek, dat zag je er bijna aan af. Vlaams beleefd, hogere kringen. Ik had een Nederlandse vriend bij me: joviaal, druk, een echte flapuit. Wij moesten ons beiden inhouden om niet naar de kroeg te scheuren, maar dit moest even gebeuren. Beleefdheidsvragen als ‘hoelang woont u hier al’ en ‘wat zijn uw hobby’s’. Standaardantwoorden, iets te veel drinken, regelmatig op de klok kijken. En men serveerde supertraag. Ik keek naar mijn vriend die nog voor het dessert weg wilde rennen. Hij werd baldadig. Mijn linkerbuurvrouw vroeg iets te luid of ik getrouwd was. Mijn vriend hield het niet langer uit en riep van de andere kant van de tafel: ‘Nee mevrouw, hij is homofiel!’ Bestek kletterde neer, secondenlange ijzige stilte, ik keek hem vernietigend aan. Zo liberaal waren onze tafeldames nu blijkbaar ook weer niet.

Ik wilde iets zeggen, maar de militant-overste was mij voor. ‘Ach,’ zei ze minzaam, ‘dat komt in de beste families voor, mijnheer Russchen. Zo heb ik een neef en die is ook zo, maar hij wordt door ons allemaal volledig aanvaard. Je kunt het aan u bijna niet zien bovendien...’ Bang! Dan knapt er iets in m’n kop, een neef die nicht is, het vergelijken en het quasi als een ziekte voorstellen. Nu zal ik je krijgen, oude tang. Ik sloot me aan bij mijn vriend en schakelde over in contramine, maar ja, nog even volhouden!

Mijn buurvrouw had zich echter voorgenomen om er op door te gaan. Een spannend momentje in het uitgebluste leven van de Vlaamse sufmuts. ‘Heeft u ook een, eehhh, partner, als ik vragen mag?’ ‘Nee mevrouw, ik ben vrijgezellig,’ antwoordde ik terwijl ik naar mijn vriend loerde. Hou je bek! Ik was zelf de enige die lachte, want dat zat er niet meer in, het was nu enkel nog damage control. Ze liet niet meer los en ging vrij ver om het gesprek gaande te houden. ‘Zonder impertinentie,’ zei ze, ‘Mag ik vragen op wat voor soort eehhh, mannen u valt?’ Het dessert werd geserveerd.

Zelfs mijn vriend keek me nu ademloos aan. Hij wist dat er iets geknapt was en keek bijna angstig naar mijn rood aanlopende hoofd. ‘Dat mag u best vragen, mevrouw,’ zei ik lijzig, en nu keek de hele tafel gebiologeerd naar deze zielige Friese homo. Ik nam een hapje van mijn chocolademousse en antwoordde: ‘Ik val op mannen tussen achttien en drieëntwintig.’

Dit kwam nooit meer goed, de dames verslikten zich in hun mousse, je hoorde hen denken - homo en nog pedofiel ook. De walging golfde bijna over tafel. Ik moet het de akela naast mij nageven. Ze deed nogmaals een ultieme poging de conversatie voort te zetten. Afkeurig keurig. Ze kon er nog net uitwurmen: ‘Interessant mijnheer Russchen, erg interessant, maar met alle respect, tussen achttien en drieëntwintig... is dat niet een beetje jong voor u?’ Nu heb ik je, kreng, ik sloeg direct terug. ‘Maar mevrouw, wie heeft het over leeftijd?’

Het duurde misschien acht seconden. Toen proestte mijn vriend het uit. Pas toen denk ik dat ook bij de dames het kwartje viel. Het was afgelopen, klaar, we moesten opbreken. Ik moest zelf ook lachen. De dames niet, die waren al op weg naar de garderobe. Eentje bedankte nog met een zuur gezicht voor het diner, de anderen holden bijna naar hun wagen. Ik rekende af en zei tegen mijn maat: ‘Kom we gaan naar Dépôt, ‘k heb dorst.’

Vanuit de auto belde ik naar kroegbaas Kobe. Hij wilde wel iets langer openblijven. Ook in Dépôt duurde het ongeveer acht seconden. Maar daarna lag de hele kroeg plat. Ik kan heel beleefd zijn, maar soms ben ik een valse militante nicht. Fietsen met Wytze, zeg maar.

5.5

Kafkaeske kater

Over succesvolle ondernemers doen de meest heroïsche verhalen de ronde. Zo startte Bill Gates Microsoft zogezegd in een garage in Seattle. Iedereen weet dat de Harvard dropout later een van de rijkste mensen op onze planeet werd. Ook een mooi verhaal en dichterbij is Skype. Ik heb het genoegen gehad een der oprichters te mogen ontmoeten. Een jonge Zweed, Niklas Zennström, die van start ging met onder meer een kleine subsidie van Europa, zijn bedrijf groot en wereldberoemd maakte en het een paar jaar later verkocht aan eBay voor drie miljard dollar. In mijn geval ging het ietsje anders, maar ik ben dan ook geen topondernemer.

De beste beslissingen in mijn leven heb ik op maandagochtenden genomen. Dit keer ging er (weer) veel drank, sex en rock&roll aan vooraf. Mijn gemiddelde weekend in die tijd, kun je wel zeggen. Het verlies van de verkiezingen viel mij zwaar. Het nakende einde van mijn arbeidscontract bij de werkgevers idem. Ik voelde mij miskend en in de steek gelaten.

Die bewuste maandag had ik een stevige kater. Het voelde of er veertig heftrucks over mij heen waren gereden. Geen politicus. Geen werk. Na de derde ristretto en een vierde Nurofen nam ik een besluit. Dit kon zo niet langer. Mijn Friese bloed begon te koken, ik keek in de spiegel en schrok van de donkere wallen. Toen lachte het verlopen gezicht terug. Kom op, Wytze, zei het, dust yourself off, pick yourself up, je gaat voor jezelf beginnen!

Tot die ochtend had ik er nooit eerder een minuut over nagedacht. Ik wist immers zeker dat ik Europarlementariër zou worden. Het was alsof een knop werd omgezet. Ik kreeg de oude kracht terug. Na wat research op internet ontdekte ik dat ik mij bij een zogenaamd ondernemingsloket moest melden. De dichtsbijzijnde bleek zich op driehonderd meter van mijn huis te situeren. Dit was een zogeheten one-stop-shop voor startende ondernemers. Makkelijker kunnen we het niet maken, wel leuker. Ik begon er zin in te krijgen. Snel kleedde ik me aan en bewoog mij vol goede moed naar de burelen van Partena.

Moskou aan de Senne. Als je naar het gemeentehuis moet voor je identiteitskaart kun je rustig twee dagen vrij nemen. Voor een afspraak met Belgacom voor een vaste thuislijn stond in die tijd met gemak zes tot negen weken. Cubaanse toestanden, net over onze zuidgrens. Zelfstandig ondernemer worden werd dan ook een Kafkaëske beproeving. One-stop-shop, laat me niet lachen, maar in ieder geval wel heel veel stops. Moeilijker kunnen we het niet maken...

De heroïek was er snel vanaf. Men vroeg kopieën van al mijn diploma’s. Mijn bul van de Rijksuniversiteit Groningen wekte weerstand op. ‘Is dat een erkende onderwijsinstelling? We moeten dit eerst onderzoeken, mijnheer. Dat kan enkele maanden duren.’ Van het beroemde kastje naar de muur. De moed zakte me behoorlijk in mijn schoenen.

Maar nood breekt wet en lobby is mijn hobby. Ik dacht aan het dienstbetoon. Het werd tijd om mij aan te passen, om optimaal in deze corrupte samenleving te integreren. If you can’t beat them, join them, do as the Romans do. Ik organiseerde zelf dus maar een politieke ‘tussenkomst’. Een week later was het rond. Ondernemingsnummer, btw, Kamer van Koophandel, inschrijving, de hele bende. Ik was nu officieel zelfstandige in hoofdberoep en 4P Consultancy was geboren.

What’s in a name; toch is ook de naam belangrijk in dit wereldje. Reputatie, bekendheid, een naam weegt - zeker in een stad waar de grote lobbyfirma’s bijna allemaal dubbele Angelsaksische namen dragen. Hun tarieven zijn trouwens vaak ook dubbel. Van lobbyprofessor Van Schendelen had ik geleerd dat het in de lobby om 3 P’s gaat: Position, Procedure en People. Waar bij mij die 4e P voor stond weet ik niet meer; ik weet nog wel dat ik er eentje meer wilde dan de professor. Bovendien stond ik met 4P bovenaan in de Gouden Gids en in het telefoonboek, wat voor een beginnend ondernemer niet onhandig is. Over lobbyen gesproken! Wat wel onhandig was, was dat ik continu overal moest uitleggen waar die 4 P’s voor stonden. Want de fantasie sloeg bij sommigen op hol, terwijl ik een serieus publicaffairskantoor wilde zijn, met een keurige hoofdletter P. Daarom veranderde ik de naam een paar jaar later in Russchen Consultants. Hierna hoefde ik in elk geval nooit meer toelichting te geven. Wel jammer van de Gouden Gids.

4P begon niet in een garage, zoals bij Bill Gates. Mijn logeerkamer fungeerde als het kantoor, een computer en een gsm waren voldoende. Mijn bedrijf is mijn netwerk, de derde P als het ware. Toen mijn bedrijfje begon te groeien huurde ik stagiaires in die bij mij thuis kwamen werken. Sommigen vonden dat toch wat vreemd, in een slaapkamer stage lopen. Sommige oud-medewerkers, velen hebben nu mooie banen, maken op feestjes nog wel eens de grap dat ze hun carrière in mijn slaapkamer zijn begonnen.

Achteraf was het de beste beslissing ooit genomen op een katerige maandagochtend... het ondernemen zit mij inmiddels als gegoten. Vaak tegen de wind in, maar dan komt een Fries tot leven. Wij zetten dan echt alle zeilen bij. Miljonair ben ik er niet van geworden, zoals Bill Gates. Niettemin denk ik af en toe nog wel eens met melancholie terug aan die pionierstijd in dat kleine slaapkamertje, mijn eigen ‘garage’, waar veel moois (her)begon.

5.6

Hou je bek!

Lobbyen is bij uitstek een contactsport; sociale intelligentie is belangrijker dan intelligentie ‘uit een boek’. Je moet oprecht van mensen houden: lobbyisten die mensenliefde veinzen, vallen uiteindelijk door de mand. Een goede lobbyist is een psycholoog die goed kan luisteren. Iemand die ontvangt en niet alleen maar zendt.

Brussel is de hoofdstad van de interculturele psychologie. Een multimenselijke Europese microkosmos. Je dient je continu in te leven in de (buitenlandse) ontvanger. Zo benader je een Duitse ambtenaar anders dan een Griekse journalist. Het Hollandse betweterige vingertje werkt averechts. Gelijk hebben is irrelevant, gelijk krijgen is wat telt. In dit spel van geven en nemen dien je een kameleon te zijn, zonder kleur te verliezen. Van kleurloosheid ben ik nooit beticht.

Opvallen tussen twintigduizend andere lobbyisten is geen overbodige luxe. Dat vergt een hoge gunfactor. Gunnen is bepalend in de lobbysport. Die gun-factor heeft een hoog abstractiegehalte; je hebt het of je hebt het niet. Het heeft voor een deel met reputatie, relaties en sociale intelligentie te maken, maar het grote gunnen gaat een stapje verder. Dat is de strik eromheen, de kers op de lobbytaart. Het gaat om mensen, mensen die jou net dat beetje extra’s gunnen.

Mijn vorige secretaresse zei vaak dat ik de meest stoute dingen kon zeggen en er toch mee wegkwam. Van mij pikt men blijkbaar meer dan van anderen. De een noemt het charme, de andere een grote bek. Die brutaliteit bracht mij soms in de problemen; nog vaker leverde het veel op. Drie voorbeelden uit de praktijk die zich afspeelden in Brussel, Straatsburg en Den Haag.

KPN organiseert sinds enkele jaren haar jaarlijkse nieuwjaarsreceptie in Brussel. Deze stond in het begin niet in ieders agenda gebeiteld, om een understatement te gebruiken. Ook niet in de mijne, waardoor ik vergat te gaan. Wel was een van mijn medewerkers present geweest. Hij rapporteerde over de matte bijeenkomst. Ik belde prompt het hoofd lobby van het telecombedrijf op en verontschuldigde mij voor mijn absentie. En oh ja, wat jammer dat er zo weinig gasten waren verschenen.

Ze was hevig verontwaardigd, er waren immers wel meer dan honderd man geweest. ‘Als jij denkt dat jij het beter kan met je grote bek,’ beet ze mij toe, ‘doe jij het dan!’ ‘OK,’ zei ik, ‘graag.’ En zo werd KPN mijn klant. De KPN-receptie is inmiddels voor de telecomsector en Brusselse Nederlanders uitgegroeid tot dé happening van ieder nieuw jaar.

Een paar jaar eerder huurde de Europese vereniging ter promotie van vervoer op aardgas mij in om haar jaarcongres te organiseren. De directeur was een Amerikaan die veel in Washington gelobbyd had. Jeff Seisler was het type van the sky is the limit en hij gaf mij carte blanche. Zo heb ik mijn klanten het liefst. Om een lang verhaal kort te maken, het congres vond plaats in Straatsburg. Voor de deur van het parlement stonden talloze auto’s en bussen die op aardgas reden en fungeerden als shuttle voor de politici tussen hotel en parlement. Tegelijkertijd deden we met hen de ‘zakdoektest’. Een witte zakdoek werd voor de uitlaat van een aardgasmobiel gehouden en kwam, met draaiende motor, weer even hagelwit tevoorschijn. Ik voelde me net Hans Kazan of die dame van de Dash-spotjes: zelfs op veertig graden... Over de conferentie zei een Britse (Labour)afgevaardigde: ‘This was the biggest happening in this house since the vist of the Dalai Lama.’ Omdat ik ook daarbij ook een bescheiden rol had gespeeld (zie 3.9) deed dit mij extra blozen. Ik was bijna ter plekke socialist geworden. De klant was natuurlijk in de wolken. Jeff en zijn vrouw zijn tot op heden dierbare vrienden en wonen al weer enige jaren in Brussel, op een steenworp afstand. Vertrouwen voor het leven.

Het derde voorbeeld gaat over premier Rutte. Ik was op een maandag in Den Haag met een grote Amerikaanse klant. Rondje langs de velden, Tweede Kamer, ministeries. ’s Avonds had ik een (rijst)tafel gereserveerd in een Indonesisch restaurant. Het weer was goed en we liepen over het Binnenhof naar Garuda. Ik gaf de Amerikanen onderweg uitleg over het Mauritshuis, het Torentje en de beide Kamers. Ik kon zo bij de plaatselijke VVV gaan solliciteren.

In het restaurant schepte ik op dat ik de premier kon sms’en wanneer ik wilde en dat hij mij dan steevast binnen vijf minuten antwoordde. Ik stuurde Rutte een Engelstalig sms’je zodat mijn klanten konden meegenieten van zoveel connectivity. Weer die verrekte grote bek.

Na vijf minuten had ik nog geen antwoord, na dertig minuten ook niet en zelfs na een uur was er nog geen berichtje terug. Ik was vergeten dat het maandag was. Mark zat bij de koningin. De klant lachte me uit, ik werd steeds beschaamder en bij het dessert begaf ik het bijna. Goochemerd.

Toen gebeurde het wonder! De premier stuurde een sms’je terug in het Engels: het speet hem dat hij geen tijd had voor een biertje, maar greetings to your client, kind regards, Mark Rutte. De klanten namen foto’s van het sms’je, begonnen hun vrouwen te bellen en konden het niet geloven. Sindsdien was mijn contractverlenging een formaliteit.

Om de slogan van Fleurop te parafraseren, een goede lobbyist houdt van mensen. Maar in de eerste plaats moet je leveren, doen wat je belooft. Bij mij hoort daar een bepaalde directheid bij. Take it or leave it. Authenticiteit duurt het langst. Dan wordt je veel gegund en kun je koelkasten verkopen aan eskimo’s, zoals mijn dierbare vriend en partner in crime ambassadeur Piet Steel placht te zeggen. Zo kwam ik per ongeluk precies op de goede plaats terecht. Een Friese Fleurop. Ik hou dus graag mijn grote bek!

5.7a

Ich bin ein Brabander

Het was juni 2007. Eén van mijn leukste en spannendste projecten ooit. Ondanks mijn Friese afkomst werd ik ingehuurd om de Brabantdag in Brussel te organiseren. Doel was om ondernemers uit Nederlands en Vlaams Brabant samen te brengen in Brussel en Brabant te promoten ‘in het hart van Europa’. Achteraf bekeken was het gekkenwerk.

Gelukkig waren de twee belangrijkste opdrachtgevers, Europarlementariërs Jean-Luc Dehaene en Toine Manders, en mijn team gek genoeg om alles uit de kast te halen voor één van de grootste feesten die Brussel ooit heeft meegemaakt. Men praat er nu nog over, zoals onlangs in de Volkskrant.

Die Brabantdag staat symbool voor veel van mijn activiteiten. De inhoud komt beter over als de communicatie openstaat en vloeibaar is. Een evenement is een sympathieke methode om te zorgen dat de ontvanger ontvankelijk is of wordt. Het faciliteert de lobby, direct of later. Er wordt in Brussel heel veel gezonden zonder ontvangst. Mijn focus ligt bij de ontvanger. Hoe wil hij of zij een boodschap krijgen en wat zorgt voor een optimale ontvangst?

Zo was in veler perceptie de Brabantdag 2007 een groot feest zonder veel inhoud. Dit klopt niet, maar daar gaat het niet om; de effectiviteit was enorm en de impact langdurig. De Brabantdag van drie jaar later (zie 5.8), was zogezegd stukken inhoudelijker. Echter, bijna niemand heeft het meer over de editie van 2010; de ontvangst was dus minder goed. Wat is dan effectiever? Daar gaat het om in mijn werk: het resultaat telt.

Drieduizend mensen op het Luxemburgplein, aan de voet van het Europees Parlement. Waar normaal altijd bussen rijden en taxi’s wachten, stond nu een grote tent met daaromheen veel netwerkende mensen, workshops, muziek, een Brabantse barbecue en veel, heel veel bier. Schitterend weer, alles zat die dag mee. Ogenschijnlijk dan, want het behoeft nauwelijks uitleg wat het vraagt om één van de drukste Brusselse pleinen af te zetten, het openbaar vervoer een dag lang om te laten leiden, auto’s weg te slepen en op de dag zelf nog Amsterdammertjes uit de grond te laten trekken door een sloopbedrijf om mobiele keukens te kunnen installeren.

Het was a hell of a job, met veel hoogtepunten op de bühne en heel veel stress erachter. ’s Ochtends rond half elf stond eindelijk alles klaar. Honderden Brabantse bestuurders en ondernemers waren van heinde en verre onderweg naar ‘onze’ tent. Om twaalf uur zou de Brabantdag beginnen. Er was echter nog een kleine formaliteitje: de commandant van de brandweer moest de tent nog goedkeuren. Een barbecue voor drieduizend deelnemers vergt een grondige veiligheidsinspectie. De commandant was stipt een uur voor aanvang ter plekke en vol respect leidde ik hem bijna als een generaal rond. Hij keek niet vrolijk en maakte nukkig aantekeningen. Al na vijf minuten sprak de man zijn vernietigende verdict uit: ‘Non.’

‘Non, monsieur, dit feest gaat niet door.’ Ik dacht dat ik door de grond zakte. Te weinig nooduitgangen, gebrekkige verlichting, dat soort brandweereisen. ‘Maar commandant, we verwachten duizenden mensen en die zijn al onderweg, dit kan niet waar zijn!’ De generaal was onverbiddelijk. Ik was toe aan een borrel. Sponsor Inbev had net de tap aangesloten. De Brabantdag had de primeur van een nieuwe, roze Hoegaarden. Ik bood de commandant een pintje aan. Dat sloeg hij niet af. Het werkte wonderwel, daar de man opener, vriendelijker en flexibeler werd. ‘Nog maar één dan, proost!’ Hij sloeg het gerstenat met veel smaak achterover. Ik moest nuchter blijven want ik had een zware dag voor de boeg. Maar dan moest wel eerst die klotetent goedgekeurd worden. Me bezatten voor het Brabantse vaderland, een echte opoffering. Na vijf roze biertjes lag de commandant bijna onder zijn kruk. Het was 11.45 uur, ik had nog een kwartiertje en keek glazig op mijn horloge.

Hij kon nog net zijn pen vinden en tekende met onvaste hand. Hij kwam, hij zag, hij dronk en, hij tekende. Met dubbele tong zei de commandant: ‘Monsieur, ik ga bij nader inzien toch akkoord met uw tent, c’est tout à fait en ordre. Ik wens u een zeer geslaagd evenement toe.’ Ik omhelsde de beste man bijna, trok mijzelf omhoog, en greep mijn walkietalkie: Wytze to all team, green light, we have a go! De Brabantdag 2007 kan beginnen!

Als ik terugdenk aan die dag hoor ik nog de Duitse parlementsvoorzitter Poettering zijn betoog afsluiten met: ‘Ich bin ein Brabander.’ Dan zie ik Neelie Kroes die de massa toesprak, speciaal omgereden uit Luxemburg. Ik zie Mark Rutte met een biertje staan te genieten, als toevallige passant tussen de duizenden internationale gasten. De vips met hun gouden bandjes die uitgelaten dansten met stagiaires. Of aan het optreden van Will Tura die in zijn leren broek de tent en ver daarbuiten volledig plat speelde.

Europa verbroederd, dankzij worstenbroodjes, kipsatés, roze bier, allen netwerkend en zingend, samen op het plein. Alles vloeide die dag. Wir waren alle Brabander!

5.7b

Hij kwam, zag en vertrok

Zelfkennis kan nuttig zijn. Zo is op de winkel passen niet echt mijn ding. Ik ben geen goede manager; mijn kracht ligt meer in het bedenken, in het creatieve proces. Bovendien ben ik vervelend solistisch en dominant, alles moet op mijn manier, met mijn regie. Dat vergt vertrouwen en gedelegeerde verantwoordelijkheid. Dan is de sky ook echt the limit.

De Brabantdag is hier een prachtig bewijs van, evenals eerdere editities van de European Business Summit (zie hoofdstuk 7). Pionieren met regie, dat leidt tot hoogtepunten. Zodra ik er niet helemaal achter sta of iets niet volledig in de hand heb, verandert hobby in werk en ben ik niet meer dan de manager die op de winkel past. Maar de schoorsteen moet natuurlijk wel roken. Bovendien is het spannend om iets elke keer beter proberen te doen. Dat is de sport. Die verbetering was ook de opdracht bij de volgende editie van de Brabantdag in 2010.

Alles moest anders. Meer inhoud en minder feest. We waren verhuisd naar het Jubelpark en gelinkt aan het Belgische EU-voorzitterschap. Alle ingrediënten waren aanwezig voor wederom een topevenement. Maar op de een of andere manier miste er iets. Het was wat minder vloeibaar dan in 2007, een beetje saaier, behalve op dat ene moment natuurlijk.

Ik verklap het nu maar, de ‘Hij’ in de titel is Yves Leterme, christendemocraat te Ieper, premier van België van 2009 tot 2011. Niet echt mijn type, dacht ik na onze eerste ontmoeting. Later mocht ik hem ontvangen namens een Nederlandse telecombedrijf, toen viel hij mij juist reuze mee, ik vond hem bijna sympathiek: men liep met hem weg. Hoe anders was dat tijdens de Brabant4u in 2010, over weglopen gesproken.

Premier Leterme, Europees voorzitter, zou de Brabanders plenair toespreken. Hij had weinig tijd en dus werd het een speech tijdens de lunch, daarna moest de premier direct naar de luchthaven. Maar hij zou komen, verzekerde zijn medewerkster, de mooie Marilyn. We kenden elkaar nog goed uit 2007, toen zij nog bij Dehaene werkte. Zij had de Brabantdag vakkundig de agenda van de premier in gefietst. Het ging zo snel, dat ik me nog steeds wel eens afvraag wat er misging.

Ik stond in het vip-restaurant. In de tent was het buffet in volle gang. Een paar minuten voor aankomst zou ik gebeld worden. Dan moesten de vips naar de tent, speech premier, applaus, vips terug, iedereen tevreden aan het dessert. Zo stond het in mijn draaiboek.

Om 12.50 uur belde Marilyn. De Audi A8 met de premier was onderweg. De vips hadden net hun voorgerecht achter de kiezen. Ik checkte nog een keer de tent, waar duizend Brabanders mosselpotjes soldaatmaakten. So far so good. Timing is everything. Ik zag de limousine het terrein opdraaien en gaf het commando. De vips konden naar de grote tent. De vijftig eregasten gingen in een ietwat koddige stoet samen met de hostesses de Rubicon over.

De premier arriveerde, ik was er net op tijd bij. Welkom, een hand en een kus voor Marilyn. Mijn klant wilde hem naar het spreekgestoelte brengen. Ik had dit niet in de hand, mijn focus lag nu even op de vips. Die waren waar ze moesten zijn, vóór in de tent, maar in de laatste paar minuten had een klojo van de catering de stoelen opgeruimd. Ook al niet mijn instructie. Verrek! Snel de stoelen terug uitgeklapt en vloeken in de walkietalkie.

Het werd nog veel erger... opeens kregen we een commando in de oortjes dat me nog veel harder deed vloeken. ‘Alle vips terug naar de vip-ruimte! Ogenblikkelijk, vips terug, de tent uit!’ Was mijn klant nu echt gek geworden? Ik was second in the line of command en kon niet anders dan uitvoeren. Weer die regie, ik voelde mij machteloos. Het was bijzonder genant. Alle politici en sponsors werden met veel excuses weer terug naar hun lunchtafels gesmeekt, dwars door de duizend gewone gasten die allemaal naar het podium keken. Geen spoor van premier Leterme.

Ik vernam dat Leterme was vertrokken. De vips eisten een verklaring en ik bedacht ter plekke dat hij was weggeroepen. ‘Iets politiek heel dringends, meer weten wij ook niet.’ Wat was er in vredesnaam gebeurd? Ik zag Marilyn staan. De Audi was weg en ze stond bijna te huilen. De premier was naar het podium begeleid, had drie seconden de Brabantse vreetschuur aanschouwd, had of plankenkoorts of een volledige black-out gekregen en was prompt teruggebeend. Hij was kwaad geweest, ik denk op zichzelf, en had iets gebromd als ‘ik spreek niet tijdens een barbecue’. Hij was in zijn auto gestapt en naar Zaventem vertrokken. Boze Yves had zijn portier dichtgemept en mooie Marilyn alleen op de kasseien laten staan.

Wat een drama. Dit alles gebeurde binnen enkele minuten. Ik nam de microfoon en mocht de duizend gasten een kleine programmawijziging mededelen. Had ik toch nog even het laatste woord, maar niet op de manier waarop ik het graag gewild had. De muziek ging weer aan, de dag zette zich voort en verliep daarna zonder noemenswaardige incidenten.

Dat is het goede woord. Niet zo noemenswaardig, op een weglopende premier na dan. Ik dacht met heimwee terug aan 2007, dat was toch meer ‘mijn’ Brabantdag: licht in de aansturing, zwaar in de impact. Bovendien, niemand ging eerder naar huis, integendeel. Positioneren en pionieren. Er wordt zes jaar later nog over gepraat. Over noemenswaardig gesproken... Ik stuurde een sms’je naar Marilyn: ‘Kop op, we pakken binnenkort een Brabantse pint!’

5.8

Licht uit in Libanon

Een van de meest prestigieuze klussen die ik ooit heb mogen doen bracht mij tweemaal naar Libanon. Dankzij mijn werk voor de European Business Summit kwam ik in contact met Fikr. In het Arabisch betekent dat ‘denken’. Fikr is ook de toepasselijke naam van een denktank gevestigd in Riyad en Beiroet, die tot doel heeft om via uitwisseling van ideeën de Arabische wereld onderling meer te doen samenwerken. Een aanvullende doelstelling is om middels dialoog en begrip de relaties tussen het Arabische smaldeel en de rest van de wereld te verbeteren. Hier kwam ik in het spel.

De Arabische denktank die is opgericht en wordt voorgezeten door de broer van de Saudische kroonprins - een van de rijkste mensen op deze aardbol - besloot mij in te huren om het team dat de jaarlijkse Fikr-conferentie moest organiseren te trainen. De superrijke woestijnprinsen wilden van een Fries jongetje leren hoe je een topevenement neerzet. Uiteraard liet ik mij graag lenen voor dit avontuur. En een avontuur werd het.

Mijn opdracht bestond uit het bijwonen van een voorbereidende tweedaagse brainstorm-sessie met de organisatoren en - enige weken later - het geven van een intensieve training van een week. De eerste bijeenkomst vond ‘offsite’ plaats, zeg maar op de Libanese hei. Dat is wat oneerbiedig gezegd voor het chique resort net buiten Beiroet in de bergen, waar kosten noch moeite gespaard werden om de deelnemers te ‘accomoderen’. Kosten besparen was trouwens in het geheel geen prioriteit voor deze denkclub, die van heinde en ver topsprekers liet aanrukken om de groep iets bij te brengen. En mij dus, zei de gek.

Zo werden mij businessclasstickets Lufthansa geoffreerd. Dat was op zich al een feest. Op Beiroet Airport wachtte een glimmende Mercedes met chauffeur en op locatie werd ik als een soort event-goeroe onthaald. Men hing aan mijn lippen, terwijl ik niet dacht veel zinnigs te kunnen bijdragen. Maar ja, de klant is koning, of kroonprins beter gezegd. Alles heeft zijn prijs en daar zaten mijn Arabische vrienden gelukkig ver boven.

Dat wil niet zeggen dat men geen waar voor zijn dollars wilde, integendeel. De tweede trip naar Libanon moest het gebeuren. De klant verwachtte een vijfdaagse training met alles erop en eraan. Ik had me sufgewerkt om te kunnen leveren, want ja, ik wist me van de prins wel kwaad. Gelukkig had een bevriende collega mij enorm geholpen en mocht ook hij mee. Ook businessclass uiteraard. Niettemin voelde ik een fikse druk en vreesde ik niet aan de hoge verwachtingen te kunnen voldoen. Wie was ik immers als jong broekie om die multimiljardairs te vertellen hoe een congres te organiseren?

Het Ramadahotel was prachtig, de stad wonderschoon, het weer bloedjeheet. Op de eerste dag liep ik met flipcharts, laptop en overig gereedschap vol spanning naar de zaal waar ik moest lesgeven. Als trainer was ik uiteraard ruim op tijd. Daar ging het direct al mis. Om halftien misten we nog vier cursisten. Echte Arabieren dus. In zo’n geval moet je meteen laten zien wie de baas is. Zij wilden een Noord-Europeaan, dus dan kregen ze de calvinistische punctualiteit er gratis bij. Ik stelde huisregels op, liet die op deuren en ramen hangen en ging bloedserieus aan de slag. Ik voelde dat hier en daar nog wel wat interculturele psychologische vaardigheden nodig waren, want of mijn boodschap nou echt overkwam...

De brug slaan was een lastige en leerzame ervaring. Het was echter wel de doelstelling van mijn klant en het is het principe achter mijn métier. Maar dat is macro. Dit was micro, heel micro. In een zaaltje met Arabieren die als verwende kinderen op hun telefoon loeren, ergens anders willen zijn en niet geïnteresseerd zijn. Daar heb ik zelf enige ervaring mee - de schoolmeester ging eraan, het calvinisme eruit: het vingertje werd vervangen door een uitgestoken hand. Beter gezegd, ik schakelde van de zend- naar de ontvangstmodus. Daardoor ontstond begrip, kameraadschap en intermenselijke communicatie. Dat kan ik, en vrij goed zelfs, maar in mijn achterhoofd dacht ik dat dit bij deze klant niet gewenst was of niet kon. Maar het kon wel. Het moest zelfs, want zonder ontvangst wordt zenden zinloos.

Daarna werd alles vloeibaarder. Ik werd een van hen. Zo mocht ik mee naar de meest decadente diners en leerde ik Beiroet by night kennen. The sky is not the limit en 1001 nachten, dat gevoel. Ik mocht bij de secretaris-generaal thuis whisky drinken en sisha roken. Hij woonde in de meest beveiligde straat, midden tussen de Amerikaanse en Franse residenties. Na de moord op de premier was de beveiliging nog intensiever, dus ik vierde eigenlijk feest in een bunker. Onwerkelijk, als dansen op een vulkaan. As if there is no tomorrow. Bijna bleek dat te kloppen. Toen ging het licht uit.

Het was een combinatie van overwerkt zijn, prestatiedruk, de ontlading toen het toch goed verliep, de hitte op straat en de airconditioning in de zaal. Het contrast werd letterlijk te groot. Op dag vier kwam ik om halftien aan en was benauwd. Mijn hart ging tekeer terwijl het hoogstens tien minuten lopen was vanaf het hotel. Ik hyperventileerde. Dat herkende ik van mijn vliegangst (6.1) en daardoor raakte ik gelukkig niet echt in paniek.

Ik verexcuseerde mij en deed in een zijkamertje ademhalingsoefeningen. Mijn hart werd echter niet rustiger. De secretaris-generaal werd erbij gehaald en keek bezorgd. Mijn hartslag wilde niet zakken. Toen kroop de paniek toch naar binnen. Sterven in Libanon. Velen waren mij voorgegaan, maar het concept sprak me niet aan. Ik transpireerde als een otter, en er werd nu druk gebeld. Bedrukte gezichten, dat hielp ook al niet. De ambulance kwam en ik ging met mijn collega en cursist Mohammed met gillende sirenes naar het American University Hospital. Rechtstreeks naar de intensive care, waar een grote Amerikaanse dokter mijn bloeddruk en hartslag opnam. Alles was duidelijk te hoog en ik was bang.

Hij probeerde mij op m’n gemak te stellen. We maakten grapjes. Dat doe ik vaker op intensive cares. Op begrafenissen ook trouwens. Het maakt de dingen lichter. De dokter ging een vloeistof in mij spuiten die mijn hart - over de 200 continu - enkele seconden zou stopzetten. Daarna zou mijn hart weer op een normaal ritme gaan kloppen. Als alles goed was tenminste. Dat was echter niet het geval. Mijn hart stopte inderdaad - een vreemd soort bijna-doodervaring. Gelukkig duurde dat slechts een paar seconden, maar daarna vloog hij weer vrolijk over de 200-grens. Dit had de Amerikaan nog niet eerder meegemaakt. De tijd van grapjes leek mij nu voorbij, zo las ik op zijn gezicht.

Ik nam alvast afscheid van dit leven en dacht aan mijn ouders. ‘We gaan de dosis verdubbelen,’ baste de dokter, hij gaf blijkbaar nog niet op dus ik wilde hem niet teleurstellen. Mijn hart ging nu wel acht of tien seconden op ‘off’, het leek alsof er geen eind aan kwam. Of wel eigenlijk, het einde was tastbaar, voelbaar. Toen gebeurde het wonder, mijn hart begon weer te kloppen en ditmaal rond de 70 per minuut. We keken elkaar aan en zonder iets te zeggen wist ik dat het kantje boord was geweest.

Wel mocht ik snel terug naar mijn hotel om uit te rusten. Mijn vriend nam de training over de resterende dagen, maar natuurlijk liep ik nog even bij de klas binnen op dag vijf. Ik werd er met applaus onthaald, men was oprecht medelevend. De verwende kinderen hadden toch een hart en het contact was zeer warm. Dankzij mijn hart was die brug definitief geslagen. Wat je wel niet moet doen om je doel te bereiken. Als dat geen mooie Fikr is!

5.9

Koning van Portugal

Er zijn bij mijn weten slechts enkele boeiende films gemaakt over lobbyen. Een van de bekendste is de Amerikaanse blockbuster Thank you for smoking (2005). Een hilarische, sterk gechargeerde weergave van een toplobbyist, briljant gespeeld door Aaron Eckhardt, die in Washington de belangen van de tabaksindustrie verdedigt. Hoewel zijn lobbypraktijken vrij overdreven naar voren komen, bevat de film toch ook kernen van waarheid en herkenning. Hollywood heb ik nooit bereikt. Toch is er een film met mij gemaakt die vele prijzen won. Het begon met een e-mail. Of ze eens langs mochten komen. Ze hadden mijn naam gehoord. Hij was IJslander en zij was Spaanse. Of andersom. Documentairemakers en journalisten in een artistiek jasje. Na wat correspondentie over en weer kwamen ze langs. Ze bereidden een film voor over lobbyisten en de lobby in Brussel. Doel was om er een artistieke draai aan te geven. Hoewel ik naar buiten toe lobbyen wel eens als een kunst afficheer leek mij dit niet gemakkelijk. Het was een project in het kader van de prestigieuze Prix de Rome. Iemand uit het wereldje had mij voorgedragen en de vraag was of ik mee wilde werken aan hun documentaire. Ik voelde mij gevleid, zag zelfs ook een belang en zei dus ‘ja’.

Bijna niets zou ik ervan merken. Na een tijdje had ik zelfs niet meer door dat ze filmden en vergat ik dat ze er waren. Op kantoor, aan de telefoon, in overleg. Maar ook in actie, dus tijdens de European Business Summit, in de wandelgangen van het Europees Parlement, op recepties of bij een lunch. De lobbyist in actie. Natuurlijk niet tijdens vertrouwelijke vergaderingen, dat had ik direct uitgesloten. Maar liefst wel beelden die het mysterie van lobbyen onderstreepten. Later, maar dat wist ik toen nog niet, werd er spannende muziek onder gezet. Nauwelijks teksten, heel veel beelden. Bevestigend en toch in een ander, kunstzinnig jasje.

Drie maanden werd ik gevolgd. Niet continu natuurlijk, maar op samen uitgekozen momenten. Een tijd later ontving ik van het IJslands-Spaanse artiestenduo per post een dvd. Die kon ik echter niet op mijn dvd-speler afspelen. Het zakte weg, ik was hen bijna vergeten, zoals ik hun camera vergat tijdens de sessies. Toen kreeg ik een brief: ze hadden gewonnen.

Hun lobby-documentaire won de Prix de Rome en dong internationaal mee naar nog grotere prijzen. Ik was plaatsvervangend trots. Maar ook wel erg nieuwsgierig. Ik kreeg de dvd niet aan de praat, maar bij de brief zat een uitnodiging voor een expositie in theater De Appel in de Westergasfabriek in Amsterdam. De documentaire zou daar een maand te zien zijn. Direct boekte ik een hotelkamer en belde wat oude vrienden. Weekendje Amsterdam.

Het was raar om mezelf terug te zien. Handjes schuddend, grappen makend, fluisterend met politici en medewerkers. Dreunende muziek. Niet eens mysterieus, eerder vrolijk. De voice-over moest voorzien in spanning en duiding. Ik was uiteraard niet de enige en in de montage was er weinig overgebleven. Drie maanden gereduceerd tot drie minuten. Maar wel mijn drie minuten, drie minuten van pure roem. Zenuwachtig keek ik om me heen in het kleine bioscoopje. Er waren nog twee andere bezoekers die mij op het doek zagen. Zagen ze mij ook in de zaal zitten? Stiekem hoopte ik een beetje van wel.

De president van Turkije arriveerde bij de European Business Summit. Ik liep naar hem toe, gaf de president een hand en begeleidde hem naar binnen. Even later dezelfde soort beelden, maar dan met commissievoorzitter Barroso. Reggae-achtige muziek, erg luid. Een glas in mijn hand, en hup, weer een ander beeld. Best mooi gemaakt, inderdaad bijzonder intrigerend. Geen tekst, maar wel ondertiteling. Aan het slot zag je mij achter mijn bureau zitten. Twee medewerkers ernaast, het wekelijkse stafoverleg. We bespraken de agenda, dat kon je niet horen maar wel zien. Mijn gsm rinkelde en ik begon te stralen. Stak een duim op tegen mijn assistenten en hing op. ‘Yes, we hebben hem, de president van Turkije komt!’

Nu opeens wel tekst. Gül komt, zei ik tegen de twee collega’s die ook heel blij keken. Niet iedereen was al even gewend aan de camera. Ik schreef snel iets op een briefje. ‘Wie moeten we als eerste informeren, jongens?’ ‘Barroso,’ riep mijn Franse medewerker, iets te luid. ‘Goed idee,’ ik krabbelde wat op een post-it. ‘De koning van België,’ zei mijn Nederlandse assistent bedaard. Ik knikte, dit was logisch. Staatshoofd komt, dus dient het staatshoofd van het gastland op de hoogte te zijn. Vergeten we niemand? Mijn Franse medewerker leek te denken dat het een quizvraag was, waarbij hij een flinke promotie kon verdienen. Hij wilde zijn collega overtreffen. Hij fonkelde, slikte van opwinding, sloeg op mijn bureau en schreeuwde bijna: ‘De koning van Portugal!’

De camera draaide weg. Nieuwe beelden werden ingezet en de reggae-beats zwollen weer aan. Ik zat met rode konen achterin de filmzaal en keek om mij heen. De beelden bleven lang door mijn hoofd spoken; ik bleef nog even zitten. Er klopte iets niet, dat duurde een minuut, en toen dacht ik, de koning van...? Waarom Portugal en, by the way, dat is toch een republiek? Ik liep naar buiten en sms’te Cédric. Je bent mooi in beeld, vleide ik, je zou die film echt moeten zien, prachtig, ik denk dat je wereldberoemd wordt.

5.10

Het Oliemannetje

Diep in mijn hart ben ik een politiek dier. Maar zoals John Lennon in 1980 zong: Life is what happens to you while you’re busy making other plans. Ik ben gaan geloven dat what happens to you niet zomaar gebeurt. We hebben denk ik een bepaald pad in het leven en vinden zo op natuurlijke wijze onze bestemming. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat je niet af en toe de weg kwijtraakt. Daarom was het ook zo’n snel genomen besluit die maandagochtend: alles viel op zijn plaats, alsof het zo moest zijn. Achteraf werd ik toen wat ik altijd al was geweest.

Sinds ik voor mezelf ben begonnen ga ik iedere dag fluitend naar mijn werk. Nou ja, werk, het voelt nog altijd als een hobby waar ik toevallig ook geld mee verdien. Lobby is mijn hobby.

Als lobbyist zit ik tussen politiek en bedrijfsleven in. Dat vind ik een prachtrol die perfect bij mij past. Bruggenbouwer en ijsbreker, het Oliemannetje dat continu koppelt en verbindt. Ik deed dit in mijn tienerjaren al in Friesland en ik doe dit nog steeds ‘om niets’ in Brussel (zie hoofdstuk 8). ‘De markt’ herkende dit ook en tegenwoordig word ik vaak ingehuurd voor de organisatie van netwerkbijeenkomsten. Onbedoeld werd dit mijn niche waar veel intermenselijk contact en psychologie bij komt kijken. Zo werd mijn hobby mijn beroep: connecting people. Zo werd ik stilaan de Nederlandse Nokia in Brussel.

Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Als de premier belt en vraagt of ik minister wil worden, zou ik eigenlijk nee moeten zeggen. Toch zou ik ja zeggen. Gelukkig belt hij niet. Een van de grootste verschillen tussen politiek en ondernemerschap is input versus output. In de politiek is de input dominant. In het bedrijfsleven staat het resultaat echter voorop. Daar houd ik van, zo bleek al vlug. Hard, eerlijk en vrij. Die (intellectuele) vrijheid is goud waard: als politicus dien je continu compromissen te sluiten, soms ook met jezelf. Mijn karakter is daarvoor niet flexibel genoeg. Liever dood dan slaaf, zeggen de Friezen.

Ik bleek goed te kunnen verkopen. Klanten die je inhuren en betalen, dat vergt vertrouwen. Ten eerste het vertrouwen dat je de klus klaart, want resultaat moet geleverd worden. Ten tweede moet men het contract aan jou (toe)vertrouwen, het moet je gegund zijn. De Amerikanen spreken van iemand who can close a deal. Acquisitie is daarbij het allermoeilijkste. Ik wist aanvankelijk niet dat ik dat kon, maar uiteindelijk is het de belangrijkste 10% in mijn werk. De 10% die ik nooit heb kunnen delegeren. Die combinatie van presteren, verkopen en gunnen, dat was en is ‘mijn ding’.

Mijn politieke droom werd geen realiteit. Dit was een van de grootste decepties in mijn leven. Later bleek het echter een zegen te zijn, aangezien ik ontdekte dat het ondernemerschap mij goed lag. ‘Elk nadeel hep z’n voordeel,’ zou Cruijff zeggen.

Die veerkracht om mij daarna te ontwikkelen tot een Oliemannetje in Brussel is een van mijn belangrijkste leermomenten geweest. Het politieke dier werd zo een ondernemende kameleon: het was mijn beste beslissing ooit.

6

BOSMIP: Het Reisbureau

Mijn allereerste klant als kersvers ondernemer was mijn voormalig werkgever Businesseurope. De Europese werkgevers dus. Wat in het begin een klein klusje leek, groeide later uit tot een serie van grote, door de EU medegefinancierde projecten. De opdracht betrof BOSMIP II; in plaats van de aanvankelijk voorziene drie maanden, zou mij dit zeven jaar bezighouden en op de meest ‘exotische’ bestemmingen in Europa’s achtertuin - of liever gezegd: voorportaal - brengen. Een beetje zoals mijn tijd in Brussel: het begon als een stage van drie maanden en nu woon en werk ik er al bijna weer twintig jaar... Herkenbaar!

Voorportaal is het goede woord want BOSMIP beoogde jonge, fragiele werkgeversorganisaties en een (veelal nonexistente) sociale dialoog in kandidaat-EU-lidstaten te doen ontwikkelen. Bijna niemand weet meer waar het acroniem letterlijk voor stond (Business Organisations as Single Market Integration Players) maar de ondertitel zei veel meer: Bringing Business Together. Het doel was kennis en expertise van bestaande naar toekomstige EU-lidstaten over te dragen, om zo de civil society in Oost-Europa, de Balkan en Turkije voor te bereiden op lidmaatschap van de EU en tegelijkertijd met name werkgevers te helpen zich te versterken.

In het kader van de uitbreiding met tien Oost-Europese landen in 2004 had, voor mijn tijd, het eerste BOSMIP-project plaatsgevonden. Het was mijn taak een tweede project te ‘provoceren’ en dat lukte wonderwel. Eenvoudig was dat zeker niet, want commissieprojecten vereisen veel rompslomp, accuratesse, boekhoudkundige kennis en geduld. Uiteindelijk mocht ik met veel plezier en genoegen BOSMIP II, III en IV leiden, wat een bijzonder avontuur was. Het bracht mij in aanraking met de Europese bureaucratie, met landen en plaatsen waar ik nooit eerder was geweest of anders nooit zou komen, met corruptie en totaal verschillende culturen, met mijn eigen angsten en bovenal met nieuwe netwerken en vrienden voor het leven.

Dit hoofdstuk past perfect binnen de rode draad van dit boek. Grenzen opzoeken, angsten overwinnen, op je smoel gaan en sterker opkrabbelen. Het bevat belevenissen in Turkije, dat heel ver weg is van toetreding, maar heel dichtbij Europa staat, de twee toetreders van 2007, Bulgarije en Roemenië, en natuurlijk de Balkanlanden, die ik talloze keren mocht bezoeken. Bringing Business Together bracht uiteindelijk vooral mensen samen en het heeft mijn leven onmiskenbaar verrijkt. En dan heb ik het niet alleen over ‘de klant’ BOSMIP, maar over nog veel meer. Het leek er aanvankelijk echter helemaal niet van te komen en gemakkelijk was het zeker niet altijd, daar in Europa’s achtertuin.

6.1

Cold Turkey

In het kader van BOSMIP heb ik in totaal zo’n veertig keer naar de Balkan en Turkije gevlogen. BOSMIP was mijn eerste klant en vliegen was een belangrijk deel van mijn werk en dus van mijn inkomen. Het had echter niet veel gescheeld of dat was ik misgelopen. Door acute vliegangst. Voordien was ik een frequent flyer en had nergens last van, zoals bij voorbeeld naar Japan (zie 4.2). Maar in 2001 ging het helemaal mis: het licht ging uit.

Voordat ik bij BOSMIP begon stapte ik in vliegtuigen zoals ik in taxi’s stapte. Onbewust, ik stond er helemaal niet bij stil; sterker nog, ik hield van vliegvelden. Shoppen, glaasje champagne, even ontsnappen uit de dagelijkse ratrace op de grond. Meestal was de vlucht onderdeel van een vakantie. Zo ook in 2001. Ik had genoten van een weekje feestvieren in Marokko en vloog al nagenietend terug naar Brussel. De maaltijd was in aantocht en de stewardessen begonnen hun serveerronde. Ik las ontspannen een boek. So far so good.

Opeens kreeg ik het vreselijk benauwd. Mijn hart trok zich samen en ik hapte naar zuurstof. Ik kon niet meer ademen, dacht dat ik onderuitging en raakte in paniek. Het enige wat ik dacht was dat ik eruit moest, naar buiten. Ik dacht dat ik doodging en moest me bedwingen om niet linea recta richting uitgang te stormen. Het nadeel van vliegen is echter dat je niet even naar buiten kan gaan om een frisse neus te halen. We vlogen boven Madrid. De stewardess deed mijn tray omlaag en legde mijn maaltijd erop. Ik werd nog benauwder en riep: ‘Ik wil nu een noodlanding, ik ga dood.’ Een hartaanval, zo bonkte door mijn hoofd. Uit pure paniek sloeg ik de tray omhoog en mijn eten vloog als confetti door de cabine.

Er kwamen collega’s bij en ik werd met gezwinde spoed naar achteren gebracht. Men legde mij op de grond, met de benen de lucht in. ‘Dokter aan boord’: net als in de film. Na een Temesta onder de tong werd ik langzaam rustiger. De chef de bord vertelde dat een noodlanding niet mogelijk was, omdat ik niet in levensgevaar verkeerde. Daar was ik het uiteraard heftig mee oneens. Weer een paniekgolf, nog een halfje Temesta dan maar. Na een halfuur was ik eindelijk rustig, hartslag normaal, paniek afgezwakt.

We waren Bordeaux gepasseerd. Ik ging vol schaamte weer zitten. Nooit meer een vliegtuig in. Het was mijn eerste paniekaanval ooit.

De volgende dag direct naar de huisarts. ‘Hyperventilatie,’ zei zij, ‘stress, burned out.’ ‘Je moet zo snel mogelijk weer vliegen, het is zoals wanneer je van een paard valt. Klim er meteen weer op, anders durf je nooit meer.’ Nu houd ik niet van paardrijden, maar niet vliegen betekent minder werk en ook geen verre vakantiereisjes. Op doktersadvies moest ik dus nog een week verplicht op vliegvakantie. Ga niet alleen en neem vooral een kalmeringsmiddel mee. De dokter schreef 1 milligram Xanax voor en grapte dat je daar rustig een olifant mee kan platleggen. Een juiste voorspelling, zo bleek later.

Gelukkig vond ik al snel een vriendin bereid om de week erna met mij naar Turkije te gaan. Ook een Nederlandse in Brussel, klein van stuk, 1 meter 61 schat ik. Het kostte mij veel moeite om weer zo’n vliegende kist in te stappen. Alles was anders, de onbevangenheid was weg. Ik was niet zozeer bang voor de vlucht, maar vooral voor nog zo’n traumatische ervaring; angst voor de angst dus. Mijn vriendin babbelde volop en dat hielp. Het leidde af en ik vergat even dat ik bang was. De Xanax kon dus voorlopig in het doosje blijven.

Voor de terugvlucht verliep alles rommelig en dat maakte me zenuwachtig. Het reisbureau had het tijdstip vervroegd en, erger nog, we vlogen niet terug naar Brussel maar naar Amsterdam. Vanaf Schiphol zouden we per bus naar Brussel worden gebracht. Ik was gespannen en voelde dat hét weer kon gebeuren. Ik ijsbeerde door de wachtruimte en greep uiteindelijk naar de Xanax. Een uur van tevoren innemen had de dokter gezegd. Ik keek op het scherm: boarding over 45 minuten. Ik werkte er twee naar binnen. Ik dacht aan die olifant waar mijn dokter over sprak en wilde niets anders dan slapen, heel lang slapen...

Nog geen halve minuut nadat ik de pillen had doorgeslikt werd er luid omgeroepen dat het vliegtuig een uur vertraging had. Shit! De Xanax zat al in mijn bloed en binnen het uur zou ik tegen de vlakte gaan. Ik keek omlaag naar mijn vriendin.

Zij ging deze olifant zeker niet het vliegtuig in dragen. Er zat dus niks anders op. Ik diende wakker te blijven en hoe dan ook in dat verrekte vliegtuig zien te komen. Daarna kwam de zondvloed.

Al na een halfuur begonnen de medicijnen te werken. Ik probeerde me staande te houden, nu zitten of liggen zou funest zijn. Wanhopig en half stoned keek ik op het scherm. Nog een uurtje. Als een dronken zombie strompelde ik door de wachtruimte. Ik verlangde naar de vliegtuigstoel, kun je nagaan. De pillen sloegen aan. En hoe! Ik kon niet meer op mijn benen staan. Net toen ik wilde gaan liggen kwamen de verlossende woorden: boarding. Met mijn laatste krachtsinspanning kroop ik overeind, als eerste het vliegtuig in. Ik zag de stoelen en plofte neer. Als een dode olifant viel ik in slaap op 1A tot en met 1C, businessclass.

Ze hebben aan me getrokken en geduwd, maar er was geen beweging in te krijgen. Het ergste was dat ik drie uur lang heb gesnurkt als een varken. Mijn vriendin hoorde het vanuit de economyclass en werd nog kleiner dan ze al was. Het hele vliegtuig kon van mijn Xanax-trip meegenieten. Zelf heb ik er niks van gemerkt. Op Schiphol hebben ze mij met drie man de Boeing 737 uitgetild. Op een paar stoelen sliep ik verder en moest via de bagage naar de bus die buiten stond te wachten. Met wat hulp legde mijn vriendin mij op een bagagekarretje en heeft me zo door Schiphol geduwd. Met nog meer schaamte snel naar de bus die voor de uitgang wachtte. Dat moet een duwpartij geweest zijn, met mijn gewicht en haar lengte...

In de bus naar België sliep ik gedrogeerd verder, alles ging geheel aan me voorbij. Pas op het eindstation werd ik wakker, in hartje Brussel. Met dank aan de farmaceutische industrie een angstvrije reis. Voor mij tenminste. Ik keek naar mijn vriendin, die met een vuurrood hoofd verslag uitbracht. Het zou wel een tijdje duren voordat zij weer in een vliegtuig zou stappen, in ieder geval nooit meer met mij. Ik bedankte haar voor de goede zorgen. Ze beet me toe: ‘Nu ben ik potverdorie degene met vliegangst!’ ‘Ach meid,’ lachte ik haar olifantachtig toe, ‘dan neem je toch gewoon een Xanax...’

6.2

Iasi International

Het is de armste regio op het grondgebied van de Europese Unie: het Moldavische deel van Roemenië. Dit Moldavië is het levende bewijs dat armoede en gastvrijheid vaak hand in hand gaan. Het laat ook de aantrekkingskracht en de meerwaarde van het vrije Europa zien voor een voormalige communistische dictatuur. Hier in West-Europa kijken we stiekem neer op Roemenen. Ze stelen als de raven, pikken onze baantjes in en zijn allemaal corrupt. Hun lidmaatschap van de EU in 2007 wordt nu over een brede linie als een historische fout beschouwd. Daar zijn we niet echt stiekem over. De echte historische fout was echter het communisme en de bijbehorende opdeling van Europa in Oost en West.

Twee werelden die elkaar niet mochten verstaan noch ontmoeten. Dat ijzeren gordijn is gelukkig opgetrokken. Maar het onbegrip is gebleven. Op papier werken we nu samen in dezelfde unie. In de praktijk blijft het een wereld van verschil. Het ontzeggen aan onze arme achtertuin van op zijn minst de mentale toegang tot Europa zou een volgende historische fout zijn. Ik romantiseer niet en ben goed bekend met problemen als georganiseerde criminaliteit en corruptie. Maar ik weet waar men vandaan komt, ik ken de geschiedenis van Europa. Daarom heb ik ook een visie op haar toekomst. Mede ingegeven door de reizen naar en in de achtertuin, die ik daardoor met eigen ogen heb gezien.

Roemenië is een land met vele gezichten. Het overvolle Boekarest waar versleten Oosteuropese gebouwen en modernisme elkaar afwisselen. De kunstmatige kust rond de hoerige badplaats Constanza, de ongerepte natuur in de hooggelegen Karpaten, het toeristische Draculakasteel bij Brasov en de schone lucht in de bergen van Transsylvanië of de monumentale kloosters in de buurt van Suceava, de hoofdstad van Moldavië.

De snelste manier om in Suceava te komen is middels het vliegtuig naar Iasi, overstap in Wenen. Die vlucht moest ik tot mijn spijt nemen om het plaatselijke BOSMIP-seminar bij te kunnen wonen. De gierende propellerdoos zou zelfs de meest onverschrokken cowboy tot acute claustrofobie brengen. Ik denk dat Austrian Airlines een paar afgekeurde toestellen op de kop had getikt op een tweedehands markt in donker Afrika, een kwastje erover en hup, die kunnen nog mooi dienen voor de dagelijkse marteltocht naar Iasi.

Gezien mijn vliegangst (zie 6.1) was ik zo blij om heelhuids in Iasi te landen, dat ik toen ik me uit die vliegende doodskist had gewurmd de paus imiteerde door me op de grond te werpen en de landingsbaan langdurig te kussen. Overmand door tranquillizers, drank en transpiratie wist ik misschien amper waar ik was, maar wel dat ik op de grond was. Na die vlucht rekende ik elk stukje grond goed, zelfs Moldavische grond. En toen wist ik nog niet eens welk een warm verblijf mij te wachten stond of hoe prachtig het daar was.

Het vliegtuig werd over dezelfde strip - er was er maar één - teruggetaxied naar het piepkleine hoofdgebouw. Daar stond in koeienletters op: Iasi International Airport. Vooral de ambitie die uit het woord International sprak intrigeerde mij. Ik zoog de zuurstof op als een verslaafde die aan zijn eerste sigaret trekt na twee dagen onthouding. We liepen collectief over de tarmac naar het gebouwtje, er was geen kip te bekennen. Binnen onstond een opstopping voor het enige toilet dat het vliegveld rijk was. Ik zocht de elektrische bagageband die hopelijk spoedig zou gaan draaien en mij, nog hoopvoller, mijn koffer zou brengen. Ik verlangde naar het hotel en vooral naar een douche en een bed. Toen zag ik het bord: Luggage Department. Weer van die pretentieuze, grote letters. Maar nergens een band te bekennen. Wel een oud vrouwtje dat met een versleten bezem de hal aanveegde.

Plots kwam er een stokoud mannetje aangesjokt - de echtgenoot van de schoonmaakster? - die hijgend en puffend een kruiwagen voortduwde. In die kruiwagen lagen vier of vijf koffers. Plof! Hij kieperde zijn vrachtje voor onze voeten neer. Net naast het grote bord Luggage Department. Langzaam liep hij terug naar het vliegtuig om de volgende lading op te halen. Ik lachte hem toe. Vier koffers per vrachtje en de beste man was zeker diep in de zeventig.

Het was een prachtig contrast, die grote letters met Luggage Department en dat oude mannetje met zijn kruiwagen. Dit ging nog wel een tijdje duren. Maar ik was ontzettend blij dat ik er was. Middenin Europa’s achtertuin, op Iasi International Airport, of all places.

6.3

Survival of the fittest

Het andere land dat in 2007 toetrad tot de EU was Bulgarije. Daarom was dit land ook één van de doelwitten van het BOSMIP-project. Ook hier vonden seminars en trainingen plaats op de meest uiteenlopende plekken in een land waar een mens normaal gesproken niet komt. Of waar een mens nog niet dood gevonden wil worden. Dat brengt mij op de stad Radnavo.

De hoofdstad Sofia had een hoog BMW 6-gehalte. Bodyguards, zonnebrillen, veel te veel geld aan de ene kant. Een maffia van wapenhandel, sigarettensmokkel en zwart geld. Bedelaars en oude vrouwtjes die op straat alle vuilnisbakken uitplozen aan de andere kant. Armoede in hoge, troosteloze, ouderwetse flats. Een jungle van macho’s en gebroken dromen. Een beter gevoel had ik in Plovdiv. Deze stad was rustiger en beschaafder. Er was meer historie en cultuur. Een prachtig amfitheater, een aantrekkelijke binnenstad. Uiteraard ook hier de onvermijdelijke casino’s en nachtclubs. Maar de lucht was er op de een of andere manier schoner en het eten veel beter en natuurlijker. Die ervaring had ik overigens overal, ik at er veel puurder dan in het vettige, oude Europa. Verse tomaten vol vlees, onbespoten groente dat niet naar verpakking smaakte, vleeswaren van eigen dier en romige zelfgekarnde kaas. Mediteraans lekker.

Net als Constanza in het aangrenzende Roemenië (zie 6.2) vond ik de Bulgaarse kust erg gemaakt. Daar hing een goedkoop, plastic sfeertje van all inclusive, tweesterrentoerisme dat mij niet opwond. De Bulgaren daarentegen des te meer. De natte droom van iedere Bulgaar is een zomerverblijf, hoe klein ook, in of rond Albena. Wat dat betreft zijn Bulgaren net Belgen. De kust is heilig en lelijkheid geen bezwaar. Albena leek ook wel een beetje op Blankenberge, maar dan erger. Maar men deed niettemin erg zijn best het mij naar de zin te maken. Iedereen was zeer gastvrij, echt een warm en mediterraan volk.

Het laatste seminar in Bulgarije stond in het teken van energiebeleid. Daarom hadden de lokale organisatoren Radnevo uitverkoren als locatie. Deze stad, ruim 250 kilometer ten noorden van Sofia, wilde zich profileren als de sustainable energy valley van het land. Radnevo was niet bijzonder groot, zo’n 30.000 inwoners, maar haar ambities waren grenzeloos.

Je moet er wel wat voor over hebben om die te ontdekken, want je komt er niet zo 1-2-3 achter. Er was geen luchthaven en de snelweg vanuit Sofia is niet optimaal. Dat resulteerde dus in een lange en vermoeiende autorit van meer dan drie uur.

Maar dan heb je ook wat. Toen we het stadje binnenreden zag ik een gloednieuw cultureel centrum en een modern, beglaasd treinstation schitteren. Ook het stadhuis had een flinke opknapbeurt gehad. Bij al die indrukwekkende gebouwen stond prominent een blauw bordje met gele vlaggen: mede mogelijk gemaakt met steun van de Europese Unie. We werden met veel egards ontvangen op het stadhuis en naar de ontvangstkamer van de burgemeester geëscorteerd. De beste man bleek een nationale beroemdheid te zijn.

De burgemeester was een vaste deelnemer aan het tv-programma Survival of the Fittest. Hierin moesten BB’ers (Bekende Bulgaren) diverse sportieve en intellectuele opdrachten uitvoeren. Vooral dat sportieve verbaasde mij; de burgemeester had namelijk een vrij forse bierbuik en rookte als een ketter. Hij bleek ook te drinken als een Rus, want volgens Bulgaarse gewoonte kwam de fles raki op tafel. Het tijdstip van consumptie maakt niet uit, het was 10.30 uur ’s ochtends, en gasten betekent drinken. En op één raki kan een Bulgaar niet staan.

Er wachtten twee verrassingen. Eerst stelde de burgemeester zijn kabinetschef voor. Deze was medeverantwoordelijk voor het binnenhalen van EU-fondsen voor Radnevo. Het kleine stadje verstouwde blijkbaar miljoenen aan Brussels geld, wat verbazingwekkend was, maar ook knap van die kabinetschef. Dat moest een briljante man zijn. Toen zij binnenliep begreep ik het geheim van Radnevo: een bloedmooie vrouw met de langste benen die ik ooit heb gezien, nog geen dertig en met prachtig lang, donker haar.

Een topmodel als kabinetschef, ingehuurd om bakken met geld te veroveren. Dat had die burgemeester slim gezien. Ik nam aan dat ze horizontaal aan hem rapporteerde.

De tweede verrassing was dat men de vrijheid had genomen de media uit te nodigen. Lokaal, regionaal en zelfs landelijk. Dit was geen gezellig kopje koffie, dit was het benutten van mijn aanwezigheid voor pr-doeleinden. Hup, iedereen nog een raki en men vroeg mij honderduit. Wat ik van Radnevo en de energieke ambities vond bijvoorbeeld. Ik was net een kwartier geleden aangekomen! Maar ja, als men sappige quotes wil voor in de pers ben ik de beroerdste niet. Daar kun je me midden in de nacht voor wakker maken, zelfs in Bulgarije. Ik benadrukte dat bereikbaarheid van belang is in de ontwikkeling van het mooie Radnevo en ik suggereerde Europese subsidies aan te vragen voor de aanleg van een vliegveld. Het was even stil. Toen zei de burgemeester dat er wel degelijk een vliegveld in Radnevo is. Maar die mag van de regering enkel voor militaire doeleinden worden gebruikt. Ik nam nog een slok en zei heel stoer: ‘Wel burgemeester, dan wordt het hoog tijd dat dat verandert.’

Na de lunch volgde een uitgebreide rondleiding langs kolencentrales en andere vervuilende installaties. Energie ja, maar duurzaamheid kon ik niet bespeuren. Uitgeput gingen we naar het hotel voor een energieke nachtrust. BOSMIP lijkt soms op de Survival of the Fittest. Een slopend project. De volgende dag werd ik in de ontbijtzaal door iedereen aangestaard. Wat was er aan de hand? Ik voelde me net een filmster met al die bewonderende blikken. Mijn gastheer gooide vier kranten op tafel en begon te klappen. Mijn hoofd op alle voorpagina’s. De chocoladeletters kon ik niet ontcijferen, want mijn Cyrillisch is niet mijn sterkste taal. ‘Wat staat daar?’ vroeg ik toch wel een beetje ongerust. Mijn Bulgaarse vriend Branimir vertaalde: ‘Europese Unie roept Bulgarije op om het militaire vliegveld van Radnevo open te stellen voor burgerluchtvaart’. Shit, daar ging ik in Brussel gezeik mee krijgen. Maar goed dat het in het Cyrillisch is, dacht ik nog.

Verder gebeurde er weinig spannends tijdens mijn verblijf in de Energy Valley van Bulgarije. Terug in Brussel deden de drukke werkzaamheden die reis een beetje vergeten. De kranten had ik wel bewaard, als souvenir. Daar kwam nog een souvenir bij - twee maanden na het seminar ontving ik een overlijdensbericht in mijn Brusselse brievenbus. De burgemeester van Radnevo was overleden. Hartaanval. Ik denk een combinatie van raki, gauloises, kolencentrales en kabinetschef. Hij genoot van de wedstrijd des levens, maar ook in Radnevo geldt dat alleen the fittest overleven. Rust zacht, burgemeester.

6.4

Turkish Delight

Turken zijn een gastvrij volk. Maar toen een BOSMIP-seminar voor de eerste keer plaatsvond in de metropool Istanbul, stond ik er op de dag van aankomst helemaal alleen voor. Vaak zorgen de gastheren (zeker in Balkanlanden) voor een pick-up service vanaf de luchthaven en een welkomstdiner. De Turkse werkgevers hadden het die dag echter te druk en gaven mij enkel de naam van het hotel door en hoe laat ik daar de volgende ochtend opgehaald zou worden. Een vrije eerste avond aan de Bosporus dus, en dat vond ik eigenlijk best lekker. Het avontuur lonkte en avontuurlijk werd het, Istanbul by night!

Het hotel lag op steenworp afstand van het overvolle Taksimplein. In mijn Lonely Planet-gids had ik met zorg een restaurant geselecteerd en gewapend met een kaart van Istanbul worstelde ik mij door de krioelende mensenmassa. Tweede weg rechts en dan de derde rechts. Natuurlijk kon ik het niet vinden, wat een ongelooflijk chaotische stad. Mijn hulpeloosheid werd opgemerkt door een kraamverkoper die behulpzaam zijn gidsdiensten aanbood. Het restaurant waar ik wilde gaan eten was erg toeristisch, zo zei hij, en uiteraard kende hij een veel beter adresje. Nu ben ik verre van naïef en bovendien koppig; ik hield dan ook vast aan mijn initiële keuze en trachtte de shoarmajongen af te wimpelen. Die gaf echter niet op en vond het zijn plicht om mij naar een beter restaurant te begeleiden: dat van zijn zwager, waar de vis vers en goedkoper was. Als ik het niet goed vond, even goede vrienden, maar hij smeekte bijna om een kans om in tevredenheid terug te kunnen kijken op mijn eerste avond in zijn stad. Waren het zijn grote bruine ogen of was het zijn persistentie, geen idee, maar uiteindelijk zwichtte ik.

Handig troonde hij mij door de drukke winkelstraat en trok mij een smal zijstraatje in. Nu zou ik beroofd en aangerand worden, hoe kon ik zo dom zijn. Niets was minder waar, want enkele ogenblikken later arriveerden we bij het etablissement, dat er gezellig uitzag. Mijn nieuwe vriend werd alom gekust en ook ik kreeg veel handen en schouderklopjes. Er werden enkele verse vissen aangerukt en men was transparant over de prijzen. Ik wees een vis aan en ging aan tafel. Mijn gids bleef bij me maar bliefde slechts een biertje. Hij had niets te veel gezegd en na twee gangen met koffie en zijn bier rekende ik omgerekend 23 euro af. De jongen wilde me dus echt niet oplichten en ik bedankte hem uitvoerig. Hij glom ervan.

Samen wandelden we terug richting mijn hotel. Hij vroeg of ik nog iets wilde drinken, maar ik zei dat ik erg moe was en vroeg op moest. Zijn trieste hondenogen deden mij weer weifelen en ik vroeg hem of hij een goede jazzbar kende. Zijn gezicht fonkelde weer; hij kende just the perfect place! Het was maar een paar minuten per taxi, maar eerst pinde ik wat lokale lira. ‘Eén drankje dan,’ zei ik, en hij was blij zijn gidsfunctie nog wat langer te mogen vervullen. Hij had mij in het restaurant verre van ‘genaaid’ en een nachtmutsje kon me de kop toch ook niet kosten. Bovendien ben ik dol op jazz en wilde ik eigenlijk nog niet naar bed.

Toen we de bar binnenliepen, vond ik de sfeer weinig ‘jazzy’. We werden aan een ronde tafel geparkeerd naast een dansvloer waar twee dames een poging deden te bewegen. De muziek leek eerder op Turkse disco, maar ik wilde mijn nieuwe vriend noch de lokale cultuur niet bruskeren. Hij bestelde een whisky, ik een biertje en we kregen daar een arsenaal aan hapjes bij. Op het moment dat de twee dames ongevraagd bij ons aanschoven werd ik echt nerveus. En niet alleen omdat ik niet van vrouwen hou. Zij bestelden ook een drankje en mijn vriend vroeg om sigaretten. Weer een vracht Turkse tapas op tafel. Mijn verkoper zag dat ik gespannen werd en stelde mij gerust: hij beloofde plechtig de helft van de rekening te betalen en we deden nog een drankje. ‘Relax my friend, enjoy Istanbul!’

Dat ontspande mij enigszins, wat kon er immers gebeuren. Een paar drankjes, de helft voor mij en dan op naar het hotel. Jammer dat de meisjes mij niet bekoorden, anders had ik voluit kunnen genieten. Mijn vriend deed dat wel, had zijn hand op een knie of zelfs eronder en vooruit, iedereen nog een whisky. Natuurlijk kwamen er ook verse sigaretten en hapjes mee. Nu was ik wel klaar met deze zogenaamde ‘jazztent’ en ik zei tegen mijn gids dat ik weg wilde, terwijl hij één der prostituees aan haar oorlel likte. De ober bracht de rekening in een handgemaakt Turks doosje. Bij opening kreeg ik bijna een hartverzakking: 900... Wit weggetrokken vroeg ik de ober of dit in euro was en zo ja dat er in dat geval een grove fout was gemaakt. De pinguïn in smoking lachtte niet meer en bevestigde stoïcijns dat het echt 900 euro was en dat van fouten geen sprake kon zijn. Smekend keek ik naar mijn tafelgenoot die het probleem aangeschoten wegwuifde en riep: ‘Ik betaal de helft, dat heb ik je beloofd!’

Lobbyen had hier weinig zin en de ober was not amused toen ik hem mededeelde niet akkoord te zijn met de prijs noch 450 euro op zak te hebben. Achter de bar ging een deur open en twee Turkse kleerkasten kwamen op onze tafel af.

De heren wensten mij te begeleiden richting geldautomaat. Daar zou minstens 450 euro moeten uitrollen, anders zouden er wel eens andere dingen kunnen gaan rollen, zoveel werd mij al snel duidelijk. Enne, 50 euro fooi werd op prijs gesteld, beschouw dat maar als ‘inningskosten’. Aldus geschiedde, want mijn leven is me nog net iets liever dan die vijf snippen die ik met pijn in mijn hart overhandigde. En ik had me nog zo voorgenomen nergens in te tuinen, nondeju!

Pas toen we buiten stonden ging het rode lampje pas echt branden. Mijn gids had natuurlijk niks betaald. Integendeel, hij zal wel commissie hebben gevangen! En op de koop toe gratis drank en foezelen met een lapdanseresje! Hoe had ik zo naïef kunnen zijn, maar de shoarmaverkoper deed alsof zijn neus bloedde, sloeg mij op de schouders en zei lachend: ‘Leuke tent hè, waar zullen we nu naartoe gaan?’ Ik draaide me om en sprong zonder iets te zeggen in een taxi. Voorlopig had ik mijn portie Turkish Delight wel gehad.

6.5

Liefs uit Lav

Als ik een favoriet land moet kiezen op de Balkan, dan kies ik Kroatië. Aan dat land heb ik niet alleen de oudste, maar ook de mooiste herinneringen. Niet alleen die herinneringen, ook het land zelf is schitterend, met de prachtige kust en zonder meer de mooiste eilanden. Maar het allermooiste zijn de mensen; in Kroatië heb ik echt vrienden voor het leven.

De eerste keer dat ik Kroatië bezocht, was het nog een deel van Joegoslavië. Dat was begin jaren negentig, vlak voor de oorlog. Als studenten gingen we op vakantie naar Porec, waar het bier (pivo) het goedkoopste van heel Europa was. De pivo stond dan ook centraal tijdens die reis, van de rest herinner ik me weinig. Het enige dat ik nog weet is dat ik samen met een vriend non-stop met de auto van mijn vader naar Kroatië reed, en dat we zeventien uur onderweg waren. Op de terugweg idem, waardoor de wagen het bijkans begaf in de laatste kilometers voor het Friese ouderlijke huis: het voertuig kon plotsklaps niet harder dan 40 kilometer per uur rijden. Maar toen was ik gelukkig al bijna thuis. Op de heenreis waren we bij aankomst op de camping zo moe dat we geen puf hadden om de tent op te zetten en een vertrekkend gezinnetje dat net haar tent wilde afbreken tweehonderd gulden gaven om het ding te laten staan. Zij reden zonder tent naar huis en wij ploften neer en vielen direct in slaap.

Ik heb het altijd vreemd gevonden dat de Joegoslavische vrienden die we daar ontmoetten en waar we mee lachten, dronken en dansten, elkaar een jaar later vermoordden. Opeens was men Serviër, Bosniër of Kroaat en gunde men elkaar het leven niet meer. In Porec waren diezelfde mannen nog Joegoslaven en Europeanen. Jongens nog, geen militairen. Vrienden, geen vijanden. Ik heb het nooit begrepen, maar het heeft mij wel extra motivatie gegeven en gesterkt in mijn Europa-overtuiging en in mijn werk als BOSMIP-projectleider.

In die laatste rol ben ik vaak teruggegaan naar het inmiddels onafhankelijke Kroatië. Maar ook op vakantie, vriendenbezoek of zomaar, een lang weekend. De hoofdstad Zagreb ken ik goed. Maar mijn hart ligt in Dalmatië, rond Split en in Dubrovnik. Aan die omgeving koester ik dierbare herinneringen. Dan denk ik bijvoorbeeld aan een goed bewaard geheim, het eiland Lokrum, vlak voor de kust van Dubrovnik. Een paradijs op aarde: natuur, stilte, rotsen, eenheid en rust. Een eilandje om voor jezelf te houden. En ik denk aan Lav, bij Split, waar het Méridien hotel je een welkom geeft om nooit meer te vergeten.

In Lav ben ik drie keer geweest. Elke keer werd het beter. De eerste keer organiseerde ik er een seminar dat in het hotel plaatsvond. We namen gedurende twee dagen tien kamers en een vergaderzaal af. De hoteldirectie was blij met ons en bedankte me met een fles champagne en een fruitmand op mijn kamer. De volgende keer boekte ik in Le Méridien 25 kamers en twee vergaderzalen voor wederom twee dagen. Een upgrade naar een mooie suite viel mij ten deel, dubbel zo groot als de andere kamers en voor de fles champagne gold hetzelfde: een enorme magnum. Tijdens dat verblijf zag ik dat er nog grotere kamers waren. Dat onthield ik, altijd in voor een uitdaging en open voor milde vormen van corruptie. Toen de Europese Commissie mij een jaar later vroeg te bemiddelen voor 200 kamers en vijf vergaderzalen voor drie dagen, wist ik dus direct wie ik moest bellen!

Dit sloeg echt alles. Het had het hotel behaagd mij in de presidential suite onder te brengen. Ik geef toe, ik ben een vijfsterrenhotelfreak en ben wel wat gewend in deze tak van sport. Maar dit tartte elke verbeelding. Twee woonkamers en drie slaapkamers, terrassen alom direct aan zee met uitzicht op het Adriatische water. En als klap op de vuurpijl een dakterras van 100 vierkante meter met een eigen helikopterdek. De manager die mij naar de suite bracht verzekerde mij dat hier de gezaghebbende societyhuwelijksfeesten van Kroatië plaatsvinden en dat van de buitenlandse gasten enkel de top van Hollywood er placht te overnachten. Het zag er inderdaad niet uit als een hutje voor B-acteurs, op mij na dan.

Zo’n presidential suite wil je toch ook niet voor jezelf houden. Die wil je delen, met zoveel mogelijk mensen. Aldus geschiedde. Mijn Kroatische vrienden waren erg trots en wilden steeds het helikopterdek op. En weten wie er allemaal geslapen had, van Mick Jagger tot Brad Pitt. Daar stonden we dan op het dak van mijn suite roze champagne te hijsen (de pivoperiode was voorbij), compleet met ondergaande zon en uitzicht op de helderblauwe zee. Eigenlijk heb ik maar heel weinig nodig om gelukkig te zijn, from Lav with Love!

6.6

Tarom Daarom

Om mij te bedanken voor wat ik in het kader van BOSMIP voor de Roemeense werkgevers had betekend, nodigde men mij enige tijd later uit voor een meer toeristisch getint bezoek. Zoals in bijna alle landen in de regio waren collega’s goede vrienden geworden. Maar ook Roemenen kunnen lobbyen. Al bewaarden ze dat tot het laatst toe.

Het werd een dwarsdoorsnede van Roemenië in vijf dagen. De eerste 48 uur brachten we door aan de Roemeense kust in Constanta. Dat is een goedkoop en kunstmatig aandoende badplaats met veel kermis, hotdogs, glijbanen, bier en plastic. En casino’s natuurlijk. Wat mij opviel was dat er tussen Boekarest en Constanta, toch het drukste traject in het land, nog geen snelweg bestond. Mijn gastheer legde uit dat de corruptie zo welig tierde dat de aanleg van één kilometer snelweg in totaal vier miljoen euro had gekost, steekpenningen inbegrepen. Toen is men er maar mee gestopt. De afstand tussen de twee steden is namelijk 224 kilometer... Dat werd toch iets te gortig. Het weer was aangenaam en ik had zelfs wat geld gewonnen aan de blackjacktafel, maar ik was toch blij dat we na twee dagen richting de bergen vertrokken. We gingen naar Transsylvanië.

De streek rond de stad Sibiu, aan de voet van de Transsylvanische Alpen, is het tegenovergestelde van het drukke, vuile Boekarest. Schoon, simpel en puur. In de winter kun je er skiën, in de zomer wandelen. Veel Roemenen komen hier om te genieten van de ongerepte natuur. De reis terug naar Boekarest werd een ware reis tegen de klok, het gas ging er vol op. Blijkbaar werden namelijk op het laatste moment nog twee tussenstops aan het programma toegevoegd, zonder dat ik dat wist.

De eerste halte was in Brasov waar het beroemde kasteel van graaf Dracula staat. Erg toeristisch en een must do, maar verder om snel weer te vergeten. De tweede stop was aan de ring rond Boekarest, in de directiekamer van een groot bedrijf. Het verkeer zat echter tegen en mijn vliegtuig zou niet op mij wachten. Althans, dat dacht ik toen nog.

In Boekarest geldt dubbel wat voor de meeste steden ter wereld geldt: te veel auto’s op een te kleine oppervlakte. Het verkeer daargelaten is het een mooie, historische stad. Onze vrienden hadden geregeld dat het BOSMIP-seminar dat we daar organiseerden in het parlementspaleis mocht plaatsvinden. Dit Palatul Parlamentulul is het grootste gebouw in Europa en het op twee na grootste ter wereld. Waar nu het parlement huist was ooit het paleis van Ceausescu. Zijn megalomanie droop van de muren, waar in zijn tijd zoveel Roemenen om moesten verhuizen of zelfs sterven.

Ook zijn paranoia om zijn positie als dictator te behouden was (bijna) zichtbaar. Zo vernamen we dat de president een ondergrondse snelweg had aangelegd, direct naar de luchthaven. Zo kon hij bij een onverhoopte revolutie ontsnappen via deze 4,5 kilometer lange en onzichtbare vluchtweg. De ex-dictator had dus geen last van steekpenningen noch van verkeersdrukte op de weg, wat bovengronds wel het geval was.

Achteraf begreep ik dat iemand onze vakantie gesponsord had. Die suikeroom bleek mijn laatste afspraak voor mijn terugreis naar Brussel. Ik mocht op audiëntie bij de voorzitter van de werkgevers, tevens CEO van een IT-firma en verbonden met nog vele andere bedrijven maar bovenal voorzitter van de voetbalclub Dynamo Boekarest. Het verkeer zat echter zelfs op de ring al zo vast dat we veel te laat zouden komen. Mijn chauffeur lapte echter alle verkeersregels aan zijn laars. Het was denk ik ook zíjn suikeroom.

De man was niet groot, maar in vele opzichten indrukwekkend. Macht heeft een bepaalde verschijning -ontspannen, bovenal overtuigend, maar wel controlerend. Je kon het voelen, ik zat met een hele machtige Roemeen aan tafel. We bespraken enkele zakelijke dingen waarbij niet enkel de geldpotten uit Brussel favoriet waren, maar meer nog de politieke steun, de contacten en de erkenning dat men deel is van de Unie. Erkenning vanuit Europa is een belangrijk kwaliteitsstempel voor zakenmannen in een land als Roemenië. Dat gold voor al mijn BOSMIP-bezoeken; iedereen kijkt vol ontzag op tegen Brussel.

Door onze vertraging en het plezierige onderhoud vloog de tijd voorbij. Als ik mijn vlucht niet wilde missen moest ik het gesprek abrupt afbreken en dringend vertrekken. Dat zou onbeleefd zijn, maar ik had wegens dringende verplichtingen in Brussel geen keus. Ik was een beetje bang voor zijn reactie. Dit was geen man die zich liet onderbreken of van wie je op ieder gewenst moment afscheid kon nemen. Even dacht ik aan Ceausescu en zijn snelweg. De man zag mij zenuwachtig worden en vroeg aan de tolk wat er scheelde. Ik raapte al mijn moed bijeen en verontschuldigde mij duizendmaal; ik legde uit dat ik tot mijn grote spijt nu echt moest gaan, graag een volgende keer, enzovoort. Hij had het begrepen en antwoordde: ‘Maar wij zijn nog niet uitgepraat.’ Nu wist ik het zeker, ik ging dit land niet levend verlaten, dat werd een enkeltje Constanta in een betonnen jasje.

Zijn volgende vraag verraste mij totaal: ‘Met welke maatschappij vliegt u?’ ‘Eh met Tarom,’ antwoordde ik bedeesd - de Roemeense luchtvaartmaatschappij. ‘Een directe vlucht,’ kon ik er nog net uitstamelen. De topondernemer blafte wat naar zijn secretaresse en binnen 15 seconden had hij de baas van Tarom of de luchthaven aan de lijn. Hij hing op en blafte weer wat. Zonder een spier te vertrekken richtte hij zich weer tot mij: ‘Waar waren we gebleven? Overigens, uw probleempje is opgelost, nog koffie?’

Een halfuur later vertrok ik in zijn geblindeerde Mercedes naar Buchuresti National. We hadden geen politie-escorte maar wel stonden op vier drukke kruispunten motoragenten te wachten. Toen wij aanstoven werd het drukke verkeer stilgelegd. Dankzij deze vriendelijke medewerking waren we binnen zeventien minuten op het vliegveld. Daar werd ik onthaald door een man in uniform met vele onderscheidingen. In plaats van binnen in te checken en mij door poortjes te loodsen, vroeg hij mijn paspoort en koffer. Die ging op een soort golfkar en de overste gaf mij mijn paspoort terug inclusief boarding pass, 1C. Hij salueerde en ik ging op het karretje de tarmac op. Geen check-in of poortjes, helemaal niks, direct naar het vliegtuig.

Alle andere passagiers waren al binnen en het cabinepersoneel zat rustig op mij te wachten. Met een rood hoofd ging ik in de businessclass zitten en mompelde wat. ‘Excuses.’ ‘Niks ervan mijnheer,’ zei de chef de bord, ‘wij hebben graag op u gewacht, welkom!’ De motoren begonnen te draaien en ik dacht weer even aan Ceausescu. ‘Glaasje champagne, mijnheer?’ Ik zakte weg en dacht: hiërarchie heeft zo zijn voordelen...

6.7

Toplobby in Tirana

Wanneer je auto wordt gestolen in Amsterdam of Brussel kun je die de volgende dag terugvinden in Albanië. Dat was zo’n beetje mijn beeld van het land voordat ik Tirana bezocht. Een totaal verkeerd beeld, zo bleek al snel. De stad is modern en bruist volop. Zelden ben ik ergens zo hartelijk ontvangen. Ik had het voorrecht er veel boeiende mensen te ontmoeten. Albanezen die vooruit willen, met hun land of met hun bedrijf. Ondernemers pur sang. Inclusief toplobbyisten van en op het hoogste niveau.

Albanië deed aanvankelijk niet mee bij de start van BOSMIP. Simpelweg omdat er op dat moment geen werkgeversorganisatie bestond. Totdat een groepje topondernemers die elkaar regelmatig troffen in een lokaal restaurant zich even kwaad maakte: BiznesAlbania was in no time geboren. De naam was gevonden onder het motto beter goed gejat van de Europese koepelclub dan slecht bedacht. Dit pragmatisme zit ze daar in het bloed: problemen bestaan niet, er zijn enkel oplossingen.

De werkgeversorganisatie wordt geleid door twee concurrerende biermagnaten. De voorzitter is de baas van de op een na grootse bierbrouwer van Albanië met tevens belangen in de bouw- en verzekeringswereld. De vicevoorzitter leidt op zijn beurt de grootste Albanese brouwerij en is daarnaast de baas van ’s lands grootste mediaconcern. Erg praktisch om BiznesAlbania bijvoorbeeld op een aantrekkelijke manier op de televisie of in de krant te krijgen, op negatieve pers zit immers niemand te wachten. De vicevoorzitter noemde ik steevast de Albanese Berlusconi, wat hij wel een mooie geuzennaam vond. Type selfmade miljonair, veel flair, een playboy met de politiek stevig aan een touwtje.

Maar de voorzitter, ook een uiterst beminnelijk man, versloeg iedereen qua macht. Niet omdat hij voorzitter is - aan die functie is ongetwijfeld ook een intensieve lobby vooraf gegaan - en zelfs niet vanwege zijn zakelijke positie. Nee, de werkgeversvoorman had zijn invloed vooral te danken aan zijn twee kinderen. Lobbyen via het nageslacht; ik was er zelf nooit opgekomen, voor zover hier al een bewuste strategie achter zat. Ik heb echter in dit vak en met name in die regio geleerd dat toevalligheden niet vaak voorkomen. Helaas heb ik geen kinderen. Maar meesterlijk is het wel, of beter gezegd, vaderlijk.

Een koningskoppel. De voorzitter heeft een zoon en een dochter. Dat gebeurt wel vaker. De zoon bleek echter verkering te hebben met de dochter van de president van het land. Dat komt minder vaak voor. Naast staatshoofd is hij de leider van de postcommunistische partij. Maar het wordt nog gekker: de dochter van de voorzitter is getrouwd met de zoon van de premier. Die voert de regering aan, evenals de andere grote partij, de rechtse democraten. Je zou kunnen zeggen dat de man via zijn kinderen zowel linksom als rechtsom korte lijntjes kon onderhouden. Dat was erg handig mocht er behoefte zijn aan lobbycontacten. Zowel de regering als de oppositie waren zo perfect afgedekt!

Hoewel de neuzen bij BiznesAlbania dezelfde richting op wezen en de sfeer collegiaal was, bleven beide heren elkaars concurrenten. En niet alleen op de biermarkt. Boys will always be boys. Wie heeft de grootste, het is een herengevecht van alle tijden (zie 4.3). Als afgevaardigde van ‘Europa’ was ik een ideale meetlat waarlangs die strijd uitgevochten kon worden. De stijl was echter totaal verschillend: de discretie van de machtige voorzitter versus de bravoure van de rijke vicevoorzitter. Ik liet mij graag misbruiken, want je bent nooit te oud om te leren noch om gefêteerd te worden. Puur functioneel, uiteraard.

Zo mocht ik in een paar dagen tijd de president van de Centrale Bank ontmoeten, de minister van Economische Zaken en de burgemeester van Tirana. Dit waren drie punten voor de voorzitter. Ondertussen zorgde de vicevoorzitter voor een upgrade naar een executive suite in een beter hotel, een Range Rover met chauffeur c.q. bodyguard en een paginagroot interview in een van ’s lands grootste kranten. De stand was nu 3-3. De beslissing moest op de laatste dag vallen en mijn vliegtuig ging om 11.30 uur. Weinig tijd dus en slechts een afspraak resteerde: die met de minister voor Europese Zaken.

De ontmoeting had de voorzitter de avond van tevoren ingelast om 4-3 te kunnen scoren. Maar achter zijn rug had de plaatselijke Berlusconi vervolgens de minister opgebeld en haar geïnstrueerd naar mijn hotel komen. Dat scheelde tijd en ach, voor een belangrijk iemand als ik kon de minister zich best verplaatsen. De audiëntie vond dus tijdens mijn ontbijt plaats terwijl de voorzitter nog dacht naar het ministerie te rijden. De vicevoorzitter maakte hiermee geniepig gelijkspel: het was 4-4, met nog dertig minuten op de klok.

De minister was te laat en het gesprek liep flink uit. Ik keek op mijn horloge want ik wilde het vliegtuig niet missen; dit was tenslotte geen Roemenië (zie 6.6). Daarmee had ik buiten de waard gerekend, oftewel buiten de vicevoorzitter. De tycoon pleegde in een andere kamer een paar telefoontjes en kwam breed lachend terug. ‘Nog een rondje koffie voor iedereen!’ Ondanks triomfantelijke oogjes was ik er niet gerust op. Hij riep luchtig tegen mij: ‘We hebben alle tijd, laat dat maar aan jouw Berlusconi over!’ Hij rook de overwinning.

We maakten ons gesprek ordentelijk af en zijn chauffeur tilde mijn koffer de Range Rover in. Ik nam afscheid van de minister en mijn twee nieuwe vrienden. Over koningskoppels gesproken... Het ene jongetje keek wat zuur maar bleef als altijd elegant. De andere genoot zichtbaar van wat komen ging. En toen zag ik het: twee politieagenten te motor, een voor en een achter de auto. Met gillende sirenes scheurden we richting luchthaven. Het verkeer werd stilgelegd. En daardoor arriveerde ik ruim op tijd en werd persoonlijk opgewacht in de vip-ruimte door de directeur van Tirana Airport.

Terwijl ik in de lounge op mijn escorte naar de tarmac wachtte, kreeg ik een sms. Of ik op tijd was, vroeg mijn nieuwe vriend Berlusconi. Ik bedankte hem uitvoerig en zei dat ik dankzij hem een hele andere, positieve indruk van Albanië had gekregen. Wat zal hij gegniffeld hebben, het was 5-4. Er is altijd baas boven baas!

6.8

Romantic Package

Het plan was om na het seminar in Podgorica het weekend door te brengen aan de kust van Montenegro. In Budva, in het zuiden van het land waar delen van de Bondfilm Casino Royal zijn opgenomen. Dat beloofde veel goeds. De hoofdstad Podgorica maakte die belofte in ieder geval niet waar. De stad en haar inwoners oogden depressief en het hotel waar wij congresseerden was evenzeer van een postcommunistische tristesse.

De Belgische gastdocente met wie ik samen naar Montenegro reisde, was degene die het weekendje Budva had voorgesteld. We hadden allebei hard gewerkt en dankzij haar Montenegrijnse kuisvrouw kende ze daar een topadresje. Het doel was om te ontspannen. Op voorwaarde dat zij alles zou regelen had ik ingestemd - ik was er echt aan toe. Het echec van Podgorica was vlug vergeten; toen we eenmaal in een taxi door de adembenemende zwarte bergen waren gereden en in Hotel Splendid aankwamen, bleek hoe mooi Montenegro kan zijn.

Op mijn zestiende ontdekte ik dat ik homo ben. Het duurde enkele jaren voordat ik ‘uit de kast’ kwam, want de acceptatiegraad in een gereformeerd Fries gezin lag zeker in die tijd niet bijzonder hoog. Uiteindelijk, jaren later is mijn geaardheid nu hoog en breed aanvaard. In deze tijd is homozijn doorgaans geen issue meer. Ik ken eigenlijk maar één persoon die mijn homoseksualiteit niet erkent en dat is de docente met wie ik in Montenegro was. Niet uit homofobie, maar omdat zij niet gelooft dat ik ‘zo’ ben. Of het misschien niet wil geloven.

Hotel Splendid was in één woord splendide. Brad Pitt was onderweg met wederhelft, Madonna was er twee weken voor ons geweest, of andersom, zo zei onze chauffeur. Ik schrok... Had ik de receptionist goed verstaan? Wat zei de man over tweemaal een ‘Romantic Package’? Omdat ik niet zelf geboekt had, vroeg ik enigszins ongerust wat dat inhield. Naar ik begreep hadden we elk een halve fles champagne op de aanpalende kamers en recht op twee gezamenlijke behandelingen in de Spa. Ik keek haar vorsend aan en de Vlaamse mompelde iets over een speciale aanbieding en begon lichtjes te blozen.

Na een heerlijk Japans diner aan zee ontvouwde ze de planning van de volgende dag. De docente vertelde dat zij placht het ontbijt op haar kamer te gebruiken en zij nodigde mij daartoe uit, met de champagne. Daarna stond de Spa op het programma, gevolgd door het zwembad. We namen nog een nachtmutsje, zij genoot zichtbaar. De drank hielp, maar toch was ik er niet helemaal gerust op. Ik voelde me net een homofiele James Bond.

Met de fles in mijn hand klopte ik op haar deur. Ze deed zwierig open en gaf mij twee zoenen. ‘Goedemorgen, goed geslapen?’ Ze was gekleed in badjas en deed een halfslachtige poging deze aan te snoeren. Haar borsten vielen er bijna uit. Snel bracht ik de aandacht naar de ontbijttray, ‘dat ziet er heerlijk uit!’ Ze vroeg of ik een fles champagne wilde ontkurken en praatte non-stop over de ‘sloefkes’ van het hotel. Blijkbaar was het haar gewoonte om uit betere hotels de pantoffels mee naar huis te nemen. Trouwens, ik moest eens langskomen om de collectie te bewonderen. Hup, ik trok een tweede fles open. Sommige dagen kun je beter half bewusteloos doorstaan. Dit werd zo’n dag, zo voelde ik, terwijl haar peignoir weer ‘per ongeluk’ openviel. ‘Ik ga douchen,’ zei ik gehaast en holde naar mijn kamer.

Een uur later klopte zij aan. Ze had de beruchte sloefkes aan. We liepen samen naar de mooiste Spa die ik ooit ter wereld heb mogen betreden. Ook hier verwees de jongeman achter de balie naar onze ‘Romantic Package’ en lachte ons witgetand toe. ‘Volgt u mij maar, mevrouw en mijnheer,’ alsof dit onze huwelijksreis was. Ik liep met zware tred de sauna binnen, als een kalkoen op weg naar het kerstdiner. ‘De juffrouw komt zo bij u.’ Ik had het nu al bloedheet.

Het meisje legde uit wat de bedoeling was. Ze had verpakte tangaslipjes bij zich en twee grote dozen. Of wij ons eerst wilden ontkleden en de slipjes aantrekken. Discreet trok de Montenegrijnse zich terug. Alsof orkaan Katrina losbarstte. Nooit eerder heb ik iemand zich zo snel zien uitkleden. En waar ik me nog beschaamd omdraaide om het miniscule tangaatje over mijn vetrollen te trekken, vlogen bij haar kledingstukken wild in het rond. ‘Klaar!’ kirde ze van genot.

Ik kon het niet laten, het is als bij een kijkfile na een ernstig ongeluk op de snelweg. Je moet het niet willen, maar toch wil je stiekem even gluren. Het slipje was onzichtbaar verdwenen in het vrouwenvlees. Wat ontspanning had moeten zijn, werd bijna hyperventilatie. Jammer dat ik nu geen Xanax bij me had. ‘Ik vind dit zo plezant,’ riep ze en ik... ik dacht enkel aan mijn reisverzekering en nooduitgangen.

De jongedame kwam terug met de dozen en deed er eentje open. Er zat klei in. Veertien hoopjes klei in veertien kleuren. Elke kleur correspondeerde met een lichaamsdeel: de zwarte voor de armen, de rode voor de borst, de groene voor de benen, enzovoort. Wij moesten ons ermee insmeren alvorens de sauna in te gaan. Ze had zo snel gepraat dat ik kleurenblind was. Mijn vriendin wist de volgorde ook niet meer, maar dat weerhield er haar niet van om zich als een dolle in te gaan smeren. Flop, gele klei op haar borsten, flap, blauwe tussen haar benen, en smak, bruine op haar gezicht. Ze was weer als een kind op de kleuterschool. Ik probeerde haar te negeren. Dat werd me niet gegund, want weer gilde ze: ‘Klaar!’ Ik keek haar aan en verlangde opeens terug naar Friesland.

Maar het kan altijd erger. We zaten in de sauna tegenover elkaar in de hitte. Ze had haar benen wijd open. Toen deed iemand van buiten de douches aan. Ik zag dit niet aankomen. De klei stroomde in alle kleuren van de regenboog over haar gewelven, over haar borsten en drupte op de grond. Nog even en ze zou ‘ugh’ roepen en rond het kampvuur gaan dansen. Als er een moment in mijn leven is dat ik 100% zeker was van mijn homoseksualiteit, was het toen.

Verder heb ik een zalig weekend gehad in Budva. Het was in vele opzichten onvergetelijk. Als we elkaar tegenkomen in Brussel begint ze te stralen. Elke dag dat ik de sloefkes draag, denk ik weer terug aan ons weekend in Montenegro. ‘Wat was het heerlijk hè, dat zouden we vaker moeten doen!’ Ik denk dan terug aan die stromende klei en begin bijkans plaatsvervangend te zweten. ‘Ja schat,’ zeg ik dan, ‘dat moeten we doen, maar de volgende keer gaan we naar Mykonos!’

6.9

Fact Finding Mission

Macedonië is niet zo groot. Toch kun je een volle dag onderweg zijn om het land te doorkruisen. Zeker als je op dezelfde dag vanuit Skopje eerst naar het uiterste oostpuntje gaat aan de grens met Bulgarije en daarna naar het zuidelijkste punt tegen de Albanese grens. En dat in een gammele Fiat met aan het stuur de nationale werkgeversvoorzitter die denkt dat hij Schumacher is en tijdens het scheuren door haarspeldbochten en langs ravijnen doodleuk zijn organisatie leidt, per gsm. Handsfree is een begrip dat mijn vriend niet kent, evenmin als op tijd komen. Na Kroatië is Macedonië het land dat ik het vaakst bezocht heb. Maar die dag wist ik zeker dat het de laatste keer zou zijn, wat een dodenrit.

Officieel hoor ik trouwens FYROM te zeggen. Zeker als er Grieken in de zaal zijn. Dat ik er vaak geweest ben heeft te maken met vriendschappen die het werk overstijgen. De werkgeversvoorman is zo’n vriend die mij altijd aan het lachen brengt en vol verrassingen zit. Prettig gestoord. Zo spreekt hij in vergaderingen van fuck-finding missions en doet dan net of de slip of the tongue per ongeluk was. Chaotisch en een vat vol wilde plannen. Zo ook die dag dat wij samen als Thelma en Louise door Macedonië stoven. Hij had tegen mijn zin geritseld dat ik een presentatie zou verzorgen voor een groep burgemeesters die in de bergen congresseerde. Maar eerst moesten we plots koffie drinken met de Nederlandse ambassadeur in Skopje. Een inspirerende vrouw die de regio perfect kende. Uiteraard liep die ontmoeting uit en vertrokken we met anderhalf uur vertraging richting het oosten.

De elf burgemeesters waren allen van conservatieve huize en verwachtten ons voor de lunch in een conferentieoord bij de Bulgaars-Macedonische grens, hoog in de bergen. Mijn vriend was vast van plan de achterstand in te lopen, maar de kronkelende wegen, zijn constant rinkelende telefoon en de pitstop haalden dit idee volledig onderuit. De assistent van de burgemeesters belde om de tien minuten op om te vragen waar we bleven. Hierdoor gaf Schumacher nog meer gas en hing ik hijgend aan de hangbeugel van de Fiat, in bange gedachte bij mijn levensverzekering. We lagen twee uur achter op schema en ik wilde die Fiat uit om te kotsen tegen een bergwand. We kronkelden hoger en hoger.

Eindelijk reden we de parking van het congrescentrum op. Ik strompelde de auto uit, geradbraakt in de ijle berglucht. Bijna had ik pauselijk de grond gekust, maar er moest eerst gewerkt worden. Ik had tenslotte lang aan een PowerPointpresentatie gewerkt en zojuist mijn leven gewaagd. Nu zou ik er verdorie ook uithalen wat erin zat. We liepen het restaurant binnen waar de lunch net werd afgeruimd. Wat ik toen zag tartte mijn stoutste verbeelding. Het leek of er een hardrockband had opgetreden. In elk geval was het geen conservatief burgemeesters-seminar, wat een ravage! Er zaten, of beter lagen, elf dronken, dikke burgemeesters op of onder hun stoel, aan of op houten tafels. Een van de dikzakken zong een liedje. Blijkbaar werd er niet enkel water geserveerd bij het eten. Grote bierpullen stonden voor hun neus en nieuwe werden aangevoerd. We waren duidelijk twee uur te laat gekomen.

De werkgeversbaas bood in het Macedonisch duizendmaal excuses aan. Ik verstond hem niet, maar had sterk het idee dat ik de enige was die luisterde. We kregen een bord eten en een pul bier voorgeschoteld. Gelukkig was er een vrouw bij die en Engels sprak en nuchter leek, alle anderen waren mannen. Zij vroeg of we eerst wilden eten, wat ik afsloeg. Ik moest en zou mijn presentatie houden, anders was deze helse tocht voor niks geweest. Mijn vriend zou simultaan vertalen. Ik nam een slok, overzag het slagveld en vroeg luid om aandacht. Twee burgemeesters schrokken wakker, dat was winst. Ik begon aan mijn verhaal. Het leek of er een paar burgemeesters zowaar aan het opletten was. Ik hield het volume hoog. Het ging best lekker en een enkeling stelde zelfs tussendoor een vraag. Vlak voor het einde van het betoog gleed de burgemeester die links naast mij zat van zijn stoel onder de tafel, en begon te snurken. Je mag het met me oneens zijn maar ik heb een hekel aan mensen die hun desinteresse openlijk tonen. Ik verzamelde al mijn kracht, trok de walvis van de grond en zette hem terug op zijn stoel. ‘Nog even aandacht,’ zei ik, ‘ik ben bijna klaar.’ Mijn chauffeur viel op zijn beurt ook bijna van zijn stoel, zij het niet van de drank. Ik maakte mijn verhaal af, deelde kaartjes uit, schudde handen, at snel wat koude worst en kaas en gooide het bier in een teug achterover. ‘Bedankt allemaal,’ riep ik, ‘en nog een vruchtbaar congres.’

Buiten haalde ik diep adem en keek met een schuin oog naar de Fiat. De natuur was prachtig. ‘Hoe lang is het nog naar Struga,’ vroeg ik aan de voorzitter. ‘Een kleine drie uur,’ zei hij en keek mij bewonderend aan. Ik rekende dus vier uur, stapte in en zei: ‘Rijden kreng.’ Hij kreeg alweer telefoon terwijl we de bergen afdonderden. Het kon me een stuk minder schelen. Als je elf dronken burgemeesters kunt entertainen, moet je niet mieterig doen over een zelfmoordrit. Ik stak een sigaret op, het werd langzaam donker. We reden dwars door FYROM.

In het Albanese deel deed hij de portieren van binnen op slot. Het was nu pikkedonker. Opeens zagen we in het schijnsel van de koplampen een grote hond op de snelweg. Mijn chauffeur gooide bellend en met 140 per uur het stuur volledig om. We reden recht op de donkere diepte af. Nu wist ik zeker dat we er geweest waren en deed een schietgebedje. Ik dacht aan mijn Friese jeugd. Woest gooide hij het stuur terug en wonderwel reden we terug rechtdoor, zonder hond op de motorkap. Mijn vriend had voor de gelegenheid zijn gsm neergelegd en leek voor het eerst een beetje geschrokken.

Ik stak nog een sigaret op. ‘That was very close,’ zei hij, ‘gelukkig ben ik een superchauffeur.’ Ik begon hard te lachen. ‘Was je niet bang?’ vroeg hij. ‘Ach,’ zei ik, ‘who cares, ik weet niet waar ik ben laat staan waarom, ik zie dit maar als een fuck finding mission!’

6.10

Balkan Blues

Het waren fascinerende ervaringen. Zeven jaar BOSMIP heeft me veel gebracht. In de eerste plaats was het mijn eerste klus als zelfstandig ondernemer. BOSMIP was het startpunt en lange tijd de basis van mijn bedrijf. En dat terwijl ik daarvoor nooit eerder EU-projectmanagement had gedaan. Dat is een vak apart, met leuke en ook minder leuke kanten, zoals bureaucratie en financiën. Niet mijn ding en daarom heb ik er veel van geleerd.

De mooiste lobbyles was het ‘uitlokken’ van een nieuw project dat er nog niet was.

Bovenal is mijn netwerk uitgebreid tot in Turkije, de Balkanlanden en nieuwe landen in de EU. Zakelijk gaf het mij de kans boeiende mensen te ontmoeten, en ook privé mocht ik vrienden vinden voor het leven, dat is het belangrijkste winstpunt. Dat hoop ik tenminste, want een van doelstellingen van BOSMIP is duurzame ontwikkeling tot na het einde van een project, ook in de persoonlijke sfeer. Dit is werkelijkheid geworden, en hetzelfde geldt voor ons projectteam: de samenwerking oversteeg het zakelijke en we waren een toptrio!

Al ver voor BOSMIP had ik iets met de landen waar ik mee mocht werken. Op mijn speciale band met Turkije kom ik in het volgende hoofdstuk terug (zie 7.8).

Begin jaren negentig ging ik als student op vakantie in ex-Joegoslavië. Het bier was goedkoop en de mensen sympathiek. Een paar maanden later vermoordden ze elkaar.

Ik heb dat nooit begrepen. In 1999 gaf ik een training in Novi Sad en werd verliefd op een Servische student. We zagen elkaar in het geniep in Belgrado, waar we in Hotel Moskva verbleven. De gaatjes waarin vroeger de microfoontjes zaten waren nog zichtbaar in de hotelkamer. Zijn ouders ontdekten deze geheime jongensliefde en mijn vriend werd opgesloten in een psychiatrische kliniek.

De verschillen tussen Oost en West zijn groot. Wel overbrugbaar geloof ik, en daar dragen projecten als BOSMIP toe bij. Het communisme heeft veel kapot gemaakt, ook in de hoofden van mensen - die overtuiging werd nadrukkelijk bevestigd. Men heeft er an sich evenveel recht op een Europese Unie als wij. Toch maak ik me zorgen over de verschillen en de verwachtingen. Daarin zitten potentieel grote teleurstellingen ingebakken, aan beide kanten: ‘zij’ kunnen het oude continent een boost geven, juist omdat men weet waar men vandaan komt. En dat is van verder weg dan ‘wij’ denken of juist willen benadrukken.

Brussel dreigt in de perceptie het nieuwe Moskou te worden en tegelijkertijd daalt de solidariteit vanuit West-Europa. Dat vergt educatie, begrip en een eerlijk expectation management. Hopelijk heb ik daar een steentje aan bij mogen dragen. De waarheid ligt denk ik in het midden. Elk land is verschillend, kijk bijvoorbeeld naar Kroatië, dat onlangs toetrad als 28e lidstaat van de EU; ook ieder individu is anders. Ik geloof in Europa als verzekeringspolis voor stabiliteit en vrede. Dat heeft de Unie bewezen, zelfs ex ante in deze voorheen toch zo onrustige Europese achtertuin... Niettemin zijn we toch nog vaak twee werelden: van wij en zij. Ook ik schrik soms nog wel eens van wat ik daar zie of meemaak, net als toen in 1992 en in 1999. Het is als de processie van Echternach: een stap vooruit, een stap achteruit. Af en toe heb ik dus de Balkan Blues, niet uit afkeer of uit pessimisme, maar uit ervaring en uit liefde.

7

EBS: Op mijn Top

Eind jaren negentig had een aantal creatieve geesten in de Belgische ondernemerswereld het ondernemende idee om een Europese tegenhanger van het succesvolle World Economic Forum in Davos te creëren. Men vond dat in de hoofdstad van Europa, dat steeds meer macht kreeg, een soortgelijk topevenement niet kon en mocht ontbreken.

Er was behoefte aan een platform waar leiders uit politiek en bedrijfsleven konden debatteren over de toekomst van Europa. En uitgebreid konden netwerken en zaken doen uiteraard. In 2000 vond de eerste European Business Summit (EBS) plaats in Brussel, letterlijk omringd door gillende antiglobaliseringsbetogingen en zwaarbewapende politietroepen. De EBS was geboren, kleinschalig nog, maar niet minder ambitieus. Ik was erbij.

Toen kon ik nog niet bevroeden dat de EBS jaren later het begin zou inluiden van mijn eigen ondernemerschap. Laat staan dat ik zes edities mocht gaan leiden als conference director. Dat heeft overigens niemand anders voor of na mij ‘overleefd’. Deze klus absorbeerde mij volledig tussen 2006 en 2012 en dat is zachtjes uitgedrukt. De EBS heeft me veel gebracht en veel gegeven. En op mijn beurt heb ik me overigens volledig aan de EBS gegeven. Wat dat betreft is het een gelijkspel.

Mijn werk als conferentiebaas was verre van eenvoudig, het is ongetwijfeld het zwaarste dat ik ooit heb gedaan. Bovendien stonden de meeste stuurlui aan wal. Als ik eraan terugdenk, vraag ik me af hoe ik het al die tijd heb volgehouden. Ik was verslaafd. Maar het team, de mensen, het mensenwerk, dat sleept je erdoor. Het was meeslepend, enerverend, spectaculair, destructief en indrukwekkend. Het was zeven jaar lang balanceren op een schitterend koord, samen dansen op een vurige en dampende vulkaan.

De balans is uiteindelijk positief uitgevallen. Ik had de EBS voor geen goud willen missen. Neem de foto waar ik op het podium de commissievoorzitter en de werkgeversbaas aan het lachen breng (zie 7.2). Die foto met mij in het midden zegt alles en doet nog altijd wonderen.

‘Davos’ is het nooit geworden, wereldkampioen worden zat er niet in. Europees kampioen wel: in Europa bereikten we de absolute top. Ik ben er trots op dat ik daaraan mocht bijdragen, aan de ontwikkeling van een slopende vulkaan. Het was een verslavende toptijd, die mij mee omhoog trok, naar mijn eigen top. Maar aan alles komt een eind, dan is de lava op.

7.1

Met de deur in Windows

Lang voordat ik conference director van de European Business Summit werd, was ik al bij ‘de EBS’ betrokken. Zij het in een zeer bescheiden rol. Tijdens de allereerste editie in 2000 - ik werkte toen als perschef bij de Europese werkgevers - vroeg de oprichter mij namelijk om een handje te helpen. De EBS was uiteraard nog kleinschalig - 700 deelnemers in het Brusselse Sheraton - en de organisatie was pionierswerk. Dat maakte het extra spannend. Mijn taak was om de persconferenties in goede banen te leiden en om de perszaal te ‘beheren’. Dat betekende in de praktijk kopieën maken en zorgen dat de aanwezige journalisten werden bediend. Soms letterlijk bediend, met een kopje koffie.

Er waren twee elementen die het nog spannender maakten, of eigenlijk drie. Ten eerste had mijn vriend Didier Malherbe, initiator van het evenement, het lumineuze idee om de eerste EBS tegelijkertijd met de opening van het EK Voetbal 2000 te plannen. Overdag dus speeches en debatten en ’s avonds op de eretribune van het Heyzelstadion naar de wedstrijd België-Zweden kijken. België en Nederland waren samen gastheer van Euro 2000. We wisten niet of de heren CEO’s en politici (en een enkele dame) voor de EBS kwamen of voor het voetbal, maar dat donderde niet: ‘we’ waren in no time uitverkocht.

De andere reden was dat in die tijd de antiglobaliseringsbeweging hoogtij vierde. Massademonstraties in Seattle, betogingen in Genève en relletjes in New York. Alles wat neigde naar kapitalisme kon een bezoekje van de internationale krakersbond verwachten. De EBS werd in hun kalender opgenomen en dus stonden er duizenden demonstranten voor het Sheraton met daartussen een enorm cordon van politie en mobiele eenheid. Er hing een agressieve sfeer, waar wij heel blij mee waren: publiciteit verzekerd.

Bovendien stond er een paar grote namen op het affiche. De bekendste was Steve Ballmer, die net Bill Gates was opgevolgd als nieuwe baas van Microsoft. Ballmer kwam niet voor het voetbal, maar paste de EBS in in zijn charmebezoek aan Europa. De taart indachtig die Gates kort daarvoor in Brussel in zijn gezicht had gekregen van diezelfde antibusinessboys tezamen met de massademonstraties buiten, waren de veiligheidsmaatregelen alom tot het hoogste niveau opgevoerd. Ook dat vonden wij plezierig omdat het ons voor het oog van de CNN-kijker behoorlijk relevant deed lijken.

Ballmer zou een korte speech geven en daarna een persconferentie houden. In totaal bleef hij 100 minuten in Brussel, de rit met escorte vanaf vliegveld Zaventem meegerekend. Een paar uur voor zijn aankomst kwam het Microsoft securityteam ‘mijn’ perszaal inspecteren. Hier zou de grote Steve enkele vragen van de media beantwoorden, alvorens terug richting vliegveld te scheuren. In de perszaal voelde je de spanning nu al stijgen.

Cameramensen begonnen veel te vroeg hun materiaal op te stellen en journalisten stonden druk gesticulerend in gsm’s te ratelen. De zaal was niet erg groot en puilde plots uit. Het had twee deuren, een achterin waar iedereen inen uitliep en een ter hoogte van het podium. Die deur was dicht. Nog ruim een uur en ik werd zelf langzamerhand ook best nerveus.

De bodyguards waren onverbiddelijk. Hun baas zou niet door de achterste deur naar binnen gaan. In dat geval moest Ballmer immers door een haag van journalisten richting het podium. Dat risico was te groot, hij zou maar onverwacht een microfoon voor zijn neus krijgen. Of erger nog, een slagroomtaart. Die andere deur moest open. Ballmer kon dan ongestoord het podium beklimmen, zijn ding doen en hup, naar buiten zijn limousine in. Er was echter een klein probleempje; de voorste deur was op slot. Ik keek de klerenkasten hulpeloos aan, maar dat hielp niks. ‘That is your problem! Fix it and damn quick; otherwise, there will be no press conference.’ Op dat moment ging mijn hartslag richting de 200 plus.

Ik had een walkietalkie die plots van pas kwam. Veel te luid riep ik om assistentie. Men had even geen tijd, want Steve Ballmer was net gearriveerd in de grote zaal boven. De perszaal, twee verdiepingen lager, kon wel even wachten. Ik kreeg zin in een driedubbele whisky en beet op mijn nagels. Eindelijk, minuten later, kwam een bode van het Sheraton mijn kant opgesloft. Het was een oud mannetje met een enorme sleutelbos in zijn hand.

Met overslaande stem legde ik hem in het Frans uit wat er moest gebeuren. Een voor een pakte de man een sleutel en probeerde naar mijn gevoel belachelijk traag een match te maken met het verrekte deurslot. ‘C’est pas celui-la, monsieur,’ sprak de grijsaard bijna triomfantelijk, en rommelde verder. Ik kon de conciërge zonder enige moeite ter plekke vermoorden. Een aantrekkelijk idee. Er zaten overigens zo’n vijftig sleutels aan zijn bos.

Via de walkietalkie hoorde ik dat Ballmer klaar was met zijn speech. Er klonk applaus. ‘Dépechez-vous!’ gilde ik tegen het mannetje die aan zijn twintigste sleutel toe was. ‘C’est pas celui-la, monsieur’ mompelde hij terwijl zijn tempo nog wat verder omlaag ging. Zo niet dat van mijn hart, dat Formule 1-rondjes begon te toeren.

‘Ballmer in the elevator, going down,’ zo hoorde ik in mijn rechteroor. We hadden nog anderhalve minuut. Ik voelde de adrenaline door mijn aderen gutsen. ‘C’est pas celui-la, monsieur,’ werd er naast mij gepreveld voor de vierentwintigste keer. Dit ging me mijn carrière kosten. Ik had maar een kleine taak en zelfs die ging ik verprutsen. De nummer 1 van Microsoft zou niet met de pers kunnen praten omdat een boerenlul uit Friesland een deur niet open kon krijgen. Dat werd vuilnisman of voorgoed de WW in, ik zweette me rot.

Ondertussen knalde de perszaal uit haar voegen; er kon geen camera meer bij, de hele wereld wachtte op dit moment, zo leek het. Met mijn linkeroog zag ik de stoet aankomen. Ballmer denderde de lift uit, omgeven door een leger bodyguards, richting de perszaal.

Voordat de conciërge weer iets kon zeggen, trok ik de man aan de kant. Ik wist wat me te doen stond. Ik bekeek de chaos in de zaal en zag de colonne op vijftien meter afstand. De veiligheidsmannen keken mij strak aan. A côté,’ zei ik, en haalde diep adem. Met een verwoestende karatetrap trapte ik de deur in. Die ging met een doffe dreun tegen de vlakte. Dat ik zo’n kracht kon ontwikkelen; normaliter ben ik namelijk verre van een sportman of een krachtpatser, integendeel zelfs. Alle spanning zat in die trap, mijn rechterbeen was de uitlaatklep. De conciërge keek mij tezelfdertijd verbouwereerd en bewonderend aan.

‘This way please, mr. Ballmer,’ Ik dirigeerde de torenhoge topman door de deuropening. Hij knikte naar mij en besteeg het podium. De sessie begon, vlekkeloos. Zijn chief security posteerde zich naast mij op de plek waar zonet nog een dichte deur stond en fluisterde met zichtbaar ontzag in mijn oor: ‘Good job Sir, you might wanna work with us.’

7.2

Mittal Monopoly

Het was pure blufpoker. Inmiddels was ik verantwoordelijk geworden voor het programma van de EBS. De sport was om ieder jaar een paar ‘grote namen’ naar ons evenement te halen. Liefst namen die zorgden voor een volle bak en maximale press coverage. Dat was niet eenvoudig, zeker niet met een beperkt budget. De inhoud was één ding, maar een EBS waar niet over werd geschreven of gepraat, dat was onbestaanbaar. Gelukkig is dat een sport die bij mij past als een pepermolen bij een zoutvaatje. Dat jaar hadden we best een mooie line up. Maar het was wat braafjes, er was niemand die eruit spatte. Die editie kon wel wat peper gebruiken. Het was al laat toen ik naarstig op jacht ging naar de big name.

De voorbereidingen van een EBS beginnen ongeveer een jaar van tevoren. Veel kun je plannen, andere zaken zijn afhankelijk van de actualiteit en vergen improvisatie. Ik meen dat in dat jaar Europees industriebeleid het thema was. Enkele weken voor D-day werd bekend dat het Indiase bedrijf Mittal Steel het Europese staalbedrijf Arcelor wilde overnemen. Dit werd een rel in de media die leidde tot verwoede politieke discussies. De emoties liepen hoog op. Aan de ene kant was er de globalisering en de vrije markt. Aan de andere kant de vraag of we moesten willen dat ‘ons staal’ in buitenlandse handen zou vallen: een Indiase miljardair die het basismetaal van Europa in handen zou krijgen.

Hij beheerste het internationale nieuws. The man of the day, week, month en misschien wel van het jaar: Lakshmi Mittal. Een puissant rijke, keiharde ondernemer die genadeloos wilde infiltreren in Europa. Wie werd na Arcelor zijn volgende slachtoffer? De uitverkoop was begonnen en enkel grof protectionisme kon hem stoppen. De boeman uit Delhi.

Mittal was mijn big name. Doch om hem naar de EBS te krijgen, dat was geen sport, dat was een mission impossible. Toch werd het mijn missie, dag en nacht. De klok tikte, we hadden nog een maand te gaan. Lakhsmi Mittal bleek een van de best afgeschermde mensen op deze aardbol; het grootste deel van mijn tijd ging daardoor op aan het vinden van ‘een contact’. Iemand die dichtbij hem kon komen. Het was een ondoordringbaar oerwoud. Na twee weken had ik eindelijk geluk. Ik vond een Nederlander die Mittal adviseerde over public affairs. Het geluk was nog groter toen bleek dat ik deze Ronald nog kende uit mijn tijd bij Willy De Clercq. Daarna kwam de gehoopte stroomversnelling.

Een succesvolle lobby is gebaseerd op wederzijds belang. Het belang van boeman Mittal was een Europees charmeoffensief. De EBS was hier het perfecte platform voor. We gingen zelfs nog een stapje verder. Ik belde de baas van Arcelor en vertelde Guy Dollé dat Lakshmi Mittal zojuist had toegezegd de topattractie van de EBS te zijn. Prematuur, maar het had het gewenste effect. Dollé eiste ook een speaking slot op. Prompt belde ik Ronald met het nieuws dat Arcelor zijn CEO afvaardigde. Een uur later belde hij terug: Mittal was 100% bevestigd en hij wenste de plenaire opening van de EBS toe te spreken. Met een grote glimlach tikte ik het persbericht: Mittal en Arcelor bevestigd voor de EBS.

Die dag verzevenvoudigde het aantal persaccreditaties en deelnemers. We bevonden ons een week voor de top. Hoofdvraag gedurende die laatste week was: gaan beide heren elkaar ontmoeten? Het antwoord was nee, omdat hun agenda’s niet toelieten dat zij op hetzelfde moment aanwezig waren, maar dat zei ik tegen niemand. Die kans is aanzienlijk, antwoordde ik, wel 50 keer per dag. Het aantal aanmeldingen bleef vrolijk groeien.

Ik stond hem buiten op te wachten. Lakshmi Mittal arriveerde. Nooit eerder heb ik zoveel camera’s en fotografen gezien. Men duwde, het was oorlog. Ik had zes bodyguards bij me. Dit was misschien zijn moment, maar het was ook wel een beetje het mijne. De ontmoeting was warm en hartelijk, zoals vaak bij Indiërs. Alsof we oude vrienden waren. Een klein en bijna verlegen mannetje met een grote glimlach. Was dit nu die steenrijke boeman? Omstuwd door camerateams, schreeuwende journalisten en afgeschermd door de securitymannen, bewogen wij ons langzaam over de networking village richting de vip-room. Het kon mij niet lang genoeg duren, dit historische moment van faam, zei het in de schaduw van mijn baas (die plots graag taken overnam) en een man die twee koppen kleiner was dan wij.

We dronken thee. Hij moest over enkele minuten on stage. Neelie Kroes liep de vip-room in. Er werd stevig handjes geschud en gebeld, onder andere met Barroso. Neelie was in die tijd belast met mededinging binnen de commissie. Back stage werden er kaartjes gewisseld en zaken gedaan. Precies waar de EBS voor bedoeld is. ‘We must go, Mr. Mittal,’ zei ik, ‘it is time for your speech.’ Hij lachte en we liepen samen naar de uitpuilende plenaire zaal. Er kon geen kip meer bij, mensen stonden aan de zijkant. Voordat de Man of the Year het podium opliep, vroeg ik hem: ‘Wilt u na afloop nog kort de pers te woord staan?’ ‘Liever niet,’ zei hij. Weer die gulle lach en Lakhsmi Mittal begon zijn speech.

Zittend op de voorste rij luisterde ik maar half. Zijn speech was niet erg spannend. Al dat werk voor bijna niks. Hier zat geen nieuws in, behalve dat ’ie was geweest. Het zou ons toch niet gebeuren! Al die pers en dan? Maar wie was ik om deze man te overrulen? Nobody, maar mijn baas Didier, die naast mij zat, was ook van het type Friese bulldozer. Ik fluisterde iets in zijn oor. De brutalen hebben de halve wereld, dit werd alles of niets.

Hij was klaar. Applaus, thank you. Lakhsmi Mittal wilde van het podium aflopen. Didier klom razendnel omhoog en pakte de microfoon. ‘And now, Mr. Mittal is willing to answer a few questions from the press. Whom can I give the floor for a first question?’ De persmuskieten braken de zaal zowat af. Een cameraman viel achterover – middenin een plantenbak – tijdens het gevecht dat ontstond om de beste posities. Er werd getrokken, geduwd en geroepen. Mittal kon niet anders dan gaan zitten. Hij gaf braaf antwoord. Het werd een geïmproviseerde persconferentie van vijftien minuten. Toen moest hij echt weg.

We liepen naar de uitgang. Didier verontschuldigde zich voor zijn brutaliteit. Mittal keek ons indringend aan. Was hij boos? De Indiër begon luid te lachen. ‘Denken jullie dat ik gekomen ben waar ik nu ben door de gebaande paden te bewandelen? Ondernemen is je nek uitsteken, jezelf durven te zijn. Jullie zijn jezelf, dat belooft veel voor de toekomst.’

Net voordat ze in het privévliegtuig stapten, sms’te Ronald mij. Lakshmi Mittal had de EBS fantastisch gevonden. Hij had gezegd graag eens terug te komen. Sponsoring van een volgende editie was bespreekbaar. Bedankt. Ik liet het sms’je zien aan Didier. We liepen samen naar de bar. Die high-five midden op de EBS zal ik niet snel vergeten.

7.3

Obrigado Barroso

De EBS is in de loop der tijd zo’n beetje de ‘huiskamer’ geworden van iedereen die er in de EU enigszins toe doet. In de hoogtijdagen van de EBS, vooral in de tweede helft van het vorige decennium, waren er tijdens een editie maar liefst twaalf Eurocommissarissen aanwezig. Toen was het nog een tweedaags evenement dat plaatsvond in de enorme hallen van de Brusselse Tour&Taxis. We mochten in die tijd 3000 deelnemers verwelkomen die van heinde en ver kwamen invliegen. De EBS was ‘hot’ en werd in de media zelfs de Europese pendant van ‘Davos’ genoemd. Those were the days.

Hij kwam elk jaar. Sinds hij voorzitter is van de Europese Commissie heeft hij geen enkele EBS overgeslagen. José Manuel Barroso. Het was meen ik in 2007 dat de commissievoorzitter een twee-debat zou voeren met de toenmalige voorzitter van Businesseurope, Ernest-Antoine Seillière. Op het allerlaatste moment haakte de journalist af die wij hadden geboekt om dat debat in goede banen te leiden. De starreporter werd ziek en kon niet komen. Men stelde voor dat ik de discussie zou modereren. Normaal niet te verlegen noch bescheiden, toch schoot ik flink in de stress. Ik had niets voorbereid en er zat een volle zaal van bijna 1500 man naar mij te kijken, camera’s incluis. Bovendien waren beide heren verre van kleine jongetjes.

Uiteraard deed ik het. In het begin moest ik op gang komen, als een dieseltje. Later kwamen we goed op stoom en werd het een boeiend en onderhoudend debat. De spanning zakte gestaag van me af, grapjes vlogen over en weer. De foto die daarvan is gemaakt – met mij pratend tussen de twee lachende topmannen in – werd achteraf het visitekaartje van mijn bedrijf. Een beter beeld kon ik mij niet wensen. Het liet zien dat mijn connectivity op orde is en bovendien zat ik symbolisch tussen de politiek en het bedrijfsleven in, precies waar mijn klanten mij voor inhuren. Het grapje dat op internet de ronde deed, luidde: ‘Wie is die kleine Portugees die naast Wytze Russchen zit?’

Omdat Barroso er ieder jaar bij was, begon hij mij langzamerhand te herkennen. Echt ouwejongens krentenbrood werd het natuurlijk nooit, maar op een bepaald moment werd ik ook elders door hem opgemerkt en begroet. Over begroeten gesproken; toen hij voor de vijfde keer de EBS met zijn aanwezigheid vereerde, wilde ik iets speciaals voor hem doen. Eén van mijn stagiaires was Portugese en samen hadden wij een welkomstwoordje in elkaar geflanst, in het Portugees. ‘Senhor Presidente, muito obrigado por sua visita al EBS,’ of zoiets.

Ik heb het wel tien keer voor de spiegel geoefend. Eenmaal achter het spreekgestoelte rolde het gelukkig redelijk vlot uit mijn mond. Barroso straalde.

Het jaar daarop verwelkomde ik hem bij de deur. Het was de beruchte EBS van veertig graden plus. Bloedheet was het en we hadden te weinig geïnvesteerd in airconditioning. Hoe het ging, vroeg de commissievoorzitter, oprecht geïnteresseerd. Mijn antwoord was dat het veel te warm was, maar dat niettemin de helft van zijn commissie dat jaar de EBS aandeed. Zijn reactie was dat de hoge temperatuur wellicht mede veroorzaakt werd door de verhitte discussies. We lachten en beschouderklopten elkaar als schoolkameraden.

Weer een jaar later wilde ik Barroso wederom opwachten bij de entree. Maar juist op het moment dat hij zou aankomen, arriveerden ook president Van Rompuy en de Amerikaanse ambassadeur, beiden wegens veiligheidsmaatregelen door de achterdeur. Ik kon onmogelijk op twee plaatsen tegelijk zijn, waar ik flink van baalde. Mijn assistente pikte Barroso op bij de voordeur. Nadat mijn twee andere hoge gasten aan de koffie waren gezet, rende ik hun alsnog tegemoet. Barroso was al binnen en liep met snelle tred over het EBS-terrein, mijn assistente er bijna hijgend achteraan. Hij zag mij en gaf me een handdruk; ik verontschuldigde mij omstandig. Toen was het goed, hij voelde zich thuis. Het feest der herkenning op ‘zijn eigen’ European Business Summit.

Dat gaf mij de moed om hem tijdens mijn laatste EBS nog ietsje vrijpostiger te bejegenen. Toch weer die bravoure en die grote bek. Mittal zei het, je moet altijd jezelf zijn. Barroso kwam aan en vroeg mij wat we van hem verwachtten. Geen speech dit jaar, zei ik, maar een spontaan interview. Een onvoorbereide Q&A dus. Ik zag zijn entourage zenuwachtig worden. In zijn hand stak de spreektekst die men voor de grote baas had voorbereid, in een dik mapje met bijlagen. Daar was vast hard op gezwoegd en flink over gevloekt. ‘U bent zoveel beter als u improviseert, voorzitter,’ voegde ik toe.

Ik zei het recht in zijn gezicht. ‘Als u uit uw hoofd en hart spreekt, raakt u de mensen nog meer. Mij in ieder geval wel.’ Barroso keek mij aandachtig aan en glimlachte wat, zijn vingers op zijn tekst. Zijn kabinetsleden keken mij boos aan, een enkeling keek naar de grond. ‘Wat wilt u nu van mij?’ zei de baas van Europa. ‘Geef mij uw mapje,’ zei ik stoer. Ik lachte naar hem. Hij twijfelde heel even en drukte toen gedecideerd zijn dossier in mijn handen.

‘Waar moet ik zitten?’ vroeg hij, en ik leidde hem naar zijn stoel op het podium. Dat jaar gaf Barroso zijn beste performance ooit in de historie van de EBS. Na afloop liepen we samen naar zijn auto. Ik hield de deur open. ‘U had gelijk,’ zei hij en hij stapte in de gepantserde BMW. Hij reed weg en hoorde niet meer dat ik hem nariep: ‘Muito Obrigado Presidente!’

7.4

Pulpit Premier

Het moet mijn eerste EBS zijn geweest als conference director. We hadden een opening plenary voorzien om negen uur ’s ochtends. Om negen uur in de Tour&Taxis arriveren, aan het Brusselse kanaal, door een drukke ochtendspits, dat was niet iedereen gegund. Bovendien was er een technisch probleem met de computers die de badges moesten produceren aan de welkomstbalie. Het gevolg was meters lange rijen in de ontvangsthal, veel chagrijnige koppen en een halflege plenaire zaal om negen uur. Met de catering was ook van alles mis zodat een lekkere espresso ontbrak om het ergste leed te verzachten. Het was de chaos compleet, de sfeer navenant beroerd. Ik nam mij plechtig voor om nooit meer iets in Brussel te ondernemen dat om negen uur begint. Een lopende klaagmuur, zo voelde ik mij, hetgeen mijn toch al niet geringe stressniveau nog enkele tandjes opvoerde.

De openingssessie kende twee eregasten. Dankzij mijn goede BOSMIP-netwerk had ik de premier van Kroatië kunnnen charteren. Dr. Ivo Sanader zou de EBS toespreken over het belang van Europese uitbreiding en de economische kansen die het het bedrijfsleven bood. Natuurlijk hield zijn aanwezigheid een boel protocollair en diplomatiek gedoe in, ook al was de premier zelf zeer beminnelijk. Een lange man die iedereen de hand schudde, tot aan onze hostesses toe.

Zelfs Sanader was, ondanks de politie-escorte, in de files vastgelopen en arriveerde pas rond kwart over negen. Dat gaf mij voldoende excuses het tijdstip van de plenaire zitting te verzetten. Toen de eerste minister eindelijk door mij de grote zaal in werd geleid, was die gelukkig inmiddels wel goed gevuld, wat ons allebei tevreden stemde. Overigens werd Sanader jaren later in Oostenrijk gearresteerd en uitgeleverd aan Kroatië waar hij tot op heden een gevangenisstraf uitzit wegens corruptie. Dat was lang na zijn EBS-optreden en tussen beide gebeurtenissen bestaat geen enkel verband, geloof ik.

De andere hoofdgast was ook premier. Iets minder exotisch, maar niet minder geëngageerd. Guy Verhofstadt, eerste minister van België, zou die EBS openen en zoals altijd bij Verhofstadt stond de aanwezigen een verheffend en visionair verhaal te wachten. Hij had hard gewerkt aan zijn speech en kwam om negen uur stipt de Tour&Taxis binnengewandeld, vergezeld door zijn trouwe woordvoerder.

Het feit dat de zaal niet vol was, dat zijn Kroatische ambtsgenoot er nog niet was en dat we later zouden beginnen had geen positief effect op zijn humeur. En dan druk ik me eufemistisch uit. Gelukkig kon hij zich afreageren op zijn woordvoerder Koen. Ik hield wijselijk afstand en mijn mond.

Koen besloot zich niet een kwartier lang te laten afbekken, maar de wachttijd nuttig te gebruiken. Hij inspecteerde het spreekgestoelte, vroeg om vers water en deed alsof hij de laatste puntjes op de i zette. Koen had de speech ongetwijfeld geschreven en trachtte Verhofstadt af te leiden door de sterkste passages op te lezen. De premier krabbelde nog wat in de zijlijn en commandeerde zijn woordvoerder om de speech alvast op het pupitre klaar te leggen. Verhofstadt was immers de eerste spreker en aan autocue deden we niet.

Eindelijk zaten alle hoogwaardigheidsbekleders op de eerste rij, het was 9.20 uur. Bijna alle stoeltjes waren bezet, de EBS kon nu dan toch echt officieel beginnen! Als ceremoniemeester klom ik op het podium, legde mijn mapje neer met daarin een kort welkomstwoord dat ik de avond ervoor had uitgetypt en schraapte mijn keel. Ik verontschuldigde voor de vertraging en heette iedereen welkom. Uiteraard in het bijzonder de premiers van Kroatië en België, zeer vereerd, blabla. Het duurde misschien maar twee minuten, toch voelde ik de spanning tot in mijn botten. Hopelijk werd vanaf nu alles beter, na die moeizame start. ‘Dan geef ik nu graag het woord aan premier Verhofstadt!’ Luid applaus, ik pakte mijn mapje en liep het podium af. Dat lukte wonderwel. Daar gaf ik de premier een hand, die mijn plaats achter het katheder overnam. ‘Succes,’ fluisterde ik nog zachtjes en opgelucht ging ik aan de zijkant staan om naar zijn speech te luisteren. So far, so good.

Toen ging het alsnog faliekant fout. Verhofstadt wilde beginnen aan zijn donderspeech, maar zocht vertwijfeld naar zijn tekst. Die had Koen klaargelegd, maar tot zijn grote woede lag de tekst daar nu niet meer. Met fonkelende ogen wenkte de premier zijn woordvoerder die op de eerste rij zat. Meer dan duizend toeschouwers zagen Verhofstadt stuntelen achter het pupitre. De speech was foetsjie. Dit hield het onmiddelijke ontslag van Koen in, dat was niet eens een discussie. Witheet was de leider des lands en zijn humeur was al niet optimaal, maar nu... Blikken die konden doden. Werd het dan zo’n EBS?

Het kan altijd erger. Koen wees naar mij! ‘Jij hebt de speech,’ siste hij woedend in mijn richting. Natuurlijk niet, wilde ik terugroepen. Hoe durfde die aap mij de schuld te geven. Hij bleef maar naar mij wijzen. Een volle zaal keek ademloos toe. De Belgische premier ging ontploffen of linea recta terug naar de Wetstraat. Om te snijden, de spanning; de seconden voelden als minuten. Toen verstond ik pas wat Koen riep. ‘Hij zit onder uw mapje, je hebt de speech!’ Ik keek verbouwereerd naar mijn papieren en inderdaad, Verhofstadts speech lag onder mijn blauwe dossiermap. Toen ik off stage ging had ik niet alleen mijn eigen speech, maar ook die van de premier in één handbeweging van het katheder afgegrist.

Alsof de wereld vergaat. Toen begreep ik de uitdrukking ‘door de grond willen zakken’. Niet bestaan, ver weg naar Australië of Groenland, voorgoed verdwijnen. Zelfmoord was op dat moment geen optie, te veel getuigen. Met loden schoenen liep ik naar de premier en gaf hem zijn speech. De blik die hij me gaf was ronduit onvergetelijk. Daarbij vergeleken was zelfmoord een comfortabel luxe-uitstapje. De premier begon eindelijk aan zijn speech en deed het wie immer fantastisch. Toen hij klaar was, vroeg ik een collega hem uitgeleide te doen. Dat leek mij veiliger. Ik stond bij het personeel een sigaretje te roken. Kon ik alvast oefenen als afwashulp of parkingboy, mijn nieuwe carrière.

Dat was mijn eerste echte EBS. Het kon alleen maar beter worden.

7.5

Dress to Stress

De EBS betekende zonder enige twijfel de doorbraak van mijn bedrijf. Het werd mijn visitekaartje waarmee ik reputatie en bekendheid verwierf en dat mij tot op de dag van vandaag klanten oplevert. Ik heb ontzettend veel gehad aan ‘mijn’ EBS. Maar ik heb er ook veel voor moeten (op)geven. De stress was steeds erg hoog, te hoog denk ik achteraf. Mijn gezondheid heeft er een flinke klap door gekregen. Eén ding weet ik wel zeker: niets is gratis in het leven, alles heeft een prijs.

In het vorige hoofdstuk vertelde ik over de stress aan het begin van mijn eerste EBS in de rol van directeur. De spanning van negen uur en die van halftien. Dat waren evenwel niet de eerste stressmomenten op die dag. Die gingen er een paar uur eerder al aan vooraf.

Ik werd geacht rond zeven uur ter plaatse te zijn. Laatste briefing, walkietalkie en dan om acht uur de poort open. Natuurlijk had ik de nacht ervoor nauwelijks geslapen. Mijn lichaam stond stijf van de adrenaline. Mezelf kennende had ik een medewerker gevraagd om mij om halfzeven op te pikken. Hij zou mij vervolgens naar Tour&Taxis rijden. Want als ik gespannen ben, is autorijden geen feest – zeker niet met een locatie zo dichtbij het kanaal. De jongen was keurig op tijd en snel spoot ik wat extra deodorant onder de oksels. Hemd in de broek en nog even de stropdas rechtgetrokken. Dat zag er patent uit, een conference director waardig. Ik overwoog nog even om een stripje Xanax in mijn jasje te stoppen, maar zag daar op het laatste moment vanaf. Gedrogeerd premiers en CEO’s ontvangen leek me toch niet zo’n verstandig idee. Hop, daar gingen we, de auto in en karren maar, het was 6.38 uur.

Klokslag zeven uur liep ik de war room van de EBS binnen. Nu ging het gebeuren, ik was in een soort roes. De man van de techniek rustte mij uit met een walkietalkie. Druk begon ik deze te testen om te zien of mijn team alert was. Een medewerker reageerde niet, die bleek per ongeluk de off-knop te hebben gebruikt. Dat heeft de arme jongen geweten. Het potje schelden was hard, maar luchtte ook een beetje op. Ik rende over het terrein als een dolle stier; dat ging ik geen twee dagen volhouden, zoveel energie. Even een sigaretje buiten dan maar, het kon nu nog. De deuren gingen bijna open, het was 7.53 uur.

Het was een van de meisjes die het zag. In de war room werd ontbijt geserveerd voor ons. Annelies wees naar mijn kleding en begon gierend te grinniken. Ik had net een croissant in mijn mond en verslikte me bijna. ‘Waar lach je om,’ riposteerde ik nerveus. ‘Kijk eens naar je pantalon en dan naar je colbert,’ zei ze lijzig. De anderen begonnen nu ook te lachen. Toen zag ik het! In alle stress had ik die ochtend een blauw jasje aangetrokken. Maar de pantalon was grijs. Ik had de helften van twee verschillende kostuums aan.

Als een wildeman toeterde ik mijn medewerker tevoorschijn. Ik gaf hem de sleutels van mijn auto en mijn huis en legde uit wat er moest gebeuren. ‘En snel wat verdorie, het is al kwart over acht. Zorg dat je negen uur terug bent met mijn grijze colbert!’ Om vijf voor negen kwam de jongeman hijgend aangerend van de parking. Ik stond hem bij de deur op te wachten. Gelukkig, hij had het goede kledingstuk bij zich. Snel wisselde ik de jasjes om. De EBS kon wat mij betreft beginnen. Had ik toch maar die Xanax meegenomen.

Drie jaar later was ‘mijn’ beste summit. Quasi alles ging goed. We hadden een arsenaal aan internationale topsprekers. De Eurocommissaris van Milieu liep kwaad een debat uit, wat veel media-aandacht genereerde. De debatten waren scherp, het thema actueel: klimaatverandering. Tevreden liep ik de speakers room binnen, het heilige der heiligen waar ik heer en meester was. Jij mag erin en jij helaas niet. Het was ook het best beveiligde stukje EBS; hier moesten de vips zich ongestoord op hun debat kunnen voorbereiden. En netwerken natuurlijk. Het hoofd van de beveiliging kwam gestresst naar mij toegelopen. Of ik wist dat er een man in een spijkerbroek lag te slapen. In de speakers room, op een lederen fauteuil. Hoe was dat nou mogelijk, het zou toch geen Greenpeace-infiltrant zijn? Ik volgde de beveiligingsman en zag een krullenbol in versleten jeans onderuit hangen. Over dresscode en iets totaal ongepasts aantrekken gesproken. In een flits dacht ik weer terug aan 2006 en mijn pak. Dit was vast slecht nieuws. ‘Maak hem maar wakker en gooi hem naar buiten,’ instrueerde ik de bodyguard.

Het eerste geschiedde, de spijkerbroek stond op. Toen zag ik zijn oranje badge. Oranje was voor sprekers, een der hoogste rangen op een EBS. Ik had rood, wat mij zelfs het recht gaf de gehele EBS te evacueren. ‘Wacht,’ zei ik tegen de security, die bijna aan de man begon te trekken. De jeans stak zijn hand uit en stelde zich voor: Bjørn Lomborg. Hemeltjelief, dit was professor Lomborg, de beroemde klimaatcynicus uit Kopenhagen. Time Magazine had hem een paar weken eerder tot een van de vijftig meest invloedrijke opinion leaders van de planeet verkozen. Het had maar een haartje gescheeld of ik had hem de zaal uitgegooid. ‘Welkom professor,’ zei ik dweperig, ‘mag ik u een Cola Zero serveren?’ Niet alleen het klimaat was aan het veranderen; kleren maken ook niet langer de man.

7.6

Prins Heerlijk

Na twintig jaar mag ik mij met recht Nederbelg noemen. Ik voel mij thuis in België en wil niet meer terug naar Nederland. Toch kleurt mijn bloed nog altijd oranje, vooral op hoogtijdagen als Koningsfeesten en voetbalwedstrijden. Die verbondenheid is misschien nog wel groter omdat ik om utens ben, zoals de Friezen zeggen. In die twintig jaar heb ik veel gedaan om uiting te geven aan die verbondenheid. Ook de EBS kreeg af en toe een Hollands tintje. Dit hoofdstuk gaat over bier en een prins. Over twee vorstelijke ambassadeurs, de ene uitgesproken commercieel, de ander ingetogen intellectueel.

De opdrachtgever van de EBS was het VBO, het Verbond van Belgische Ondernemingen. Ons team huisde bij het VBO in; een dynamische event-unit middenin een klassiek soort ‘ministerie’. Er was maar weinig verschil met ‘de oude macht’ in Nederland. Ik denk dat ik een van de weinige Hollanders ben die in het pand aan de Ravensteinstraat heeft gewerkt.

Modern vs. klassiek, Nederlander vs. Belg – een dubbele cultuurshock. Om het positief uit te drukken, het was een permanent leermoment op het terrein van interculturele vaardigheden. Al bleef ik den Ollander, toch werd ik al vrij snel één van ‘hun’. Als je je voldoende aanpast en je werk goed doet, is er geen integratieprobleem. Over mijn prestaties kon men niet klagen. Ik gaf mij zes jaar lang volledig over aan de EBS, lees: aan mijn Belgische broodheren. Soms had mijn nationaliteit zeker voordelen. De koopmansgeest, mijn obsessie met draaiboeken en de oranje kaartenbak kwamen soms goed van pas voor de EBS.

De EBS is een non-profitevenement dat zich ieder jaar zelf moet bedruipen bij de gratie van sponsors. We vonden die vaak in eigen, Belgische kring. Voor de catering werkten we samen met InBev, ’s werelds grootste bierbrouwer te Leuven. Die boden de EBS gratis bier en ook nog een bak geld aan. Na enkele jaren wilde InBev een keertje overslaan. Dat deed de alarmbellen rinkelen en de Belgische lobby kwam op gang. Traag en politiek.

Ik ging niet over de sponsoring, maar kon het toch niet laten om stiekem een vriendje bij Heineken te bellen. In Zoeterwoude hadden ze best trek in een oorlogje gerstenat op vijandig terrein en ontwikkelden een offer you can’t refuse. We spraken af dat ik deze granaat op het geschikte moment namens het vaderland de Belgische directiesalons zou binnenzwiepen. De kansen waren klein maar de tijd was onze beste vriend.

Iedere maand hield het VBO een conseil d’administration waar op directieniveau werd besloten over programma, personeel, budget en andere grote lijnen. Ik mocht daar deels bij aanwezig zijn, maar dan alleen bij het agendapunt programma. Als de grote mensen over geld gingen praten, moest het Hollandertje de zaal uit.

Die bewuste vergadering nam ik het programma door. Tevredenheid alom, totdat men zag dat de baas van Heineken ergens in het oranje stond vermeld. Dit duidde niet op de nationaliteit van het biermerk, maar op de status pending. Men vroeg op hoge toon hoe dit zich verhield tot de jaarlijkse deal met InBev. Zo verplaatste de discussie zich toch naar financiën. Ik zag mijn kans schoon en zei koeltjes dat er geen akkoord was met InBev en dat de deadlines ruim verstreken waren. Daar voegde ik aan toe dat Heineken bereid was het bier te leveren en de EBS stevig te ondersteunen. Het was nu of nooit.

Het was een paar seconden doodstil. De voorzitter keek vernietigend richting de collega die de InBev-lobby niet tot een goed resultaat had gebracht. Toen keek hij naar mij en sprak met een grimas: ‘Dan hebben we dit jaar dus geen bier.’ Even dacht ik dat ‘we’ gingen verliezen. Ik wilde antwoorden dat Heineken een fantastisch aanbod in petto had met gratis bier, maar hij maande mij tot stilte. Het EBS-budget was niet dusdanig dat men zich kon permitteren ‘nee’ te zeggen tegen Heineken, oranje, groen of blauw. Break-even was al heel wat en ik wist dat het onderwerp geld de volledige aandacht van de voorzitter had.

‘Dan hebben we dus geen bier dit jaar,’ herhaalde hij, ‘dan hebben we Heineken!’ Het duurde even tot iedereen de grap vatte. Toen bulderden de Belgen van het lachen. Ik lachte opgelucht mee. Geld boven chauvinisme. Heineken was binnen, in het hol van de leeuw. Ik sms’te mijn vriend, terwijl ik de vergadering onder applaus en gelach verliet.

Datzelfde jaar was wijlen prins Friso een van de sprekers. Ik had hem uitgenodigd omdat hij mij was aanbevolen als deskundige op het gebied van duurzaam investeren. Tot mijn verbazing zei hij ‘ja’. Natuurlijk had ik de security ingelicht. Men moest mij oproepen zodra prins Friso arriveerde. Bij de balie had men zijn foto en mijn gsm-nummer. Plots stond hij voor me. De prins was binnen en niemand had hem opgemerkt. Dat was niet zo vreemd, want Friso liep met een rugzakje en zonder das als een studentikoze toerist over het terrein. Incognito. Ik bracht hem naar de andere sprekers en stelde de Hoogheid voor.

‘Friso,’ zei hij bijna verlegen tegen iedereen. Een halfuur later zag ik hem terug, in de grote zaal. Hij hield een gloedvol betoog over duurzaamheid. Nu had hij wel een das om. Friso was zonder twijfel de beste spreker, in vlekkeloos Engels. Ik voelde weer even oranjetrots.

Na afloop dronken we Heineken. Friso liet zich de bedankjes welgevallen. Het Your Highness klonk. Hij kende zijn rol en had voor iedereen tijd. Een vraag van een deelnemer en een foto bij de Toyota booth, op verzoek van ex-ambassadeur Piet Steel, chef lobby bij de Japanse autobouwer en jaren later partner in mijn bedrijf. Geen pers, dat wilde hij niet. Ik liet de prins uit, we liepen samen naar de uitgang. Net voor het afscheid deed hij zijn das af en propte die in zijn rugzak: bevrijding. Ik zag zijn vader, dit was de zoon van prins Claus. Buiten keek ik zoekend naar een auto of chauffeur. Hij gaf me een hand en slenterde richting stad. Waarschijnlijk nam hij de bus of de metro. Prins Friso verdween anoniem in de drukte van de stad.

Een toerist van Oranje. Zoon van zijn vader, in gevecht met het protocol. Constant op zoek naar bevrijding. Gelukkig buiten het zicht en gelukkig buiten de piste. De prins die geen prins, maar zichzelf wilde zijn. Moge Friso rusten in vrede en in vrijheid.

7.7

Green-no-Peace

Het werd mijn lastigste EBS ooit. De Turkse president was pittig en een summit met 45 graden Celsius organiseren was bepaald niet eenvoudig. Maar de beruchte overval van Greenpeace dwong ons tot de moeilijkste beslissing in de historie van de EBS. Dat was geen moment voor Belgische compromispolitiek, maar voor een Hollandse bulldozer.

Het gebeurde op de tweede dag, rond negen uur ’s ochtends. De eerste debatten stonden op het punt van beginnen. De deelnemers druppelden binnen. Er stond niks spectaculairs op de agenda. Het was vroeg en half Brussel stond nog vast in de file. De sprekers waren er, maar de zalen waren bijna leeg. Ik liet de omroepster een extra aankondiging doen. Wellicht kon het nog een paar mensen van de koffiebar naar de zalen bewegen. Men wachtte op mijn teken. Het was vijf over negen en de instroom stokte. Toen wist ik nog niet waarom.

Mijn walkietalkie stond op kanaal drie. Dat was gereserveerd voor het sprekers-management. Daarom had ik het geschreeuw op het eerste kanaal gemist. Mijn collega, de general manager, brak in op mijn kanaal. Of ik onmiddellijk naar de hoofdingang wilde komen. Ik hoorde paniek, er was iets grondig mis. Desondanks liet ik de debatten beginnen, the show must go on. Zolang we niet gingen evacueren wilde ik rust uitstralen. Dat werd er niet eenvoudiger op toen ik hijgend bij de entree aankwam. De deuren van het gebouw waren dicht, erg vreemd – logisch dat er geen mensen meer binnenkwamen. Maar ook niet meer naar buiten konden, flitste door mijn hoofd.

Ze keek me hulpeloos aan en gaf een kort verslag. Er was een bus het parkeerterrein op gereden met daarin keurig in pak gestoken zakenmannen. Op de voorruit een affiche van een sponsor. Ze hadden attachékoffertjes bij zich. De security had hen door laten rijden tot aan de voordeur. Daarna was het razendsnel gegaan. De zogenaamde zakenmannen trokken hun jasjes uit en deden hun koffertjes open. Daar zaten handboeien, touwen en klimspullen in. Als berggeiten klommen ze de hal op en over. Ze deden de deuren dicht en ketenden zichzelf eraan vast met de handboeien. Het waren vermomde Greenpeace-activisten die de EBS kwamen saboteren. Dat lukte hun aardig.

‘De achterdeuren?’ vroeg ik direct. ‘Daar hangen ze ook,’ zei mijn collega, die zin had om te huilen. ‘Ze hangen aan elke deur.’ Er kon niemand meer in of uit. ‘Het ergste is,’ zei ze, ‘dat ze buiten een enorm spandoek hebben opgehangen.’ ‘Wat staat erop?’ ‘Een lijst van de grootste vervuilende multinationals.’ De helft ervan was bij ons te gast en/of sponsor. De tv-ploegen stonden te filmen; dit wisten we omdat er telefonisch contact was met buiten. Er stonden honderden gasten te wachten. Niet de minsten: presidenten, CEO’s en ministers. De eersten wilden alweer rechtsomkeert maken. ‘Is Rudi gebeld?’ vroeg ik. ‘Hij is onderweg, maar staat vast op de ring.’ Rudi was de grote baas van het VBO. Het hoofd security fluisterde in mijn oor dat er toch nog een ingang vrij was, de zijdeur bij ‘mijn’ speakers room. Goddank, dat betekende een communicatiekanaal met buiten. ‘Wat er ook gebeurt,’ zei ik streng, ‘zorg dat die deur vrij blijft en dat niemand er lucht van krijgt!’

‘Wat willen ze?’ vroeg ik. ‘Een podium, spreektijd, wat wil dat linkse tuig?’ ‘Niks,’ zei ze, ‘ze willen niet weg, ze willen niks. Gewoon blijven hangen en ons evenement verpesten.’ Ik had mind you Greenpeace uitgenodigd voor een sessie over duurzaamheid en die had men afgeslagen. Geen dialoog, maar pure obstructie. Aandacht, ja, dat wilden ze wel.

We zaten in de vip-room. De actieleider wilde blijkbaar geen gesprek. Rudi kwam gestresst binnen door de zijdeur. We hadden crisisoverleg, twee Belgen en een Nederlander. Het hoofd van de politie kwam binnen. De korpschef vroeg om instructies, of we netjes of de harde hand wilden. Hij legde de situatie uit. Met handboeien kon verwijdering enkel hardhandig gebeuren. Bovendien liep de veiligheid van wie al binnen was gevaar. Ontruiming kon nasty worden. Mijn Belgische collegae zagen de beelden op de VRT al voor zich van ME’ers die onze milieuvrienden van een kapitalistisch dak af knuppelden. Ik dacht aan de sprekers die niet naar binnen konden en aan het spandoek. Niet de reputatie, nee, niets minder dan de toekomst van de EBS stond op het spel.

Mijn superieuren wilden praten, tijd winnen, polderen. De Greenpeace-leider werd overgehaald tot een gesprek. De politie bracht hem binnen. Men bood hem spreektijd aan. Er werd onderhandeld. De klok tikte verder. De Greenpeacer was onvermuwbaar en ik was het beu. Deze eikel hield ons overduidelijk voor het lapje terwijl ‘mijn’ EBS naar de Filistijnen werd geholpen. Ik was boos op mijn besluiteloze collega’s en ging staan. ‘We doen het allebei,’ zei ik. ‘Greenpeace krijgt een persconferentie. Maar er is natuurlijk maar één manier om dit op te lossen, the hard way.’ De Belgen begonnen plots druk te bellen. Laat die Hollander het dan maar oplossen. Ik wenkte de korpschef.

‘Sla ze er maar af,’ zei ik. ‘Gooi ze eruit en rap, commissaris.’ Hij keek me aan. ‘U weet...,’ zei hij. ‘Ja, ik weet het. Ik geef u mijn, eh ons groene licht.’ Wat er toen volgde zag ik pas de volgende dag op televisie. Het was inderdaad geen prettig gezicht, maar het moest. In het belang van de EBS. Een kwartier later waren alle ingangen vrij. De deelnemers stroomden opgelucht binnen. Ik zag het spandoek hangen. ‘Haal dat er ogenblikkelijk af!’ Toen de persconferentie begon, was de Greenpeace-freak er helemaal niet. Surprise surprise.

Het was mijn gewoonte iedere EBS plenair af te sluiten. Dan bedankte ik de sponsors, de sprekers en het team en kondigde ik de data aan van de editie van het volgende jaar. Dit maal deed ik dit weer maar aan het eind bedankte ik ook Greenpeace. Dankzij hen openen de journaals vanavond met EBS en staan wij morgen op de voorpagina. Aldus geschiedde.

7.8

Mr. President (I)

Dit is een sprookje in twee bedrijven. Het eerste bedrijf: de EBS van 2010.

Wederom was mijn BOSMIP-netwerk van nut bij het binnenhalen van een grote naam. Via mijn vrienden bij de Turkse werkgevers kon ik de komst van de president van Turkije, Abdullah Gül, voor elkaar krijgen. Een heus staatshoofd en zeker niet van het minste land. Dat waren bonuspunten. Directe aanleiding was het kwaad weglopen van premier Erdogan tijdens een debat met de Israëlische premier Peres in Davos. Dat konden wij beter, zo had ik bedacht. De Turken, ongeliefd kandidaat-lid van de EU, konden sowieso wel een Europees charmeoffensief gebruiken. Ik bood de EBS aan als het ideale platform.

Dat klinkt eenvoudig, maar dat was het bij lange na niet. Ik heb nog nooit zo’n circus meegemaakt. Qua veiligheid en protocol schat ik dat Turkije het derde of vierde land ter wereld is, na de VS, Israël en misschien Rusland. Zo ben ik wekenlang beziggeweest met de vraag of Gül en Barroso elkaar op de EBS een hand zouden geven, en zo ja waar en hoe laat. De Turkse delegatie bestond uit ruim veertig man. We hadden snipers op het dak, vluchtroutes, staatsveiligheid, een apart geïnstalleerd toilet en veel, heel veel andere details. En dat voor een speech van vijftien minuten. Dat is niet helemaal waar; ik vergeet de handdruk, het CNN-interview en het galadiner waar de president eregast was. Enkel over het bezoek van president Gül kan ik al een boek schrijven. Er schieten zoveel dingen door mijn hoofd als ik eraan terugdenk. Hallucinant, zoals de Vlamingen zeggen. Drie ‘hoogtepunten’ springen er uit. Of beter gezegd, drie nachtmerries.

Ons draaiboek bepaalde dat alle andere hoge gasten, zoals commissievoorzitter Barroso en de Tsjechische vicepremier, naar de grote zaal zouden gaan om hun plaats op het podium alvast in te nemen en dat de Turkse president zou binnenkomen als iedereen zat, om vervolgens zelf op de eerste rij te gaan zitten. Dat was een uitdaging. Het Turkse team wilde een kwartier voor aanvang van de plenaire sessie de zaal nog een extra poetsbeurt laten geven. Alle bezoekers moesten dan de zaal uit zodat de schoonmaakploeg haar werk kon doen.

Ik stond met de grote heren in de speakers room te wachten op het teken dat iedereen weer zat, zodat we konden gaan lopen. Iedereen behalve Gül uiteraard. De afstand was zo’n 150 meter met op de route cameraploegen, journalisten en iedereen die een vraag wilde stellen. Of roepen. Barroso had haast en vroeg mij twee keer of we konden gaan. Ik blafte voor de zoveelste keer in mijn microfoontje: ‘Pierre, is de zaal eindelijk gereed?’

‘Clear!’ werd er geroepen. Eindelijk, we konden ons naar het auditorium gaan bewegen. In een stoet van vips, omringd door bodyguards en flitslichten, stuwde ik de top van Europa vooruit. Wij zouden langs de zijkant direct het podium bereiken om geen tijd te verliezen. Toen we bij de zaal arriveerden kreeg ik een spontane hartverzakking. Er stonden meer dan duizend gasten buiten de ruimte te wachten. Niemand zat op zijn stoel! Hoe kon dit in hemelsnaam gebeuren? Woedend eiste ik uitleg via de walkietalkie. Dit betekende namelijk dat de vips door de mensenmassa moesten, wat erg onveilig was en bovendien tot vertraging en irritatie zou leiden. De zaal was nog maar pas schoon, riep Pierre, mijn collega. Ik was veel te vroeg gaan lopen, voegde hij er boos aan toe. ‘Maar je zei clear,’ riposteerde ik over mijn toeren. ‘Nee!’ zei hij, ‘je moet beter luisteren, ik zei clean.’

Het idee was dat president Gül zou komen aanlopen als iedereen zat. Zodra hij er bijna was zou ik een seintje krijgen zodat ik hem kon aankondigen. Dat deed ik met kroonprins Filip ook wel eens en dat ging altijd goed. De intonatie van mijn annonce bepaalde of het publiek opstond en applaudisseerde of niet. Het duurde iets langer door het ‘clean’-misverstand, maar eindelijk keerde de rust terug in de nokvolle zaal. Sprekers op het podium, wachtend. Twaalfhonderd man, loerend. En ik zwetend achter het spreekgestoelte met walkietalkie, microfoon en gsm. Ik leek ET wel. Maar niemand hoorde wat er in mijn oortje werd gezegd.

Ik verwelkomde het voorzitterschap, de voorzitter van de Europese Commissie en die van Businesseurope. Ik heette de deelnemers welkom en veel meer tekst had ik niet. Het zou mooi zijn als Gül nu binnenkwam, dat zou een gênant dood moment voorkomen. Nog niks, verdorie. Ik draaide aan de volumeknop van mijn oortje. Dit was niet het moment voor lege batterijen of voor het drukken op verkeerde knopjes. Ik begon nog harder te transpireren. Afgeleid praatte ik verder. Over huishoudelijke zaken en zo. Waar bleven die Turken nou?

‘We are entering the room,’ klonk het. Eindelijk! Per ongeluk riep ik ‘gotcha’. Niet in mijn oortje, maar vol in de microfoon. De zaal keek verbaasd. Bliksemsnel praatte ik er overheen: ‘Ladies and gentlemen, it is our great honor to welcome to the EBS, His Excellency, the President of the Republic of Turkey, Abdullah Gül!’ Mijn intonatie was blijkbaar niet geweldig door de zichtbare stress. De mensen gaven Gül weliswaar een groot applaus, maar iedereen bleef zitten.

Dat was een verbeterpuntje. ’s Avonds had ik nog een kans. Dan was de president immers het hoofdgerecht bij het diner waarvoor 800 gasten waren genood. Ook niet simpel, maar alles begon te draaien. Het kon ook eigenlijk alleen maar beter gaan. Zelfs de handdruk tussen Barroso en Gül verliep vlekkeloos. Drie maanden gestress in drie seconden gepiept. Ik begon er echt lol in te krijgen. Maar de dag was nog lang niet voorbij.

7.9

Mr. President (II)

Dit is nog altijd het eerste bedrijf. De Turkse president bevond zich in een privézaaltje in het gebouw tegenover de main hall. Daar was het rustiger en beter te beveiligen. De president werd geïnterviewd door mijn goede vriend en CNN-anchor man John Defterios. In de eetzaal werd alles klaargemaakt voor het grootse galadiner. We zouden om acht uur beginnen, maar dat mocht een beetje uitlopen. De gasten druppelden binnen en zochten hun tafel op. So far so good.

Ik stond bij de entree met de Tsjechische vicepremier en de VBO-voorzitter. We zouden de Turkse president opwachten en gezamenlijk naar de dinerzaal lopen. Daar was het chaos. Niemand kon zijn tafel vinden. Achthonderd mensen zochten vertwijfeld naar hun naamkaartje. Voor het diner was ik niet verantwoordelijk. Behalve voor de tafelschikking aan de eretafels, waar het Turkse protocol trouwens op het laatste moment alle bordjes verwisseld bleek te hebben.

De Turkse president zou pas oversteken als iedereen zat. Het was maar tien meter, maar het leek de Bosporus wel. De Tsjechische vicepremier keek op zijn horloge. Het was twintig over. De helft van de gasten zocht nog naar zijn plek. Ik maande Pierre tot spoed. De Tsjech wilde vertrekken. Mijn voorzitter werd ongedurig. Het Turkse hoofd protocol belde. ‘Sneller,’ riep hij, ‘anders komt Gül niet.’ Ik vroeg hem om overleg. ‘Ik ga straks de president aankondigen,’ zei ik. ‘Iedereen zal opstaan en Gül verwelkomen. Ik weet nu hoe dat moet.’ Hij keek mij aan en zei ‘OK, maar wie loopt er dan straks met hem de eetzaal in?’ ‘Pierre,’ fluisterde ik bijna vragend. ‘Nee!’ schreeuwde de Turk opgewonden, ‘de president wil jou, alleen met jou loopt hij naar binnen.’ Blozend riep ik Pierre, tijd voor spoedoverleg.

De vicepremier was vastberaden, hij ging weg. Ik sprak de man, op dat moment de baas van de Europese Raad, streng toe. ‘U blijft hier,’ zei ik, ‘en u gaat mee eten.’ En tegen mijn voorzitter: ‘Nog drie minuten en dan komt Gül, trust me.’ Pierre kwam aanhijgen. Ik ordonneerde hem om Gül aan te kondigen en gaf hem met pijn in het hart mijn tekst. ‘Denk aan je intonatie,’ voegde ik toe, ‘hoe dramatischer hoe beter! Trouwens, over drie minuten gaan we los, zorg dat je klaar bent in de eetzaal.’ Onder druk kan ik behoorlijk dominant zijn. Niemand liep bij mij de tent uit.

Ik belde naar de overkant. ‘Het is tijd,’ zei ik, ‘de president moet gaan lopen.’ ‘Zit iedereen dan?’ snauwde de Turk. ‘Ik herhaal, de president steekt nu over anders eten we shoarma zonder hem.’ Het werkte. De colonne kwam in beweging. Ik gaf Gül een hand, hij lachte breeduit en ik was in control. Ik wenkte de vicepremier en de voorzitter en riep: ‘This way, mister president!’ Iedereen zat, de zaal was feeëriek verlicht en bomvol. Gül en ik sprintten richting eretafel, middenin de ballroom.

Toen gebeurde het. Pierre kuchte en zong toen bijna in de microfoon. ‘Laaaadies aaaand Geentlemeeen...’ Dat van die intonatie had hij erg serieus genomen. Maar het werkte, iedereen stond op en klapte luid, alsof het een popconcert van Tarkan betrof. President Gül straalde en zwaaide, ik was dolgelukkig.

We namen afscheid bij de uitgang. Er was een cadeau. ‘Uw aanwezigheid hier was belangrijker dan vijf jaar onderhandelen.’ Het floepte eruit. De president van 70 miljoen onderdanen pakte mijn beide armen vast. ‘Thank you, thank you for everything!’ Wat een warme, menselijke man. Net geen kus. Zijn team knipoogde naar mij. Ankara was calling, zes maanden voorbereiding waren achter de rug.

Het stond op de dressoirkast bij mij thuis. Een bord in een kitscherig kistje. Met zijn kaartje erbij. Die heb ik later nog gebruikt tijdens een oudejaarsnacht in Istanbul. Ik was er met drie mooie meiden. We liepen na een feest terug naar het Taksimplein. Honderdduizenden opgewonden, uitgelaten Turken. Allemaal mannen. En ik met drie meisjes in korte rokjes. Toen de politieman ons geen escorte wilde bieden ondanks diverse handtastelijkheden, liet ik hem het kaartje van zijn president zien. Een taxi werd direct aangehouden. Toeristen eruit gesleurd. ‘Rijden,’ riep de agent tegen de chauffeur, ‘breng hen veilig naar hun hotel, het is van staatsbelang!’

In 2011 werd er bij mij ingebroken. Het bord van Gül was weg, met zijn kaartje. Het kostte misschien 20 euro, maar de emotionele waarde was groot. De stereo of een horloge, daar kon ik mee leven. Verzekerd. Dit was onvervangbaar. Dacht ik.

Bedrijf twee: voorjaar 2013. Ik had een lunch waar een bevriende Turk bij was. En passant vertelde ik over het bord van Gül en de inbraak. Hij zag dat het mij nog steeds speet. ‘Onze president is actief op Twitter,’ zei hij. ‘Je kunt hem gewoon tweeten en een nieuw bord vragen.’ Dat was niks voor mij. Met een president twitter je niet en om een cadeau vraag je niet. Toch zette het me aan het denken en handelde ik razendsnel. Ik had nog steeds het gsm-nummer van de Turkse ambassadeur bij de EU. Ik stuurde hem een sms; binnen drie minuten kwam er een antwoord. Er was een nieuwe ambassadeur, die mij niet kende: ‘Call me please to explain...’

Ik liep het restaurant uit en belde hem op. Hij begreep het vrijwel direct. ‘President Gül is een eenvoudige man,’ zei de ambassadeur. ‘Hij komt uit een bescheiden familie en hecht veel waarde aan contacten met gewone burgers. Zelf ben ik geraakt door uw verhaal. Ik denk onze president ook. Daarom ga ik het hem persoonlijk vragen. Als ik nieuws heb, bel ik u op.’ Dat was in februari 2013.

Het was een tijd lang stil. Twee maanden later stuurde ik nog maar eens een sms. Ik kon me niet inhouden. De volgende ochtend belde zijn secretaresse. Of ik op de ambassade kon komen, er was een bericht van de president. Een momento, zo had de ambassadeur het betiteld. Men stelde 30 april voor, de dag dat Nederland van staatshoofd wisselde. Ik vond dat wel toepasselijk. Op de dag dat koning Willem-Alexander aantrad in het vaderland werd ik indirect ontboden door de president van de Turkse republiek. Ik was er dagenlang best zenuwachtig van.

De ambassadeur had een oranje das om. Een vriendelijke en innemende man. Ik kreeg Turkse koffie. Die dag was het dubbel feest, zo voelde het. Hij gaf me de doos, prachtig verpakt. Een grote strik; ik maakte het voorzichtig open. In een fluweel met zilveren kistje lag een prachtig nieuw bord. Een driemaster met het presidentiële wapen erop. ‘Dat is het bewijs dat president Gül het zelf heeft gevalideerd,’ zei de ambassadeur. Zijn kaartje zat er ook weer bij. Ik huilde bijna van geluk.

In diezelfde periode was premier Erdogan in Nederland. Geert Wilders ging flink tekeer tegen die antisemitische Turken. Ik belde de correspondente van Elsevier, mijn goede vriendin Carla Joosten. ‘Wil je eens iets positiefs publiceren over Turkije?’ vroeg ik haar. En ik vertelde mijn verhaal. De week erop stond het in het weekblad. Thank you, Mr. President!

7.10

After Party

Aan alles komt een eind. Na zeven verslavende en slopende jaren stopte ik met de EBS. Dit was een moeilijk besluit. Afkicken van een verslaving is een zware opgave. In dit geval nam ik ook nog eens afscheid van mijn grootste klant. Een klant die aan de wieg stond van de ontwikkeling van mijn bedrijf en die mij nog steeds, zij het indirect, veel oplevert.

Toch moest ik het doen. Het was niet langer ‘mijn’ EBS. Dat knaagde. Als een spagaat te lang duurt, scheur je uiteindelijk uit je broek, zelfs als die goed betaald is. Ik doe iets goed, zoveel mogelijk op mijn manier, of ik doe het niet. Dit is weer die vermoeiende Friese rechtlijnigheid; dat zit mij als mens vaak in de weg, in mijn werk komt het echter goed van pas.

Daar komt bij dat mijn gezondheid niet nog een EBS had kunnen verdragen. En mijn gezondheid gaat inmiddels voor, ik heb weinig keus. Nog een jaar zou killing geweest zijn. Het was dus een goed besluit.

Van werk en geld afkicken lukt wel. Van mensen afkicken is lastiger. Ik hecht mij erg snel aan mensen; EBS is team- en topsport, zeven op een rij is duursport. Dat mis ik het meest, met een groep mensen een jaar lang aan een superproject werken. Met een lach en een traan, met respect voor elkaar. Want de EBS–organisatie is een ketting met veel kralen.

Na afloop van een EBS is er het zwarte gat. Ondanks dat je gesloopt bent kun je de eerste (vrije) dagen nauwelijks slapen omdat je vol adrenaline zit. Dan volgt de depressie – de overgang van alles naar niets. Het is me tweemaal gebeurd dat ik direct na mijn slotwoord begon te huilen. Ten overstaan van mijn bazen, zo heftig kan het zijn.

Maar bovenal is er de roes. De roes van we did it!: feesten met het team, de ontlading, genieten van succes en felicitaties. De afterparty was legendarisch. Ik denk aan de magnumflessen champagne van Jean-Patrick. De gekke foto’s met springende collega’s. In 2011 verplaatste het feest zich naar mijn stamkroeg Dépôt, waar naast teamleden ook vrienden van de Turkse en Tsjechische ambassade kwamen meevieren. Als formaliteit had ik ook de grote bazen een sms gestuurd. Die wensten mij proficiat maar dienden zich helaas te excuseren. We dronken er geen borrel minder om. Integendeel...

Totdat een zwarte BMW kwam voorrijden. De chauffeur opende het portier, pal voor de kroeg. De voorzitter van het VBO stapte uit, Thomas Leysen. Een hele grote mijnheer in België. Hij kwam een pintje meedrinken om ons persoonlijk te bedanken, voordat hij naar de Delhaize ging om boodschappen te doen voor zijn vrouw. Inderdaad een grote mijnheer, dat bedoel ik met houden van mensen. Daar wil ik nooit van afkicken.

Mijn laatste EBS ging mede over de Arabische lente. Ik sloot die editie in het Arabisch af met een hoopvol toekomstbeeld, voor dat deel van de wereld, voor Europa en voor de EBS. De EBS bestaat nog steeds. Het nieuwe management heeft het topevenement gelukkig met succes op de rails gekregen en vraagt mij nog wel eens om advies. Ik wens ‘onze’ EBS een voorspoedige en langdurige toekomst toe. Insjallah.

8

Mr. Holland: De Net-werker

Het begon uit bittere noodzaak en het groeide uit tot een quasi-bedrijfstak. Toen ik fris en Fries in Brussel arriveerde was de Unheimlichkeit groot. Het Nederlandse netwerk was de ideale oplossing om mij thuis te doen voelen in den vreemde en om daar een nieuwe vriendenkring op te bouwen. De overgang van Noord naar Zuid was groot. In die begintijd was het sociale aspect overheersend. Niet dat ik in Nederland geen feestjes organiseerde en netwerkte – het zat er al vroeg in – maar in Brussel was het onderdeel van mijn startersoverlevingspakket. Dat was slechts het begin.

Al snel vond ik mijn draai en werd ik alsmaar actiever binnen de Nederbelgische gemeenschap. Ik sloot mij aan bij bestaande clubs en verzamelde bestuursfuncties. Later mocht ik aan de wieg staan van diverse nieuwe netwerken en verenigingen, wat nog veel leuker is. Pionieren, creëren en organiseren. Bruggen slaan en mensen bij elkaar brengen. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan, dat doe ik al mijn leven lang.

In mijn werk als lobbyist in loondienst en later als ondernemer werd netwerken een professionele must. Ik groeide uit tot de Brusselse Mr. Holland. Als de lokale radio of tv in Brussel verlegen zaten om een quote, belde men mij. Toen Willem-Alexander koning werd en dat gevierd moest worden, kwam de ambassade bij mij aankloppen.

Zo werd ik eerst actief bij de club voor jonge Nederlanders in Brussel, waar ik de bitterbal introduceerde. Later zette ik de Brusselse variant van het ‘politiek café’ op, dat vele bekende politici mocht verwelkomen, onder andere leading ladies als Neelie Kroes en Rita Verdonk. De dood van André Hazes werd het begin van Crazy Orange, wilde feesten voor landgenoten op oranje hoogtijdagen als voetbalwedstrijden en Koninginnedagen. Nog weer wat later mocht ik meewerken aan wat meer zakelijk getinte netwerkorganisaties als Dutch Network Brussels. Je kunt immers niet je hele leven nachtburgemeester blijven.

Natuurlijk is netwerken net werken, maar werk dat zo bij je past voelt niet als werk. Vandaar: lobby is mijn hobby. Ik heb het altijd graag gedaan en vind het nog steeds heerlijk om te doen.

8.1

Royal Bumper

In het eerste hoofdstuk beschreef ik de eenzaamheid in het begin van mijn Brusselse leventje. De Franse taal, het kleine zolderkamertje en het gemis van vrienden en familie voedden de heimwee. Toch wilde ik coûte que coûte in Brussel blijven. Opgeven was geen optie, vooral nu ik zo dichtbij mijn droom was. Ik moest door de zure appel heenbijten.

Het roze uitgaanswereldje (zie 2.1) was een manier om de eenzaamheid te lijf te gaan, vaak letterlijk. Gelukkig ontdekte ik ook een andere, minder profane wereld om nieuwe vrienden te leren kennen: het Nederlandse netwerk. Hier kon ik het nuttige – netwerken – met het aangename combineren. Al moest ik daar wel zelf mijn drankjes betalen.

In de twee decennia dat ik in Brussel woon en werk, heeft zich een opmerkelijke verhuizing voorgedaan. Toen ik pas aankwam lag het epicentrum van het expatwereldje rond het Schumanplein, aan de voet van de Europese Commissie. Tegenwoordig gebeurt ‘het’ op het Luxemburgplein, waar het Europees Parlement zetelt. Het borreluur – wat doorgaans geen uur maar een hele avond duurt – heeft de macht gevolgd. Hoe meer invloed een instelling, hoe meer de EU ‘bubble’ zich in je achtertuin klemzuipt, uhm, ‘netwerkt’.

Die hoge alcoholconsumptie bij expats is van alle tijden. Blijkbaar snuift men ook aardig wat naar binnen. Steekproeven in de toiletten van het Europees Parlement lieten ooit zien dat 70% van wie daar werkt cocaïne gebruikt – zo hoog was de concentratie van het witte poeder op de parlementaire wastafels. Drinken, snuiven en wippen; het expatwereldje staat er bol van. Mensen die hun gezin thuis achterlaten of jong en vrijgezel zijn, te veel tijd en te veel salaris hebben, het zijn de ideale ingrediënten voor ongebreideld hedonisme.

Vooral de Ierse pubs rond het Schumanplein deden gouden zaken in mijn begintijd. Het avondleven van menig uitwijkeling beperkte zich tot twee ‘huiskamers’: de Kitty O’Shea’s en The Wild Geese. Overdag je roes uitslapen op kantoor bij de commissie, je ’s avonds voltanken in de pub en daarna weer slapen, maar nu in een bed (niet per se het jouwe). De enige afwisseling was een dagelijkse keuze: wordt het vanavond de Kitty’s of the Geese?

Nederland was in beide pubs goed vertegenwoordigd. Toen ik er voor het eerst kwam, vond de maandelijkse borrel van Nedcafé, de gezelligheidsvereniging voor jonge Nederlanders in Brussel, plaats in The Wild Geese. Binnen of, bij mooi weer, buiten op het terras. De borrels vonden iedere vierde donderdag van de maand plaats.

Twee keer eerder was ik er geweest, maar toen in de slipstream van mijn baas. Het was tijd om op eigen benen te staan. Ik ging dus voor het eerst alleen, in mijn blauwe Alfa. Best spannend, al ben ik van nature niet verlegen. Het was prachtig weer en het terras stond bomvol.

Vanuit de auto herkende ik twee Hollandse gezichten van de vorige keer, verder kende ik niemand, dacht ik. Mijn nervositeit werd vergroot doordat ik nergens in de buurt een parkeerplaats vond. Ik reed tientallen rondjes, terwijl mijn landgenoten zichtbaar van een koud biertje genoten. Ik ben een keer van Amsterdam teruggereden naar Brussel omdat ik niet binnen twintig minuten een plek vond. Twee uur heen, twee uur terug, voor niks. Zo ben ik, ik heb daar geen geduld voor. Totdat je eindelijk geluk hebt. Nou ja, geluk.

Het was mijn twaalfde rondje en dan spreek ik niet over bier. Ik stond op het punt om terug naar huis te scheuren en uit pure frustratie mijn koelkast leeg te drinken. Toen geschiedde het wonder. Pal voor de Geese kwam een plaatsje vrij. Een blonde dame reed stuntelend haar Renault weg. Mijn gebeden werden verhoord, en pal voor de deur nog wel! Dat had ook nadelen, want een vol terras kon mij zien inparkeren. Dat is net als met plassen, als iemand anders meekijkt wil het niet meer; dan blokkeer ik. Maar na twaalf rondjes dorstig zoeken was de keus snel gemaakt. Het werd de dood of de gladiolen.

De stress was om te snijden. Het lukte niet. Voor mijn gevoel keken ruim honderd mensen naar mijn geklungel. Ik gaf te veel gas en moest wel drie of vier keer indraaien. Een van de dronkelappen herkende mij en riep luid: ‘Gaat lekker, oud wijf!’ Na acht bier ligt de humor op straat. Ik hoorde gelach alom. Eindelijk, hevig transpirerend, kreeg ik mijn Alfa tussen de twee andere wagens ingewurmd. Een paar kaaskoppen begon luid te applaudisseren. Ik was vuurrood. Je kunt nog best een stukje naar voren, riep iemand. Ik sloeg op tilt.

Ik verloor de controle over mijn rechtervoet, gaf weer te veel gas en knalde op de Ford Scorpio voor mij. Iedereen hoorde en masse de bumpers elkaar kussen. Uiteraard joelde het terras nu collectief mee. Leuke afleiding, dit theater. Ik liep naar de ingang van de Geese, roder dan een kreeft, en kreeg van vier kanten bier aangeboden. Natuurlijk was ik van plan om dit met de eigenaar van de Ford op te lossen, zonder al te veel poeha hopelijk.

De Nederlander die mij eerder had aangemoedigd bij het inparkeren kwam naar mij toe, flink aangeschoten. ‘Jij hebt ’m flink geraakt’, zei de jongen, met dubbele tong. Jij ook, wilde ik antwoorden, maar het leek mij geen moment voor spitsvondigheden. ‘Weet je wel van wie die Scorpio is,’ ging hij opgewonden door. ‘Dat is de auto van prins Constantijn!’ Hij keek er verrekte triomfantelijk bij. ‘Je bent tegen de prins opgeknald!’ In een hoekje van het terras zag ik de prins staan, die druk in gesprek was met twee landgenoten. Ik was aan iets sterkers toe dan een Guinness, dit was duidelijk mijn dag niet.

Uiteindelijk viel de schade mee en werd de kwestie met excuses en een biertje op mijn rekening afgehandeld. De prins is inmiddels kabinetschef van eurocommissaris Neelie Kroes. We hebben regelmatig contact en ik mag nu Constantijn zeggen. Of hij zich dat bumperincident nog herinnert weet ik niet. Ik wel. Elke keer dat ik hem tegenkom flitst het toch even door mijn hoofd. Af en toe ga ik nog wel eens naar een kroeg. Maar als ik een parkeerplaats voor de deur zie rij ik een royaal blokje om. Je weet maar nooit wie er voor je staat.

8.2

Ballen van Kitty

Het uitgaansleven voor Nederlandse expats speelde zich in de tweede helft van de jaren negentig dus voornamelijk af in twee Ierse pubs. De afstand tussen de Wild Geese en de Kitty O’ Shea’s was nog geen driehonderd meter. Ik werd een regelmatige bezoeker van de maandelijkse Nedcafé borrels in de Wild Geese. Dat begon de organisatoren op te vallen. Al vrij snel werd ik gevraagd om toe te treden tot het bestuur. Ik greep deze kans met beide handen aan. Het gaf me namelijk de mogelijkheid om mijn vriendenkring en mijn netwerk uit te bouwen, en bovendien houd ik van besturen en organiseren. In no time werd ik voorzitter.

Dat zit in mijn bloed, voorzittertje spelen. Als ik ergens lid van word wil ik mij ermee bemoeien. Ook als ik niet-lid ben trouwens. Bij dat karaktertrekje hoort het nemen van verantwoordelijkheid. Toen ik op mijn zestiende niet meer naar de kerk wilde kreeg ik ruzie met mijn vader. Pas als er een interuptiemicrofoon komt achterin de kerk, zei ik tegen pa, ga ik terug. Tweeëntwintig jaar later werd ik aan mijn hart geopereerd. Ik moest bij bewustzijn blijven om op commando’s van de cardioloog te reageren. Naar zijn smaak bemoeide ik me te veel met zijn werk, wat hem tijdens de chirurgische daad deed verzuchten: ‘U bent waarschijnlijk een goede lobbyist, ik ben een hele goede cardioloog; laat iedereen doen waar hij goed in is.’ Tsja, controlfreak, de aard van het beestje.

Dit vertaalde zich mede in een reeks van nevenfuncties. Dat was tijdrovend, maar heeft ook veel opgeleverd. Al was het mij daar nooit in eerste instantie om te doen. Ten eerste leidde het tot vriendschappen. Vooral in die eerste Nedcaféperiode heb ik veel mensen leren kennen die ik tot op de dag van vandaag tot mijn vrienden mag rekenen. Vrienden voor het leven die vaak zelf ook lobbyist zijn, zoals Christiaan Smits, Anja Strootker en Mireille van der Meij. Ten tweede gaf het mij bekendheid binnen de Nederlandse gemeenschap, hetgeen later flink wat business opleverde. Ik deed het graag en het was achteraf nog nuttig ook.

Een van mijn eerste beleidsdaden als Nedcafévoorzitter was het verhuizen van de borrels naar die andere pub, de Kitty’s. Qua afstand misschien een verwaarloosbare stap, maar ik wilde graag mijn stempel drukken. Ik had een goede band met Philip, de kroegbaas, die daarom zelden iets rekende voor mijn pints en ciders. Ook dat is lobbyen. De tweede kleine revolutie die ik teweegbracht was het serveren van oerhollandse bitterballen. Dat was nog niet zo eenvoudig, want in België vind je de bitterballen van Mora niet overal in het vriesvak van de supermarkt. Zeg maar nergens. Ik nam dus zelf een lading dozen mee van Albert Heijn in Breda als ik weer eens een weekendje in Nederland was geweest.

Die gaf ik aan Philip en legde hem uit dat hij de ballen op grote schalen moest presenteren met mosterd en prikkertjes. Die had ik gemakshalve ook maar ingeslagen.

Soms herinneren vrienden mij nog wel eens aan die tijd. Nedcafé in Kitty’s, dat waren gouden jaren. Ze weten nog dat ik zelf bij de deur stond om iedereen welkom te heten. Ik vond dat dit bij mijn gastheerschap hoorde en blijkbaar werd deze persoonlijke touch gewaardeerd. Op het hoogtepunt van mijn Nedcafétijd hadden we wel tweehonderd landgenoten binnen. Dan kon er geen Ier of Brit meer in. Wel eruit maar dat vonden we niet zo erg. Het aantal van tweehonderd werd zelfs overschreden als het Nederlands elftal voetbalde. Dan had ik grote schermen laten ophangen en kleurde Kitty’s tot over de trottoirs en in de Stevinstraat oranje. Dat was mijn derde beleidsdaad, extra avonden bij voetbal en andere feestdagen. Philip vond het prachtig; zijn kroeg zat bomvol en ik dronk er blij en gratis mijn biertjes.

Uiteraard waren gasten van een andere nationaliteit ook welkom in Kitty’s. Maar tijdens EK- en WK-wedstrijden was er echt geen houden aan als Nederland speelde. Dan domineerde Oranje. Dat was te horen, want zoals bekend kun je overal in het buitenland Nederlanders boven alles uit horen schreeuwen. Ik herinner me een wedstrijd Nederland-Duitsland waar een enkele Duitser, toch het grootste land van Europa, zich in Kitty waagde. Dat was niet van lange duur. Vriend Peter Schonewille, die een tenorstem heeft die tot diep in de Ardennen te horen valt, zette dan liederen in als Oh wat zijn die Duitsers stil of Ich will mein Fahrrad zurück, die vervolgens spontaan door de meer dan tweehonderd andere dronken Hollanders werden overgenomen. Dit zorgde er niet alleen voor dat automobilisten buiten begonnen te claxonneren, maar ook dat de resterende paar Duitse klanten wijselijk de Holla, uhm, Ierse pub verlieten, op weg naar The Wild Geese.

De eerste keer dat Philip en zijn team de Bredase bitterballen begonnen te serveren zag ik net op tijd dat er een klein probleempje was. Hij had de ballen, die hij steevast horse balls noemde, weliswaar keurig op schalen gelegd en daar potjes mosterd en prikkers naastgezet, toch was hij een klein onderdeeltje van het ritueel vergeten. De bitterballen waren namelijk niet gefrituurd. Hij had ze ontdooid en rauw op de borden gelegd. Noem het een miscommunicatie van culturen. Dat komt in de Brusselse microkosmos wel vaker voor. Voor de rest was die tijd letterlijk een groot feest. Kortom, een tijd om van te smullen!

8.3

Hazes Herleeft

Het voorzitterschap van Nedcafé betekende mijn intrede in de georganiseerde Nederlandse gemeenschap in Brussel. Dat was het begin van een lange reeks functies en initiatieven. Zo volgde een bestuursfunctie bij het European Affairs Platform, een club van Nederlandse EU-lobbyisten. Dit waren beide reeds bestaande organisaties. Nog veel spannender was en is het opzetten van iets dat nog niet bestond en dat in een behoefte voorziet. Zo ben ik oprichter en voorzitter van het Dutch Network Brussels, dat in 2011 het levenslicht zag (zie 8.9). Verder richtte ik samen met vriend Pam Evenhuis het ‘politiek café Brussel’ op, in navolging van zijn Haagse Café. Ook dat werd een daverend succes.

Maar het leukste waren de Crazy Orange-parties. Al een decennium lang een feestelijk begrip onder de Nederbelgen. Opmerkelijk als je je bedenkt hoe het ooit begonnen is.

De beste ideeën doemen plots op; de ervaring leert hierbij op je intuïtie te vertrouwen. Het was 2004 en André Hazes ging dood. Dat was op zich niet zo vreemd daar hij bij leven de nodige genotsmiddelen tot zich had genomen. En een grote fan kon je mij niet noemen, hoewel mijn generatie collectief is opgegroeid met Een beetje verliefd, Kleine jongen en De vlieger. Hazes maakte onmiskenbaar onderdeel uit van het nationale cultuurgoed en ik kan niet ontkennen, maar houdt dit stil a.u.b., dat ik zijn liedjes wel eens meezing in de auto. Zijn dood fascineerde mij niettemin, omdat ik op televisie de hysterie zag waarmee Nederland massaal afscheid nam van de Amsterdamse volkszanger. Het was zo massaal, zo on-Nederlands emotioneel en deed sterk aan prinses Diana denken. Als de Engelsen hun uitlaatklep van exhibitionistische rouw mochten hebben, dan wij ook. Of zoiets.

Die beelden in het Ajaxstadion van huilende volwassen mannen brachten mij op het idee. Als men in Nederland zo’n sterke behoefte voelde om Hazes te gedenken, zou dat ongetwijfeld ook gelden voor de Nederlanders in België. Die stonden misschien verder af van de dagelijkse mode in hun vaderland, maar waren evenzeer met Hazes’ muziek verweven. Zijn muziek was secundair, ‘Dré’ stond symbool voor Nederland: een gewone jongen met problemen, die succes heeft en, extreem belangrijk, ‘zichzelf blijft.’ Dat is het hoogst haalbare in ons land, als men van je zegt dat je ‘jezelf bent gebleven.’

Ik vond dat de Nederlanders in Brussel ook de kans moesten krijgen om op gepaste wijze afscheid te nemen van deze icoon, juist omdat het om meer ging dan zijn muziek. We begroeven een stukje van onszelf op de dag dat André ons verliet, sociologisch gesproken. Ik belde de baas van mijn oude stamkroeg Chez Richard; het café werd afgehuurd. De dresscode was snel bedacht: Rachel en André. Ook de muziekkeuze lag voor de hand. Ik sms’te over en weer met de dj van dienst. Nu was het een kwestie van de uitnodiging verspreiden en slimme marketing. Het mocht dan een experiment zijn, op een lege tent zat niemand te wachten, ikzelf nog wel het minst.

In de Chez passen hooguit een man of tachtig, negentig. Dat was exact het aantal gasten dat op dit feestje afkwam. Afgezien van de kwantiteit herinner ik mij vooral de kwaliteit. Het was gebroederlijk, intiem, gezellig; alles was er goed aan. Ik zie nog mijn klassieke VNO-directeur Brussel staan swingen op de vensterbank. Met hoed uiteraard. Het werd laat, iedereen vergat de tijd. Dat zijn de beste feesten. De reacties na afloop waren overdonderend. De boodschap was eensluidend: dat zou je veel vaker moeten doen.

Een tijdje later zat ik met een vriend op een terrasje. Hij was erbij geweest en moedigde mij aan om door te gaan. Koninginnedag, voetbal, la rentrée en oudejaarsavond. Hij wist zelfs een geschikte naam die ik mocht plagiëren. Zo werd Crazy Orange geboren.

De beachparty in Le Dépôt herinner ik me nog levendig. Kroegbaas Kobe had zoveel zand in zijn café gestort dat we weken later nog korrels vonden in alle hoekjes en gaten. Dat was ook de Orangeparty waar twee mooie meiden zich bij de ingang meldden. Mijn medewerker vond hen niet terug op de lijst en vroeg of we een uitzondering mochten maken. ‘Ze zijn zo knap.’ Om binnen te komen deden ze zich voor als mannequins op shooting. In het echt waren het rechtenstudentes uit Utrecht. Ze mochten erin. Tot op heden werken ze allebei als barkeepster in hetzelfde Dépôt. Wel jammer van hun rechtenstudies.

Op een dag ontving ik een geboortekaartje. Ik herinnerde me de namen van de ouders vagelijk. Er zat een briefje bij: ‘Wij hebben elkaar ontmoet op een van jouw feesten. Vorig jaar zijn we getrouwd en nu is Wouter geboren; hij is een Crazy Orange baby, bedankt!’

Het was spijtig dat André Hazes zo jong overleed. Maar hij heeft veel moois nagelaten. Dré klinkt door in zijn liedjes en dus ook in de vele feesten die we naar aanleiding van zijn heengaan mochten meemaken. Crazy en Orange: Hazes herleefde, tot in Brussel toe.

8.4

Queen Nicole

Het eerste feest ter nagedachtenis aan André Hazes smaakte naar meer. Ik denk dat ik in alle jaren daarna misschien wel vijfentwintig of dertig Crazy Orange-feesten heb georganiseerd. Er was een website waarop men zich kon aanmelden en na afloop van een avond stonden de volgende dag de foto’s erop. Entree zeven euro per overschrijving of een tientje aan de deur. Er moest altijd geld bij, al beweerden jaloerse tongen dat ik erop verdiende. Dat is ook een Nederlands trekje, iemand anders het succes niet gunnen.

Toch werd het een succes. In het begin werden nationale hoogtijdagen opgeluisterd met een Crazy Orange-feest. Later volgden ook andere thema’s; ik had weinig excuses nodig om een feestje te organiseren. Het was zalig om te doen. Mijn moeder zegt wel eens dat ik als klein jongetje al bezig was om thuis feestjes en partijtjes te plannen. Ik herinner me nog een paar megafeesten in Friesland toen ik achttien werd. En negentien, en twintig. Het zit blijkbaar in mijn bloed. Ik heb er later mijn werk van gemaakt: mijn bedrijf organiseert inmiddels circa vijfentwintig evenementen per jaar. Maar Crazy Orange was een hobby, een uit de hand gelopen gekke hobby.

Het was net voor Koninginnedag, ik denk in 2004 of 2005. Een uitgelezen ‘nationale’ aanleiding voor een crazy avondje Orange. Plaats des onheils was café Barrio. Barrio is een donkere, ondergrondse feestzaal op de Kapellenmarkt, in het bruisende hart van de Brusselse volksbuurt de Marollen. Er kan makkelijk 400 man naar binnen en de tent is per avond af te huren. De patron is een vriend van mij. We moesten zelf de decoratie verzorgen en blokjes kaas en worst inkopen. Ik had een garderobe met dames en er was een portier. Het idee was leuk, maar hoe krijg je zo’n grote feestschuur vol?

Pr is mijn vak en essentieel voor succesvolle evenementen. Er moet een buzz ontstaan: daar gebeurt iets, dat mag je niet missen. Het the place to be-gevoel creëren. In die tijd werkte ik bij VNO-NCW in Brussel. Tijdens de lunchpauze zaten we te brainstormen over een gadget: iets speciaals dat mensen naar het feest zou moeten lokken. Iets geks dat ik in de uitnodiging kon zetten, een teaser. Ik denk dat Nicole, de office manager, met het idee kwam: een Beatrix lookalike. En dan in de uitnodiging zetten dat de koningin zou komen. Leuk bedacht, maar wie leek op Hare Majesteit en wilde deze taak op zich nemen? We keken allemaal naar Nicole. Ik dacht dat ze het zeker niet zou durven en enkel het idee had willen lanceren. ‘Zou jij...?’ vroeg ik voorzichtig. ‘Ik doe het,’ zei ze.

In de uitnodiging stond het: Hare Majesteit zal de Crazy Orange-Koninginnedagparty openen. Een goede grap natuurlijk, dit had iedereen door. Dat dacht ik tenminste. Toch wekte het de nodige nieuwsgierigheid op. En dat was ook precies de bedoeling. Het lokale televisiestation TV Brussel belde om te vragen of ze opnamem mochten komen maken. Men begon de uitnodiging druk door te sturen. De buzz was begonnen.

Wat ook was begonnen was de nervositeit van Nicole. ‘Ja’ zeggen duurde luttele seconden, de voorbereiding enkele weken. Dat ging met name over welke jurk ze aan moest doen, wat voor hoed er gekocht moest worden en over de kleur van de schoenen. En wat ze moest zeggen natuurlijk. Enzovoort. Er kwam nog heel wat bij kijken, want als ze iets doet wil ze het perfect doen. En perfect werd het, dankzij Queen Nicole.

Om middernacht kondigde ik haar plechtig aan via de microfoon. ‘Dames en heren, wij verwelkomen in Café Barrio Hare Koninklijke Hoogheid, Koningin Beatrix!’ Nicole schreed in haar prachtige outfit de dansvloer op. Het Wilhelmus weerklonk. Onderweg wuifde ze majesteitelijk naar haar onderdanen. Een ongelooflijke choreografie. Als twee druppels water: de kleding, de manier van lopen en het handje. Identiek en volledig onder controle. Trots was ik. Ze kreeg de microfoon. De manier waarop Nicole perfect geaffecteerd ‘landgenoten’ zei, zal ik nooit vergeten. Het was alsof Koningin Beatrix voor je stond!

De lokale televisie maakte sfeerbeelden. Van Nicole, de dansende Hollanders, en de ballonnen. Barrio was tot de nok toe gevuld en kleurde geheel oranje. TV Brussel interviewde ook een paar gasten. Mij werd een paar vragen gesteld en achter de dansvloer werd een vriendin van mij gefilmd. Er waren mensen helemaal uit Nederland gekomen om dit Crazy Orange-spektakel bij te wonen, onder wie een Chinese vriendin die in Rotterdam werkt. Ze had zelfs een chauffeur geregeld en wilde mijn feest niet missen. En de majesteit natuurlijk, ze had mijn uitnodiging speciaal laten vertalen.

De journalist vroeg haar met draaiende camera of ze het een leuk feest vond. De Chinese bevestigde stralend. Ze vertelde dat ze er all the way voor uit Nederland was gereden. Waarom zo’n grote inspanning voor een avondje in Brussel, vroeg de interviewer verbaasd. Zijn er in Rotterdam geen feesten ter gelegenheid van Koninginnedag? Jawel, antwoordde mijn vriendin, overal feest. ‘Maar daar geen koningin zijn. Ik kom om de koningin te zien. Een prachtige vrouw, jullie mevlouw Beatrix!’ Ze lachtte voluit in de camera en was er heilig van overtuigd dat ze zojuist het staatshoofd had ontmoet. Ze was in de wolken, heel Brussel kon meegenieten van haar koninklijke geluk!

8.5

Wie heeft de grootste?

Over koningin Beatrix gesproken, in 2006 kwam Majesteit voor een staatsbezoek naar België. Enkele jaren nadat prins Claus was overleden. Het was ook in dezelfde periode als het WK-voetbal. Nederbelgië verkeerde in lichte opwinding. Overdag was ik genood voor een ontvangst in het Paleis der Schone Kunsten en des avonds speelde Oranje tegen Argentinië. Die dag gebeurde er heel veel tegelijk, die dag was historisch.

In het kader van Crazy Orange organiseerde ik die avond een voetbalfeest in café Dépôt. Om mij te bedanken voor de talrijke cliëntèle die ik wekenlang zijn kroeg deed aandoen, had cafébaas Kobe mij kosteloos een meterslange, roomwitte limousine met chauffeur geoffreerd. Die stond die bewuste dag geheel tot mijn beschikking, inclusief gekoelde champagne naast de zeszits achterbank. Voordat ik naar de bijeenkomst met Majesteit ging, had ik een lunch met Pam Evenhuis en zijn echtgenote in het Hilton hotel. Strak in het pak sommeerde ik de chauffeur richting het hotel, alwaar wij een copieuze maaltijd genoten. De wijn vloeide navenant; zoals gezegd, wij Brusselse Nederlanders verkeerden allen in opperste feeststemming.

Mijn vrienden vergezelden mij vervolgens achterin de extra large Cadillac richting het Paleis der Schone Kunsten, alwaar wij ons enigszins aangeschoten en uitgelaten met invitatiekaart ter hand meldden bij de welkomstbalie. Toen kwam een en ander in een stroomversnelling, wat volgde mag gerust een ontnuchterende ervaring genoemd worden.

Het was me niet opgevallen, maar mijn uitnodiging verschilde van die van mijn vrienden. Ik had namelijk een rond blauw stickertje op mijn kaart. Bij overhandiging aan een ontvangstdame werd de machinerie geactiveerd. ‘U heeft een blauwe sticker, dat is heel bijzonder! Dat betekent dat u een speciale rol heeft vanmiddag, loopt u snel even mee naar achteren?’ Ik werd gescheiden van mijn vrienden en was direct weer nuchter.

Had de ambassade dat niet even eerder kunnen melden? Dan had ik water gedronken. De dame van het protocol legde uit dat de zaal was ingedeeld naar staantafel. Iedere tafel had een kleur die correspondeerde met een beroepsgroep. Blauw was de lobbyistentafel en ik was daar voorzitter van. Wie dat had besloten mocht mevrouw niet vertellen. Wel dat ik een belangwekkende taak had. De voorzitter werd geacht de Majesteit op te wachten, haar aan de andere tafelgenoten voor te stellen en tot slot de koningin uitgeleide te doen, op haar weg naar weer een volgende tafel. Ik ging naar de wc en sloeg koud water in mijn gezicht. Ik werd plots nerveus, als dit maar goed ging.

Het probleem was dat ik bijna niemand kende van de blauwe tafel. Ik moest dus acht namen uit mijn hoofd leren en er restte slechts een halfuur. Had ik maar niet zoveel gedronken. Hoe heette die blonde dame alweer en waar werkt ze voor? Het moment suprême was daar. De koningin, vergezeld door haar jongste zoon, arriveerde op locatie. Je voelde de spanning stijgen terwijl ze van tafel tot tafel ging en met de mensen een praatje maakte. Nog twee tafels en dan waren de lobbyisten aan de beurt. Zenuwachtig keek ik naar mijn gekrabbel op een papiertje. Ik trok mijn das recht en nam nog een slok water.

Ik liep een stukje haar kant op en gaf haar een hand. De koningin was allerhartelijkst. De ambassadeur knipoogde naar me terwijl ik Hare Majesteit voorstelde aan de dames en heren rond mijn tafel. Alsof het oude vrienden waren met wie ik op de kleuterschool had gezeten. Na het voorstelrondje kwam ze naast mij staan en zei, terwijl het protocol gebaarde dat de volgende halte wachtte: ‘We hebben het nog niet over uw werk gehad.’ Majesteit was duidelijk voortreffelijk gebriefd. ‘Ach Majesteit,’ zei ik opgelucht, ‘het loopt goed maar nieuwe klanten zijn altijd welkom.’ De koningin lachte en ik liep een paar meter mee om haar over te dragen aan de groene tafel. De ambassadeur gaf mij een klamme hand: ‘Bedankt!’ So far, so good. Ik was weer aan een borrel toe.

Koningin Beatrix bedankte de ruim zeshonderd gasten plenair. Haar speech was emotioneel omdat ze mede verwees naar haar overleden echtgenoot. ‘Dank voor de steun die ik mocht ontvangen tijdens recente moeilijke momenten. Ik wens u alle succes in uw belangrijke werkzaamheden.’ Prins Constantijn stond als een beschermheer naast zijn moeder. Het volkslied werd door iedereen uit volle borst meegezongen.

Natuurlijk verliet de koningin met entourage als eerste het paleis. Wij volgden ons staatshoofd hoofs terwijl zij de trappen afdaalde, op weg naar haar auto. Honderden onderdanen keken vanaf het bordes toe, alsof het een schoolreisje betrof en wij de dochter des vaderlands collectief wilden uitzwaaien. Op dat moment ontstond er enige consternatie in de massa. Voor het gebouw stonden namelijk twee limousines. Een Volvo, weliswaar verlengd, van een metertje of zeven. Politiemotoren ervoor en daarachter een volgwagen met weer twee motormuizen. Echter, pal voor de koninklijke Volvo stond een witte Cadillac te glimmen. Geen escorte, maar toch bijna twee keer zo lang, een metertje of twaalf. Koningin Beatrix stapte kordaat in haar Volvo en zwaaide nog even. De colonne vertrok, op weg naar een klassiek concert in aanwezigheid van koning Albert.

De gasten keken wat onzeker naar elkaar en naar de witte limousine. Als de koningin in de Volvo weg was gereden, van wie was dan die patserige Cadillac? Wie was er zo belangrijk dat hij of zij de majesteit ruimschoots op meters versloeg? Vergat men iemand, die ook een buiging en een nederig uitzwaaien verdiende? Ik haalde diep adem en denderde snel de trappen af. Mijn chauffeur hield het portier rechts achter voor mij open. Hij had zijn pet op. Ik stapte in en hij liep naar voren. Met een knopje deed ik het raampje naar beneden. Honderden vragende hoofden keken mij aan. ‘Tot vanavond in Dépôt,’ riep ik. ‘Wij worden wereldkampioen!’ Terwijl we wegscheurden zwaaide ik naar het volk. Nooit zal ik die verbaasde gezichten vergeten, historisch.

8.6

Kroes in de Kroeg

We hebben het twee keer gedaan, Neelie Kroes en ik. De politieke cafés met Neelie waren co-producties. Ik hou niet van het woord synergie, maar dit waren momenten dat we allebei het beste van onszelf gaven. Die eerste keer, dat was nou echt synergie. Vooraf leek het daar helemaal niet op, integendeel zelfs. Toch werd dat het meest enerverende café dat ik ooit mocht organiseren. Een avond waarop – uiteindelijk – alles goed ging.

Timing is everything. Het momentum was politiek gezien perfect. Kroes was nog Commissaris voor Mededinging en een van de machtigste vrouwen van Europa. Zij deelde miljardenboetes uit en dwong multinationals op de knieën. In de Financial Times zei ze dat ze ‘no pussycat’ was. Dat klopte. Neelie was de Iron Lady van de EU. Zij wilde dolgraag Commissaris blijven en had via de as Barroso-Balkenende bedongen dat ze zou worden herbenoemd. Enkele dagen voor het politiek café was bekend geworden dat zij vicevoorzitter in Barroso II zou worden, belast met de Digitale Agenda. Neelie had dit Rotterdams slim gespeeld. Een prachtig moment dus voor een openhartig gesprek.

Dat leek in eerste instantie te mislukken. Kroes kwam wel, maar was moe en gestresst. Ze had er zichtbaar geen zin in. Druk met vele belangwekkende zaken en dan optreden in een schamele kroeg voor een groepje Nederlanders – ze had wel wat beters te doen. Ik wachtte haar buiten op; door de files was ze aan de late kant. Ze zei amper goedendag en keek op haar horloge: ‘Ik heb een halfuur,’ klonk het afgemeten. Afkeurend keek ze naar mijn donkerbruine stamcafé. ‘Moeten we hier naar binnen?’ We gingen zitten op de barkrukken bij de staantafel die op de verhoging stond. Ze wilde wel een droge witte wijn. Geestelijk was ze alweer op weg naar haar aktentas; welke aap in het kabinet had haar deze zinloze exercitie doen aanvaarden? Ik hoorde het haar denken. Toen gebeurden er een paar dingen die de situatie 180 graden deed kantelen. Timing is alles, geluk ook.

Dépôt zat afgeladen vol met ruim honderdvijftig Nederlanders en veel internationale media. Er kon geen kip meer bij. Ik introduceerde haar en besteedde veel tijd aan de uiting van collectieve trots dat ‘wij’ Neelie hadden en dat ze fantastisch had gelobbyd voor haar herbenoeming. Ik pakte groots uit. Neelie kreeg een applaus dat haar lang niet ten deel was gevallen. Dit was thuis, dit waren fans en vrienden. Ik voelde haar lichtjes ontdooien. Toen vroeg ik of ik Neelie mocht zeggen. Daar kon ze met goed fatsoen geen nee meer op zeggen. Ze is deep down een gewone Rotterdamse meid: niet lullen maar poetsen. In Brussel woont ze in een volksbuurt hartje centrum in plaats van in een residentiële buitenwijk. Ik refereerde hieraan. We gingen tutoyerend verder, de drempel was een stukje verlaagd.

Toch bleef ze nog op haar hoede, zeker met zoveel pers in de zaal. Ik had een lijst vragen voorbereid, over de economie, EU-beleid, de Digitale Agenda, et cetera, heel inhoudelijk allemaal. De eerste vraag op mijn A4’tje ging over mededingingsbeleid. Ik besloot plots iets anders te vragen, het was niet het moment voor dat onderwerp. Ik legde mijn papieren weg en stelde een andere openingsvraag, à l’improviste. ‘Wanneer was jij voor het laatst in een kroeg, Neelie? Heb je daar tijd voor?’ Het huiskamergevoel daalde op iedereen neer. Ze ging overstag. ‘Schenk mij eerst nog maar eens bij,’ zei ze. Ik liet de wijnfles aanrukken. ‘Vrijdag nog, met mijn zoon,’ antwoordde ze. ‘Ik heb er niet vaak tijd voor, maar als Ivo komt, dan gaan we gezellig iets drinken en eten.’ Het was klaar. Hier sprak moeder Neelie. Ze voelde zich op haar gemak. Dit werd een warme avond. Het ijs was gesmolten.

Een vraag van Reuters over Michel Barnier. Kroes vergat dat ze bij een openbare bijeenkomst was. Of niet, dat weet je nooit. Ik versterkte dit gevoel door haar aan te moedigen met: ‘We zijn onder ons, je kunt hier alles zeggen.’ En dat deed ze, thuis aan de eettafel met een glas wijn in de hand. Knapperend haardvuurtje en tante Neelie vertelt. Een halfuur later stond haar tamelijk directe antwoord op alle newswires. Ik zag het toevallig op mijn gsm, een nieuwsbericht op de homepage van Nu.nl. Terwijl we nog bezig waren. Het halfuur duurde uiteindelijk twee en een half uur. Neelie wilde niet meer naar huis, ze was thuis. Het werd gezellig en alles floepte eruit. Heerlijk voor de gespreksleider.

Laatst kwam ik haar tegen, op een zondag in ‘haar’ volksbuurt. Ze was aan het winkelen met een vriendin. Zelf dronk ik koffie bij een vriend die er een winkel uitbaat. Spullen voor in je huis, decoratie en kleding.Tweedehands hebbedingetjes. Neelie zag mij zitten en vroeg een beetje verbaasd of ik dat ernaast deed, op zondagen. Lachend stelde ik haar voor aan mijn vriend, die er overigens bij was geweest tijdens dat eerste politieke café. Ze vond een trolley mooi, handig voor een weekendje weg. ‘We hebben hem ook in het groen,’ zei Marc, de uitbater. ‘Hij wil mij weer hebben,’ fluisterde ze tegen hem. ‘Hij wil een laatste politiek café met mij doen. Ik heb het nog kunnen afhouden,’ voegde ze er stoer aan toe. ‘Als je wilt Neelie,’ zei ik, ‘kan Marc je misschien een prijsje geven. Voor die trolley.’ De vicevoorzitter van de Europese Commissie lachte en keerde zich tot mijn vriend: ‘Maar dat houdt niemand lang vol, nee zeggen tegen hem.’ Europa zal je missen, lieve Neelie.

8.7

Val niet zo flauw

Dit boek gaat over lobbyen, maar heeft geen enkele educatieve pretentie. Toch maak ik een uitzondering. In het geval van KPN, een klant waar ik speciale gevoelens voor koester, heb ik zoveel geleerd, dat ik dit graag wil delen.

De manier waarop ik KPN als klant binnenhaalde is de eerste lobbyles. Dat was vooral te danken aan mijn grote bek (zie 5.6). Authenticiteit draagt bij aan klantenwinning. Maar de beste acquisitie is je werk goed doen, gewoon ‘leveren’. Een ander ‘brutale’ les betreft de traditionele KPN-lunch in het Europees parlement. KPN nodigde ieder jaar alle zesentwintig Nederlandse Europarlementariërs uit voor een werklunch met de CEO. Men was blij met de drie à vier aanwezige parlementsleden en ik mocht bewijzen dat het beter kon. De gouden tip kwam van een bevriend (VVD) politicus die adviseerde om vlak voor de lunch een groepsfoto te laten maken en te vermelden dat deze in het personeelsblad zou worden geplaatst. Oplage vijftigduizend. Dat zetten wij in de uitnodiging. Het gewenste effect werd bereikt: er waren in een klap zeventien politici aanwezig bij de lunch.

De belangrijkste opdracht die ik voor KPN mag doen is het co-organiseren van de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie in Brussel. Die leidde voordien een vrij onopvallend bestaan. Veel valt of staat met een goed gevoel. Public relations moeten zorgen voor een een buzz, van het ‘hier gebeurt iets’-gevoel. We hebben de make-over van de nieuwjaarsborrel op verschillende niveaus aangepakt. In de eerste plaats met een focus op de positionering. We verhuisden de receptie naar de Solvaybibliotheek, aan de voet van het Europees Parlement, met het idee om het daar ieder jaar te doen.

Nieuw maar herkenbaar. De datum moest ook herkenbaar worden. We planden het evenement voortaan op de eerste werkdinsdag van januari. Iedereen was dan terug van reces en had behoefte elkaar gelukkig nieuwjaar te wensen. Bijkomend voordeel was dat alle andere nieuwjaarsrecepties – er zijn er honderden in Brussel – na ons zouden plaatsvinden en dus per definitie een achterstand op KPN hadden. Wij openden het bal.

Er diende ook geïnvesteerd te worden in de aantrekkingskracht on stage. Anders gezegd, de spreker of eregast moest van een dermate hoog niveau zijn dat het leidde tot een verhoogde aanwezigheid en talk of the town-gevoel. Een buzz. Achtereenvolgens mochten we de voorzitter van het Europees parlement, premier Leterme, Europees Commissaris Neelie Kroes, de voorzitter van de raad van de Europese Unie (Van Rompuy) en oud-premier Guy Verhofstadt ontvangen. Dat niveau was extreem hoog en krikte de reputatie van het evenement fors op.

Voor zover dat nog niet tot een volle bak leidde, moest er gezorgd worden voor voldoende mensen off stage. In het begin liet ik de kwaliteit van de deelnemers voor wat het was en richtte mij op de Nederlandse gemeenschap. Gratis drank en hapjes en een optreden van Frizzle Sizzle. Waarom de mensen erop afkwamen deed er eerst niet toe, als het maar vol was. Dat sloeg aan. De receptie steeg tot boven de tweehonderd deelnemers en de bibliotheek puilde uit. Dat droeg flink bij aan het not to miss-gevoel.

We vroegen de nieuwe CEO bij de ingang te gaan staan zodat iedereen hem daadwerkelijk persoonlijk een handje kon geven. Dat verhoogde het I love KPN-gevoel, iedereen was en voelde zich belangrijk. Nog belangrijker was het cadeau, dat iedere deelnemer na afloop mee naar huis kreeg. Psychologisch van grote waarde, want waar kom je letterlijk mee thuis? Perception is everything.

Dat zijn allemaal zaken die je kunt plannen en organiseren. Het klinkt gemakkelijker dan het is, en uiteraard was het steeds weer hard werken geblazen. Sommige dingen kun je evenwel niet voorzien of voorspellen. Die vallen onder de categorie onverwacht of improvisatie. Zelfs daar kun je je voordeel mee doen, een andere les die ik geleerd heb.

Tijdens de eerste receptie waar ik aan mee mocht werken, viel een vriendin van mij flauw. Tijdens de speeches, pal vooraan. Misschien had ze een zware dag achter de rug. Ze ging elegant tegen de grond van de bibliotheek. Het jaar daarop gebeurde identiek hetzelfde. Niet dezelfde vriendin uiteraard, maar een andere. Zij ging harder onderuit en dit keer was vlugzout onvoldoende. Er moest ehbo-assistentie bij. Niks ernstigs gelukkig, maar toch opvallend dat zich precies hetzelde scenario afspeelde. Perceptie is alles, zei ik eerder; dit ongelukje versterkte het gevoel dat het druk was, dat mensen door emoties overmand raakten. Kortom, dat er iets gebeurde dat de moeite van het flauwvallen waard was.

De jaren daaropvolgend maakten we als organiserend comité steevast de grap dat we een flauwvallende dame in het draaiboek moesten opnemen. Genre: om 20.15 uur zijgt mevrouw X neder, de ambulance wordt gebeld, afvoeren dame rond 20.30 uur. Natuurlijk huurden we geen acteurs of ‘flauwvallers’ in. Maar heel even flirtten we toch stiekem met het idee en de gedachte. De KPN-borrel is zo indrukwekkend dat mensen ervan omvallen. Het werd een traditie, een hype. We hebben het niet gedaan en sindsdien is het nooit meer gebeurd, dat flauwvallen.

Een goed gevoel, perceptie: de psychologie prevaleert. Het vertrouwen krijgen om deze veranderingen uit te mogen voeren was en is voor mij wezenlijk. Dat is de ‘interne’ psychologie; van de klant naar mij toe. Ik heb dat nodig om mooie dingen te doen. Dat is misschien wel de belangrijkste les. En het werkte. De KPN-nieuwjaarsreceptie is een vaste waarde in Brussel geworden. Een grote leerervaring. Bedankt voor het vertrouwen dat ik eerst van Afke Schaart en later van Jos Huigen mocht genieten.

8.8

Frites met Rita

Talloze politieke cafés heb ik mogen organiseren. Grote namen kwamen naar Brussel en soms ook mindere goden. Maar het was altijd erg leuk om te doen. Als ik terugdenk aan die avonden, schieten me direct een paar gedenkwaardige cafés te binnen die eruit sprongen. Willy De Clercq, Atzo Nicolaï, Alexander Pechtold, Neelie Kroes, de twee lijsttrekkersdebatten, Camiel Eurlings, het tweegesprek Barry Madlener versus Thijs Berman; en Rita Verdonk. Rita was op dat moment hard op weg om de First Lady van Nederland te worden. Niettemin was ze niet te beroerd om speciaal naar Brussel af te reizen.

Minister Verdonk van Vreemdelingenzaken werd in die tijd zwaar beveiligd. Ze werd namelijk van verschillende kanten bedreigd. Een gepantserde wagen en een 24-uurs KPLD-team in haar kielzog waren het meest zichtbare gevolg. Dit leidde bij de organisatie van de avond, bij mij dus, tot enige extra nervositeit. Het café zou om 19.30 uur beginnen in Café Arthur’s, een knus pijpenlacafé annex tearoom tegenover het Europees Parlement. Echter, de beveiligingsploeg wilde al rond lunchtijd in mijn aanwezigheid een inspectieronde doen op locatie. Waar moest de BMW de minister afzetten, hoe zat het met de nooduitgangen, en nog meer van dergelijke vragen. Ik moest met de heren bodyguards tot in de toiletten gaan, want zij namen hun taak bijzonder serieus. Het zal je maar gebeuren, zo probeerde ik wat luchtigheid in het nerveuze gedoe aan te brengen, dat een van mijn gasten de minister aanvalt en dat tijdens jullie shift. Humor bleek niet het sterkste punt van de werknemers van de staatsveiligheid. De sfeer werd nog slechter; ze wilden nu ook de keuken inspecteren en eisten voor 18.00 uur een volledige gastenlijst. Ik was mijn hele dag kwijt aan het café van die avond. Je moet er wat voor over hebben.

Rond 16.30 uur werd ik gebeld, een Nederlands 06-nummer. Het was de persoonlijk medewerker van de minister. Een functie die in het Haagse jargon pm’er wordt genoemd en vaak een breed scala aan taken behelst. Dat bleek juist, want de pm’er informeerde mij dat men reeds onderweg was naar Brussel. Op de achtergrond hoorde ik de minister druk bellen. Dit ging goed, ze zegde in ieder geval niet af en was nog ruim op tijd ook. ‘De minister heeft een speciaal verzoek,’ zo klonk het. Even dacht ik aan de gastenlijst of aan een extra vluchtroute via de bijkeuken en de dames, maar daar ging het niet over. ‘We gaan tenslotte naar België en we hebben straks wat marge.’ ‘Wat wil Rita?’ vroeg ik nu licht geïrriteerd. ‘Frites,’ zei de pm’er, ‘de minister heeft ontzettend zin in een zak Belgische patat.’ Die had ik niet zien aankomen. Wytze, weet jij waar ze de lekkerste frites van Brussel bakken?

Je kunt veel negatiefs over mij zeggen, dat ik een gebrek aan dossierkennis heb of dat ik slecht luister of te veel over mijzelf praat; maar gaat het over eten en drinken, dan ben je bij mij aan het goede adres. Daar hebben al veel relaties en vrienden van mogen profiteren. ‘Place Jourdan,’ antwoordde ik vlak. Geen spoortje twijfel. De beste frites eet je op het Jourdanplein, aan de andere kant van het Europees Parlement. In het frietkot op het plein. Voordat de jongen ophing hoorde ik nog net hoe hij instructies gaf aan de chauffeur.

Om 18.00 uur was ik ter plaatse. Je weet maar nooit met al die beveiliging, de pers en een minister die al ergens rondzweeft. Mijn telefoon ging, het was een oudmedewerker. ‘Je komt toch wel,’ riep ik paniekerig, want ik kon wel wat hulp gebruiken. Ik werk niet meer voor je. ‘Jaja, waar bel je over?’ Hij woont met twee andere jongens aan het Jourdanplein. ‘Je raadt nooit wie er hier op het plein frites staat te eten,’ zei hij samenzweerderig. ‘Een extra grote portie.’ ‘Rita Verdonk,’ antwoordde ik kortaf. Ik hoorde bijna hoe zijn mond openviel. ‘Hoe weet jij dat?’ ‘Ik heb haar daar naartoe gestuurd.’ ‘Laat me raden,’ voegde ik toe, ‘vier man beveiliging rondom het frietkot?’ Het was goed geraden.

Het werd een weergaloze avond. Rita was helemaal niet bitcherig, integendeel, ik vond het een warme en menselijke vrouw. Ons enige stijdpuntje ging erover dat zij de microfoon wilde vasthouden. ‘Dat doen we hier niet Rita,’ zei ik, maar ze bleef het proberen. ‘Het is hier geen gevangenis,’ zei ik, ‘hier ben ik de baas.’ De bodygards keken me streng aan.

Toen we samen naar de gepantserde wagen liepen, omhelsde ze mij. Ik gaf haar drie zoenen en wenste haar succes in de campagne. Hoewel ik voor Rutte was, was Verdonk die avond zeer in mijn achting gestegen. ‘En ook veel sterkte,’ voegde ik toe, met een blik op de volgwagen. Vier sterke kerels, maar er kon nog steeds geen lachje af. ‘Nog een ding Rita,’ zei ik. ‘Hoe waren de frietjes vanmiddag?’ De minister van Vreemdelingenzaken begon te stralen en gaf mij een vierde pakkerd. ‘Ze waren verrukkelijk,’ zei ze, ‘dankjewel.’ Het portier sloeg dicht. Heel even twijfelde ik om toch op Rita te gaan stemmen.

8.9

Oranje Boven

Eigenlijk ben ik niet zo’n Oranjefanaat. Toch werd ik Mr. Holland in Brussel. Opvallend is het wel. Ik kijk met veel plezier terug op alle Nederbelgische activiteiten, met de Crazy Orange-voetbalavonden in Café Dépôt met stip op één. De Brusselse media belden mij op zo’n Oranjevoetbaldag vaak al om halfacht ’s ochtends op. Wie ik dacht dat ging winnen? Waar en hoe we het die avond gingen beleven? Dat kennen de Belgen niet, die volksgekte, dat chauvinisme. Eigenlijk hou ik helemaal niet van voetbal, maar dit was zoveel meer.

Tijdens de Olympische Spelen slaat Heineken sur place het Holland House op. Dat is internationaal befaamd. Dat is de beschaafde doch leuke Oranjegekte. Mijn ‘winkeltje’ was een soort Brusselse Holland House in het heel klein. Ik had de rol van facilitator. Tijdens zo’n avond zag je mij nooit tussen de mensen hossen, ik stond het liefst in een hoekje achter de bar. Alleen. Gastheer, dat wel, maar geen deelnemer. Echt ontspannen was ik nooit, het bleef toch mijn feestje. Altijd weer dat verrekte verantwoordelijkheidsgevoel.

Het EK en het WK. Nationale hoogmissen. Grote schermen in de kroeg. Haring, een dj, jenever, en bier. Heel veel bier. In het café passen normaliter honderdvijftig man. We hebben avonden gedraaid met het dubbele aantal, terras meegerekend. En een flink stuk van de straat. Het lawaai na een doelpunt zal ik nooit vergeten. Die ontlading, die blijdschap, dat vuistje in de lucht. De ambassadeur met zijn zoon naast de stagiaire en zijn vriendin. Hopend, smekend, juichend. Trots op Nederland, saamhorig in het buitenland. Na de overwinning op Argentinië in 2006 gingen we collectief in polonaise naar de Beurs en terug. De politie kwam de Auguste Ortsstraat afzetten voor het verkeer. Er was geen houden meer aan.

Nog zie ik de beelden op TV Brussel na afloop van Nederland tegen Brazilië. Men schakelde tussen twee locaties in de hoofdstad. Er stond een cameraploeg voor een Braziliaanse sambabar ergens bij de Zuidstraat. Het geel en groen, de swing, de mooie mensen van het idolate voetballand. Verslagen door de leeuwen uit de polder. Ze huilden zoals Latino’s kunnen huilen. Dramatisch en meeslepend. Een opera. De schmink droop met grote tranen over de wangen. Geelgroene mascara in een tropisch regenwoud.

De andere camera stond bij ‘ons’ opgesteld. Hollands druk, de wilde blik van jarenlang calvinistisch minderwaardigheidscomplex voor even losgelaten, schreeuwend om erkenning. Stomdronken claimde ik op tv bij voorbaat de wereldtitel, nooit te beroerd om het cliché dat hoogmoed voor de val komt te bevestigen. Oranje is een harde kleur.

Voor even waanden we ons wereldkampioen, voor even waren we aan de eentonige dijken en het sombere vlakke land ontstegen. Ook wij kunnen carnaval vieren, al lijkt het eerder op een stel zatte nijlpaarden die de lambada imiteren. Het zit niet in onze heupen, we zijn te stram en te strak, met heel diep van binnen het Calimero-gevoel. Daar kunnen geen parafernalia tegenop. Gedoemd om te verliezen in finales. Strafschoppen als symbool voor freudiaanse faalangst van een natie die niet echt van zichzelf houdt. Wij wachten op de straf, op het verlies dat uiteindelijk altijd komt. Stilletjes verlangen we ernaar, slaag en pek. Een vader die zegt dat een dubbeltje nooit een kwartje wordt, een dominee die preekt dat we moeten boeten. Boeten zullen we, van Den Helder tot Staphorst. Het gaat er nooit echt helemaal uit.

Zo voelde het na Nederland – Spanje. De finale van het wereldkampioenschap. Weer mocht het niet zo zijn, driemaal bleek geen scheepsrecht. Ik huilde. Niet eens zozeer vanwege het voetbal maar omdat het erop zat. Het feest kwam met een keiharde klap tot stilstand. Dépôt was nu binnen enkele minuten leeg. Ballonnen kapotgesprongen op de grond, schraal bier, een verlaten en desolate kroeg. De stad maakte zich nu op voor een Spaanse Armada. De Spanjaarden bezetten de Beurs als was het hun Sagrada. De castagnetten, fiësta. Zij wel, het was verdiend maar toch deed het pijn. Daar bleef het niet bij, het werd nog tragischer.

Ik was met een taxi gekomen omdat het regende. Nu had ik oranje verftranen die traag in mijn nationalistische outfit dropen. Er was geen taxi te vinden. Ik moest dus door de Spaanse massa, als enige oranje tussen het roodgele geweld. De outsider, een verrader. Geen stier maar de gewonde torero. Men lachte, beklopte, en wees me met de vinger na. Door de plenzende regen lopend, kruipend naar huis. Een vernederende aftocht, twintig minuten lang. De andere kant van de medaille. Nooit het goud, voor eeuwig de tweede viool.

Desondanks zal het masochisme niet stoppen. Dat past bij de volksaard, joelend naar de slachtbank. Eens moet er gewonnen worden. De Belgen begrijpen dit niet, maar dat is dan ook een wielrenland zonder trots op vlag en vaderland. Juist als je op enige afstand staat is de nationale beleving sterk, net zoals het relativeringsvermogen. Ik mis het niet, Nederland. Het lied van Stef Bos weerklinkt nog vaak in mijn hoofd (zie 2.8). Doch eens in de twee of vier jaar is alles anders. Dan kleurt de hoop oranje, boven en ver beneden de rivieren.

8.10

Lobby is mijn Hobby

Iets nieuws beginnen geeft de meeste bevrediging. Zeker als het iets is waar anderen jarenlang over gepraat hebben. Al sedert ik in Brussel woon wordt er gesproken over een Nederlanse zakenclub en over een Holland House. Uiteindelijk richtten wij met een aantal gelijkgestemden tijdens een gedenkwaardige lunch aan de Tervuerenlaan in anderhalf uur Dutch Network Brussels (DNB) op. Een gevolg van dezelfde ‘golflengten’, doorpakken en creativiteit: mensenwerk. Bij al ‘mijn’ clubs gold steeds: je kunt het niet alleen, je doet het samen.

Het DNB, niet te verwarren met die bank, bestaat nu twee jaar en staat als een House in Holland. Van de eerste businessborrel op de ambassade tot aan het Steigenberger Grandhotel. Met af en toe een bestuursvergadering en eens per jaar een gezellig weekend bij mede-oprichter en vriend Jasper in Barcelona. Met teamplay en fun. Ook hier geldt dat het op mensen is gebouwd en dat het vrienden voor het leven heeft opgeleverd.

Hetzelfde geldt voor de beginperiode bij Nedcafé. Crazy Orange heeft medelanders in den vreemde tot elkaar gebracht, hetgeen zelfs tot huwelijken en kinderen heeft geleid. Het politiek café bestaat nog steeds en stiekem bereid ik me weer voor op de Europese verkiezingen van 2014. Ik kan het niet laten. DNB is de laatste creatie die ongetwijfeld een gouden toekomst tegemoet gaat. Nu al denk ik aan een volgende ‘creatie’.

Natuurlijk hielp dit alles bij mijn lobbywerk. Het was niet slecht voor mijn bekendheid, reputatie en groei van het bedrijf. Toch is dit nooit de drijfveer geweest. Het is puur hobbyisme. Er moest vaak geld bij, geloof me. Maar het past bij me, zoals mijn werk perfect bij mijn karakter past. Lobby is mijn hobby en het voelt niet als werk, al is het dat wel degelijk. Mensen bij elkaar brengen, het is een natuurlijke reflex. Netwerken is niet net werken, netwerken is een vak.

Of ik daar nou nooit flauw van wordt, van ’s avonds vergaderen, recepties aflopen, laat thuis komen en ieder weekend weg. Eigenlijk niet nee. Het geeft energie, meer dan dat het kost. Ook in mijn bedrijf trek ik altijd een uurtje uit voor deze of gene. Dat is bij mijn ombudsmanrol gaan horen. Je moet even langs Wytze. Uiteindelijk draait het wederom om houden van mens en cultuur. Zo word je dus Mr. Holland. Ik zal het missen, nu ik op de valreep mijn bedrijf verkocht heb.

Even langs Wytze, daar doe ik het voor. Toen een krant mij eens belde over een lijstje van de drie machtigste Nederlanders in Brussel – waar mijn naam blijkbaar bij stond – vroeg ik haar wie de andere twee waren. ‘Neelie Kroes en Marietje Schaake,’ zei de journaliste en ze vroeg me om een reactie. ‘Wat staat Neelie hoog,’ antwoordde ik droogjes, nooit verlegen om een stoute quote.

Het is hard werken, maar er moet wel bij gelachen worden. Je moet nooit de fout maken jezelf serieus te nemen. Dat mogen anderen doen. Het lijkt misschien wel zo, maar wie mij goed kent weet dat ik dat nooit gedaan heb. Eigenlijk ben ik een zondagskind.

9

Epiloog

Er waren verscheidene redenen om dit boek te schrijven. In de eerste plaats voor mezelf. Ik zeg wel eens dat ik dubbel geleefd heb: zoveel mocht ik meemaken, met name in de twintig jaren dat ik in Brussel actief ben. Mijn geheugen functioneert nog goed en het opschrijven is een persoonlijk archief, een soort dagboek van en voor mezelf.

Ten tweede doe ik het voor hen die dichtbij mij staan, familie, vrienden, collega’s en anderen die mij goed kennen. Sommigen daarvan komen letterlijk terug in dit boek, anderen zullen zich herkennen in de verhalen. Dat zou je moeten opschrijven, hoor ik vaak. Of, vergeet mijn favoriete anekdote niet. Het is een hommage aan hen, met wie ik samen mocht werken, leven en beleven. Dit boek is ook voor mijn dierbaren bedoeld.

Tot slot denk ik dat een groter publiek plezier kan beleven aan deze verhalen. Het boek geeft inzicht in de binnenkant van de macht en poogt licht te werpen op wat een lobbyist doet en wat er zoal voorvalt - daar is immers veel duisterheid over - en geeft hopelijk een kijkje in de lobbykeuken. Via vermakelijke verhalen; Ik heb mij in ieder geval uitstekend vermaakt. Want jezelf serieus nemen is ongezond. Daarom heeft dit boek niet meer pretenties dan dat: op een onderhoudende manier inzicht bieden in het leven van een lobbyist.

Een epiloog is een kans om ‘boven’ het boek en de belevenissen te staan. Wanneer je eenmaal begint een boek te schrijven, denk je niet direct aan een rode draad. De Fransen noemen dit een fil rouge. Terugblikkend op de vele hoofdstukken, blijken er meer fils rouges te zijn dan ik dacht. De belangrijkste bouwstenen zijn wat mij betreft: authenticiteit, mensen(kennis), veerkracht en vertrouwen. Deze bouwstenen staan centraal in mijn leven en dus in mijn boek.

Dichtbij jezelf blijven is een cliché maar niettemin essentieel. Dat vergt dat je jezelf kent en weet wat je wilt en kunt. Ook wat je niet kunt. Dat leidde tot mijn beste besluit ooit: eigen baas te worden. Die authenticiteit droeg bij aan mijn gunfactor, wat hielp om als bedrijf te groeien. Uiteraard naast je werk goed doen. Die Friese nuchterheid is ook authentiek en had voor- en nadelen. Daar kwam later mediterrane inschikkelijkheid bij. Die combinatie werd mijn kracht. Die zat ook in het organiseren, bruggenbouwen en netwerken. Dat zit in mijn bloed en werd mijn handelsmerk. Daarom voelt dit geen dag als werk.

Mensen staan centraal in alles wat ik gedaan heb. Intercultureel management, de ontvanger verstaan, fungeren als het oliemannetje. De Nederlandse Nokia of de Friese Fleurop. Houden van mensen en genieten van de contactsport die lobbyen is. Oprechte interesse in mensen en culturen is nodig om voor Europa te werken en deze intermediaire rol te kunnen vervullen. Daarom wilde ik al sinds mijn zestiende naar Babylon Brussel.

Dat is een groot goed, elke dag doen wat je leuk vindt en mee te maken wat ik mocht meemaken. Dat vereist vertrouwen. Ik ben tot veel in staat bij volledig vertrouwen. Uiteindelijk ben ik nog altijd dat jongetje uit een klein, Fries dorp dat in lobbyland zijn ogen uitkijkt tussen de grote mensen. Ik ben eerder Calimero dan bulldozer. Vele ontmoetingen met interessante mensen zijn in dit boek vermeld. Gewone mensen en prominenten, die ook heel gewoon bleken. En het een verademing vonden om zo behandeld te worden. Ik heb namelijk een broertje dood aan hypocrisie en opportunisme. Diverse malen heb ik de Franse term reculer pour mieux sauter gebruikt. Veerkracht is het beste Nederlande synoniem. Uithuilen en doorduwen. Er is voor mij geen andere keus, Ik ben van alles of niets. Daar heb ik een hoge prijs voor betaald. Het niet verkozen worden, de lastige zoektocht in het begin, heimwee, keihard werken, mijn gezondheid. Een grijze muis zal ik niet snel worden. De beste besluiten en ideëen, de kracht om door te zetten, sproten voort uit tegenslag, verdriet en verlies. Ik heb veel tegenwind gekend, maar dat gaf me iedere keer opnieuw de motivatie om harder te trappen, de rug recht, met de Friese kop in de wind.

Paradoxen kun je eveneens een rode draad noemen. Solist en sociaal.. Politicus en ondernemer. Steil en flexibel, Fries en Europeaan, boerenjongen en wereldburger, bourgondisch en boers, zakelijk en emotioneel. Een buitenbeentje (geen buitenwipper) dat in de machinekamer van de macht mocht snuffelen.

Dat was mijn jongensdroom. In 1994 kwam ik in Brussel aan, voor een stage van drie maanden. Nu ben ik er twintig jaar. het begin was moeilijk, bijna was ik teruggekeerd. Ondanks heimwee, afwijzing, een slopende lifestyle en mijn ziekte (Parkinson) heb ik veel mee mogen maken. Mijn tijd in het kabinet-De Clercq, drie verloren verkiezingscampagnes, het opstarten van mijn onderneming, de vele topontmoetingen, reizen in den vreemde, de European Business Summits en de Nederlandse netwerken. De dankbaarheid prevaleert.

Dat onvermoeibare is niet eindeloos. Om twee positieve consequenties van Parkinson te noemen: het besef van tijd en eindigheid. Ik heb altijd te weinig tijd en wil zoveel mogelijk uit het leven halen. Ten tweede kan ik mij niet meer opwinden over onbenulligheden. Tracht steeds de ‘big picture’ te zien. Het ging mij nooit om ego of geld. Ik wilde een steentje verleggen in de rivier. Hopelijk is dat gelukt. En de vriendschappen. Die staan bovenaan. Daar helpt geen lobby bij. Al heb ik veel verwaarloosd door mijn werk.

Lobbyist zijn is een mindset, dat zal ik altijd blijven. De komende twee decennia wil ik voor mezelf lobbyen, voor gezondheid en liefde. De verwaarlozing herstellen. Het Friese jongetje terugvinden dat twintig jaar geleden in de Europese hoofdstad aankwam. Terug naar mijzelf, naar de rust, met warme mensen om mij heen, het leven herontdekken en hopelijk met de veerkracht oud te worden. Daar kan ik niet voor lobbyen, dat hoop ik slechts. Het was intensief, boeiend en nimmer saai. Ik sluit een fantastisch hoofdstuk af, klaar voor de volgende, indien het mij gegund wordt. Ik heb het altijd met ziel en zaligheid gedaan, met dank voor ieders vertrouwen en vriendschap.

Ik dank Christiaan Vinkenborg, Mischa Puyenbroek en uitgeverij Conserve die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van dit boek. Ik waardeer dit zeer.

Brussel, januari 2014

10

Register (annex)

Genoemde mensen in dit boek (Alfabetisch, op achternaam)

A

Aartsen, Jozias van – burgemeester van Den Haag, voormalig minister en partijleider van de VVD 103

B

Balkenende, Jan Peter – voormalig minister-president van Nederland 105-108, 239

Ballmer, Steve – afscheidnemend CEO van Microsoft 191-193

Barnier, Michel – Europees Commissaris 241

Barroso, José Manuel – voorzitter van de Europese Commissie 151, 196, 198-200, 214, 216, 239

Berkhouwer, Cornelis, voormalig lid van het Europees Parlement (VVD) 43

Berlusconi, Silvio – voormalig minister-president van Italië en ondernemer 89-92, 176-178

Berman, Thijs – lid van het Europees Parlement (PvdA) 245

Bolkestein, Frits – voormalig Europees Commissaris en partijleider van de VVD 84, 103, 124

Bos, Stef – zanger 40, 250

Buck, Philippe de – Baron, voormalig directeur-generaal van Businesseurope 119

Buttiglione, Rocco – Italiaans kandidaat-Europees Commissaris (2004) 128

C

Chirac, Jacques – voormalig president van Frankrijk 90-91

Clercq, Willy De – burggraaf, Minister van staat, voormalig Europees Commissaris en lid van het Europees Parlement (Open Vld) 9, 11, 18-19, 21, 23, 27-30, 32-33, 43, 47-48, 50-58, 61-66, 68-79, 123-124, 130, 195, 245, 255

Cox, Pat – voormalig voorzitter van het Europees Parlement 44-45

Croo, Herman De – voormalig minister, partijvoorzitter (Vld) en kamervoorzitter, Minister van staat 52, 131

D

Dalai Lama – geestelijk wereldleider 76-78, 138

Dehaene, Jean-Luc De – voormalig minister-president van

België en Minister van staat 140, 143

Defterios, John – journalist en voormalig CNBC-anchorman 216

Dijkstal, Hans – voormalig vicepremier en partijleider van de VVD 103

Dollé, Guy – voormalig CEO van Arcelor 195

Dorrestein, Jasper van – ambassade-attaché van Nederland, DNB-oprichter en vriend 251

E

Eckhardt, Aaron – acteur 149

Eurlings, Camiel – voormalig lid van het Europees Parlement, voormalig minister van Verkeer en Waterstaat, CEO van KLM 245

Evenhuis, Pam – vriend en communicatiedeskundige 230, 236

Everts, Caro – vriendin 127

F

Fazzi-De Clercq, Fernande – top-advocate 30

Fortuyn, Pim – professor, voormalig LPF-leider 98-100, 102

Fujimori, Alberto – voormalig president van Peru 86

G

Garrigues, Cédric – oud-medewerker 152

Gates, Bill – oprichter en voormalig CEO van Microsoft, filantroop 134, 136, 191

Geus, Aart-Jan de – voormalig minister van Sociale Zaken 106

Gordon – artiest en presentator 130

Gül, HE Abdullah – president van Turkije 151, 213-219

H

Hazes, André – volkszanger 14, 223, 230-233

Handjiev, Branimir – voormalig directeur internationale zaken van BIA 165

Hennis-Plasschaert, Jeanine – minister van Defensie en voormalig lid van het Europees Parlement 128

Herben, Mat – voormalig LPF-fractievoorzitter 100-101

Hermant, Pierre – voormalig general manager van EBS, vriend 215, 217-218

Herrebrugh, Anja – voormalig beveiligingsbeambte Europees Parlement en vriendin 77

Huigen, Jos – directeur van KPN en vriend 244

J

Joosten, Carla – correspondente van Elsevier in Brussel 220

K

Kluitenberg, Lourens – oud-collega, zakenpartner en vriend 128

Knaap, Cees van der – voormalig staatssecretaris van Defensie 105

Kok, Wim – voormalig premier van Nederland en supercommissaris 113

Korthals, Benk – voorzitter van de VVD en voormalig minister van Justitie 103

Kroes, Neelie – vicevoorzitter van de Europese Commissie 142, 196, 223, 227, 239-241, 243, 245, 251

L

Lenaerts, Tom – programmamaker en presentator 72

Leterme, Yves – voormalig premier van België, plaatsvervangend DG van de OESO 143-145, 243

Leysen, Thomas – voormalig voorzitter van VBO en CEO van Umicore 221

Linda – secretaresse kantoor De Clercq-Fazzi 29, 57

Lomborg, Bjørn – professor Universiteit van Kopenhagen, klimaatcriticus 206

M

Madlener, Barry – lid Tweede Kamer en voormalig Europarlementslid (PVV) 245

Malherbe, Didier – oprichter van de European Business Summit, CEO van UCB, vriend 119, 196-197

Manders, Toine – lid van het Europees Parlement (50Plus) 126, 140

Martens, Wilfried – voormalig minister-president van België 54, 76

Meij, Mireille van der - vriendin 228

Mittal, Lakshmi – CEO van Arcelor-Mittal 195-197, 200

Mouskouri, Nana – zangeres, voormalig lid van het Europees Parlement 65-67

N

Nederveen, Nicole – office manager VNO-NCW Brussel en vriendin 110-115, 233-235

Neven, Marilyn – kabinetslid van diverse Cd&V bewindspersonen 143-145

Nicolaï’, Atzo – voormalig staatssecretaris Europese zaken 245

O

Oomen-Ruijten, Ria – lid van het Europees Parlement (CDA) 76-78

Oranje-Nassau Van, Z.K.H Constantijn – kabinetschef van Neelie Kroes 36, 39, 227, 238

Oranje-Nassau Van, H.K.H Beatrix – prinses der Nederlanden 113-115, 234-235, 237-238

P

Pauw, Bart de – programmamaker en presentator 72

Pechtold, Alexander – fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer 245

Pedersen, Koen – vriend van Mark Rutte, oud HB-lid JOVD 121-122

Pen, Jean Marie Le – lid van het Europees Parlement, voormalig leider Front National 65

Plooij-van Gorsel, Elly – Dr., voormalig lid van het Europees Parlement (VVD) 22-23, 25-26, 50

Poettering, Hans-Gert – voormalig voorzitter van het Europees Parlement 142

Prodi, Romano – voormalig voorzitter van de Europese Commissie en minister-president van Italië 84, 91-92

Puyenbroek, J. Mischa – vriend 256

R

Ravenschot, Kobe – cafébaas van Café Dépôt 133, 232, 236

Reding, Viviane – vicevoorzitter van de Europese Commissie 84

Rompuy Van, Herman – voorzitter van de Europese Raad en oud-premier van België 199, 243

Roy van Zuidewijn, Edwin de – Dr. - voormalig buurtbewoner 35-39

Rupo, Elio di – minister-president van België 17, 37, 52

Russchen-Brandsma, Nettie – moeder 14, 30, 66, 122, 233

Russchen, Jaap – broer 34

Russchen, Jan – vader 14, 34, 121-123, 125-126, 169, 228

Rutte, Mark – minister-president van Nederland 120-123, 139, 142

S

Saksken Coburg, Filip, Z.K.H. – Koning van België 215

Schaake, Marietje – lid van het Europees Parlement (D66) 251

Schaart, Afke – directeur bij Microsoft Europe, voormalig KPN-directeur en Tweede Kamerlid (VVD) 244

Schamp, Wim - uitgever en communicatie-goeroe 58-61, 127

Schendelen, Rinus van - professor doctor, Erasmus Universiteit Rotterdam en auteur 135

Schonewille, Peter – vriend 229

Seillière, Ernest-Antoine – voormalig voorzitter van Businesseurope 90-91, 198

Seisler, Jeff – voormalig algemeen directeur van ENGVA en vriend 138

Smal, Jean-Patrick – directeur van Punch Bvba 221

Smits, Christiaan – toplobbyist en vriend 228

Spencer, Diana – prinses van Wales 231

Steel, Piet – voormalig ambassadeur, collega-partner en vriend 139, 209

Strootker, Anja – vriendin 228

Strube, Dr. Jürgen – voormalig voorzitter van Businesseurope en oud-topman van BASF 112

T

Thomaes, Rudi – voormalig CEO van het VBO 211

Trojan, Carlo – voormalig secretaris-generaal van de Europese Commissie 26

V

Vandevelde, Marc – vriend 241

Verheugen, Günter – voormalig vicevoorzitter van de Europese Commissie 84

Verhofstadt, Guy – voormalig premier van België, Minister van staat, lid van het Europees Parlement (Open Vld) 47, 55-57, 78, 131, 202-203, 243

Vinkenborg, Christiaan – vriend, DNB-bestuurslid en eindredacteur 256

Voorhoeve, Peter – president bij Volvo en vriend 127

Vries, Gijs de – voormalig staatssecrearis en voormalig voorzitter van de ALDE-fractie in het Europees Parlement 43-44

W

Waal, Lodewijk de – voormalig voorzitter van het FNV 98

Wester, Frits – RTL tv-presentator en journalist 106

Wever, Bart de – burgemeester van Antwerpen en leider van de N-VA 72

Wiebenga, Jan Kees – lid van de Raad van State en voormalig lid van het Europees Parlement (VVD) 28

Wijsenbeek, Florus – voormalig lid van het Europees Parlement (VVD) 28, 43-45

Wilders, Geert – fractievoorzitter van de PVV in de Tweede Kamer 102-104, 220

Y

Yagmur, Merdan – oud collega bij VNO-NCW en vriend 127

Z

Zalm, Gerrit – voormalig vicepremier en minister van Financiën 127

Zennstrom, Niklas – oprichter en voormalig CEO van Skype 134

Colofon

Het Oliemannetje – Toplobbyist in Europa van Wytze Russchen werd in opdracht van uitgeverij Conserve te Schoorl gezet in de Sabon corps 10/13 punts en gedrukt door drukkerij Bariet in Ruinen.

Vormgeving: Borinka & Shamrock

Omslagillustratie: Erik Kriek.

1e druk april 2014

UITGEVERIJ CONSERVE
Postbus 74, 1870 AB Schoorl.
E-mail: info@conserve.nl
Website: www.conserve.nl