Formosa, voorgoed verloren

Lees ook de historische romans van

Hanny Alders over de Middeleeuwen,

Cynthia Mc Leod over Suriname,

Peter d’Hamecourt over de geschiedenis van Rusland

en de boeken over Nederlands-Indië van Madelon Székely-Lulofs, Hans Vervoort en Jacob Vis

Joyce Bergvelt

Formosa, voorgoed verloren

Historische roman over de voc op Taiwan

UITGEVERIJ CONSERVE

Uitgeverij Conserve en Drukkerij Bariet vinden het belangrijk om op milieuvriendelijke en duurzame wijze met de natuurlijke bronnen om te gaan.

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Bergvelt, Joyce

Joyce Bergvelt – Formosa, voorgoed verloren – Historische roman over de voc op Taiwan
Schoorl : Conserve
ISBN 978 90 5429 402 3

Trefw.: Formosa, Taiwan, VOC

© 2015 Joyce Bergvelt en Uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, ebooks, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Inhoud

Proloog: De ontdekkingsreiziger, 1430

Deel 1

I Zoon van een piraat (Hirado, Nagasaki, Japan, 1631)

II Vaderland (Fukien, China)

III Kolonisten en migranten (Formosa)

IV Piraat, koopman, mandarijn

V Oproer op Formosa

VI De jonge mandarijn

VII Dochter van de Samoerai (Hirado, Japan, 1645)

VIII De naam van de keizer

IX Een kwestie van trouw

Deel 2

X Kooplieden, pachthouders en missionarissen (Formosa, 1650)

XI In opstand tegen de VOC

XII Een Hollandse arts op Amoy

XIII Een gebrek aan handel

XIV De bemiddelaar (Formosa, 1645)

XV De vloot van zijn vader

XVI Jan de onredelijke

XVII De oversteek (Amoy, 1661)

Deel 3

XVIII De gijzeling

XIX De belegering van fort Zeelandia

XX De val van Ting-Bin

XXI Een waardevolle overloper

XXII Het verlies van Zeelandia

XXIII Een verloren kolonie

XXIV Brief aan Balthasar

Epiloog

Historisch nawoord en verantwoording

Woord van dank

Bronnen

Voor mijn vader

Achternamen in China worden altijd als eerste geschreven, zoals Mao in Mao Ze-Dong. Bij het fonetisch schrijven van Chinese (plaats)namen is het moderne pinyin systeem gebruikt: de ‘Ching’ als dynastie wordt nu bijvoorbeeld weergegeven als Qing. Alleen de naam Koxinga is een veel voorkomende, westerse verbastering. Wel is ervoor gekozen om sommige plaatsnamen op het Chinese vasteland te schrijven, zoals die in de zeventiende eeuw op Hollandse kaarten stonden vermeld. Beijing was bijvoorbeeld Peking en Fujian, Fukien.

Om een oorlog te kunnen winnen,
moet je eerst je vijand kennen.

Sun Tzu, The Art of War

Proloog

De ontdekkingsreiziger, 1430

De eerste tyfoon van het seizoen kwam onverwacht vroeg aan in de Zuid-Chinese zee. De sterke rukwinden haalden hard uit naar de reusachtige jonk, haar zeilen strak, de vele masten kreunend onder de kracht van de storm. In doordrenkte kleren probeerde Zheng He het bovenste voordek te bereiken, het kostte hem veel moeite om niet te worden losgerukt van de reling. De regen vermengde zich met het zilte water dat over de rand van het schip sloeg en raakte hem hard in het gezicht. Het zout prikte in zijn ogen en even was hij verblind, overgeleverd aan zijn overige zintuigen. Een enorme golf tilde het schip hoog op. Naarstig greep hij naar een houvast voordat het schip door de deining opnieuw naar beneden werd gekwakt. Het voelde alsof het dek onder zijn voeten verdween, waardoor de inhoud van zijn maag dreigde op te spelen.

‘Kapitein!’ schreeuwde hij zo hard als hij kon. Het had weinig zin, de harde wind rukte de woorden van zijn lippen. De kapitein stond nog steeds onwetend met zijn rug naar hem toe, zijn ogen op het kolkende water gericht. Al tastend slaagde hij erin de man te bereiken.

‘Kapitein!’ Bij het voelen van een hand op zijn schouder draaide de kapitein zich eindelijk om.

‘Admiraal Zheng! We zijn uit onze koers gewaaid!’ riep hij vlak naast de schelp van zijn oor. ‘We moeten omdraaien!’

‘Nee, het is te laat om terug te gaan! We moeten door de storm heen!’ schreeuwde Zheng He tegen de wind in. Hij greep naar houvast op het moment dat een golf het schip op haar zijkant tilde. ‘Waar zijn de andere schepen?’

‘We hebben de rest van de vloot uit het oog verloren! We zijn elkaar kwijtgeraakt in de storm en het weer wordt alleen maar slechter!’

De admiraal keek om zich heen, maar het was bijna niet te doen: de horizon lag verscholen achter de metershoge golven. Hij voelde zijn maag opnieuw opspelen, snelde naar de reling en kotste in alle heftigheid over de rand. Met beide handen hield hij zich vast, verzwakt, en wachtte totdat hij weer op krachten was gekomen.

Boven het geraas van de wind klonk het angstaanjagend geluid van scheurend hout. Hij keek omhoog, in de richting van de eerste grote mast op het middelste dek. Het vlaggenschip had negen masten, waarvan de drie grootste op het middelste, lagere dek stonden. Hij wist dat als er één om zou gaan, de andere masten ook beschadigd zouden kunnen raken. Alle ogen waren nu gericht op de eerste mast: die stond zo strak gespannen als een boog. De matrozen wezen omhoog, schreeuwden instructies naar elkaar en snelden met zijn allen naar voren om het zeil naar beneden te halen om verdere schade te voorkomen.

Weer klonk het akelige, krakende geluid van hout. Het losgeraakte zeil wapperde ongecontroleerd in de wind.

‘Kijk uit!’ krijste iemand. ‘Hij komt naar beneden!’ De storm haalde woest uit naar alles op zijn pad, waardoor de mast de strijd voorgoed verloor en in tweeën brak. Zheng He keek machteloos toe hoe het afgebroken deel van de met kabels verstrengelde mast naar beneden stortte.

De zware mast viel niet tegen de anderen aan, zoals Zheng He had verwacht. Een van de lijnen waar hij aan bevestigd was, hield het tegen, waardoor het afgebroken gedeelte leek te stuiteren in de lucht. De kabel begaf het onder het gewicht en schoot zingend weg, hard tegen het hoofd van een matroos die door de klap tegen het dek werd geslagen. De gebroken kabel had zijn werk gedaan. De wending zorgde ervoor dat de mast over de rand van het schip ging, richting stuurboord. Het gevaarte verbrijzelde de romp alsof het niets was.

Vrijwel meteen sloeg een huizenhoge golf gulzig in op het ontstane gat, waardoor alles dat los stond in het ruim klotsend in beweging kwam.

Zheng He schreeuwde zijn orders, dankbaar dat de ervaren kapitein en zijn bemanning wisten wat hun te doen stond. Het centrale dek krioelde van de matrozen die in allerijl langs elkaar heen renden om de schade te beperken. Langs stuurboord probeerden ze met man en macht de loodzware mast omhoog te takelen. Een van hen gleed uit en viel, waardoor hij zijn greep op de veiligheidskabel verloor. Het schip rolde opnieuw op zijn kant, waardoor de man over de breedte van het dek werd gesmeten, waar hij versuft bleef liggen. Zonder gevaar voor eigen leven kon Zheng weinig voor hem doen. Met de volgende deining greep hij zich opnieuw vast aan de kabel. Terwijl hij van zijn voeten werd getild zag hij hoe de gewonde matroos over de rand van het schip rolde en overboord verdween. Zijn noodkreet werd abrupt afgesneden, verloren voor altijd in het geraas van de wind.

Er was geen tijd om zich om één man te bekommeren. Met verbeten gezicht haastte hij zich om de kapitein en zijn mannen te helpen met het zware karwei. Zo’n honderd man trokken aan de lijnen waarmee de gebroken mast verstrengeld was geraakt en slaagden erin het gevaarte over de rand te tillen, waarna het met een zware klap op het dek neerkwam.

Een aantal matrozen was al het ruim in gegaan om de kostbare vracht in veiligheid te brengen, het water tot op de knieën. De anderen probeerden als bezetenen het water te lozen.

Het gehavende schip rolde opnieuw gevaarlijk op zijn kant, overgeleverd aan de grillen van de natuur. Intussen duwde de wind het schip richting het oosten, steeds verder weg van de Chinese kust.

‘Hoe ver zijn we afgedwaald van onze koers?’ riep Zheng He naar de kapitein, zijn stem de karakteristieke sopraan van een eunuch.

‘Meer dan dertig li* richting het oosten, admiraal!’ antwoordde de kapitein. ‘We zullen de storm uit moeten laten razen en ons laten meevoeren door de wind. We hebben geen keus.’

Zheng He klampte zich stevig vast aan de reling, zijn benen gespreid om staande te blijven. Hij keek naar het verweerde houtwerk om zich heen en dacht aan de gevaren die hij en zijn geliefde vlaggenschip nu liepen. Dit was haar zevende grote ontdekkingsreis, en hij had al zoveel met haar doorstaan. Maar deze keer was het anders. De storm had de ware leeftijd van de jonk ontdekt, en daarbij haar zwakten.

Drie uur lang voer de zwaar beschadigde jonk door, vechtend om niet in de tyfoon ten onder te gaan. Juist op het moment dat Zheng He begon te geloven dat ze nooit meer voet aan wal zouden zetten, leek de storm in kracht af te nemen. Hoopvol werd er door de bemanningsleden uitgekeken naar de andere schepen, maar door het grauwe regengordijn was het zicht nog steeds slecht. Nergens was een schip te bekennen.

Het was nog steeds niet mogelijk om hun positie te bepalen, ze moesten afwachten tot de storm zou gaan liggen. Dan zouden ze misschien land zien, of zou de sterrenhemel hen opnieuw de weg kunnen wijzen. Het eens zo machtige schip dat ooit zo ver was geweest als de Arabische wateren dreef alleen maar verder af van haar koers. De bemanning in het ruim bleef onvermoeibaar doorgaan met lozen. Hij dankte Allah dat het door de mast geslagen gat zich nu boven de waterlijn bevond. Zolang ze geen enorme golven zouden tegenkomen voordat ze ergens aan land konden gaan om het gat te dichten, hadden ze een kans om te overleven.

Vlak voor zonsondergang werd door een van de uitkijken land ontdekt. De jongen grinnikte als een idioot en wees met een opgewonden vingertje in de richting van wat hij had gezien. Behendig klom hij naar beneden. Zheng He was snel aan zijn zijde, waar hij verwachtingsvol naar de horizon tuurde. Zijn ogen waren lang niet zo goed als die van de veel jongere uitkijk. Maar toen zag hij het ook. Door het waas van regen waren nu duidelijk de donkere contouren van verre gebergten te zien.

‘Ik heb van dit land gehoord,’ fluisterde hij vol ontzag. ‘Een oude legende vertelt over een eiland. Een eiland dat zich een paar honderd li* van onze kust zou bevinden. Dit zou het kunnen zijn! We gaan het redden! Allah is machtig!’ Zijn ogen werden groot van opwinding bij de gedachte dat hij nieuw land zou ontdekken. Hier leefde hij voor. Hij leefde voor het maken van grote ontdekkingsreizen, vergezeld door honderden schepen om contacten te leggen met koningen en keizers in verre oorden. Keizer Hsuan Tsung had hem persoonlijk uitgezonden. Het was zijn taak om diplomatieke banden te leggen met soevereinen uit ver gelegen landen, hun geschenken te brengen, handelsrelaties met hen op te bouwen. Zijn schepen waren erop gebouwd om afgezanten, exotische dieren en kostbare waren in grote hoeveelheden mee terug te brengen. Zij brachten de laatste kennis op medisch en astronomisch gebied met zich mee, van volkeren die zo ver weg woonden als de Oost-Afrikaanse kust. Wetenschappers en artsen, hun kennis van onschatbare waarde, voeren ook mee terug om de Ming-dynastie nog glorieuzer te maken dan die al was.

De krachtige stroming greep de machteloze jonk mee richting het zuiden. De bemanning moest er alles aan doen om de steile rotswanden van het eiland te ontwijken. Overgeleverd aan de wind had de bemanning niet langer controle over de jonk en konden ze niet voorkomen dat het afdwaalde richting het ondiepe, verraderlijke rif. De kiel scheurde open boven het scherpe koraal, waarna de jonk met een krakend geluid tot stilstand kwam.

‘Kijk daar! Mensen!’ riep iemand. Van achter het gewas langs het strand kwamen er voorzichtig menselijke gedaanten tevoorschijn. Gefascineerd snelde Zheng He naar de reling om hen goed te kunnen observeren. De andere bemanningsleden reageerden schichtig, onzeker of ze met vredelievend volk te maken hadden. Zelf was hij alleen maar opgelucht bij de gedachte dat het eiland bewoond was en dus bewoonbaar. Met groeiende verbazing zag hij hoe de eilandbewoners hun smalle kano’s tevoorschijn haalden.

Met ontzag staarden ze naar de boeg van de jonk, die rijkelijk was versierd als een woest ogende draak. De jonk rolde weer kreunend op haar zij, zodat de bemanning in grote paniek de reddingssloepen liet zakken.

Zheng He vermoedde dat dit niet de eerste keer was dat de eilandbewoners een jonk op de riffen hadden zien openscheuren, of zelfs voor hun ogen zagen versplinteren tegen de onverbiddelijke rotswanden. Hoeveel andere Chinese schepen hadden zij de afgelopen eeuwen wel niet op het eiland zien stranden? Hoeveel van zijn landgenoten waren hier al niet per ongeluk in hun miezerige schepen aangekomen, afgedreven door een storm, een krachtige stroming of simpelweg verdwaald op zee? Nog nooit had hij gehoord van zeelui die mogelijk als schipbreukelingen op dit eiland verzeild waren geraakt, om naar China terug te keren om erover na te kunnen vertellen. Alleen al de gedachte maakte hem opgewonden.

Op het strand stond een oude, kleine man met talloze rimpels diep in zijn gezicht gegroefd. Hij kwam overeind met de soepele beweging en het gemak van een veel jonger iemand. Na veel geroep en gebaren van zijn hand kwamen nu ook de anderen naar voren. Op zijn teken liep een aantal van hen het water in, richting de Chinese drenkelingen. Weer anderen sprongen in de kano’s, die ze behendig naar het stilliggende schip stuurden. Drijfnat werden de vermoeide zeemannen aan boord getrokken en naar de veiligheid van het strand gebracht. Steeds meer kano’s doorboorden de branding om de jonk te bereiken. Als veerpontjes voeren ze heen en weer om de matrozen in veiligheid te brengen en de vracht van het schip op het droge te krijgen.

Ondersteund door twee van zijn bemanningsleden stapte Zheng He uit een kano die hem naar het ondiepe water had gebracht. Verwonderd keek hij hoe de inboorlingen hem en zijn bemanning te hulp schoten op het strand dat tot voor kort zo leeg en verlaten leek. Ze waren gered. De oude zeerotten – een wonderlijke verzameling van mannen uit de verste hoeken van het Chinese keizerrijk – en de lokale bevolking keken elkaar aan met evenredige nieuwsgierigheid.

Als ervaren diplomaat aarzelde hij geen minuut om zijn dankbaarheid en goede wil te tonen aan hun redders. Hij boog met respect voor de bijna naakte mannen. De bemanning volgde zijn voorbeeld

‘Geschenken! Breng ze geschenken!’ beval hij, terwijl hij zijn drijfnatte kleren uittrok. Drie van zijn mannen renden naar de opgestapelde kratten op het droge. Ze braken deze open en kwamen terug met hun handen volgeladen met kettingen van kostbare kralen, kleurrijke stoffen en koperen munten geregen aan touw. Met uitgestrekte handen boden ze de waren aan de eilandbewoners, die de voor hen zo curieuze goederen gretig in ontvangst namen. Hun ogen glinsterden bij het zien van de bijzondere weefsels en de fonkelende sieraden.

In de dagen die volgden werden Zheng He en zijn bemanningsleden warm onthaald. De inboorlingen toonden hun het eiland, brachten hun eten en hielpen met het bouwen van hutten als onderkomen. Ook boden ze zich aan als gids voor het verkennen van de dicht beboste heuvels.

Terwijl ze hun gidsen volgden op zoek naar geschikt hout voor het repareren van hun schip, vielen de admiraal en zijn mannen van de ene verbazing in de andere. Ze zagen toe hoe de vissers aan de kust hun netten binnenhaalden, netten zwaar beladen met zilveren, spartelende vis. Overal langs de zanderige kust zagen ze zoutkommen, het gekristalliseerde zeezout verblindend voor het oog. De heuvels waren bedekt met dichte bossen van smaragdgroene bomen van tropisch hardhout, waarin het wemelde van de reeën en wilde zwijnen. Overal hing de zware stank van zwavel, die zo onmisbaar was bij het vervaardigen van zwavelstokjes, buskruit en medicijnen. Ze tastten in de vochtige aarde en ontdekten hoe vruchtbaar die was. Ze aten exotische vruchten vol met sap, die door hun gidsen uit de bomen werden geplukt en hun werden aangereikt. Zheng He was diep onder de indruk.

Tijdens hun ontdekkingstochten in de bergen stopten hij en zijn mannen geregeld om het grandioze uitzicht in zich op te nemen. Adembenemend was het om te zien hoe de stralen van de vroege ochtendzon gefilterd werden door de dunne mistlaag die als een sluier over de groene heuvels hing. Ze keken toe hoe de jagers onopgemerkt een hert het bos in volgden om het feilloos met hun pijl en boog neer te schieten, waarna ze deze behendig en snel vilden met hun eenvoudig gereedschap. Met belangstelling zag hij hoe de eilanders, van wie sommigen veel uiterlijke kenmerken van Chinezen hadden, met kundige handen het hout bewerkten en hielpen bij het repareren van het schip. Het enige wat er op het eiland ontbrak was elk teken van landbouw.

Bijna zes maanden verbleven ze op het eiland. In die tijd werd er hard gewerkt aan het repareren van de jonk, wachtend op het moment dat het opnieuw zeewaardig zou zijn. Toen het tij gunstig was vertrokken ze eindelijk, het ruim gevuld met kostbare waren en bijzondere voorwerpen die ze op het eiland hadden gevonden.

***

Nog geen jaar later vertelde de grote ontdekkingsreiziger zijn verhalen aan het keizerlijke hof van keizer Hsuan Tsung. Hij sprak over een schitterend eiland dat hij had ontdekt, nog geen 200 li van de Chinese kust. Lyrisch vertelde hij over haar schoonheid, de vruchtbare aarde en de omringende zeeën gevuld met vette vis. Hij schonk de keizer de zware zakken zout, gedroogde stukken hertenvlees en de blauwe brokken zwavel. Zijn bewondering en genegenheid voor de lokale bevolking klonken door in zijn vertellingen en zijn enthousiasme werkte aanstekelijk. Ook de keizer werd gegrepen door de verhalen van Zheng He. Zijn avonturen spraken sterk tot de verbeelding en het keizerlijke hof was maandenlang in de ban van alles wat de admiraal over het eiland vertelde.

Maar toch was de belangstelling niet van lange duur. Het diepgewortelde, traditionele Chinese geloof dat de zeeën de natuurlijke grenzen vormen in het oosten en zuiden van het keizerrijk, was allesoverheersend. Het onontdekte eiland was niet te zien van de Chinese kust en lag te ver afgezonderd. Het had immers nooit toebehoord aan China, en men was er niet van overtuigd dat het nu ineens wel ingelijfd moest worden.

Admiraal Zheng He kwam om tijdens een noodlottige laatste reis in 1435 en keizer Hsuan Tsung stierf datzelfde jaar. Zijn troonopvolger was een achtjarige jongen, niet meer dan een schuchter en kwetsbaar kind, dat niet was opgewassen tegen de complotten van het hof, of zelfs die van zijn eigen familieleden. Na de dood van zowel de oude keizer als de excentrieke ontdekkingsreiziger raakte het hof verwikkeld in veten en intriges en vergat men het ooit zo veelbesproken eiland, dat al snel terugviel in de afgezonderde staat waar het altijd in had verkeerd.

In de eeuwen die volgden zochten mensen van over de hele wereld hun toevlucht op het eiland. Het waren de Portugezen die het als eersten ontdekten, en zij noemden het Ilha Formosa: het mooie eiland. De Europese cartografen maakten dankbaar gebruik van de exotisch klinkende naam, en plaatsten die op hun rijk geïllustreerde kaarten van het gebied. Steeds vaker werd het gebruikt als tussenstop, ontmoetingsplek of veilige haven om de vele tyfoons te ontwijken. Smokkelaars en piraten sloegen er hun gestolen waren op, terwijl handelaren uit verschillende landen hun goederen op het eiland verkochten om belastingen te omzeilen.

De mandarijnen verantwoordelijk voor Fukien, de provincie waar het eiland eventueel aan toe zou behoren, bezochten het zelden. Geen van hen bleef er ooit lang genoeg om enige vorm van Chinees gezag te vestigen. Niemand wilde naar het achtergebleven, vochtige en ongeciviliseerde eiland, en het hof dwong hen er ook niet toe.

Na duizenden jaren van afzondering zou het eiland eindelijk worden ingelijfd. Niet door het grote Chinese keizerrijk, nog geen 200 li van haar kust verwijderd, of door een ander land in de nabije regio. Het eerste land dat ooit beslag zou leggen op Formosa lag in het verre westen.

* 1 li = ongeveer 0,5km

DEEL 1

I

Zoon van een piraat

Hirado, Nagasaki, Japan, 1631

‘Tei-Seiko-san!’ riep Matsu geschrokken, haar ingebakerde baby tegen zich aangedrukt. Ze was geen moment te vroeg aan komen lopen. In de achteraf gelegen binnentuin stond haar zoon in spagaat met gebalde vuisten over een jongen gebogen. De eerste klappen waren duidelijk al gevallen: het bloed gutste uit de neus van de jongen. Ze herkende hem als Yoshi, de zoon van een van de rijkste koopmannen van Nagasaki.

Toen Yoshi haar zag begon hij luid te jammeren. ‘Tagawa-san Hij klonk net als een meisje. Tei-Seiko’s vuist bleef in de lucht hangen toen hij haar zag, zijn gezicht rood van woede.

‘Tei-Seiko! Ga bij hem vandaan! Nu!’ zei ze streng. Hij liet langzaam zijn vuist zakken en ging overeind staan, maar verloor zijn slachtoffer geen moment uit het oog. Even leek het erop dat hij Yoshi alsnog een trap zou verkopen, maar toen hij haar uitdrukking zag, wist hij wel beter. Behendig tilde hij zijn voet over de blubberige buik van Yoshi heen.

‘Help hem overeind!’ beval Matsu Tagawa haar zoon. Tei-Seiko gehoorzaamde en reikte een hand naar Yoshi. Hij moest zijn hele gewicht gebruiken om de veel zwaardere jongen overeind te krijgen. Yoshi was een kop groter dan haar zoon en bijna twee keer zo rond. Toch wist Matsu dat als haar dienstmeid Junko haar niet op tijd had gewaarschuwd over het gevecht, de schade niet bij een bloedneus was gebleven.

‘Bied je excuses aan Yoshi-san,’ snauwde ze. Ze wierp een blik naar Yoshi, die haar vanuit de hoeken van zijn hagedisachtige ogen aankeek. Ze mocht de jongen niet, net zoals ze zijn vileine, roddelende moeder niet mocht.

‘Nee. Dat doe ik niet.’ Tei-Seiko keek naar de grond, vastbesloten, zijn lippen samengeperst.

‘Tagawa-san! Tei-Seiko viel me aan, zonder enige reden,’ riep Yoshi terwijl hij met zijn mouw het bloed van zijn gezicht veegde. Hij verbleekte bij het zien van de rode vlekken.

‘Yoshi-san, ik bied je mijn excuses aan voor het gedrag van mijn zoon, omdat hij dit niet zelf wil doen. Nu moet ik je vragen om ons alsjeblieft alleen te laten.’

‘Maar…’

‘Ga nou maar, Yoshi-san.’ Haar toon was dwingend. De jongen twijfelde, tot hij de blik in haar ogen zag. Er vormde zich een sluwe glimlach rond zijn mond. Hij dacht ongetwijfeld dat Tei-Seiko ervan langs zou krijgen en maakte dat hij wegkwam. Toen hij door de tuinpoort verdween, hoorde ze hem opnieuw luidkeels klagen om zoveel mogelijk aandacht te trekken. Ze bedacht dat zijn moeder en de rest van het huishouden wel een scène over hem zouden maken.

Ze keek naar haar zoon. ‘Waarom nou?’ vroeg ze. Het was al de derde keer deze maand dat Tei-Seiko had gevochten. Het was niets voor hem, ze begreep het niet. Tei-Seiko keek voor zich uit naar de grond maar gaf geen antwoord.

‘Als je niet eens de moeite neemt om mij antwoord te geven op de vraag waarom je je zo gedraagt, dan heb ik gefaald als jouw moeder.’ Ze zuchtte moedeloos. ‘En hiermee doe je ook de naam van je vader groot oneer aan.’

Eigenlijk had de echte vader van Tei-Seiko zijn gezicht al meer dan vijf jaar niet laten zien. En in de tijd dat hij nog wel kwam, waren zijn bezoeken altijd van korte duur geweest. Ze had de jongen praktisch alleen opgevoed.

Haar zoon keek haar recht in de ogen, zijn blik nog steeds woest.

‘Hij zei allerlei slechte dingen over Zaemon. En over u, moeder,’ zei hij fluisterend. Hij boog zich over het onbedekte gezichtje van zijn baby-broertje. Matsu zag zijn uitdrukking verzachten. Ze slikte. Natuurlijk. Haar zoon was al bijna zeven jaar en op een leeftijd dat hij dingen zou horen. Dingen over zijn vader en over zijn broertje Zaemon. Maar vooral over haar. Ze had moeten weten dat mensen zouden gaan praten, dat ze hun onwetende tongen niet stil konden houden, zonder na te denken over de mogelijke gevolgen. Vooral de moeder van dat rotjoch Yoshi. Ondanks haar verwoede pogingen zou ze hem niet voor altijd kunnen beschermen tegen de valse roddels, de roddels waarvan ze onbewust altijd wel had geweten dat die niet uit zouden blijven.

‘Wat…’ Ze had moeite met de volgende vraag, want ze wist wat er komen zou. ‘Wat voor slechte dingen heeft hij dan tegen je gezegd?’

Tei-Seiko keek om zich heen om er zeker van te zijn dat niemand anders hem kon horen.

‘Hij zei dat Zaemon een bastaard is, de zoon van een hoer.’

Matsu sloot haar ogen en hapte naar adem. Het leek alsof een hand haar hart fijn kneep. Even had ze nodig om te bekomen. Toen ze haar ogen weer opende, vloeiden de tranen. Zachtjes streelde ze het gezicht van haar kindje met haar vinger, alsof ze uit de onschuld van haar baby kracht wilde putten. Eindelijk richtte ze haar gezicht weer naar Tei-Seiko, die haar geschrokken aankeek bij het zien van haar verdriet.

‘Begrijp je die woorden eigenlijk wel?’ vroeg ze met zachte stem.

‘Ja,’ antwoordde haar zoon met een rood gezicht. ‘Yoshi heeft me verteld wat ze betekenen.’ Hij spuugde abrupt op de grond. Zijn moeder schrok van zijn heftige reactie.

‘Hij noemde u een hoer!’ Hij vocht tegen zijn tranen van woede. Matsu legde haar hand op zijn schouder en knielde zodat ze hem recht in de ogen kon kijken.

‘Geloof niet alles wat ze zeggen,’ zei ze zacht. Tei-Seiko keek haar niet begrijpend aan.

‘Er zijn dingen die je niet weet. Dingen waarvan ik dacht dat je nog te jong zou zijn om ze te begrijpen. Ik heb me vergist. Ik had ze je moeten vertellen.’

Tei-Seiko draaide zich van haar af. Even dacht ze dat hij van haar weg zou lopen, dat hij te bang was voor wat hij te horen zou krijgen. Matsu verlegde behendig haar slapende kindje in de kromming van haar arm en greep haar zoon bij zijn arm. Ze wilde dat hij haar aankeek.

‘Je weet dat Zaemon je halfbroer is,’ begon ze. ‘Ik ben moeder van jullie beiden, maar je vader is niet dezelfde als die van Zaemon.’

Tei-Seiko knikte. Ze pakte zijn hand en zuchtte. Hij was misschien nog net iets te jong om de strekking van haar woorden precies te begrijpen, maar hij wist dat Watanabe-san niet zijn echte vader was. Ze had hem al lang geleden verteld wie zijn echte vader was.

‘Wanneer een vrouw van meer dan één man kinderen heeft, onder welke omstandigheden dan ook, zullen mensen altijd praten. Ze zullen slechte dingen over haar zeggen. Vooral als een vrouw met een buitenlander trouwt.’

‘Mijn echte vader is toch Chinees?’

‘Ja. En van wat ik begrepen heb, is hij in Zuid-China een belangrijke man. Hij is ook belangrijk voor de handelaren hier, en in Nagasaki. Ik trouwde in het geheim met je vader nadat Heer Li Dan ons aan elkaar had voorgesteld. Heer Li Dan was je vaders mentor, en zijn werkgever. Hij had ooit de belofte gedaan de belangen van jouw vader te behartigen. Maar je vader…’ Ze zocht naar de juiste woorden, maar ze kwamen niet gemakkelijk. ‘Ik geloof dat hij echt gevoelens voor mij had. Maar hij moest terug naar zijn familie in China. Ik denk dat ze daar niet eens weten dat ik besta. We waren allebei nog heel jong toen jij geboren werd. Maar daarna gebeurde er van alles, dingen die hem ervan weerhielden om bij ons te zijn. Hij is nu al zo lang niet meer geweest…’ Ze liet haar blik zakken en zweeg, in gedachten verzonken, terug naar het verleden.

Zheng Zhi-Long was niet eens haar eerste echtgenoot geweest. Ze was vijftien toen ze onder dwang van haar ouders trouwde met een Japanse legerofficier. Nog geen paar maanden na het huwelijk was hij gesneuveld in een veldslag, nog voordat zij hun huwelijkse staat in bed konden bezegelen. Matsu bleef toen alleen achter, een jonge weduwe van zestien.

Ze had Zhi-Long voor het eerst gezien tijdens een officiële gelegenheid bij Heer Li Dan, en was meteen onder de indruk van hem geweest. Zij was een jaar ouder dan hij, maar Zhi-Long leek ouder en volwassener dan zijn leeftijdgenoten, en hij gedroeg zich er ook naar. Bovendien had hij een intense blik en een fysieke aantrekkingskracht die zij moeilijk had kunnen weerstaan.

Ook al hield hij hun relatie strikt geheim voor zijn familie, besloot hij de liefde die ze voor elkaar voelden te bezegelen met een discrete huwelijksceremonie. Maar nu leek het alsof die in een ander leven had plaatsgevonden. Er was zoveel veranderd sinds die tijd.

‘Ik kon niet langer op jouw vader wachten, Tei-Seiko,’ ging ze verder. ‘En toen kwam Watanabe-san…’ Ze zuchtte. ‘Toen je vader terugging naar China stuurde hij ons geregeld geld om rond te kunnen komen, maar langzaamaan veranderde dat. Ik weet niet wat er toen is gebeurd. Daarna werd het steeds moeilijker. Jij was toen nog te klein om het te beseffen, maar er was een tijd dat ik bij mijn familie moest smeken om geld en eten.’ Even was ze stil, de herinnering lag nog steeds gevoelig. Tei-Seiko staarde zijn moeder aan. Ze vroeg zich af of haar woorden werkelijk tot hem doordrongen.

‘Het was een eenzaam bestaan, Tei-Seiko-chan. Watanabe-san is een goed mens. Hij was bereid om voor ons te zorgen. Ik heb zijn hulp met beide handen aangegrepen. Je weet dus dat hij de vader is van Zaemon. Wij hebben nog geluk gehad. Dankzij hem hebben we een dak boven ons hoofd en genoeg te eten. Hij zorgt voor ons. Begrijp je dat?’

Tei-Seiko knikte bedachtzaam. ‘Waar is mijn echte vader dan nu?’

‘Hij woont in Fukien, een kustprovincie in het zuiden van China. Ze zeggen dat hij rijk is geworden van de handel, en naar wat ik uit zijn brieven begreep, heeft hij tegenwoordig ook enige invloed als mandarijn. Ik weet wel dat hij nog minstens één andere vrouw heeft. Jij hebt daar waarschijnlijk nog meer halfbroertjes en zusjes.’ Tei-Seiko fronste. Matsu kon zich indenken dat het voor de jongen moeilijk moest zijn om zich dat voor te kunnen stellen.

‘Waarom eigenlijk? Hij was toch al met u getrouwd? Waarom moet hij dan ook nog met iemand anders trouwen? En dan ook al zo ver weg?’

‘Zo zijn de dingen nou eenmaal. Mannen zitten zo in elkaar. Blijkbaar hebben zij meerdere vrouwen nodig. Je vader was al zo lang bij mij vandaan. Bovendien moeten ook mannen de wensen volgen van hun ouders. Waarschijnlijk hadden zij al een ander huwelijk voor hem geregeld met de dochter van een belangrijk persoon. Ik heb jaren op je vader gewacht. Ik dacht dat hij terug zou komen. Maar ik geloof dat hij ons vergeten is.’ Opnieuw zuchtte ze. Ze zag de teleurgestelde blik in Tei-Seiko’s ogen. Met haar vingers streelde ze zijn wang en glimlachte. ‘Ik weet wel dat jij zijn oudste zoon bent, zijn eerstgeborene en erfgenaam.’

Tei-Seiko keek beduusd voor zich uit. Matsu vroeg zich af of hij haar laatste woorden wel had gehoord. Het was waarschijnlijk te veel om allemaal in een keer in zich op te nemen.

‘Raar,’ zei hij. Hij kantelde zijn hoofd terwijl hij de informatie in zich opnam. ‘Ik heb Zaemon-chan al die tijd gezien als een normale broer.’

Matsu lachte om zijn woordkeuze en kwam met een gracieuze beweging overeind.

‘Hij is ook je “normale” broer, je echte broer. Zoals ik al zei, mensen zullen altijd praten als een vrouw kinderen heeft van meer dan één man. Beloof me dat je niet naar hen luis- tert. Die mensen kennen de waarheid niet. Yoshi-san en zijn moeder ook niet. Begrijp je dat?’

Tei-Seiko knikte weer zonder iets te zeggen. Samen keken ze naar Zaemon, onschuldig en slapend in de armen van zijn moeder.

‘Goed dan,’ zei Matsu. ‘Nu ga je met mij mee en dan ga je je excuses aanbieden aan Yoshi-san. En aan zijn moeder. Kom.’ Ze reikte naar zijn hand. Hij stond op het punt om te protesteren maar zag toen haar blik, de ondeugende glinstering in haar ogen. Hij nam haar hand en gehoorzaamde, zijn passen al snel in hetzelfde ritme als dat van haar.

Tegen de tijd dat ze bij het imposante huis van de Sato’s aankwamen was het hele huishouden in rep en roer. Aan de opgewonden stemmen achter de dunne, houten wanden te horen vermoedde ze dat iedereen in het huis al op de hoogte was van het feit dat de zoon des huizes een pak slaag had gekregen van haar zoon. Waarschijnlijk had de verwende jongen aan iedereen zijn verhaal vol overdreven details verteld, of ze het wilden horen of niet.

Matsu klopte aan. Vrijwel onmiddellijk opende een streng ogende huishoudster van middelbare leeftijd de deur, alsof ze hen verwachtte.

‘Konichi wa. Goedemiddag, Yuki-san.’ Matsu boog met gepaste houding naar de oudere vrouw, die evenredig terugboog, haar valse glimlach een rij van gele tanden. Matsu wist dat ze het respect dat de vrouw haar toonde te danken had aan haar afkomst, en aan haar echtgenoot. Haar man mocht dan een gaijin zijn, een buitenlander, hij was er wel eentje met invloed, ook hier in Nagasaki. Bovendien was het in de omgeving algemeen bekend dat haar vader ashigaru was geweest. Misschien niet een Samoerai van hoge rang, maar wel iemand die in het persoonlijke leger had gediend van de Shôgun. En dat was iets dat vroeg om respect, het was iets om trots op te zijn. De meesten vonden het dan ook verstandig om een vrouw als zij met enige voorzichtigheid te behandelen.

‘Excuseer mij, Yuki-san,’ begon ze zoet. ‘We zouden graag de vrouw des huizes willen spreken, en ook Yoshi-san, als dat kan.’ Yuki knikte nors en liep de gang in, waar ze de rijstpapieren deur naar de binnenkamer openschoof en die weer achter zich sloot. Samen met haar zoon wachtte Matsu geduldig. Binnen klonken een schelle vrouwenstem en Yoshi’s nasale, zeurende klanken. De deur gleed weer open en Yuki verscheen opnieuw, gevolgd door een ontevreden ogende vrouw in een rijk geborduurde kimono. Haar dikke zoon sjokte achter haar aan.

Matsu mocht mevrouw Sato niet. Ze was het type vrouw die iedereen in haar omgeving er het liefst voortdurend aan herinnerde hoe belangrijk haar man wel niet was. Zij en Tei-Seiko bogen in de richting van mevrouw Sato, haar zoon stond nu praktisch achter haar verstopt.

‘Mijn zoon heeft u iets te zeggen,’ zei Matsu. Ze tikte hem subtiel aan met haar elleboog.

Tei-Seiko stapte weifelend naar voren. ‘Het spijt mij dat ik uw zoon geslagen heb, mevrouw Sato,’ begon hij. ‘Ik beloof dat het niet meer zal gebeuren. En toch moet…’ Hij wou nog meer zeggen maar zag nog net de waarschuwende blik van zijn moeder. Matsu pakte haar zoon bij de arm om te vertrekken en draaide zich alsnog om, alsof ze iets vergeten was te zeggen. Ze keek de hooghartige vrouw aan met een onschuldige uitdrukking op haar gezicht.

‘Excuses. Ik was bijna iets vergeten. Graag zou ik ook van deze gelegenheid gebruik willen maken om uw zoon te bedanken.’ Mevrouw Sato veerde op, blij verrast.

‘Hij heeft mijn zoon wat belangrijke feiten over het leven bijgebracht,’ zei Matsu. ‘En hem wat zeer interessante woorden geleerd. Heel erg hartelijk dank.’

Mevrouw Sato glimlachte voor het eerst, gretig voor elk compliment over haar zoon.

‘O? En wat voor mooie woorden waren dat dan wel?’

‘Bastaard en hoer. Een goede dag toegewenst verder.’ Ze knikte beleefd en zag hoe de mond van de vrouw openviel. Met een voldaan gevoel draaide ze zich weer om en liep weg, haar zoon achter haar aan. Al snel hoorde ze het geluid van een vlakke hand tegen een wang en een scherpe kreet van Yoshi. Samen liepen ze snel door, bijtend op hun lip om niet in lachen uit te barsten.

‘Denkt u dat vader zal komen?’ vroeg Tei-Seiko aan zijn moeder terwijl de kleermaker over zijn voeten boog om de lengte van de zomen vast te stellen. De jongen stond half te dansen, half te hinken en verplaatste zijn lichaamsgewicht afwisselend van het ene been naar het andere. Zijn moeder greep hem beet om hem stil te houden. Ze had allang opgemerkt dat de kleermakers zuchten van frustratie steeds luider werden. De mouwen van de kimono waren nog steeds te lang en het was voor de jongen duidelijk vermoeiend om zijn armen zo lang omhoog te houden.

Matsu gaf geen antwoord. Haar Chinese echtgenoot was al jaren niet in Nagasaki geweest en zijn brieven kwamen zeer onregelmatig. In de brieven die ze wel van hem ontving had Zhi-Long alleen maar belangstelling getoond voor zijn zoon. De vragen over haar welzijn waren meestal zakelijk van aard. Ze hoopte voor Tei-Seiko dat zijn vader niet vergeten was hoe belangrijk het Shichi Go San herfstfestival was, het festival dat jaarlijks werd gehouden om het zevende levensjaar van alle jongens te vieren. In deze tijden van honger, pest en andere ziekten haalden veel Japanse kinderen vaak niet eens de leeftijd van vijf jaar, laat staan zeven. Men geloofde dat als jongens die cruciale leeftijd eenmaal hadden bereikt, ze sterk genoeg waren om de kwetsbare kindertijd te overleven. Het was reden genoeg om dat te vieren, dacht ze wrang.

‘Moeder?’ vroeg Tei-Seiko weer. ‘Denkt u dat hij komt?’

Ze kon niet langer tegen hem liegen. ‘Hij heeft niet geschreven dat hij zal komen, Tei-Seiko-chan. Ik heb de laatste tijd geen brieven van hem ontvangen. We zullen het af moeten wachten.’ In werkelijkheid betwijfelde ze dat Zhi-Long zou komen. Ze hoopte wel dat hij op zijn minst een geschenk zou sturen naar zijn zoon.

Teleurgesteld liet de jongen zijn armen zakken. De kleermaker duwde ze weer geïrriteerd omhoog. Tei-Seiko zuchtte en tuurde verveeld voor zich uit, hij had steeds meer moeite met stilstaan. Matsu had met hem te doen. Hij had zijn vader zo lang niet gezien dat het de vraag was of hij hem nog wel zou herkennen als hij hem zag.

‘Is mijn vader een piraat?’ vroeg hij plotseling. De kleermaker slikte bijna de spelden in die hij tussen zijn lippen hield geklemd.

Matsu glimlachte. ‘Nee. Je vader is geen piraat. In China is hij een mandarijn, een belangrijk civiele officier, zoals je weet. En hij is een koopman.’ Even hield ze haar hoofd schuin en keek hem bedenkelijk aan. ‘Eigenlijk ligt het eraan hoe je het bekijkt. Sommigen zouden zeggen dat hij een piraat is.’

‘Echt waar? Wie dan?’

‘Gaijin. Buitenlanders. De Portugezen en de Hollanders. Zij vallen vaak zijn schepen aan en stelen dan zijn goederen om hun land rijk te maken. Maar als hij hun schepen aanvalt om zijn spullen weer terug te nemen, worden ze kwaad en noemen zij hem een piraat.’

‘Dus de Hollanders en de Portugezen zijn eigenlijk ook piraten?’

‘Zo zouden ze zichzelf waarschijnlijk niet noemen. Zij zeggen dat ze het doen voor de VOC en hun land. Maar eigenlijk gedragen ze zich net zo vaak als piraten.’

Tei-Seiko viel stil en keek bedachtzaam voor zich uit. Ongetwijfeld dat hij in gedachten woest ogende piraten met lange, rode haren en grote neuzen zag. Hij had ze vaak genoeggezien in de haven, die buitenlanders. Soms speelde hij zelfs met de Hollandse kinderen.

Hij begon steeds onrustiger te worden. De kleermaker zou snel moeten werken als hij in één zitting klaar wilde zijn met het afspelden van de kimono. Eindelijk was hij zo ver. De man knikte tevreden, kwam overeind en haalde het kledingstuk van Tei-Seiko’s schouders. Opgelucht zakte de jongen door zijn knieën en ging zitten in kleermakerszit, een houding die hij volwassen mannen had zien aannemen. Zaemon brabbelde vrolijk naast hem op de tatami-mat en zwaaide zijn mollige armpjes druk in de lucht. Matsu schoof over haar knieën naar voren, pakte hem op en bond haar baby behendig in de buidel op haar rug.

Op aandringen van de kleermaker betaalde ze hem een klein voorschot voor zijn werkzaamheden. Tei-Seiko was in zijn ongeduld al naar buiten gerend. ‘Ik hoop toch echt dat hij komt,’ zei hij meer tegen zichzelf dan tegen haar toen ze buiten kwam.

Matsu zei niets. Ze hoopte juist dat Zheng Zhi-Long nooit meer zou komen. En daar had zij een hele goede reden voor.

Terwijl ze samen de weg afdaalden zag ze dat er in de haven intussen een schip had aangelegd. De oorsprong van het schip was haar onduidelijk, maar er had zich wel een menigte verzameld op het marktplein langs de kade, onder wie een aantal vreemdelingen. Nieuwsgierig drongen de mensen zich rondom een aantal kramen dat zojuist was opgezet. Op de luifels van een van de bedekte kramen stonden de twee karakters voor waarzegger.

‘Moeder, kijk!’ riep Tei-Seiko opgewonden toen ook hij het had gezien. ‘Een waarzegger!’ Hij holde in de richting van de haven. ‘Misschien dat hij ons kan vertellen of vader komt!’

Nog voordat ze iets kon zeggen was hij al beneden. Ze glimlachte met een zucht. Waarzeggers hadden altijd al een grote aantrekkingskracht op hem gehad. Zelden had ze daaraan toegegeven: de meesten waren bedriegers en de gages die zij voor hun diensten vroegen waren vaak belachelijk hoog. Alleen bij Tei-Seiko’s geboorte had ze zijn nummers laten lezen op basis van zijn geboortedatum, want dat werd van haar verwacht. De vrouw in kwestie had haar verteld dat hij voorbestemd was voor grootse daden en dat hij haar kleinzonen zou geven, iets dat elke moeder graag zou willen horen over haar zoon, en waar eenieder gewillig voor betaalde.

‘Moeder! Kom!’ Tei-Seiko stond ongeduldig op haar te wachten. Het aantal mensen was al beduidend minder geworden, waarschijnlijk was de vergoeding die de waarzegger vroeg voor hen te hoog.

Onder de luifel zat een oude man met een kaal hoofd, getatoeëerde wenkbrauwen en een voorhoofd dat vreemd genoeg volledig vrij was van rimpels. Alleen rond zijn ooghoeken waren diepe kraaienpootjes te zien. Het enige haar dat zijn hoofd en gezicht sierde was het witte sikje dat op en neer bewoog terwijl hij onophoudelijk op iets kauwde. Toen hij Tei-Seiko voor zich zag, vielen zijn kaken even stil. Met zijn gitzwarte ogen keek hij de jongen indringend aan.

‘Moeder, alstublieft? Mag het?’

Matsu keek bedenkelijk. Ze geloofde echt niet dat de oude man haar zoon zou kunnen vertellen of zijn vader zou komen of niet, maar ze bedacht dat hij wel wat verdiende na de lange zit bij de kleermaker. Het kon geen kwaad. Uit ervaring wist ze dat dit soort mensen altijd vaag bleven en toch alleen maar zeiden wat je wilde horen. ‘Vooruit dan maar,’ zei ze, en knikte instemmend. De oude man grijnsde en vertoonde een angstaanjagende rij van rottende tanden, waarna zijn kaken het kauwen hervatten. Hij kwam niet uit het gebied, zag Matsu. Aan zijn gelaatstrekken te zien kwam hij mogelijk uit het verre noorden van Japan, of misschien was het wel een buitenlander.

De man wenkte naar Tei-Seiko en wees naar zijn hand. Vertwijfeld keek de jongen nog even in haar richting. ‘Toe dan. Geef hem jouw hand,’ zei ze aanmoedigend.

Tei-Seiko deed wat er van hem werd gevraagd, waarop de man zijn hand pakte en hem naar zich toe trok. Hij staarde in Tei-Seiko’s ogen en tastte met zijn linkerhand over de contouren van zijn jukbeenderen, slaap en kaak. Hij kneep zijn ogen tot fijne spleetjes in zijn concentratie, alsof hij de symmetrie van Tei-Seiko’s gezicht probeerde te bepalen.

‘Wanneer hij geboren?’ vroeg hij met een gebaar van zijn hoofd in haar richting. Zijn accent klonk Matsu vreemd in de oren. Ze gaf hem de nodige informatie en vertelde dat hij op Hirado was geboren.

‘Aha,’ zei hij. ‘Een rat. Jij slim. Opportunistisch. En charmeur.’ Hij grinnikte sluw, draaide zijn rug naar hen toe en boog zich over een stenen bak met beenderen fiches, die hij druk heen en weer begon te schuiven.

Tei-Seiko straalde van de complimenten, de opwinding was van zijn gezicht af te lezen.

‘Element is hout,’ vervolgde de man. Matsu wachtte gelaten. Dit wist ze, dit had ze allemaal al bij zijn geboorte gehoord. ‘Uit hout komt vuur, maar daar anderen voor nodig zijn,’ ging hij verder. ‘Rat, hout, rat hout. Hm. Is goed. Jij talent, voelt aan wat anderen denken. Jij goed weten anderen overtuigen. Dat jou ver brengen, heel ver. Jij zult ooit groot leider zijn.’ Hij pakte opnieuw Tei-Seiko’s hand en kneep er in, zijn intense blik op de jongen gericht. ‘Ik voel ambitie, groot zelfvertrouwen en… daadkracht, ja, daadkracht.’ Hij balde zijn vuist om zijn woorden nadruk te geven en sloot zijn ogen. ‘Jij zult leven lang streven naar hoog moraal, is goed.’

Plotseling trok hij de jongen naar voren, pakte een naald en prikte die zonder enige waarschuwing in Tei-Seiko’s wijsvinger. De enkele druppels bloed die hij eruit perste ving hij op in een tinnen schoteltje. Tei-Seiko staarde onbewogen naar de donkerrode druppels, maar Matsu nam een stap dichterbij, enigszins gealarmeerd door deze vreemde wending. Dit had ze nog niet eerder meegemaakt.

De man spuugde op het schoteltje, duwde Tei-Seiko’s handpalm door de smurrie en wreef het mengsel in zijn huid. Toen tilde hij de palm van de jongen omhoog en duwde die zo dicht bij zijn gezicht, dat Matsu even dacht dat hij ervan zou likken. Maar hij keek er alleen maar naar. Hij grinnikte.

‘Veel vrouwen,’ zei hij met een wellustige grijns. ‘Maar prijs. Wel betalen prijs.’ Even trok hij een vies gezicht, alsof iets hem verafschuwde.

Tei-Seiko knipperde met zijn ogen. Hij wist duidelijk niet wat hij met deze informatie aan moest. ‘Ik wil alleen maar weten of mijn vader naar Hirado zal komen voor het Shichi Go San festival,’ zei hij, beduusd.

De kaken vielen weer stil.

‘Vader?’ Hij richtte zich opnieuw op de besmeurde palm die hij in zijn geaderde hand hield. ‘Nee, ik zien geen vader. Jouw yin, jouw aura te sterk. Ik denk…’ Hij schudde weifelend met zijn hoofd. ‘Nee. Maar jij binnenkort reis maken, overzee, ver weg hiervandaan. Nieuw leven.’

Matsu versteende bij het horen van zijn woorden. Ze voelde het bloed langzaam uit haar hoofd lopen. Dit wilde ze niet horen. De drang om haar zoon bij zijn kraag te pakken en mee te nemen was sterk, maar ze kon het niet.

‘Jij heel veel willen, heel veel kunnen. Grote ambitie,’ ging de man verder. ‘Maar opgepast! Niet te veel willen doen. Jij moet leer waarheid onder ogen zien. Zie groot eiland. Niet hier, ver weg.’

‘Eiland?’ vroeg Tei-Seiko met belangstelling. ‘Welk eiland, waar dan, van welk land?’

De man fronste, wreef zijn vingers nogmaals in Tei-Seiko’s palm en hield die dichterbij zijn gezicht voor een nadere inspectie. Hij keek op, verbaasd.

‘Weet niet,’ zei hij, gepikeerd dat hij het antwoord niet wist. ‘Ik niet zien. Onduidelijk.’ Ineens verstilden zijn kaken, het kauwen hield op. ‘Ik zie vreemden daar, buitenlanders. Zij niet thuishoren daar. Moeilijk, moeilijk. Jouw lot… jouw lot is op dat eiland. De vreemden zullen vertrekken. Dan eiland is jouw lot. Maar betaal ook prijs. Grote prijs.’ Nog even tuurde hij naar de hand, en knikte tevreden. Toen keek hij voor het eerst weer naar Matsu met een voldane grijns op zijn gezicht en liet Tei-Seiko’s hand eindelijk los. De trance was verbroken, zijn taak zat erop.

‘Kom, Tei-Seiko,’ zei Matsu. Ze wilde daar zo snel mogelijk vandaan.

‘Maar moeder, ik wil weten…’

‘Nee, we moeten nu gaan,’ zei ze fel. Dit had ze niet voor ogen gehad. Haar zoon had een simpele vraag gesteld, maar kreeg nu details te horen over een toekomst die nog veel te ver weg was voor hem, en een waarvan zij niets wilde weten. Haastig trok ze Tei-Seiko bij het kraampje vandaan, legde een paar munten in de gretig uitgestrekte hand van de man en liep weg, zo snel als ze kon.

Zoals Matsu had gedacht, kwam Zhi-Long niet voor het verjaardagfestival van zijn zoon. Hij was er niet om te zien hoe mooi de jongen eruitzag in zijn voor de gelegenheid gemaakte, felgekleurde kimono. Ook zou hij niet zien hoe alle zevenjarige jongens gezamenlijk met dichtgeknepen ogen in hun handen klapten bij de Shinto-tempel om de geesten van hun voorvaderen te wekken, en hen te bedanken voor hun goede gezondheid. Hij was er ook niet om zijn zoon te bedelven onder de traditionele cadeaus, of om de trots te ervaren bij het besef dat zijn zoon sprekend op hem leek.

Een maand later kreeg Matsu een boodschap aangereikt van Junko met het bericht dat haar zwager Zheng Feng in Hirado was aangekomen. Hij wilde haar bezoeken. Haar hart stond even stil van schrik. Feng kwam geregeld naar Nagasaki om zaken te doen voor zijn broer, maar nam zelden de moeite haar te bezoeken. De brieven en geschenken die hij voor haar meebracht van Zhi-Long werden vrijwel altijd gebracht door een van zijn koeriers. Dat hij nu van plan was haar zelf te bezoeken, kon maar één ding betekenen.

Nadat Matsu Zaemon had gevoed, bakerde ze haar slapende baby strak in zijn doek en legde hem uit het zicht achter het scherm. Tei-Seiko was bezig met zijn kendolessen, iets waarin hij uitblonk. Hij zou nog meer dan een uur weg zijn, waardoor ze ruim de tijd zou hebben om Feng onder vier ogen te spreken. Ze schikte de kraag van haar kimono en probeerde zichzelf mentaal voor te bereiden op het bezoek.

Feng was vijf jaar ouder dan haar man en hoewel hij een neus voor zaken had, was hij lang niet zo ambitieus als Zhi-Long. Ook al had ze Feng de afgelopen jaren meerdere malen ontmoet, ze kende hem nog niet goed genoeg om zich op haar gemak te voelen in zijn gezelschap. Zijn Japans was in elk geval redelijk.

Ze zat in haar simpele, maar niet onelegante kamer waar ze haar gasten ontving. De rijstpapieren deur gleed open, het hoofd van Junko stak door de opening naar binnen.

‘Oksan. Mevrouw,’ fluisterde ze. ‘Hij is er. Die Chinese meneer, Zheng Feng.’

Matsu kwam overeind, haalde diep adem, streek haar obi glad en duwde een ontsnapte haarlok achter haar oor.

‘Laat hem binnenkomen.’ Ze kon het silhouet van haar zwager al door het licht doorschijnende rijstpapier waarnemen. Met bonzend hart boog ze om haar respect te tonen.

‘Zheng Feng-sama. Welkom. We zijn zeer vereerd met uw bezoek.’ Junko trok zich buigend terug en deed de schuifdeur weer dicht. Wel liet ze de deur een fractie openstaan, precies zoals Matsu haar had gezegd. Feng knikte en bromde wat. Het was duidelijk dat hij zich net zo ongemakkelijk voelde als zij.

Ze herkende hem nauwelijks. Hij was in elk opzicht forser geworden, en had zowel een baard als een snor laten staan.

‘Gaat u toch zitten.’ Ze gebaarde naar de kussentjes die speciaal voor hem waren neergelegd. Hij nam plaats, zijn benen in kleermakerszit. Matsu zakte gracieus door haar knieën op de tatami en legde haar handen ineengevouwen op haar schoot.

‘Zheng Feng-sama. Ik hoop dat u in goede gezondheid verkeert. U brengt nieuws over mijn echtgenoot? Is hij gezond en wel?’

‘Uw man is gezond en hij groet u. Ik moet u mededelen dat het mijn broer spijt dat hij u niet persoonlijk kan bezoeken. Zijn werkzaamheden als mandarijn van de eerste orde en militaire zaken houden hem druk bezig. Ons land maakt moeilijke tijden door.’ Hij fronste zijn wenkbrauwen, duidend op de onrust die de gemoederen in China bezighield.

Matsu knikte. Zhi-Long had haar geschreven over de dreigende invasie in het noorden van het land, over de oorlogszuchtige Mantsjoes die het grensgebied al jaren teisterden.

‘Ik heb brieven meegenomen van mijn broer.’ Uit zijn overkleding haalde hij een zijden envelop tevoorschijn. Matsu nam het van hem aan en legde het voor zich neer, niet van plan om de brieven te lezen waar hij bij zat.

‘Met alle respect, Zheng Feng-sama. Uw koeriers hadden deze naar mij toe kunnen brengen. Waarom bent u zelf naar mij toe gekomen?’

Feng knipperde verbaasd met zijn ogen, niet gewend aan vrouwen die zo direct waren. Hij keek ongemakkelijk en wees naar de zijden envelop.

‘Lees de brieven. Alles staat daarin.’

Met tegenzin pakte Matsu het op en haalde er twee brieven uit. Een was voor haar, de andere voor Tei-Seiko. Onzeker keek ze haar zwager aan voordat ze haar volledige aandacht aan de brief gaf. Het gaf haar een onprettig gevoel dat hij naar haar keek terwijl ze las.

De brief was in eenvoudig Japans, waarschijnlijk vanuit het Chinees vertaald door iemand die voor haar man werkte. De boodschap was duidelijk en daarbij ook de reden voor Fengs bezoek. Matsu’s handen beefden toen ze opkeek naar Feng.

‘U bent gekomen om Tei-Seiko mee te nemen?’ vroeg ze met trillende lippen. Hier had ze geen waarzegger voor nodig, dit was precies waar ze al jaren zo bang voor was geweest. Ze had altijd al geweten dat deze dag zou komen. De woorden van de waarzegger gierden door haar hoofd. Binnenkort reis maken, overzee, ver weg hiervandaan. Dit was de prijs die ze moest betalen voor het krijgen van een kind van een buitenlander, vooral wanneer het ging om een machtig man als Zheng Zhi-Long.

Feng knikte. ‘Dat is juist. En uzelf, als u dat zou willen.’

Matsu’s hart miste een slag. Als dat zou kunnen. Jaren had ze op dit moment gewacht, ernaar verlangd. Maar nu was het te laat. Ze had Zhi-Long nooit geschreven over de andere man in haar leven, laat staan over het kind dat ze van hem had gekregen. Zhi-Long zou het nooit toestaan dat haar jongste zoon, een kind van een andere man, met haar mee zou komen. Ze wist ook dat ze Zaemon niet zou kunnen achterlaten. Ze voelde haar maag keren bij de gedachte aan de keuze die haar nu te wachten stond.

‘Maar… het reisverbod dan?’ vroeg ze hoopvol. ‘De Shôgun heeft aangekondigd…’

‘Uw zoon heeft toestemming gekregen om te reizen. Zijn papieren zijn al in orde. U vergeet dat uw echtgenoot een invloedrijk iemand is. Omdat de vader van Tei-Seiko Chinees is, geldt het verbod niet voor de jongen. Het is de bedoeling dat ik hem vergezel op zijn reis. Tei-Seiko moet onderwezen worden in China. Dat is de wens van zijn vader.’

Matsu haalde diep adem om de paniek die in haar opborrelde de baas te zijn. Ze keek Feng recht in het gezicht.

‘Ik… ik heb wat tijd nodig om hierover na te denken,’ zei ze zacht.

‘Het spijt me, maar u hebt geen keuze,’ zei Feng, niet onsympathiek. ‘De jongen is mijn broers eerstgeboren zoon en het is alleen maar natuurlijk dat hij wil dat hij naar China komt. Hij verwacht dat u ook meekomt. Uw plaats is toch zeker bij uw echtgenoot en zoon?’

Matsu zuchtte. ‘U vergeet dat het in mijn land verboden is voor vrouwen om Japan te verlaten. Ik ben bang dat ik niet met mijn zoon mee zou kunnen gaan.’

‘Ook dat zouden we kunnen regelen. Er is een mogelijkheid…’

Ineens werden ze verstoord door een kreet die achter het scherm vandaan kwam. Feng keek haar verrast aan, maar ze kon hem niet aankijken. Beschaamd keek ze naar haar schoot. Zonder verder iets te zeggen stond ze op, raapte Zaemon op van achter het rijstpapieren scherm en ging weer voor hem zitten. Feng staarde met ongeloof naar de baby in haar armen. Op zijn gezicht stond de vraag die zij van hem verwachtte. Ze aanvaardde zijn blik zonder weg te kijken.

‘Dit is Tei-Seiko’s kleine broertje, Zaemon. Wat doe ik dan met hem?’ zei ze met zachte stem, terwijl ze haar pink bood aan haar baby, die het dankbaar omklemde met zijn kleine vuist.

Feng staarde nog steeds naar het kind in haar armen. Hij wist dat dit niet het kind kon zijn van zijn broer. Zhi-Long was in tijden niet meer in Japan geweest.

‘Dit is nogal onverwacht.’

‘U weet dat ik mijn echtgenoot, uw broer, jaren niet heb gezien,’ zei Matsu. ‘Ik hoor heel weinig van hem. Zijn brieven komen zeer onregelmatig, het geld komt al heel lang niet meer. Het zijn moeilijke tijden geweest. Oordeelt u over mij niet te streng.’

Fengs uitdrukking verzachtte. ‘Ik veroordeel u niet, maar het kind kan beslist niet mee. Dat zou mijn broer nooit kunnen toestaan. Ik overigens ook niet.’

‘Dan blijf ik hier,’ zei Matsu. Haar ogen stonden vol tranen. ‘Moet u mijn zoon echt van me afnemen?’

Feng knikte zonder iets te zeggen. Matsu wist dat Zhi-Long uitzinnig zou zijn van woede als hij zou horen dat ze een kind had gekregen van een ander. Hij zou veel te trots zijn om haar nu naar het huis van zijn voorvaderen te laten komen. Het was gewoon onmogelijk.

‘Wanneer vertrekt u met Tei-Seiko?’ Ze veegde de tranen weg nog voordat die over haar wangen zouden stromen.

‘Over een week. Ik moet u vragen om hem voor te bereiden voor zijn vertrek. Hoe goed is zijn Chinees?’

Matsu herstelde zich, opgelucht dat ze over praktische zaken kon praten.

‘Hij heeft vanaf zijn vierde Chinese taalles gevolgd. Ik verzeker u dat hij uw taal goed beheerst. Hij spreekt, leest en schrijft het.’

‘Dat is goed. Dat is goed,’ zei Feng, tevreden. Matsu knikte. Zhi-Long had zelf een leraar voor haar zoon aangesteld, vastbesloten dat hij de taal zou spreken als voorbereiding voor deze dag.

‘Waar is de jongen? Laat hem halen. Ik wil hem spreken.’

Matsu keek hem verschrikt aan. Als iemand Tei-Seiko ging vertellen dat hij haar en zijn geboorteland voor altijd moest verlaten, dan moest zij dat doen. Feng mocht dan zijn oom zijn, de man was voor hem een vreemde.

‘Alstublieft, Zheng Feng-sama. Met alle respect. Ik wil u niet beledigen, maar laat het aan mij om dit aan mijn zoon te vertellen.’ Ze boog voorover om de ernst van haar verzoek te benadrukken. ‘Ik ben immers zijn moeder.’

Haar zwager snoof van ongenoegen, duidelijk niet gewend te worden tegengesproken, en zeker niet door een vrouw.

‘Goed dan. Ik zal er niets over zeggen en dit aan u overlaten. Maar ik wil hem nu zien. Laat hem halen.’

Geëmotioneerd stond ze op en draaide zich om, opgelucht dat ze even aan zijn indringende blik kon ontsnappen. Het leek wel alsof haar keel was dichtgeknepen. Ze opende de schuifdeur.

‘Junko-san,’ zei ze met hese stem.

Junko snelde naar voren, haar gezicht lijkbleek, haar ogen groot. Matsu wist dat ze het gesprek had afgeluisterd. Zij hoefde Matsu niet aan te kijken om te weten in wat voor emotionele staat zij verkeerde. Ze overhandigde de baby aan Junko en vroeg haar Tei-Seiko te halen.

‘Zeg hem dat zijn oom hem wil zien,’ voegde ze eraan toe.

‘Ja oksan,’ zei het meisje beduusd, en was weg. Het duurde niet lang voordat Tei-Seiko de kamer met opgewonden gezicht binnenviel in zijn kendokleding. Zijn instructeur stond een beetje schuchter achter hem te giechelen.

Feng draaide zich om bij de commotie die Tei-Seiko had veroorzaakt met zijn binnenkomst.

‘Oom Feng!’ Tei-Seiko boog keurig. Matsu zag hoe haar zwager de jongen geamuseerd in zich opnam.

‘Tei-Seiko. Je bent aardig gegroeid. Je lijkt veel op jouw vader,’ zei hij in het Japans. De jongen glom van trots, ervan overtuigd dat de woorden van zijn oom een groot compliment vormden. Feng glimlachte naar de jongen en haalde met een onwennig gebaar een hand over zijn bol.

‘Wij zijn blij en zeer vereerd u te zien, oom,’ zei Tei-Seiko voorzichtig in het Chinees.

Zichtbaar geïrriteerd dat de kendo-instructeur was blijven hangen gebaarde Feng met een niet mis te verstaan gebaar dat de man weg moest. Het kalende mannetje boog herhaaldelijk om zijn excuses aan te bieden voor zijn aanwezigheid en trok zich terug. Door het dunne rijstpapier hoorde Matsu hoe Junko hem luid bekritiseerde voor zijn nieuwsgierigheid en gebrekkige manieren.

Feng richtte zich opnieuw op zijn neefje.

‘Jouw Chinees klinkt goed, Tei-Seiko. Je hebt een goede uitspraak.’

Tei-Seiko’s gezicht werd een brede grijns. Zijn mond toonde enkel een paar tanden, afgewisseld door ruimten waar zijn melktanden hadden gezeten.

‘Je vader heeft geschenken voor je meegebracht,’ zei Feng en hij reikte de jongen twee in groene zijde gewikkelde pakjes aan. ‘Er is ook een brief voor jou van je vader, Tei-Seiko. Die kan je straks lezen.’ De trotse glimlach van Matsu verdween toen ze dacht aan de mogelijke inhoud van de brief. Haar stond straks de taak te wachten om haar zoon te vertellen dat hij bij haar weg zou gaan. Het deed haar hart krimpen van de pijn.

Zodra Feng was vertrokken, greep Tei-Seiko naar de brief van zijn vader. Matsu griste de brief haastig uit zijn handen en snauwde naar hem dat hij geduldig moest zijn. De jongen keek haar verbaasd aan. Hij begreep niet wat er op dat moment belangrijker kon zijn dan zijn vaders brief.

Matsu zakte door haar knieën zodat ze hem goed aan kon kijken. Dat deed ze altijd wanneer ze hem iets belangrijks te vertellen had. Ze haalde diep adem en schraapte haar keel.

‘Tei-Seiko, er is iets dat ik je moet vertellen. Iets heel belangrijks. En het gaat om jou.’ Ze haperde, zocht naar de juiste woorden. ‘Jouw oom is naar Nagasaki gekomen om je mee te nemen naar China. Naar het huis van je vader.’ De ogen van de jongen werden groot.

‘Ik mag mee naar China? Naar vader?’ Zijn moeder knikte. Ze zag hoe zijn gezicht straalde van geluk, en het brak haar hart.

‘Ja, maar dat is niet alles. Je bent nu zeven jaar oud. Je vader vindt het tijd dat je een behoorlijke Chinese opleiding krijgt. Nu ben je oud genoeg om naar China te gaan. Het is het land van je vader en zijn voorvaderen. En nu ook dat van jou.’ Ze wachtte tot het tot hem doordrong. Bij het zien van haar intens verdrietige gezicht kwam uiteindelijk het begrip. De verrukte uitdrukking op zijn gezicht veranderde in een van ontsteltenis.

‘Maar… ik kom hier toch wel weer terug?’ vroeg hij, zijn stem vol ongeloof.

Matsu slikte haar tranen in en vocht tegen de emoties die haar dreigden te overspoelen. Ze schudde haar hoofd.

‘Nee, Tei-Seiko-chan. Je zult niet meer terugkomen. Voor een bezoek misschien, meer niet. Jouw thuis is nu in China.’

Ze zag het geschrokken gezicht van haar zoon. Hij was geboren en getogen in Hirado, en was nog nooit buiten Nagasaki geweest. Nu werd er van hem verwacht dat hij zijn geboorteland zou verlaten voor een plaats waar hij nog nooit was geweest. Om zich te verenigen met een familie van wie hij niemand kende.

Hij staarde haar aan. ‘Dit is precies zoals die waarzegger heeft gezegd,’ fluisterde hij, verwonderd. ‘Die zei dat ik een reis zou maken, ver weg hiervandaan. Hij had het over een nieuw leven.’

‘Ja,’ was het enige wat ze uit kon brengen.

‘U gaat toch wel met me mee?’ vroeg hij met overslaande stem. Weer zei ze niets, haar gezicht nat van de tranen. Geschokt keek hij haar aan. ‘Gaat Zaemon-chan met me mee?’ Zijn moeder schudde opnieuw langzaam haar hoofd. Ze pakte de aan haar zoon gerichte brief en gaf die aan hem.

‘Lees de brief van je vader.’

Tei-Seiko keek er vertwijfeld naar. Plotseling smeet hij met een boos gebaar de brief door de kamer. ‘Ik ga niet,’ zei hij, en maakte zich met een ruk los van haar omhelzing.

‘Tei-Seiko…’

‘Nee! Ik ga niet!’ schreeuwde hij. ‘Ik ga niet zonder jou of Zaemon-chan.’

‘Jouw vader…’

‘Ik ken mijn vader helemaal niet. Ik ken niemand in China. Ik ga niet!’ Hij rende de kamer uit, en ontkwam behendig aan de handen van Junko en de kok, die allebei met open mond aan de andere kant van de dunne schuifdeur hadden staan luisteren en hem probeerden tegen te houden. De buitendeur werd hard dichtgesmeten.

Aangeslagen zakte Matsu door haar knieën. Roerloos bleef ze daar zitten, haar blik gericht naar de grond. Na een poos zo te hebben gezeten gaf ze haar emoties eindelijk de vrije loop en uitte een hartverscheurende kreet van ellende. Met haar handen voor haar gezicht huilde ze als ze nog nooit had gedaan. Ze huilde vanwege haar eigen verdriet, maar vooral om dat van haar zoon.

II

Vaderland

Fukien, China

Tei-Seiko reed met rechte rug, vermoeid maar opgelucht dat hij na weken op zee eindelijk weer aan land was. Eindelijk was hij in China, het land van zijn vader. In het zadel voelde hij zich in zijn element, en dat sterkte hem, ook al was hij nerveus over wat hem te wachten stond.

Oom Feng hield zijn paard in om twee gewapende mannen van de voorhoede door te laten zodat hij naast hem kon rijden. Het militaire escorte dat hem vergezelde was aanzienlijk: de kapitein vond het nodig om hem veilig thuis te kunnen brengen. De man had er ook op gestaan dat Tei-Seiko zich omkleedde in minder opvallende kleuren. De helblauwe tuniek die hij had aan gedaan om een goede indruk te maken op zijn Chinese familie zou volgens hem te veel aandacht trekken. Volgens oom Feng krioelden de heuvels van Fukien van de bandieten en hij wilde geen risico’s nemen.

Hoe dichter ze bij hun bestemming kwamen, hoe stiller hij werd. Zowel zijn oom als de kapitein hadden een poging gedaan om een gesprek met hem aan te gaan tijdens de reis, maar afgezien van korte beleefde antwoorden had hij weinig zin gehad om met hen te praten. Uiteindelijk lieten ze hem met rust zodat Tei-Seiko op zichzelf reed, diep in gedachten verzonken.

Het was nog geen maand geleden dat hij tegen zijn moeder had geschreeuwd dat hij niet van plan was om zonder haar of Zaemon naar China te gaan. Twee uur lang was hij weggebleven. Junko had nog wel aangeboden om naar hem te gaan zoeken, maar zijn moeder had gezegd dat ze hem beter alleen konden laten, dat hij wel terug zou komen als hij er zelf aan toe was. Ze had gelijk gehad, zoals altijd had ze gelijk gehad. Natuurlijk was hij teruggekeerd, vermoeid en verslagen, zijn ogen rood van het huilen. Hij wist wat hem te doen stond, wat er van hem werd verwacht. Zijn moeder had hem immers grootgebracht met een sterk plichtsbesef en hij wist dat hij geen keuze had. Zijn vader wachtte op hem: dat hij zou gaan was gewoon voorbestemd, net zoals die waarzegger had gezegd.

Terwijl hij reed nam hij de schitterende omgeving in zich op. Zijn gedachten gingen uit naar zijn vader, die hij niet had gezien sinds hij een peuter was. Zijn bezoeken aan Hirado waren zo onregelmatig en van zo’n korte duur geweest, dat hij nooit de kans had gehad om het gezicht van zijn vader goed in zijn geheugen op te slaan, laat staan een band met hem te vormen.

Ze waren veel later in China aangekomen dan verwacht, omdat het vertrek vanuit Nagasaki meerdere malen vertraagd was geweest door een buitengewoon vroege tyfoon. Zelfs na het liggen van de storm bleef de zee onrustig, waardoor veel passagiers ziek waren geworden. Wat de reis nog ondraaglijker had gemaakt, was het feit dat hij zijn moeder en Zaemon-chan vreselijk miste. Bij hun afscheid op de kade had zijn moeder haar emoties bewonderenswaardig goed onder controle gehad, maar hij wist dat zijn gevoelens een weerspiegeling vormden van die van haar. Haar hart was gebroken, net als dat van hem.

Zaemon had hem met glinsterende pretoogjes aangekeken, zich totaal niet bewust van het verdriet dat hij en zijn moeder voelden bij hun gedwongen afscheid. Zijn moeder had hem gezworen dat ze ooit toestemming zou krijgen om naar China te mogen reizen. Op zijn beurt had hij moeten beloven dat hij haar elke maand zou schrijven. Hij had haar gezegd dat hij dat nog diezelfde avond zou doen, vanaf de boot.

Gezamenlijk reed de escort van een bergpas af. Het uitzicht op de weidse omgeving was groots. Tei-Seiko was onder de indruk en keek om zich heen, op zoek naar zijn oom.

‘Het is echt prachtig,’ fluisterde hij in ontzag. Feng glimlachte en knikte bemoedigend, tevreden dat hij de schoonheid van het land van zijn voorvaderen wist te waarderen.

Feng had hem tijdens de zeereis grondig geïnstrueerd en herhaaldelijk overhoord over de vele leden van zijn vaders familie. Het waren tot nu toe slechts abstracte namen geweest: namen van familieleden die vooralsnog vreemden waren.

Van zijn moeder en Chinese tutoren had hij al begrepen dat zijn vader een invloedrijk en belangrijk iemand was in het zuiden van China. Toch was hij zwaar onder de indruk geweest van de grootte van de gewapende escort die hem aan de kust had opgewacht om hem naar zijn nieuwe thuis te begeleiden.

Zijn moeder had hem ook verteld over de tweede vrouw van zijn vader. Ze had tegen hem gezegd dat zijn vader mogelijk nog meer vrouwen had, concubines zelfs. Hij kon het maar moeilijk bevatten allemaal.

Naarmate de zeereis vorderde begon de reden dat hij zijn moeder en het land van zijn geboorte had moeten verlaten langzaam tot hem door te dringen. Er werd van hem als oudste zoon verlangd om naar het huis van zijn vader te gaan. Dat het tijd werd, zoals zijn vader hem had geschreven, om aan een ‘behoorlijke Chinese opleiding’ te beginnen. Het maakte hem behoorlijk onzeker. Zijn Chinees was redelijk, maar was het wel goed genoeg? Spelenderwijs had hij in Hirado ook wat Hollands en Portugees opgepikt van de kinderen van handelaren uit die landen. Volgens zijn moeder waren het allebei talen die zijn vader goed beheerste. Ze had hem verteld dat zijn talenkennis hem in het begin van zijn carrière onmisbaar had gemaakt als tolk voor kooplieden van de voc. Het klonk allemaal erg indrukwekkend. Wat zou zijn vader van hem vinden? Zou hij wel voldoen aan zijn verwachtingen?

Boven aan de heuvel zag Tei-Seiko dat de voorhoede was gestopt om op de anderen te wachten. Het was hem al opgevallen dat ze steeds meer in de bewoonde wereld waren beland: het komen en gaan van mensen was het afgelopen uur flink toegenomen. Ezels en wagens getrokken door paarden passeerden hen aan beide kanten. Mensen keken hem met open mond aan en volgden hem met zulke nieuwsgierigheid dat hij het gevoel kreeg alsof hij een aapje was van een reizend circus.

Na meerdere malen te hebben gevraagd of ze er al bijna waren, werd hem verteld dat ze over een uur in Anhai zouden zijn. Ongeduldig spoorde Tei-Seiko zijn paard aan om tot de ontdekking te komen dat het dier net zo verlangde naar zijn eindbestemming als hij. Hij moest ver achter in zijn zadel zitten om het paard enigszins in toom te houden.

Door zijn vermoeidheid en het geruststellende ritme van het paard dommelde hij geleidelijk in slaap. Hij schrok wakker van opgewonden stemmen die ergens in de verte klonken. Hij keek op in de richting van het geluid en trok sterk aan de teugels om zijn paard tot stilstand te brengen. Met grote ogen keek hij richting de vallei beneden, vol ontzag voor wat hij daar zag. Zonder dat het hem gezegd was, wist hij met zekerheid dat het uitgebreide complex van woningen het ouderlijke huis was van zijn vader.

Aan het vele opgewonden geschreeuw te horen was het duidelijk dat het huishouden hun aankomst al had opgemerkt. Met het hart in zijn keel ging hij rechtovereind zitten in het zadel. Het was zover: hij zou zijn Chinese familie eindelijk gaan ontmoeten. Opnieuw zocht hij naar zijn oom voor steun. Feng knikte hem bemoedigend toe en manoeuvreerde zijn paard langs dat van hem. Even reikte hij naar de jongen en kneep hem in zijn schouder. Zich generend voor zijn getoonde genegenheid spoorde Feng zijn paard aan en met een stoere kreet galoppeerde hij de heuvel af.

Een hele zwerm mensen kwam door de poort naar buiten om hen te begroeten. Keukenmeiden lachten opgelucht en grapten luidkeels bij het weerzien van de mannen. Feng steeg met een elegant gebaar van zijn paard. Een knecht reikte Tei-Seiko de hand om hem te helpen bij het afstijgen, maar daar was hij te trots voor. Met een soepele beweging sprong hij van zijn paard.

Het was een chaotische ontvangst. Mensen riepen allemaal door elkaar heen, gaven allerlei bevelen en al snel was de jongen omringd door vreemden die hem ongegeneerd aanstaarden. De commotie had ervoor gezorgd dat er nog meer mensen naar buiten waren gekomen. Knechten en dienstmeiden spraken in het harde provinciale dialect van Fukien. De snelheid waarmee ze spraken maakte het voor hem vrijwel onmogelijk om hen te verstaan.

Zelfbewust haalde hij een hand over zijn tuniek en door zijn haren. Bedienden snelden naar voren om hem grijnzend en met luide stem te verwelkomen. De vrouwen lachten en trokken hem bij zijn arm richting het huis, luid ruziënd over wie het voortouw mocht nemen.

In de afwezigheid van duidelijke leiding dreigde er chaos te ontstaan. Totdat er een stevige vrouw met een rond, plat gezicht doelgericht door de binnentuin op hem af liep. Het vrolijke gelach en geroep om hem heen verstilde bijna onmiddellijk.

‘Welkom, welkom,’ zei de vrouw, haar woorden overdreven gearticuleerd. Iedereen ging opzij om plaats voor haar te maken.

Tei-Seiko keek de vrouw enigszins vertwijfeld aan en keek om zich heen, zoekend naar de enige bekende: zijn oom. Maar Feng was hij kwijtgeraakt. Die stond bij de poort, waar hij sprak met een aantal mannen. Hij was te ver weg om zijn aandacht te trekken, dus keek hij onzeker naar de vrouw. Hij had geen idee wie ze was. De vrouw boog haar hoofd licht, een geamuseerde blik op haar gezicht. Ze kwam niet erg sympathiek op hem over.

‘Jongeman!’ Ze knikte beleefd, maar bleef hem indringend aankijken. ‘We hebben vol verwachting uitgekeken naar uw komst en zijn de goden dankbaar dat u goed en wel bent aangekomen. Ik hoop dat u en uw oom een goede reis hebben gehad en dat u in goede gezondheid verkeert?’ Haar woorden toonden respect, toch bespeurde hij een zekere hooghartigheid. Voor het eerst in zijn leven was hij zijn moeder dankbaar dat zij erop had gestaan dat hij vanaf zijn vierde Chinese lessen had gevolgd. Ze had het gedaan om hem voor te bereiden op deze dag.

‘Mijn reis is prima verlopen en het gaat goed met mij, dank u,’ zei hij, en keek haar vragend aan.

‘Mijn naam is Liu,’ zei de vrouw. ‘Ik ben uw vaders huishoudster. Ik zal u naar uw vertrekken brengen en ervoor zorgen dat de spullen naar u worden gebracht.’ Ze draaide zich prompt om en ging hem voor. Hij volgde haar gedwee, de twee knechten die zijn spullen droegen liepen bescheiden achter hem aan.

Hij keek belangstellend om zich heen toen ze de zoveelste tuinpoorten door liepen. Het huizencomplex was werkelijk enorm. In de binnentuinen groeiden volwassen bomen, waarvan sommige takken en zelfs de wortels gedurende de jaren door de geglazuurde, opengewerkte bakstenen heen waren gekronkeld. Ze leken er al eeuwen te staan. Na de derde tuinpoort was de begroeiing jonger, de verf op de muren minder afgebladderd. Het was duidelijk dat dit gedeelte van het complex er veel later bij was gebouwd.

Huishoudster Liu stopte voor een pas geverfde deur van een laag gebouw. ‘Dit zal uw onderkomen zijn. Ik zal u de vertrekken laten zien.’

Tei-Seiko liep onzeker naar binnen, achter haar aan. Zijn nieuwe thuis bestond uit drie grote kamers en een kleinere ruimte voor een knecht. De vertrekken waren niet rijkelijk uitgerust, maar boden voldoende comfort en waren voorzien van het nodige meubilair, waaronder mooi bewerkte schermen, een laag bed en een lage eettafel. Een van de kamers was een slaapkamer, een om in te eten en voor het ontvangen van gasten. De derde kamer diende als studeer- en werkkamer.

‘Uw vader is er niet,’ informeerde Liu hem. ‘Hij wordt de komende dagen terugverwacht. Uw grootmoeder zou u echter over een uur willen ontmoeten. Een van de knechten zal intussen een bad voor u verzorgen. Ik weet zeker dat u zich zou willen wassen.’ Ze trok haar neus op om haar boodschap te verduidelijken.

‘Zou ik wat te eten kunnen krijgen?’ vroeg hij hoopvol. Sinds de vroege ochtend had hij niets te eten gehad, terwijl het middaguur allang was gepasseerd. Zijn maag knorde van de honger. Liu klikte haar tong tegen haar gehemelte in verontschuldiging.

‘Maar natuurlijk. Ik zal direct wat laten brengen.’

‘Dank u, Liu tai tai.’ Huishoudster Liu knikte tevreden over het respect dat hij aan haar toonde en glimlachte dunnetjes. Toen was ze weg.

Ineens stond Tei-Seiko er alleen voor. Hij stond onwennig in de deuropening van de slaapkamer, waar twee dienstmeisjes druk bezig waren zijn spullen uit te pakken. Ze werkten efficiënt en hadden zijn kleding al snel in keurige stapeltjes gelegd.

Nadat de meisjes waren verdwenen rende hij naar de volgende kamer en weer door naar de andere. Daar klom hij op een van de twee sierlijke hoefijzervormige stoelen en ging erop zitten. Zijn nog net te korte benen liet hij heen en weer bungelen. Het was een prettige ervaring om in plaats van op de grond in de eeuwige kleermakerszit eindelijk eens op een meubelstuk te kunnen zitten. In zijn oude huis in Japan stond ook zo’n zelfde paar stoelen. Die stonden in een kamer waar Watanabe-san af en toe klanten of buitenlandse gasten ontving. Voor hem was die kamer altijd verboden terrein geweest. Het deed hem weer sterk denken aan zijn moeder en Zaemon, waardoor het opgetogen gevoel plaatsmaakte voor wat anders. Ineens voelde hij zich eenzaam en verloren. Het zweet brak hem uit bij de gedachte dat hij binnen een uur zijn Chinese grootmoeder zou ontmoeten in dit vreemde huis. Zijn benen zwaaiden niet langer heen en weer, maar bungelden nu roerloos boven de grond. Hij keek om zich heen om de kamer goed in zich op te nemen.

‘Moeder!’ riep hij ineens door de lege ruimte, alsof hij verwachtte dat zij ineens zou verschijnen. ‘Hoe denkt u dat mijn grootmoeder zal zijn? Zou ze streng zijn? Huishoudster Liu is streng, denkt u niet?’

Op de een of andere manier riep de lege stilte de herinnering op van zijn moeders laatste woorden.

‘Tei-Seiko-san,’ had ze tegen hem gezegd, terwijl ze zijn handen vastpakte. ‘Luister naar me. Van nu af aan zul je naar de familie van jouw vader moeten luisteren. Je zult trouw aan hen moeten zijn en zij zullen van jou verwachten dat jij je als een Zheng gedraagt. Ik weet dat jij je vader lang niet hebt gezien, maar het is wel je vader. Beloof me dat je je geboorteland nooit zult vergeten, maar China is nu jouw nieuwe thuis. Luister goed naar je meerderen en doe je familie eer aan. Jouw toekomst ligt daar, bij hen.’

Het gekraak van de oude deur deed hem verschrikt van de stoel springen. Door de deuropening was een jongen met een blad met eten komen binnenlopen. Stil en verlegen wachtte Tei-Seiko totdat hij weer alleen was, waarna hij zich hongerig op het blad stortte.

Na de maaltijd, die hij veel te snel naar binnen had gewerkt, ging de deur opnieuw open. Het was een van de jongens die zijn bagage naar zijn kamers had gebracht. Hij kon niet meer zijn dan een jaar of dertien. Door zijn indrukwekkende variëteit aan handgebaren begreep hij dat de jongen hem wilde helpen uitkleden.

Zo vermoeid als hij was liet hij zich in de tobbe warm water zakken die voor hem was voorbereid. Hij deed alles met een grote grijns op zijn door acne getekende gezicht, zo blij leek hij te zijn dat hij Tei-Seiko mocht dienen.

‘Spreekt u Chinees?’ vroeg de jongen langzaam, terwijl hij de kledingstukken opvouwde en op een houten bankje legde. Tei-Seiko keek hem dankbaar aan, blij dat hij eindelijk iemand had ontmoet van rond zijn leeftijd. Gedurende de hele reis, zowel over zee als land, was hij alleen maar omringd door volwassenen.

De jongen keek hem vragend aan. Ineens besefte Tei-Seiko dat hij hem een vraag had gesteld.

‘Ja! Ja, ik spreek Chinees. Maar nog niet zo goed,’ voegde hij er snel aan toe.

‘O! Uw uitspraak is zo goed!’ zei de jongen blij verrast. ‘Ik ben Hung,’ kondigde hij aan, terwijl hij met een stralend gezicht zijn rug begon te schrobben. ‘Het is mijn gelukkige taak om u te mogen dienen.’

Tei-Seiko wist even niet wat hij moest zeggen, maar genoot in stilte van het warme water en de handen die zijn rug masseerden.

Goedbedoeld koos Hung kleding uit die hij geschikt achtte voor Tei-Seiko’s eerste ontmoeting met zijn familie. Zijn moeder had voor zijn vertrek een aantal in Chinese stijl laten maken en het was een van deze tunieken die Hung hem voorhield. Eenmaal aangekleed bekeek hij zichzelf met genoegen in de gepolijste koperen spiegel. Hij zag er nu echt uit als een Chinees.

‘Meester Zheng ziet er zo knap uit!’ zei Hung. Hij klapte in zijn handen van plezier. Tei-Seiko keek de jongen verwonderd aan. Het was voor het eerst dat iemand hem zo noemde, en het klonk goed.

Liu kwam hem stipt na een uur halen. Zonder enige ceremonie was ze binnen komen lopen, Hung negeerde ze volledig.

‘Jongeheer Zheng, komt u met me mee.’ Het was meer een bevel dan een verzoek. Ze liepen door twee grote binnentuinen, Hung achter hen aan. Tei-Seiko moest zijn best doen om haar bij te houden, maar hij was te trots om daar iets van te laten merken. Hij was misschien nog maar zeven, maar hij voelde haarfijn aan dat Liu hem probeerde te intimideren, en dat irriteerde hem. Zijn moeder had hem de trots bijgebracht van zijn afkomst: hij was de kleinzoon van een ashigaru, zijn grootvader had in het persoonlijke leger van de Shôgun gevochten. En daar was hij trots op. De andere bedienden hadden misschien ontzag voor Liu, voor hem was ze nog steeds haar vaders huishoudster, meer niet.

Hij werd naar een grote ontvangstkamer gebracht met twee hoge ramen die het nodige daglicht binnenlieten. Er was helemaal niemand. De ruimte was leeg, met uitzondering van twee lage houten bankjes en twee met houtsnijwerk bewerkte stoelen. Aan de indigoblauw geverfde muren hingen meerdere kalligrafiewerken van prachtige kwaliteit, waarschijnlijk van de hand van een allang overleden familielid. Tei-Seiko keek Liu verwachtingvol aan.

‘Het is de bedoeling dat u hier wacht op Vrouw Zheng,’ zei Liu met een kort gebaar naar de houten bankjes. ‘Ze zal er zijn als ze eraan toe is,’ voegde ze er zelfingenomen aan toe. Daarna verliet ze de kamer.

Hung staarde ongemakkelijk naar de grond, duidelijk wist hij zich met zijn houding geen raad. Uiteindelijk ging hij bescheiden in een hoekje van de kamer zitten.

Tei-Seiko had bijna een half uur gewacht voordat zijn grootmoeder haar intrede deed, vergezeld door een entourage van vrouwen en kinderen. Hij sprong overeind.

Vrouw Zheng was een kleine vrouw van zevenenveertig, stevig van postuur en met de typische grove gelaatstrekken van de Hakka. Ze had een vrij vierkant, breed gezicht, een groot voorhoofd en een platte neus. Kraaienpootjes tekenden zich rond intelligente ogen, haar gitzwarte haar was naar achteren getrokken in een strakke knot. Ze liep direct op hem af en bestudeerde hem, keurend. De groep vrouwen en kinderen die ze met zich mee had gebracht stelde zich in een rommelige rij naast haar op. Nieuwsgierig hingen ze naar voren om hem goed te kunnen zien. Hij wist dat deze vrouwen en kinderen bloedverwant van hem zouden kunnen zijn. Nerveus knipperde hij met zijn ogen, dit soort aandacht totaal niet gewend.

Met een ongeduldig gebaar van haar hand gaf Vrouw Zheng een teken aan haar dienstmeisjes. De twee maakten zich uit de voeten, een derde bleef achter haar en stelde zich nederig op achter de groep vrouwen en kinderen.

‘Dus jij bent mijn oudste kleinzoon?’ zei ze luid, zodat iedereen haar duidelijk kon horen. ‘Je ziet er mager uit. Gaf je moeder je soms niet genoeg te eten?’ Tei-Seiko zei niets. Zijn eerste reactie was om voor zijn moeder op te komen, maar de streng ogende blik van zijn grootmoeder ontmoedigde hem.

Vrouw Zheng bekeek hem met fijn geknepen ogen, maakte een tevreden geluid en liep naar een van de twee stoelen, waar ze met haar stevige bilpartij op ging zitten. Ze wenkte naar hem met haar hand. ‘Lai Lai, kom hier, jongen.’ Tei-Seiko schuifelde twijfelend naar voren. Zijn grootmoeder gebaarde hem ongeduldig om nog dichterbij te komen.

‘Hoe noemden ze jou in Japan?’

‘Tei-Seiko, grootmoeder,’ mompelde hij. Zijn hart klopte in zijn keel. De oude vrouw maakte een afkeurend geluid met haar tong.

‘Dat is een Japanse naam. Jij bent een Chinese jongen. Jouw familienaam is Zheng. Van nu af aan zal je de naam Zheng Sen gebruiken. Is dat duidelijk?’ Ze keek hem indringend aan.

‘Ja, natuurlijk grootmoeder,’ zei hij beduusd. ‘Mijn naam is Zheng Sen.’ Deze keer kwamen zijn woorden er krachtiger uit.

‘Hao, hao. Goed, goed.’ Met elke ‘hao’ klapte de oudere vrouw haar waaier met een klik tegen de palm van haar hand. ‘Zheng Sen. Zheng Sen.’ Ze keek hem aan en hield haar hoofd schuin, alsof er plotseling een gedachte bij haar opkwam. ‘Jij bent een Hakka, wist je dat? Geen Han Chinees.’ Tei-Seiko keek haar niet-begrijpend aan. ‘Zheng Sen. Weet je wie de Hakka’s zijn?’

‘Nee, grootmoeder,’ zei hij gedwee, ervan overtuigd dat zij het hem ging vertellen.

‘Wij Hakka’s, Zheng Sen, waren altijd al een veracht volk. Eeuwenlang zijn we vervolgd door de Han Chinezen. We hadden nooit dezelfde rechten als zij. We mochten niet eens onze eigen grond bezitten.’ Ontspannen drapeerde ze haar handen over de armleuning. Ze genoot zichtbaar van alle aandacht en ging rustig verder met haar monoloog. ‘Niemand weet eigenlijk precies waarom dat zo is. Misschien dat onze voorvaderen ooit een verbond aangingen met een vijand van de Han en konden ze ons daar nooit voor vergeven. Dat is nu niet langer belangrijk. We hebben ons goed weten aan te passen. We namen gewoonten en tradities over van de Han en trouwden zelfs met hen. Het is waar dat we uiteindelijk naar het zuiden van het land zijn verdreven, maar we zijn altijd sterk en slim genoeg geweest,’ ze tikte met haar waaier tegen haar slaap aan om haar woorden kracht bij te zetten, ‘om te overleven. Jouw vader heeft deze familie veel eer en rijkdom gebracht door slim te zijn, net zoals mijn man, jouw grootvader. Ben jij slim?’ vroeg ze pinnig.

‘Ik…. Dat weet ik niet, grootmoeder. Ik zal mijn best doen. Mijn leraren hebben mij alles geleerd over de Analecten van Confucius en de werken van Lao Tse. Ik zou ze kunnen voordragen, als u dat wilt?’

Zijn grootmoeder hield met een afhoudend gebaar een hand omhoog, het begin van een glimlach speelde rond haar lippen. ‘Dat zal niet nodig zijn. We komen er vast snel genoeg achter. Je Chinees is in elk geval redelijk. Je zult wel goede leraren hebben gehad, dat je het zo goed spreekt. Dat hebben we zeker te danken aan jouw moeder Matsu Tagawa.’

Hij keek verbaasd op, blij met het compliment richting zijn moeder en het feit dat zijn grootmoeder haar bij haar naam had genoemd.

‘Dank u, grootmoeder. Ik heb altijd mijn best gedaan. Mijn moeder heeft er steeds op gestaan dat ik de taal van mijn vader zou leren. Ik spreek trouwens ook een beetje Hollands. Dat heb ik geleerd van de Hollandse kinderen in de haven van Hirado.’

De oude vrouw snoof minachtend.

‘Ha! Die grote neuzen met haar in de kleur van stro. Ach, het zou eigenlijk wel handig kunnen zijn. Jouw vader spreekt de taal ook, hij werkte zelfs een tijdje voor die barbaren. De Hollanders hebben geroken aan het geld dat de Portugezen met de handel verdienen en nu komen ze voor hun deel. Eén ding moet je die Hollanders wel nageven. Ze zijn wel vasthoudend. Het is hen misschien niet gelukt om Macao te veroveren van de Portugezen of hen de handel af te nemen, maar ze hebben het niet opgegeven. Ze hebben zich zelfs gevestigd op Formosa, nadat ze de magistraat van Fukien op listige wijze hebben gedwongen hen daarvoor toestemming te geven. Dat was in hetzelfde jaar als jouw geboorte. Jouw vader zegt dat ze nu bezig zijn het hele eiland over te nemen. Daarom moest hij zelfs Formosa verlaten. De Hollanders gaven hem geen keuze.’ Ze tikte met de waaier tegen de kant van haar neus, haar ogen stonden schrander. ‘Maakt niet uit. Handel is handel. Het biedt in ieder geval mooie kansen voor ons familiebedrijf.’

Ineens stond ze op en begon vlak voor hem te ijsberen. Hij volgde haar nauwgezet. Ze had het over zijn vader: alles wat over hem ging had zijn volle aandacht.

‘Je vader is een goede zakenman. Sommige buitenlanders noemen hem een piraat, maar zij zijn de piraten! De brutale honden!’ zei ze fel en veinsde een venijnige spuug. ‘Geeft niet,’ zei ze met een diepe zucht. ‘Hij is een belangrijk man, jouw vader. Hij wordt zelfs door de Hollanders gerespecteerd. Je vader beheerst tegenwoordig een behoorlijke vloot en voert bovendien de meeste handel in dit gebied, ook voor de VOC.’ Ze stopte voor zijn neus en legde haar beide handen op zijn magere schouders. ‘Zheng Sen. Jij bent zijn oudste zoon. Het is jouw plicht, jouw lot, om je vader ooit op te volgen. Begrijp je dat?’

‘Jazeker, grootmoeder,’ zei Tei-Seiko gehoorzaam. Hij was niet alleen beduusd door alle informatie die hem overspoelde, maar ook door de hoge verwachtingen die zijn grootmoeder duidelijk van hem had.

‘Laat mij jou voorstellen aan je nieuwe moeder en je vaders eerste vrouw: Vrouw Yan!’ Een hoogzwangere, nauwkeurig gecoiffeerde vrouw stapte naar voren uit de rij toeschouwers en glimlachte dunnetjes naar hem.

‘Du! Kom je broer eens ontmoeten!’ riep zijn grootmoeder in een honingzoete stem. Een jongetje van ongeveer vijf jaar stapte naar voren en keek Tei-Seiko bedenkelijk aan. Vrouw Yan gaf hem een klein zetje. Gesouffleerd trok het kind ineens zijn mond open.

‘Da ge! Grote Broer! Welkom, welkom! Uw nieuwe familie heet u welkom in uw nieuwe thuis!’ Een paar van de vrouwen giechelden om het enorme volume waarmee het ventje zijn duidelijk geoefende zin voordroeg. Vrouw Zheng glimlachte, tevreden met de vertoning.

‘Dank je wel, di di, kleine broer,’ articuleerde Tei-Seiko nauwkeurig.

‘En dit kind,’ zijn grootmoeder wees met haar waaier naar een snotterende peuter die aan de rokken van een kindermeisje hing, ‘is je nog jongere broer, Shi-Yin. We zullen het hem maar vergeven dat hij nog iets te jong is om voor zichzelf te spreken, maar ik weet zeker dat hij jou welkom zou heten als hij wist hoe.’ Er werd beleefd gelachen om het grapje van de oude vrouw.

‘En zij,’ ze gebaarde naar de rest van de vrouwen en kinderen die in een kluitje stonden, ‘zijn je tantes, neven, zusjes en nichten.’ De jonge meisjes keken hem verlegen aan, terwijl zijn ‘tantes’ hem met wantrouwende gezichten in zich opnamen.

‘Zheng Cai!’ Zijn grootmoeders stem klonk weer. ‘Jij bent van dezelfde leeftijd als Zheng Sen. Jullie zullen samen lessen gaan volgen. Cai, groet je neef!’

Een stevig ogende jongen stapte gehoorzaam naar voren. Hij nam Tei-Seiko kritisch in zich op. ‘Welkom, neef. Ik kijk ernaar uit om samen met jou lessen te volgen,’ zei hij plichtsgetrouw. Voor Tei-Seiko was het van zijn gezicht overduidelijk af te lezen dat hij er helemaal niet zo blij mee was.

‘Mooi!’ Vrouw Zheng klapte resoluut haar waaier dicht. Blijkbaar had ze ineens genoeg van de introducties. ‘Je zult je familieleden snel genoeg leren kennen. Prima. We gaan het nu hebben over je academische opleiding.’ Zijn grootmoeder begon opnieuw voor zijn neus te ijsberen. ‘Een opleiding is het belangrijkste wat er is. Juist omdat wij Hakka’s zijn, mochten onze mannen nooit officiële posities bekleden en niet eens ons eigen land bezitten, dus de kost verdienen door het te bewerken of verhuren zat er ook al niet in. We moesten iets anders doen om te overleven. Daarom is een opleiding zo belangrijk. Genoeg nu hierover. Ik heb leraren voor je geregeld. Morgen begin je met je lessen.’ Ze klapte in haar handen en draaide zich prompt richting de deur om de kamer te verlaten, op korte afstand gevolgd door een overijverig dienstmeisje. Bij de deur draaide ze zich plots om alsof ze iets vergeten was, waardoor het meisje tegen haar aan botste. Het arme kind deinsde verontschuldigend achteruit en ontving een venijnige blik van de oude vrouw. Ze richtte zich nog één keer op Tei-Seiko.

‘Je vader wordt deze week thuis verwacht. Hij zal je zeker willen zien.’ En daarmee draaide ze zich voor de laatste maal om en vertrok.

Die eerste avond werd Tei-Seiko met rust gelaten. Hij was nu alleen in zijn kamers, samen met Ma, die de hele tijd dicht bij hem bleef en hem van kamer tot kamer volgde, zo gretig was hij om zijn nieuwe meester te dienen. De avondmaaltijd werd hem gebracht door dezelfde jongen die hem al eerder op de dag had geserveerd.

Vermoeid van de eerst dag in zijn nieuwe omgeving en alles wat hem was overkomen lag hij al vroeg op zijn bed. In de duisternis luisterde hij naar de onbekende geluiden van de nog jonge avond. Niet zo ver van hem vandaan blafte een hond. Hij hoorde stemmen en gelach, en een vrouw die luid schold. Ergens klonk het geluid van een huilende baby. Vanuit het kleine kamertje naast hem kwam het regelmatige gesnurk van Hung, die er opgekruld lag op zijn mat en vrijwel onmiddellijk in slaap was gevallen.

Terwijl hij op het harde houten bed lag dacht hij aan de familieleden die hij had ontmoet: voor hem nog steeds niet meer dan vreemden. Hij dacht aan zijn strenge grootmoeder bij wie er geen lachje van af kon en aan Vrouw Yan, zijn vaders Chinese vrouw, wiens glimlach zo onecht was. Een aantal van zijn ‘tantes’, waarschijnlijk zijn vaders concubines, hadden hem ronduit vijandig aangekeken. Zijn moeder had hem daarvoor gewaarschuwd: hij begreep wel dat zijn komst voor hen en hun kinderen gevolgen zou kunnen hebben voor hun rang in het Zheng-huishouden. Hij dacht aan zijn twee halfbroers, Shi-Yin en Du, en zijn neef Cai.

Zoveel nieuwsgierige ogen waren op hem gericht, een aantal vriendelijk, de meesten eerder koud en wantrouwend. Dit zou zijn familie moeten zijn, maar zo voelde het niet. Een nieuw leven, had de waarzegger gezegd. Hij had dit helemaal niet gewild. Hij wilde helemaal geen nieuw leven. Hij wilde terug naar Japan, naar Hirado. Opnieuw dacht hij aan zijn moeder en Zaemon, en de tranen sprongen hem in de ogen. Zij waren zijn echte familie. Hij miste ze zo hevig dat het bijna een lichamelijk gemis was en zijn adem ervan stokte. Daar lag hij dan, alleen in de grote kamer. Uiteindelijk viel hij snikkend in een diepe slaap, doodop van de lange, eerste dag in zijn nieuwe thuis.

***

Vrouw Zheng had lang niets van Matsu’s bestaan af geweten, laat staan van dat van haar half-Japanse kleinkind. Ze was natuurlijk niet gek. Ze werd door haar personeel volledig op de hoogte gehouden over de vrouwen bij wie haar zoon zijn plezier haalde. Ze had het immers ook altijd geweten van haar echtgenoot. Mannen waren nou eenmaal mannen, en haar zoon was niet anders. Ze had haar trouwe dienaren: weinig van wat er zich in haar huishouden afspeelde ontging haar.