Het laatste spoor

Lees ook bij uitgeverij Conserve

De historische detectives van Ashe Stil over waterschout Willem Lootsman in de Amsterdamse haven in de Gouden Eeuw, de thriller van Roué Hupsel over Suriname en de Indische thriller van Hans Vervoort Op zoek naar Doetje Dezentjé. 

ANDRÉ HOOGEBOOM

Het laatste spoor

De slimme speurhonden van twee Brabantse vrouwen

UITGEVERIJ CONSERVE

Uit Geachte heer M. van Herman Koch:
‘We zijn altijd nieuwsgierig naar het lot van iemand die
van de aardbodem verdwijnt.’

Uitgeverij Conserve en Drukkerij Bariet vinden het belangrijk om op milieuvriendelijke en duurzame wijze met de natuurlijke bronnen om te gaan.

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
Hoogeboom, André

André Hoogeboom: Het laatste spoor – De slimme speurhonden van twee Brabantse vrouwen
Schoorl : Conserve
ISBN 978 90 5429 403 0
NUR 321
Trefw: Op zoek naar vermiste personen
© 2015 André Hoogeboom en Uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, e-books of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, e-books, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Inhoud

VOORWOORD

PROLOOG – DE WONDERSPANIEL FERN

I. OMDAT WE HET KUNNEN

II. TWEE VROUWEN EN ÉÉN MAN

III. NEDERLANDSE ZAKEN

1. De moord die zelfmoord bleek

2. Reconstructie van de wanhoop

3. Herinneringen aan Hof van Hulshorst

4. De nasleep

5. Na 26 jaar boven water

6. De verdwenen duiker

7. Verdriet als vreugde

IV. BELGIË

1. Het lijk van Neeroeteren

2. Alain Remue

3. In stukken gezaagd

V. INTERNATIONALE ACTIES

1. Marokko

2. Sri Lanka

3. Thailand

4. Katrina

5. Pakistan

6. China

7. Haïti

8. Japan

9. Filipijnen en Nepal

VI. DE HONDEN

VII. DE RESULTATEN

De resultaten van Signi van 2005 tot en met begin 2015

BIJLAGE

Sponsors en vrienden van stichting Signi Speurhonden

Da Coda

Voorwoord

DANKBAAR

Signi Zoekhonden? Tot 27 november 2013 had ik nooit van ze gehoord...

Natuurlijk las ik wel eens iets over een vermissing in de krant of op internet, maar de gedachte dat ons gezin dergelijk leed zou treffen was in mijn beleving onbestaanbaar.

En toch werden we – als jong gezin – op woensdag 27 november 2013 geconfronteerd met de vermissing van mijn man Henry de Vries. Het was een dag als alle andere, Henry was naar zijn werk in Houten. Tenminste, dat dácht ik. Die ochtend belden zijn collega’s of ik wist waar Henry zou kunnen zijn. Al snel kreeg ik het besef dat er iets mis was. Henry was een man van afspraken en altijd stipt op tijd. Aan het eind van die ochtend heb ik de politie gebeld en er werden zoekacties opgezet. Binnen enkele dagen werd via de media heel Nederland gevraagd om uit te kijken naar Henry en tips door te geven.

Naarmate de dagen en weken verstreken, groeide de onzekerheid. ‘Waar is papa?’ vroegen onze (nog jonge) kinderen met regelmaat. Ik probeerde mijn ongerustheid te verbergen, maar besefte tegelijkertijd dat de situatie zorgelijk begon te worden.

Waar was Henry toch?

Al snel kwamen we in contact met Esther van Neerbos en Janette Kruit van het zoekhondenteam Signi, die zich – in nauw overleg met ons – vastbeten in deze complexe zaak. In de maanden die volgden, zocht het team talloze keren naar mijn man en vader van drie kinderen. De spanning liep op. Zouden ze iets vinden? Het was dubbel: we wilden Henry vinden, maar toch ook niet. Want hem vinden zou betekenen dat hij niet meer in leven zou zijn. Telkens balanceerden we op het dunne lijntje tussen hoop en vrees.

Nooit zal ik het vergeten: op zondagavond 20 juli 2014, om 18.30 uur werd ik gebeld door Norbert Dikkeboom, onze woordvoerder. Hij vroeg me waar – en of ik alleen was. Hij had kort daarvoor gebeld met Esther van Neerbos: de Audi van Henry was gevonden in de Hoge Vaart bij Zeewolde. De grond zakte weg onder mijn voeten en de hoop op een wonder maakte direct plaats voor intens verdriet.

Na acht maanden intensief zoeken werd onze ergste nachtmerrie werkelijkheid. Maar terugkijkend zou het nóg erger zijn geweest als we Henry nooit gevonden zouden hebben. En zonder de tomeloze inzet van Signi was dat een zéér reëel scenario geweest.

Het laatste spoor – De slimme speurhonden van twee Brabantse vrouwen geeft een helder en intrigerend beeld van het bijzondere werk van Signi. Waar anderen – soms noodgedwongen – stoppen met zoeken, gaan zij door. En niet zelden met resultaten waardoor achterblijvers na jarenlange onzekerheid eindelijk rust vinden.

Ik zal Esther, Janette en het hele team van Signi altijd dankbaar blijven voor de steun en hun persoonlijke betrokkenheid.

Dat zal ik nooit vergeten.

Josien de Vries
Weduwe Henry de Vries
Harderwijk, juni 2015

Proloog

FERN, DE SENSATIONELE SPANIEL

Op een klein meer in Noord-Ierland, iets ten zuiden van Belfast vond in 2014 een opmerkelijk experiment plaats. Centraal stond de jonge sprockerspaniel Fern, die voor de kijkers van het BBC-programma Inside the animal mind een uitdagende test kreeg voorgeschoteld. Fern had er zin in. De spaniel, een kruising tussen een springer en een cocker, kreeg een oranje hesje aan. De hond sprong onrustig rond in de boot van de baas alsof ze ongeduldig op het moment van vertrek wachtte. De eigenaar van het rubberbootje startte de motor en voer het meer op. Fern legde haar poten op de plecht, de neus in de lucht en concentreerde zich op het water, af en toe een blik werpend op de baas, alsof zij wilde vragen of alles in orde was.

Het was die dag druk in de boot. Naast de baas zat een televisieploeg, met geluid en camera en de stuurman. Het leek Fern niet te deren. Ze wist wat haar te doen stond en liet zich niet afleiden door haar drukke omgeving, die met hoge verwachtingen de gebeurtenissen volgde.

Op de kant stond een andere ploeg klaar in een iets grotere, maar ook rubberen boot, met een compleet stuurpodium. Daarop was de GPS-apparatuur bevestigd, inclusief de sonar. In die boot zaten enkele duikers klaar om uit te varen als Fern blaffend te kennen had gegeven dat zij gevonden had waar iedereen naar zocht.

Het hele circus wachtte ademloos af. Sommigen waren sceptisch, anderen gewoon nieuwsgierig, maar het reddingsteam rond Fern had een blind vertrouwen in zijn pupil.

De sceptici wisten het bijna zeker. Het is een gegeven dat honden een uitstekend reukvermogen hebben, maar deze opdracht was toch echt te moeilijk. De makers van de show hadden op een willekeurige plek in het meer een blikje bedorven vlees gegooid, niet groter dan een pot bruine bonen. Het water was middelgroot, duizend meter lang, vijfhonderd meter breed. Het blikje hooguit tien bij vijftien centimeter. Het was zoeken naar een naald in een hooiberg, zo wist de scepticus zeker. Het waaide ook nog die dag, waardoor het wateroppervlak onrustig was en de geurmoleculen onzichtbaar snel zouden verdwijnen in de atmosfeer.

De cameraploeg was vooral nieuwsgierig en wilde graag dat Fern zou slagen, want dat was goed voor de film. Ze hadden er stilletjes weinig vertrouwen in, maar lieten zich daar niet over uit. Hun taak was het om te filmen, niet om een mening te geven.

Het baasje was uiterst ontspannen. Hij had geen enkele aarzeling of twijfel. Hij kende Fern, een van de Noord-Ierse tophonden, als geen ander. De verhouding tussen baas en hond was er één van ongedwongen vertrouwen. Hij kende haar lichaamstaal, zij kende zijn lichaamstaal. Elk beweging of emotie, hoe klein ook werd stilletjes begrepen. Deze relatie had geen woorden nodig.

Op het meertje, omringd door eeuwenoude loofbomen, te midden van groenglooiende heuvels, waarop een ruïne van een middeleeuws kasteel de tijd heeft bevroren, kwispelde Fern onafgebroken met haar korte staart. Pittige golven beukten tegen het bootje, waarin de spaniel op de plecht pront stond te pronken.

De camera’s draaiden onafgebroken, om maar geen moment te missen. Voordat Fern was gearriveerd had de ploeg duikers met de grotere boot op een willekeurige plaats in het water het blikje vlees overboord gegooid en de positie nauwkeurig vastgelegd met GPS-coördinaten. Moeilijker zou het niet worden. Het blikje lag op zes meter diepte.

De baas zette de route uit en deed dat volgens een vast patroon bij zoekacties. Een zoekteam volgt een systematische route over het water, waardoor Fern op enig moment vóór de wind in de buurt van het lokaas zal komen. Het is een beproefde methode, die de meeste kans op succes biedt. Bijkomende moeilijkheidsfactor vormden de wind en het onrustige water, waardoor de enkele geurmoleculen die boven komen, ook nog snel zouden verwaaien.

Midden in het meer, in de buurt waarvan de duikers wisten dat het blik vlees lag, begon de houding van Fern plots te veranderen. Hij stak zijn neus even in de lucht en begon te blaffen. Met al zijn ervaring wist Peter al dat Fern het lokaas gevonden had, maar de lokatie was nog niet nauwkeurig genoeg. De stuurman keerde de boot tegen de wind in, waarna Fern stopte met blaffen. Nu benaderde hij de plek zigzaggend voor de wind vanaf een andere kant. Eenmaal weer in de buurt van de positie van het blikje vlees, begon de spaniel weer te blaffen, maar nu stak het haar kop buitenboord en tuurde ingespannen en geconcentreerd naar de plek die ze eerder ook al had aangewezen.

Nu was er geen twijfel meer. De baas plaatste een boei in het water en de volle boot voer weer naar de kant. Fern kwispelde blij met haar staart, werd liefdevol toegesproken en kreeg de universele beloning voor het welslagen van een actie: een tennisbal, die zij dankbaar tussen de tanden klemde.

Vervolgens was het de beurt aan het professionele duikteam om in actie te komen. Het grote vaartuig voer op de GPS-coördinaten naar de plaats waar het vlees was ondergedompeld. De GPS stuurde het scheepje lijnrecht naar de boei die eerder was geplaatst op aanwijzing van Fern. Er was geen twijfel meer. De spaniel had uitstekend werk geleverd.

Maar de prestatie kreeg een nog grotere allure. Toen de duikers zichzelf langs het touw van de boei naar de bodem lieten zakken, konden ze het blikje niet meer vinden. Het was verdwenen onder een dikke laag slijk en modder. Het geurvermogen van Fern bleek zelfs tot een meter ónder het slik door te dringen.

De prestatie was vergelijkbaar met het vinden van twee klontjes suiker in een bad met de omvang van twee olympische zwembaden.

Fern is weliswaar een tophond op het gebied van het zoeken en vinden van geuren, maar zij is geen uitzondering. Over het daadwerkelijke reukvermogen van de hond verschillen de meningen. Volgens de een ruikt het dier tienduizend keer beter dan de mens, maar dat kan ook honderdduizend keer zijn. Er bestaat geen betrouwbare methode om dit te kunnen meten. Maar of het nu tienduizend of honderdduizend keer is; of dat honden in staat zijn enkele deeltjes per triljoen te kunnen herkennen is eigenlijk alleen cijfermatig interessant.

In dit geval volstaat de kennis dat de beste vriend van de mens ongelooflijk goed kan ruiken.

Dat is geen nieuws voor de Nederlandse zoekhondenorganisatie Signi uit De Rips, een gehucht in Zuidoost-Brabant. Zij wisten allang dat hun dieren veel meer kunnen dan door velen, inclusief professionele opsporingsdiensten, wordt aangenomen.

Dit is hun verhaal. Het is een verhaal over mensen, honden, misdaad, verdriet, opluchting, maar vooral over een unieke samenwerking tussen mens en dier, die heeft geleid tot verbijsterende resultaten.

De Ierse cockerspaniel Fern heeft bekwame Hollandse collega’s.

I

Omdat we het kunnen

Per jaar worden in Nederland gemiddeld zo’n vijftien- tot twintigduizend personen vermist. In de meeste gevallen, rond de negentig procent, is het loos alarm en zijn de vermisten na vierentwintig uur weer thuis. Ze zijn verdwaald, of weggelopen na een ruzie, ze puberen of zijn in de war. Soms is het een gebaar, een signaal. De boze puber die zijn zin niet krijgt, ruzie aan de eettafel of in de auto, echtelijke twisten. Soms liggen er medische oorzaken aan ten grondslag. Nu Alzheimer volksziekte nummer één is geworden, zal het aantal vermissingen van ouderen ook toenemen.

De paniek bij de achterblijvers is begrijpelijk. Een vader, moeder, echtgenote of kind dat verdwijnt is ’s mens ergste nachtmerrie. In de meeste gevallen is de boze droom van korte duur. Het aantal langdurig vermisten valt relatief erg mee. Slechts vijftien tot twintig personen zijn na één jaar nog steeds niet teruggevonden. In die gevallen wordt wel het ergste gevreesd.

Het zijn slechts statistieken, cijfers, verzameld door de Centrale Recherche Inlichtingendienst (CRI), om overzicht te kunnen houden in een land waarin zeventien miljoen mensen leven, maar waar het nog mogelijk is om volledig te verdwijnen, al wordt dat steeds moeilijker nu de samenleving steeds meer digitaliseert.

Achter het laatste cijfer, de vijftien tot twintig personen die niet meer teruggevonden worden, schuilt de meeste pijn en gaat een wereld van emoties, persoonlijk leed, vertwijfeling en moedeloosheid schuil.

Vermissing is erger dan dood. Nabestaanden blijven achter met te veel onbeantwoorde vragen, zelfverwijt, hoop, maar vooral wanhoop.

Bij een overlijden vindt er na verloop van tijd een zekere acceptatie plaats, die langzaam de leegte kan opvullen. Bij een verdwijning resteren slechts onbeantwoorde vragen. Om er een paar te noemen: Waarom? Hoe? Waar? Bovendien wordt de verwerking van het verdriet bemoeilijkt omdat er geen tastbare plaats is om de geliefde de laatste eer te bewijzen. Het ritueel van de dood, een begrafenis of een crematie ontbreekt, waardoor een leven niet is afgerond.

In dat licht bezien is het te verklaren waarom er bij vlucht MH17 alles aan is gedaan om de passagiers te identificeren en waarom bij het in maart 2014 verdwenen vliegtuig, de MH370 van Malaysian Airways de nabestaanden nog altijd rondzwerven in een oceaan van vragen.

Inmiddels zijn zij allen doodverklaard door Malaysian Airlines.

De MH370 verdween boven de Indische Oceaan in een gebied van de diepste zeeën ter wereld, vrijwel onbereikbaar voor duikteams en duikboten en zo afgelegen dat slechts een klein deel wordt beslagen door de radar. De kans dat er ooit iets van de toedracht of de plaats des onheils duidelijk wordt, is klein. Het lot van 239 passagiers is onbekend, zelfs al is een ander scenario dan een crash onwaarschijnlijk.

Het zou een kolfje zijn naar de hand van een stel Nederlandse vrouwen.

Het buurtschap De Rips ligt in het oosten van Noord-Brabant. Esther van Neerbos en Janette Kruit wonen er temidden van elfhonderdplus inwoners, samen met zes honden. Allemaal Mechelse herders. De vrouwen zijn een stelletje. De honden heten Scanner, Finder, Kazan, Paddle, Wave, Fellow en genieten op het gebied van anderhalf hectare van een grote vrijheid.

In het dagelijks leven voeren ze een dierenartspraktijk in het naburige dorp Bakel, waar de kittens, konijntjes, hamsters, marmotten, duiven, katten en honden met hun baasjes terecht kunnen voor klein en groot leed. De dierenpraktijk speelt zich af binnen de gewone werkweek. Dan is er nog voldoende tijd over om met de Signihonden op pad te gaan. Signi – de naam is afkomstig van het boeiensignaleringsysteem in binnenwateren – staat voor een ultieme uitdaging voor de honden.

Deze dieren hebben namelijk een unieke eigenschap.

Ze kunnen lijken vinden.

De reukzin is dermate scherp dat de dieren onder vrijwel elke omstandigheid de geur van de dood herkennen en nauwkeurig kunnen detecteren. Het is een natuurlijke kwaliteit, die door Esther en Janette is aangescherpt en ontwikkeld. Vrijwel elke minuut vrije tijd gaat in de training van de dieren zitten, of in zoekacties naar vermiste personen.

Elk weekeinde gaan ze op pad om ergens in Nederland te zoeken naar vermiste personen. Dat doen ze nu al tien jaar en het heeft tot verbluffende resultaten geleid. Ze hebben personen gevonden die al járen verdwenen waren. In één geval pikten de honden een spoor van 26 jaar oud op, in een ander geval een spoor van 16 jaar. Ze roken slachtoffers onder water op een diepte van 23 meter, vonden stoffelijke overschotten op plaatsen die door de officiële instanties over het hoofd waren gezien en onder de puinhopen van door aardbevingen, orkanen en tsunami’s getroffen gebieden.

Om die reden zijn ze niet geliefd bij de gevestigde orde. Een luis in de pels van, het Korps Landelijke Politie Diensten (LPD), de voormalige Rijkspolitie, dat zelf ook geurhonden inzet om vermiste personen te vinden. Waar de recherche ophoudt gaat Signi verder en dat steekt. Zeker als op de meest voor de hand liggende plaatsen slachtoffers worden gevonden. Bij een veerpont, op enkele meters van de woning, bij een visstek. Plekken die normaal gesproken voor logische vindplaatsen doorgaan. Het zijn blinde vlekken bij de officiële opsporingsdiensten, die wel eens gebukt gaan onder een smalle tunnelvisie. Succes van Signi, betekent immers het falen van de LPD en dat vindt deze door mannen geregeerde club allerminst prettig.

Zelf doen ze er luchtig en wat lacherig over, maar in hun hart vinden ze het maar raar.

‘Je probeert toch een zaak op te lossen en of wij dat nu doen of de recherche dat nu doet, is toch niet belangrijk? De politie stuurt nota bene zelf sms-alerts uit en vraagt de burgers mee te zoeken. Nou, dat is precies wat wij doen, alleen gaan we een stapje verder.’

Dat komt omdat deze stichting met steun van sponsors zich inmiddels heeft ontwikkeld tot een bijna professionele zoekmachine, uitgerust met apparatuur die lang niet zo kostbaar is en zich toch kan meten met de spullen van de LPD.

De kinnesinne gaat soms zo ver dat ze worden tegengewerkt en gedwarsboomd. In één geval zijn ze letterlijk aangevaren door een van de boten van de LPD. Ook wordt er vooral terughoudend gedaan als het gaat om aanvullende informatie die Signi bij een speurtocht een stapje verder kan brengen. Het mannenbastion van de inlichtingendienst houdt er niet van afgetroefd te worden door een stel doortastende vrouwen met zéér goed getrainde honden.

Schrijnende gevallen van tegenwerking hebben zich niet alleen in Nederland, maar ook in België voorgedaan, waar de hoogste baas van de recherche Alain Remue zich nogal irriteerde over inmenging van den Ollanders en de de vrouwen thuis in De Rips opbelde om hen de mantel uit te vegen. Of ze zich maar niet wilden bemoeien met de Belgische vermissingen en als dat wel gebeurde, dan zouden ze bij een volgende gelegenheid worden gearresteerd. ‘En ik dacht nog wel,’ zegt Janette Kruit, ‘dat hij belde om ons te bedanken. De mevrouw die mij doorverbond was zo vriendelijk.’

De Belgische hiërarchie binnen justitie en recherche is zo strikt dat buitenstaanders als indringers worden gezien. Of het de zaak vooruithelpt of niet; dat doet er niet zoveel toe.

In de loop der jaren zijn de vrouwen en hun honden ook buiten de landsgrenzen aan het werk gegaan. Ook daarbij opereren ze buiten de gebaande paden en de gevestigde hulpdiensten. Kort en goed: als er ergens ter wereld een ramp plaatsvindt, pakken ze hun boeltje bijeen, roepen de honden bij elkaar, regelen een sponsor en waar noodzakelijk een visum en vertrekken.

Onder barre en mensonterende toestanden, gaan ze op zoek naar slachtoffers die verdwenen zijn in modderstromen of onder de puinhopen van ingestorte wooncomplexen en flatgebouwen. Ook daarmee hebben ze opmerkelijke resultaten geboekt, maar ook dan moeten ze afrekenen met verstikkende bureaucratie. Vanuit Nederland, maar ook ter plekke, waar de grote overheden meestal niet staan te juichen bij de inmenging van buitenlanders. De kleine plaatselijke instanties daarentegen zijn uiterst dankbaar voor de beschikbaarheid van een team dat zich van niets en niemand iets aantrekt en geen enkel politiek belang dient.

Het lijkt misschien op ramptoerisme, maar dat is het niet.

Esther zegt daarover: ‘We brengen de grote getallen terug naar een kleine werkelijkheid. Als je ziet hoeveel doden er zijn gevallen bij de grote internationale rampen als de tsunami’s in Japan en de Filipijnen, aardbevingen in China en orkanen over de hele wereld, dan telt één enkel slachtoffer niet meer. Wat betekent één mens tenslotte op een getal van driehonderdduizend? Maar de dankbaarheid die ons ten deel valt als de honden iemand hebben gevonden, soms wel onder tien etages puin, is hartverwarmend. Je betekent iets voor die mensen die in een loodzware tijd helemaal op zichzelf zijn aangewezen. Wat moeten ze, als ze op zoek zijn naar hun kind, echtgenoot, vader, moeder? De infrastructuur in zo’n gebied is compleet verdwenen. Ze weten niet wie ze moeten benaderen met hun vragen en moeten achterin de rij aansluiten met al hun wanhoop.’

Hun successen hebben iets dubbels, zo beseffen ze ook wel.

‘Het is geen goed nieuws als je mensen moet gaan vertellen dat je het stoffelijk overschot van hun man, kind of vrouw hebt gevonden. Dat is vaak een moeilijk moment, ook voor ons. Natuurlijk. Maar als je ervaart hoe opgelucht en soms zelfs ronduit blij, de mensen zijn als je hun dierbare hebt gevonden, dan vallen alle twijfels en aarzelingen weg. Dan weet je dat het goed is. En dat is precies waarom we dit doen.’

Ook omdat ze het kunnen. In één decennium hebben ze de honden en vindtechnieken zo verfijnd en ontwikkeld dat ze steeds grotere uitdagingen aankunnen. Finder bijvoorbeeld, de Mechelse herder, is een nakomeling van Bahco, hun eerste geurhond en is opgegroeid met de taakstelling van Signi. Met andere woorden, de trainingen van de nakomelingen kunnen op een hoger niveau beginnen, doordat de opleiding al begint tijdens de inzet van de oudere generatie.

Bahco (overleden in 2010) is de oervader van alle honden in De Rips, maar moest alles nog leren. De geur van versterving herkende hij wel, want dat leerde hij tijdens de trainingen, maar was nog onderontwikkeld. De echte geur leerde hij pas kennen tijdens de eerste zoekacties. Zijn nakomelingen die opgroeiden met zijn geur-DNA en als pup kennismaakten met de grote vondsten van de vader, kregen het met de paplepel ingegoten en zijn inmiddels al vele stappen verder. Lichamen zoeken hoorde bij hen al bij de inprenting, zoals gedragsonderzoekers zouden zeggen.

‘Ik denk dat we nog lang niet aan het einde van de mogelijkheden van deze honden zijn,’ zegt Esther van Neerbos. ‘Daarom is het voor ons van belang om de grenzen op te zoeken en te overschrijden. Ik denk dat men er veel te snel van uitgaat dat een spoor is doodgelopen en dat verder zoeken geen zin meer heeft. Wij bewijzen met onze successen steeds weer het tegendeel. Een duiker op 23 meter, een vermissing van zesentwintig jaar oud, een slachtoffer bedolven onder een enorme puinlaag. Die honden kunnen veel meer dan wij denken en daar ligt voor ons een taak. Ik ben dierenarts en daarom professioneel geïnteresseerd in de anatomie van de beesten. Zoals paarden jarenlang zijn ingezet als de beste en dierbaarste hulp van de mens, zo kunnen we ook de mogelijkheden van de honden veel beter gaan gebruiken.’

Ik heb in dit boek een aantal bijzondere zaken en opmerkelijke buitenlandse reddingsacties gereconstrueerd met respect voor de betrokkenen en nabestaanden. Er zitten bizarre gebeurtenissen tussen, omdat de mens het aflegde tegen de ongedwongen, onbevooroordeelde vastberadenheid van de trouwe viervoeter.

Na afloop van een al dan niet geslaagde zoekactie nemen Finder, Kazan of een van de andere honden genoegen met een aai over de bol of een tennisbal in de bek en vleien zich neer in de woonkamer van De Rips, met de poten omhoog.

Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is om dode mensen op te sporen.

II

Twee vrouwen en één man

Het kernteam van de zoekhonden van Signi bestaat uit twee Nederlandse vrouwen en een Irakese vluchteling. Esther van Neerbos en Janette Kruit zijn een stel en Saad Attia, via Syrië gevlucht uit Irak, is vrijgezel en vader van één kind.

De eerste twee runnen een dierenartspraktijk in het Brabantse Bakel, de derde is achttien jaar geleden vanuit het asielzoekerscentrum in Alkmaar, via Utrecht in Huizen beland, waar hij nu als technicus werkt bij VSH, een toeleveringsbedrijf voor woning- en utiliteitsbouw, brandbeveiliging, scheepsbouw en industrie.

Het is een bijzonder stel die drie. Vrijdenkers is niet eens het juiste woord. Vrijdóeners komt beter in de buurt. Wat hen bindt is de grenzeloze liefde voor de viervoeters, hun honden. De dieren nemen een centrale plaats in hun leven in, geven richting, een doel, dat zich in de loop der jaren heeft uitgebreid tot een missie. Dat ging stapsgewijs. Maar waar de meeste hondeneigenaren en -liefhebbers volstaan bij een gezellige relatie met hun dier, gingen zij een paar stappen verder. Stappen die hen over de hele aardbol brachten. Met de honden aan de lijn. Of is het andersom?

De versmelting van dier en mens heeft in de loop der jaren verrassende resultaten opgeleverd. Maar hoe is het begonnen? Waarom gaan twee weldenkende vrouwen uit Brabant, geassisteerd door een paar vrijwilligers, van wie Saad, de gevluchte Syriër, de belangrijkste is, op zoek naar lijken? Wat, zo zou de cynicus kunnen denken, drijft hen ertoe wekelijks op zoek te gaan naar dode mensen? Dat is op het eerste gezicht een wat sinister tijdverdrijf. Er zijn immers vrolijker hobby’s te bedenken; een moestuintje onderhouden, een tochtje langs de Waal maken, schilderen, fietsen, televisiekijken.

Voor Esther van Neerbos is die vraag niet eens relevant. Het is zo gegroeid en ze werden er steeds beter in, zo luidt de eenvoudige verklaring. Bovendien werden ze meegezogen door de successen. Elke opzienbarende vondst en de dankbaarheid van de achterblijvers daarbij, motiveerde een volgende speurtocht.

Het begon met een toevallig resultaat op het Ketelmeer, waar een visser werd vermist. Signi bestond nog niet. Het stelletje bestond uit Esther en de Mechelaar Bahco. Zij had de hond al aan de lijkenlucht laten wennen, onder andere door gerichte speuracties met placenta’s, ter beschikking gesteld door verloskundige praktijken uit de buurt.

Nog altijd maken ze gebruik van placenta’s bij trainingen in Nederland. Elke hond, zo weet Esther van Neerbos, is dol op de geur van placenta’s. ‘We kwamen op een punt, waarbij we een keuze moesten maken. Gaan we er een professionele onderneming van maken, of blijven we hobbymatig bezig. Ik wil graag mensen zoeken, omdat je daarmee iets wezenlijks kunt bijdragen aan de samenleving. Je kunt de honden trainen om drugs te vinden, of in te zetten bij jacht of het vinden van criminelen, maar dat, vond ik, draagt zo weinig bij tot het welzijn van een persoon. Ik heb Bahco eerst opgeleid om levende mensen te vinden, maar we ondervonden dat wij pas in actie konden komen als de vermiste persoon bijna zeker dood is. Op dat gebied was er nog weinig in Nederland. Daarbij wilden we het ook goed doen. Niet zomaar te hooi en te gras aan de gang en maar hopen dat je wat vindt, wat dan meestal toevalstreffers zijn, nee, de honden zo opleiden dat ze ook echt uitblinken en resultaten gaan boeken.’

Maar hoe doe je dat?

In 1991 leerde Esther van Neerbos Fons Bakker kennen. Een echte hondenman, uitkijkend naar zijn pensioen. Hij werd geraakt door het enthousiasme van de toen nog jonge diergeneeskundestudent en probeerde haar zo veel mogelijk te leren. Ze kreeg mappen vol krantenknipsels over vermissingen, die hij samen met zijn Duitse herder had opgelost had, onder ogen. Hierdoor werd ze besmet met het zoekvirus.

Op een symposium in Zweden kwam Bakker in aanraking met het waterzoeken, wat hij zich samen met een hondenbegeleider van de LPD eigenmaakte. Verschillende zaken op het water werden door dit duo opgelost. Tot de LPD de hulp van burgers niet meer op prijs stelde en particuliere initiatieven begon te dwarsbomen en de samenwerking strandde.

Bakker vond principieel dat het werk van de particulier een meerwaarde was bij het zoeken naar verdwenen personen. Hij stopte, maar deed al zijn opgedane kennis over aan de leergierige studente, die zijn werk voortzette.

Ze leerde in eerste instantie te trainen met menselijk haar, maar dat werkte niet. Dat was veel te algemeen, in de grote stad gaf dit te veel problemen. ‘Het idee ontstond om honden met placenta’s te trainen en daarmee wist Bahco verbluffende resultaten te boeken. Dan ga je een stapje verder en nog een stapje. Tot je ontdekt dat er mogelijkheden liggen om daadwerkelijk iets te betekenen, als je er meer tijd en energie in steekt.’

Als Janette erbij komt, hakken ze de knoop door. Het moet beter, professioneler. De dierenartspraktijk eist vijf werkdagen op en daar kunnen ze van leven, de andere twee dagen in de week en de ochtenden en avonden, worden besteed aan trainingen en gerichte zoekacties. Zo ontwikkelde zich langzamerhand een bijzonder specialisme, het zoeken op het water. Esther: ‘Het bleek dat mensen vooral verdwijnen in het water.’