Neem mij terug, Suriname

Surinaamse Klassieken, deel 7
Onder redactie van Peter Sanches

Lees ook de eerste zes delen:

1 Leo Ferrier – Atman (roman)

2 Bea Vianen – Strafhok (roman)

3 Albert Helman – De stille plantage (roman)

4 Tonko Tonckens – De vicieuze cirkel (roman)

5 J. van de Walle – Een vlek op de rug (roman)

6. Johan Ferrier – Het grote Anansiboek (verhalen)

Astrid H. Roemer

Neem mij terug, Suriname

Roman

met een nawoord van de auteur

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Roemer, Astrid H.

Neem mij terug, Suriname – Astrid H. Roemer met een nawoord van de auteur. –Schoorl : Conserve, derde druk 2005. Eerste druk juni 1974, tweede druk september 1975 bij Pressag in Den Haag. In 1983 verschenen onder de titel Nergens ergens bij In de Knipscheer in Haarlem.

ISBN 90 5429 217 2
NUR 301

Trefw.: Suriname, Onafhankelijkheid Suriname 40 jaar

©1974, 1975 en 2005 Astrid H. Roemer en Uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher.

jij in mij

ik in jou

hoger dan de buik

dieper dan het bloed

voller dan de aarde

hechter dan de vrucht

verder dan de tijd

jij, jij, jij.

Voor de geestelijke onafhankelijkheid van Surinamers

Voor Maurice

13 september

Langzaam liep hij achter de andere mensen aan zonder op of om te zien. Hij wist dat hij hen volgen moest, zijn reisgenoten, tot hij zijn vriend zag staan.

Arti! Hoe zou die eruitzien nu. Glimlachend keek hij op: wat een mensen! Overal hoorde hij stemmen en alles leek heel licht. Een gevoel van bevreemding deed hem zwaar zuchten.

‘Waar moet ik mijn koffer halen?’

Geamuseerd keek de aangesprokene op. Onbescheiden was zijn blik toen hij eindelijk antwoordde:

‘Loop maar mee, het duurt nog even.’

Niet zonder respect constateerde hij dat het een van de legendarische tachtigduizend Surinamers in Nederland was. En de gedachte er nu zelf bij te horen maakte hem wat overmoedig. Een vibrerende blijheid ontspande hem. Een wilde gedachtestroom deed zijn lippen beven toen de stem bij hem vroeg:

‘Komt u hier voor het eerst?’

Zijn lippen trilden. Spreken wilde hij. Lachen en pretentieloos spotten, maar zijn hoofd leek loodzwaar en hij had zelfs moeite te knikken.

‘Studeren?’ Weer een moeizame knik. Diep in hem maakte iets zwaars zich langzaam los, klom tot zijn borst; hij hijgde. Toen voelde hij hoe het zich ontbond; hoe het door zijn hele lichaam stuwde: een gewaarwording als van schrik, van panische angst of iets dergelijks.

Verdomme!

Hij drukte zijn tanden in zijn lippen.

Het moet ophouden! Het moet ophouden! God, laat het ophouden!

Mechanisch liep hij door.

Terwijl hij stond te wachten op zijn koffer keek hij wat schuchter om zich heen.

‘Airport Schiphol,’ zei hij zachtjes en zijn ogen volgden de mensenfiguren en bleven rusten op de voorbijglijdende koffers, tassen, zakken, kisten, bundels met hun blauwwitte K.L.M.-labels. Uit een opengebarsten zak rolde fruit: zachte sapotilles die tegen staal kapotgedrukt werden.

Hij rilde. Het vreemde gevoel ebde weg en liet hem leeg achter. Net als toen hij naar het vliegtuig op Zanderij liep. Hij hoorde de verrassende stem nog: Passagiers voor Amsterdam en Lissabon worden verzocht zich aan te melden bij… De rest hoorde hij niet. Zijn hart brak. Loodzwaar leken zijn voeten. Wat leken de haren van zijn moeder opeens grijs. En wat was zij oud al. Ze huilde. Kleine stille tranen en ze hield hem dicht tegen haar magere borst gedrukt.

Je moet niet lang wegblijven, had ze hees gefluisterd.

Ik schrijf elke week, elke week had hij druk beloofd, zijn blik gericht naar de verte, zijn handen koud, ijskoud. Laat mij gauw halen, hadden de verdrietige ogen van zijn zusje gesmeekt. Maar ze zei niets toen hij haar omhelsde.

Zorg goed voor ma. Blijf bij haar!

Ze knikte hard en wendde het gezicht af.

Lafaard! hoorde hij in zich roepen. Nog proefde hij de zoete scherts van zijn vrienden, die hem wrang deed glimlachen.

‘Bent u nog hier?’

Bij hem het bekende vriendelijke gezicht. Hij aarzelde voor hij antwoordde.

‘Ik wacht op mijn vriend.’

Een nietszeggende stilte. Zijn blik onrustig naar de ander.

Iets als wrevel, gekrenkte trots en teleurstelling deed hem verder spreken.

‘Hij zal opgehouden zijn of zo!’

Weer die kale stilte en zijn stem.

‘Ik blijf gewoon wachten. Komen doet hij beslist!’

Zijn woorden en zijn stem hadden doel getroffen want de man knikte, wilde iets zeggen, bedacht zich, bleef aarzelend staan, maar ging ten slotte. Een beetje geïrriteerd en gedachteloos keek hij hem na. Hij kon daarom niet direct reageren toen een witte kruier wenkte naar zijn ruige koffer. De man haalde zijn schouders op en slenterde dichterbij.

‘Vertrekt u?’

Zijn hoofd wenkte naar de vertrekhallen die naar de vliegtuigen leiden. Benny glimlachte.

‘Ik kom net aan. Ik moet afgehaald worden.’

Zelfverzekerd sjouwde de man de koffer op de wagen en duwde die Benny in de hand.

‘Dan kunt u beter daarheen gaan. Bij die uitgang staan veel kleurlingen. Misschien wacht men daar.’

Hij was moe en beroerd van denken. Zwaarmoedige gedachten klonterden in zijn hoofd. Hij zuchtte. Kleine diepe zuchtjes met gebogen hoofd, zoekend naar troost in de grijze stof van zijn pantalon. Van binnen voelde hij zich opgebrand. Hij snapte het niet meer. Eerst Silvia. Hij zuchtte. Zijn gezicht vertrok niet meer als vroeger wanneer hij aan haar dacht. Hij voelde geen wraak meer. Geen spanning meer in zijn lichaam. Pijn voelde hij. Een vreemde pijn die mild maakt en slapheid van spieren veroorzaakt. Een pijn die denken stilhoudt en die zachtjes onhoorbaar doet kreunen.

Om zijn gedachten af te leiden van dat vrouwengezicht, die warme stem, die kietelende lach; af te leiden van dat weekmakend vrouwzijn, wendde hij zich met een bevrijdende ruk tot het mannengezicht naast zich.

‘Is er iets?’

De man sprak zonder zijn blik af te wenden van de weggebruikers voor en naast zich.

‘Nee, u rijdt goed!’

Hij lachte.

‘Dat moet wel, wil ik je levend bij je familie afleveren.’

‘Ja… ja…’

Hij zei maar wat, omdat het zo moeilijk was met anderen van gedachten te wisselen nu. Hij dacht aan zoveel onduidelijks tegelijk.

‘Wat zal je familie opkijken straks…’

‘Opkijken?’

Zijn lijdzame verwarring leek verdwenen. Schrikken zullen ze. Hij schrok er nu al van. Zijn stem klonk hard en spottend.

‘Ze weten niet eens dat ik kom. Ik schreef die mensen nooit. Nee. Echt. Nooit. Mijn moeder wel. Af en toe. Ja, schrikken zullen ze beslist.’

Hij sprak maar uit, alles wat in hem opkwam. De vreemdeling hoorde de bijklank in zijn stem, begreep wat er in hem omging en vervolgde luchtig:

‘Utrecht is een fijne stad! Niet zo druk als Amsterdam, maar toch gezellig. Een oude stad met degelijke mensen.’

Benny luisterde al niet meer. De woorden wonden hem op. ‘Mijn vriend woont in Rotterdam. Daar zal ik wonen en studeren. Nee. Ik snap niet waarom hij er niet was. Zonder u stond ik nog daar te wachten.’

De man zuchtte.

‘Ja, ik begreep het toen ik je daar zag rondlopen. Alleen.’

Toen met een lichte aarzeling:

‘Ik ken deze dingen. Ik moest gewoon helpen. Wij zijn beiden sranang-mang, niet?’

Ze lachten samen. De oudere man in zijn Hollandse regenjas. De jongere man in zijn Surinaams colbert. Samen in een snelle blanke Citroën.

***

Mismoedig stond hij voor de glazen plaat en keek naar buiten. Schijnheilig scheen de zon over de dieprode dakenrijen, bleef hangen boven het groene pleintje waarop kinderen uitbundig stoeiden. Oude mannen en jonge vrouwen lieten honden uit die poepjes en plasjes deden tussen de lachende kinderen en het stille groen. Langzaam en speels dwarrelden gele en goudbruine bladeren van kalende bomen tussen het gevarieerd leven onder hem.

‘Nóg begrijp ik het niet.’

Een klein plekje besloeg bij het brede raam. Hij ging zitten; dicht bij de gloeiende gaskachel en strekte zijn benen. Eigenlijk begreep hij niets… niéts.

Niets van alle gebeurtenissen rond hem in Holland. Hij had beter kunnen blijven bij zijn moeder, zijn zus en zijn Silvia. Niemand die hem afhaalde op Schiphol. De vreemde kerel die hem naar Utrecht reed. Utrecht waar zijn familie woonde. Familie die… Hij keek de kamer door. Dit was nog veel minder dan hij verwacht had.

Hij keek naar buiten. De nu grauwgrijze lucht in. ‘Niets voor mij!’

Een warme ruimte om er te zijn had hij wel. Eten genoeg.

Alleen bleef hij koud en leeg van binnen. In het benedenhuis hoorde hij de kinderen van zijn oom thuiskomen. Hij moest lachen om hun hoge stemmen met hun nieuwe Hollandse accent. Eén van hen rende de trap op naar hem roepend. Hij riep terug. Blij lachend hupte ze de kamer in en struikelde over een mat die verkeerd lag. Ze krabbelde overeind.

‘Hebt u nog van die gele vruchten?’ Hoopvol keek ze hem aan.

‘Weet je niet meer hoe die heten?’ Ze kwam tegenover hem zitten. Haar grote felle ogen diepdringend in de zijne. Ze schudde eerlijk het hoofd.

‘Nee, zegt u het maar.’

‘Manja’s!’

‘O ja!’

Langzaam herhaalde zij een paar keer, eerst langzaam en duidelijk, toen vlug: ‘Manja. Manja.’

Samen lachten ze.

‘Was je juf weer ziek vandaag?’

‘Nee.’

Ze liet zich niet afleiden, wipte van de stoel af, ging voor hem staan en keek met een ernstig gezichtje naar hem op.

‘Krijg ik een manja.’

‘Ik dacht dat je geen manja lustte.’

Ze schudde en knikte tegelijk. ‘Ze leken zo vies maar mijn vader liet me proeven en…’ Ze glimlachte. Hij begreep. ‘Hebt u er nog meer van?

Hij stond op en liep naar een kast waarin zijn spullen nog vrij onaangeroerd in de koffer lagen.

‘Kijk… Ik heb er nog maar één en die kan ik je niet geven.’

‘Waarom niet?’

Hij aarzelde. Schudde het hoofd, beet op zijn lippen en streek over haar hoofd.

‘Hier. Een gulden!’

Vrolijk en vergeten rende ze weg.

Hij stond nog met de groenrode vrucht in de hand toen hij haar hoorde roepen.

‘Ik ga weer naar school toe. Dag!’

De manja rolde uit zijn hand over de vuile vloer. Vlug raapte hij haar op, veegde haar schoon: de manja van Arti… De laatste die hij nog over had na elf dagen Holland.

Arti was dol op manja’s. Dat wist hij van vroeger, toen zij samen manja’s gingen weghalen bij de buren. Ze riskeerden alles. Hardhandige standjes van thuis en de buren, politie en zelfs de kleine geheimzinnige flesjes die aan veel manjabomen hingen, konden hen niet op een afstand houden. Wat hadden ze een fijne tijd samen. Arti en hij. Hij moest lachen toen hij zich herinnerde dat Arti verkering had met een meisje. Een Hindoestaans meisje. Om manja’s zoals ze eerst dachten.

Het huis waarin ze woonde met haar familie, stond als een klein verloren gehuchtje aan de rand van een eindeloze lap grasland. Er liep veel vee: koeien, paarden, kippen, doksen. Achter het weiland lag een stuk dicht bos en aan de rand van dat bos stonden ze. Tientallen beladen brede manjabomen. Kleine, rode, gele. Grote, groene, platte. Zware rode. Van ver lokten ze met hun geur. Met twee meisjes van haar klas gingen ze er op zaterdagmiddag heen. Zogenaamd om er te studeren met Aisa. Het eindigde altijd zo, dat ze met tassen vol sappige manja’s naar huis fietsten. Arti had natuurlijk de mooiste, want Aisa was tenslotte zijn meisje. Manja-mai plaagden ze en dan dreigde hij hen alle manja’s te zullen afnemen.

En in de eerste schemer die viel over het wijde grasland sprak hij over haar en hij proefde wat zijn vriend bedoelde, terwijl hij het sap uit de manja’s trok.

‘Aisa is geen echt Hindoestaans meisje. Ze bemoeit zich alleen met creolen. Ze wil voor geen geld met een koelie trouwen. Ze is anders. Zo anders.’

Vreemd klonken deze woorden tussen het hoge gezang van zwermen muskieten en het eentonig geknars van hun oude fietsen. En hij, Benny, durfde er dan geen woorden tussen te brengen.

Eens, toen de zon langzaam dook achter een hoge bosrand en de middag hem overmoedig had gemaakt, legde hij zijn arm om Arti’s schouder en fluisterde hij luid en duidelijk:

Je houdt van Aisa. En toen hij niet ontkende: Je moet het haar zeggen, anders…

Arti had verschrikt opgekeken, maar hij sprak door: anders zul je haar verliezen.

Ze hadden zwijgend naar huis gereden en toen ze afscheid namen zei Arti zacht, zijn gezicht verborgen in de donkere schaduw van een brede haag, denk je dat ze ook van me houdt?

En hij, jongen van een jaar of veertien had zijn oudere vriend lang aangekeken en overtuigd gezegd, wie jou kent moet van je houden.

Niet lang daarna moest Aisa trouwen, van haar vader. Met een dikke Hindoe, zonder de school te hebben afgemaakt. Ze zat stil voor zich uit te staren die dag en in haar geel bruidsgewaad, een glimmend sieraad op haar breed voorhoofd, leek ze een Oosterse prinses.

Ze had niet opgekeken. De hele avond niet.

Voor Arti. Van Aisa, had haar zus gefluisterd en hem een dik pak in de hand geduwd. Arti had ze ruw weggegooid.

Grote heldere roti’s met gele groenten-prak. Zomaar midden op straat. Daarna had hij even stil in de troep gekeken; honden die kwamen aanlopen weggetrapt, hard gelachen en geroepen: Mijn manja-mai! Mijn manja-mai!

Zo was Arti. Onbegrijpelijk. Constant bezig met innerlijke zaken, die de ene keer urenlang zwijgen veroorzaakten en de andere keer zich ontlaadden in ontembare agressie. Maar wat hij zei was zuiver. Wat hij deed echt.

Daarom snapte hij niet waarom Arti er niet was op Schiphol. Misschien was hij ziek en had hij niemand om hem te laten waarschuwen.

Hij streelde de manja. De ene manja die hij bewaren wilde voor zijn vriend.

***

Het was moeilijk het juiste perron te vinden voor de trein naar Rotterdam. Maar eindelijk zat hij dan toch, op weg naar zijn zoekgeraakte vriend.

‘Ik dacht dat je meer van treinen en perrons afwist.’ Hij duwde zijn neef aan. Deze lachte wat.

‘Als je in wezen geen deel uitmaakt van een miljoenenbevolking zul je ook nooit wegwijs worden in hun wereld!’

Hij knikte. Een beetje verwonderd. Zoveel wijsheid in gedachte en woordgebruik had hij van Iwan niet verwacht. Iwan die niet naar school wilde, zelfs niet om aan de leerplichtwet gevolg te geven; die in Suriname samenwoonde met een veel ouder Javaans meisje; die hier niet wilde werken. G’wasie Iwan! Jaren had hij doorgebracht in een kliniek voor leprozen, ergens op een onduidelijke plaats in Paramaribo.

‘Kwamen ze je zien toen je ziek was.’

Iwans gezicht vertrok. Met een ruk wendde hij zijn blik van het raam af en de ogen die altijd vlak keken werden scherp en boorden zich in die van Benny. ‘Ik ben nooit ziek geweest, Benny. Ze dachten dat… dat ik melaats was. Ik eh… Geloof jij dat?’

‘Nee… nee. Hoe kan ik dat geloven. Ik heb het verkeerd gezegd. Ik bedoel… Ik wilde vragen of ze je in de steek hadden gelaten… of ze bij je kwamen daar.’

Hij stotterde. Iwans ogen waren rood aangelopen, zijn neusvleugels trilden. Mijn god! Waarom in jezusnaam moest hij over die tijd gaan praten.

‘Iwan… ik… vind jou de fijnste neef!’

Iwan glimlachte stroef.

‘Praat nooit meer over die tijd, Benny. Nooit! Het maakt alles in de war. Die tijd is als dikke vieze rook die alles onduidelijk maakt en verstikt. Ergens in de hoek van mijn geest blijft hij hangen en dreigt hij alles wat mooi is te vernietigen. Ik heb iedereen alles vergeven. Zelfs mijn ouders die mij hebben laten oppakken door die vervloekte witte jassen.’

Benny zweeg.

De trein raasde verder.

Het brede ietwat dikke gezicht van Iwan hing roerloos naar achteren. Zenuwachtig zat hij te lullebenen. Onrustig knaagden zijn tanden zijn lippen af en wipten zijn ogen van de ene plek naar de andere: W.C. Hij liep naar de richting die de pijl aanduidde. Er brandde iets in zijn maagstreek dat hem licht maakte; iets dat snel naar zijn keel kroop. Hij moest iets kwijt.

In het piepkleine wc-hokje, waarin een gelige closetpot met sigarettenpeuken, had zijn donker spiegelbeeld moeite van achter de vegen en schilfers tevoorschijn te komen. Hij stak een sigaret op, want de sterke geur van urine sloeg hem naar de longen. Hij had bovendien een hekel aan vreemde wc’s. Ruw spuwde hij in de bak en liet de kraan lopen.

Het water maakte zijn gedachten los. Hij dacht aan Iwan die witte jassen haatte en aan de rook. Iwan had gelijk, verdriet is als rook die verstikt. Uit zijn binnenzak haalde hij de foto. Hij blies rook in haar ogen.

‘Silvia. Je woont in mij. Alles brengt je bij mij. Je bent als rook om mijn hoofd. Iwan heeft witte jassen, ik heb jou. Het is belachelijk hier te zijn in de wc van een rijdende trein in Holland. Het is belachelijk. Ik wou dat ik in rook kon opgaan net als deze sigaret, in plaats van te blijven branden.’

Ze glimlachte. Hij zag de ketting om haar hals. De fijne gouden ketting met het platte ankertje.

Hij schrok. De kruk van de deur bewoog. Hij spoelde door, smeet zijn peuk in het spoelend water en deed de deur open.

‘Ik dacht dat je…’

Hij schudde het hoofd.

‘Ik moest even…’

Hij volgde gedwee zijn neef naar de zitplaatsen.

De trein stopte. De plaats tegenover hen kwam leeg. Dat was opluchtend. Want gedurende de hele reis tegen twee witte gezichten, die afwijzend keken ook, aankijken werkte deprimerend en remmend.

Iwan wilde zijn voet al op de lege bank zetten toen de conducteur aankwam.

‘Heb jij de kaartjes,’ vroegen ze een beetje paniekerig aan elkaar. Ze vonden de kaartjes. Gelukkig.

‘Ik wil niet in conflict raken met deze rotzakken,’ verklaarde Iwan zijn verwarring.

‘Ik heb wat geld bij me. Zo erg zou het dus niet zijn!’

Hij kwam dichterbij. Ze spraken luid in het Surinaams. Ze lachten uitdagend. De kaartjes werden geknipt. Er gebeurde niets. De trein raasde verder. Eentonig groen gleed voorbij van prentkaartachtige boerderijen.

‘Ze hebben wel een land om trots op te zijn. Goed georganiseerd. Elk plekje ziet er verzorgd uit!’

Iwan gniffelde.

‘Wat wil je! Met dertien miljoen monden moet je dat wel. En met tweemaal zoveel handen kun je dat ook wel.’

‘En tachtigduizend Surinamers erbij. Wat wil je!?’

‘Wat wil je!’ bromde de vrouw die opendeed nadat hij op het nummer van Arti aanbelde. Zij glimlachte niet zoals hij dat gewend was van zwarte vrouwen in Suriname. Het lag misschien aan hem. Hij gaf daarom zijn vriendelijkste lach.

‘Goedemiddag, mevrouw. Mag ik binnenkomen.’

De wind waaide hem door de kleren. Naar de mond. Hij had moeite te praten. Ze aarzelde, keek wantrouwend, onderzoekend, verwijtend… knikte en deed de deur wat wijder open.

‘Mag mijn neef ook…’

Iwan kwam hooghartig aanlopen.

‘Ik zoek naar een zekere Arti. Hij moet op dit adres wonen.’

Hij reikte de vrouw een brief aan waarop het duidelijk stond.

Arti Mussendijk Koninginne-singel 368.

‘Wacht even!’

Ze liet hem in de gang staan. Binnen hoorde hij haar gedempt praten tot anderen. Met een meisje kwam ze terug. Die knikte verlegen toen ze hen zag. De vrouw schudde het hoofd en het meisje schudde onzeker mee. Benny voelde zich slap worden.

‘Hij heeft beslist hier gewoond, hoor. Ik heb nog een telegram gestuurd hierheen. En brieven.’

Hij hijgde. Waarom logen ze hem voor. Het meisje knikte.

‘Dat is waar. Hij heeft hier wel gewoond. Niet lang geleden. Wij wonen hier niet lang.’

Ze glimlachte meisjesachtig terwijl ze sprak in kleine korte zinnen.

‘Hij is verhuisd. Volgens mij… naar Amsterdam.’

Ze haalde haar schouders op, ten teken dat zij niet met volle zekerheid sprak.

‘Maar dat kan niet. Hij studeert in Rotterdam. Ik heb zijn ouders nog gesproken in Suriname. Hij kan toch niet ineens in Amsterdam zijn.’

Hij sprak opgewonden. Ze logen! Ze wilden niet eerlijk zijn!

‘Alles kan hier,’ bracht de vrouw in het midden en keek veelzeggend naar het meisje.

Hij beet op zijn lippen. Dat was zijn houvast in allerlei situaties. Als hij kwaad was. Bij blijheid. Als hij diep nadacht. Nu was hij teleurgesteld.

Wat doen we, vroegen Iwans ogen. Hij zag aan die blik voorbij. Ook aan het onrustig schuifelen van de vrouwen. Smekend keek hij de oudere vrouw aan. Deze haalde haar schouders op. Hij zocht hulp in de ogen van het meisje. Vol begrip was haar blik.

‘Kunt u mij geen enkele aanwijzing geven om hem te vinden. Hij is mijn vriend.’

Omdat hij hier is ben ik hier gekomen, had hij nog willen zeggen, maar hij hield op met praten. Het meisje en de vrouw wisselden een snelle blik met mekaar. Iwan stond ongeduldig te steunen van het ene been op het andere.

‘Kijk,’ probeerde hij te verduidelijken. ‘We zijn als familie, van jongsaf. Al tien jaar bijna. Hij is mijn broer haast…’

Ze knikten. Begrijpend het meisje; wantrouwend de vrouw.

‘Wacht.’ Geheimzinnig keek het meisje naar hem op.

‘Kom mee! Misschien kan dit helpen.’

Hoopvol volgde hij haar naar een aangenamer gedeelte van het huis…

Voor de tweede keer stond hij te wachten bij een vreemde deur om aan vreemde mensen te vragen naar Arti.

‘Bel weer!’

Hij volgde de raad van Iwan op en drukte nog twee keer op de bel. Hij bibberde een beetje van de koude wind die door hem heen waaide. Aan de andere kant van de straat zag hij twee vrouwen brutaal zijn richting opkijken.

De bruine deur voor hem bleef dicht. Ontmoedigd keek hij naar zijn neef die zich tegen de gevel van het huis gedrukt had.

‘Het is koud, man.’

Hij liep het portaaltje uit.

‘Ik begrijp er niets van. Die mensen zullen ons toch niet voor de gek hebben gehouden. Ze… Kijk een vrouw wenkt!’

Een auto remde gierend. Hij schrok. Iwan lachte hoofdschuddend.

‘Je kijkt de verkeerde kant uit, wanneer je oversteekt. Hier is rechtsverkeer!’

Hij stond al bij de vrouw, de berispingen achter zich latend.

‘Zoekt u naar iemand.’

Ze keek vriendelijk uit haar kleine blauwige oogjes.

‘Ja!’

Hij liet haar het briefje zien met het adres.

‘Ze is studente…,’ verduidelijkte hij nog. Ze knikte. ‘Die ken ik. Maar zij komt pas vanavond thuis. Om zes uur ongeveer.’

Ze keek naar hem op.

‘Kunt u niet terugkomen?’

Teleurgesteld schudde hij het hoofd. ‘Ik kom uit Utrecht en…’

‘Laat dan een briefje achter.’

Hij knikte. Iwan kwam dichterbij.

‘Heb je papier en pen… ik laat maar een briefje achter…’

Vluchtig streek de vrouw vooroordelen uit haar grijze lokken. Ze wenkte: ‘Kom maar mee. Ik woon hier vlakbij. Dan kunt u binnen het briefje schrijven. Het is zo koud buiten!’

Herfstwind waaide hem bemoedigend het huis van de vriendelijke dame in.

Hij had geen zin te praten op weg naar huis. In zijn jaszak voelde hij de manja nog. Hij schaamde zich voor zijn tante, voor haar jongens, voor de benedenfamilie en voor Iwan, die voorgesteld had een retourtje naar Rotterdam te nemen; hij die toen verontwaardigd geantwoord had dat het niet hoefde, dat het laat kon worden, dat Arti een eigen auto had bovendien, dat alles o.k. zou zijn…

Hij beet zijn lippen kapot. Nu gingen ze terug naar het station. Te voet. Het was niét laat geworden. Arti was nérgens. En ze moesten opnieuw een enkeltje nemen.

***

De herfst had zich in al haar naaktheid aangemeld: ontbladerde bomen, verlaten parken, naakte luchten. Het was een vreemd gezicht voor Benny. Deze ontblote natuur. Lang kon hij lopen langs straten terwijl van kalende bomen laatste bladeren hem tegemoet waaiden.

De wind die herfst maakte, drong hem naar het hart. Hij werd er koud en kriegel van. Toch bleef hij lopen tegen de wind in, langs de uitgesproken bomen onder de grauwe lucht. Alleen liep hij, zich afvragend wat hij eigenlijk doen moest. Langzaam liep hij, voorzichtig andere voetgangers ontwijkend. De handen diep in de zakken. Zijn kraag hoog op. Hij wilde alles duidelijk zien nog en dan beslissen. Maar hij zag niets omdat de wereld om hem heen blind was en hij voelde zich één met haar.

Alsof de bijtende wind al zijn bezittingen van hem weggerukt had en hem liet, kaal als de bomen, koud en eenzaam.

Ik moet Arti vinden. Zonder vrienden kan ik niet goed leven. Holland lijkt zo enorm groot en vol eeuwig onbekende mensen. Mensen die niet blij kunnen zijn, mensen die alleen koel kunnen kijken uit hun schild van dubbeldikke vormloze jassen, mensen met benen die constant voortgaan. Mensen zonder levenswarmte. Mensen die koude brengen, Samen met Arti zou ik kunnen lachen om dit ijzig schouwspel en warm worden van binnen. Hij bleef staan: