Machtige topvrouwen

Lees ook bij Conserve van Jessica de Jong

Vrouwen zijn gelijk aan mannen – Behalve in de directiekamer

Jessica de Jong

Machtige topvrouwen

Vijf inspirerende voorbeelden

U I T G E V E R I J   C O N S E R V E

Uitgeverij Conserve en Drukkerij Bariet vinden het belangrijk om op milieuvriendelijke en duurzame wijze met de natuurlijke bronnen om te gaan.

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Jong, Jessica de

Jessica de Jong – Machtige topvrouwen — Vijf inspirerende voorbeelden
Schoorl : Conserve
ISBN 978 90 5429 419 1
NUR 745/807
Trefw: emancipatie, bedrijfsleven

© 2016 Jessica de Jong en Uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
No part of this book may be reproduced in any form, by print, e-book, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Voor Rosan, Kristian en Marika

Inhoud

Hoofdstuk 1
Machtige topvrouwen Vijf inspirerende voorbeelden
Opeens zijn ze er wel

Hoofdstuk 2
De zorgdragende topvrouw
Herna Verhagen

Hoofdstuk 3
De vindingrijke topvrouw
Nancy McKinstry

Hoofdstuk 4
De voortvarende topvrouw
Edith Schippers

Hoofdstuk 5
De gewetensvolle topvrouw
Else Bos

Hoofdstuk 6
De ongebonden topvrouw
Mirjam Sijmons

Hoofdstuk 7
De lange weg naar de top
Vijf tips om je op weg te helpen

Verantwoording bronnen

HOOFDSTUK 1

Machtige topvrouwen Vijf inspirerende voorbeelden

Opeens zijn ze er wel

Met een ludieke wervingsactie drukt de jonge salesmanager Herna Verhagen tegen de zin in van haar baas een stempel op een nieuw project. Een bezoek als commercieel directeur aan haar grote voorbeeld Nelson Mandela is een paar jaar later een van de bijzonderste momenten uit haar leven.

Na het lezen van een boekje weet de vijfjarige kleuter Nancy McKinstry dat ze later een leider wil worden. Als jonge consultant staat ze al voor CEO’s van de grootste Amerikaanse bedrijven en leert zelfs advies te geven over autobanden waar ze aanvankelijk niks van afweet.

In de geest van haar hardwerkende Indiase studiegenoten uit New Delhi leert de in Indiase kleding gehulde en op teenslippers lopende student Edith Schippers om uit te blinken in alles wat ze doet. Dankzij een doorgewinterde partijbons van de VVD komt ze als fractiemedewerker op het pad van de zorg terecht.

In de omgang met lastige klanten leert een jonge Else Bos hoe ze zich als bankdirecteur moet opstellen. In haar carrière toont ze zich een doorzetter door tegen de wens in van haar bazen haar hart te volgen en over haar eigen schaduw heen te stappen als ze daarop aandringen.

Door regelmatig koffie te drinken met de monteurs uit de regio is de energieke en toegankelijke salesmanager Mirjam Sijmons overal van op de hoogte. Tranen stromen over haar wangen in een zaal vol werknemers als ze afscheid neemt als directeur. In haar voorliefde voor goede doelen kan ze als manager haar maatschappelijke betrokkenheid kwijt.

De vijf verhalen over machtige topvrouwen in dit boek laten zien hoe voor het eerst diverse inspirerende vrouwen doorstoten naar de allerhoogste top in grote Nederlandse bedrijven en organisaties. Ze knokken zich een weg omhoog en storten zich met onverminderd enthousiasme elke dag weer op hun uitdagende werk.

Over topvrouwen is al veel gepraat en geschreven, maar hoe vrouwen de allerhoogste top bereiken in een Nederlands bedrijf is minder bekend. Bij de honderdjarige viering van Internationale Vrouwendag op 8 maart 2011 stonden drie van de vijf topvrouwen in dit boek nog niet aan de top. Ze komen net als enkele anderen pas in de jaren erna op hun huidige plek. Waarom wisten deze vijf de allerhoogste top te halen? Hun persoonlijke verhaal is de beste manier om daarop een antwoord te krijgen.

Het is uniek om te zien hoe vijf machtige topvrouwen op de allerhoogste plek samen een inkijkje geven in hun succes en bereid zijn hun ervaringen te delen. Ze vertellen openhartig welke carrièrestappen zij hebben gemaakt en wat voor hen belangrijke sleutelmomenten zijn geweest.

Van hun eerste jaren als manager tot hun doorbraak aan de top: ze nemen je bij de hand en laten je ervaren hoe het echt is om de top te bereiken. Ze vertellen over keihard werken, afwijkende stappen zetten en niet opgeven. Ook leggen ze eerlijk uit wie hen helpt en wanneer ze voor een promotie in aanmerking komen.

Hun indrukwekkende doorbraak betekent niet dat het topvrouwenprobleem er niet meer is. Deze vijf topvrouwen weten als geen ander hoe belangrijk het is om vrouwen als serieuze kandidaten te zien. De leidinggevenden hogerop stellen veel vertrouwen in hen. Ze worden echt gezien. Ze krijgen de ruimte om hun hart te volgen.

Hun doorstroming is een samenspel van kwaliteiten enerzijds, van begeleiden en openstaan door de leidinggevenden anderzijds. Daar gaat het om. Als managers echt openstaan voor alle kwaliteiten en vaardigheden krijgen meer getalenteerde vrouwen een kans. De hulp van beschermheren komt ook naar voren en is nog te weinig vanzelfsprekend.

De opmars van vrouwelijke leiders is een positief teken. De vijf rolmodellen laten zien dat we ondanks de overheersende deeltijdcultuur in Nederland topvrouwen kunnen hebben. Ze zijn er nu en zitten op de hoogste plek. Zelf helpen zij op hun beurt talentvolle vrouwen om door te stromen naar leidinggevende posities in hun eigen bedrijf.

Mogen de vijf verhalen in dit boek een inspiratie zijn voor alle ambitieuze vrouwen en mannen en voor iedereen die meer talentvolle vrouwen een toppositie gunt. Om met de woorden van de vijf topvrouwen te spreken: volg je hart, jaag je ambities na, doe goed je best, doe wat je leuk vindt, maak je dromen waar, haal zoveel mogelijk plezier uit je werk! En om namens hen af te sluiten met een oproep aan alle managers: doe (nog beter) je best om vrouwen daarbij te helpen!

Jessica de Jong
Amsterdam
januari 2016

HOOFDSTUK 2

De zorgdragende topvrouw

Herna Verhagen

‘Hallo met Peter Bakker.’ Een telefoontje van haar baas krijgt Herna Verhagen niet vaak. Zijn uitnodiging om in het voorjaar van 2007 een keer langs te komen voor een kop koffie komt als een verrassing. Hij wil persoonlijk van gedachten wisselen op het hoofdkantoor van TNT. Insteek van het gesprek: het verdere verloop van haar carrière. De reden is niet geheel duidelijk.

Een nietsvermoedende Verhagen rijdt op de dag van het gesprek met Bakker naar Hoofddorp. Ze is benieuwd waar de ontmoeting over zal gaan. Op zijn werkkamer verneemt ze hoe Bakker haar vooruitgang al een tijdje volgt. Na een korte uiteenzetting krijgt het gesprek ineens een onverwachte wending. Of ze niet de nieuwe personeelsdirecteur wil worden?

Het voorstel overvalt haar. Dat plan ziet ze niet aankomen. Verbazing maakt zich van haar meester. Natuurlijk: ze is vereerd! Een meedenkende baas: wie wil dat nou niet? Maar dit is geen natuurlijke stap. Werving, selectie, beloning en alle andere taken op het terrein van Human Resources (HR) maken geen deel uit van haar vakgebied. Zij is gewend om commercieel bezig te zijn.

Bovendien wil ze niet op een zijpad belanden. Reizen is leuk, maar een staffunctie? Ze heeft haar hele carrière leiding gegeven aan grote groepen. Wat moet ze in een ondersteunende rol doen op het hoofdkantoor? Beleid maken? Bovendien is het een lastige functie met een hoog afbreukgehalte. Er hebben vijf voorgangers op die functie gezeten in acht jaar. Het is geen succesreeks. Ze zegt: ‘Nou nee, dat is niets voor mij.’

Een tegenvaller voor Bakker. Hij heeft haar naam op een vertrouwelijk lijstje staan. Hierop staan de kandidaten met de meest geschikte achtergrond voor promotie. Elk jaar neemt de topman het curriculum vitae van de kanshebbers door om te zien wat er nodig is aan verdere ontwikkeling.

Uit die namenlijstjes komen altijd twee of drie mensen naar voren die het in zich hebben om over een paar jaar CEO te worden. Daar hoort Verhagen bij – zij is op dat moment directeur van Mail Nederland van TNT Post.

De benoeming van een hogere manager moet snel kunnen plaatsvinden, aldus Bakker. De opvolging is sneller geregeld naarmate de kandidaat beter in het gezochte profiel past. Het is belangrijk voor de continuïteit om zo snel mogelijk managers aan te nemen als er vacatures vrijkomen op hoge plekken.

Bakker is al een paar weken met de namenlijstjes voor nieuwe kandidaten op hogere managementfuncties bezig als er toevallig een vacature vrijkomt. Gezocht: een HRdirecteur op het hoofdkantoor. Tot ieders verbazing schuift de topman Verhagen naar voren. Human resources (HR) is nogal een ander vak. ‘Daar kan je niet zomaar een verkoopmanager op zetten,’ vinden de andere bestuurders.

Maar zijn besluit staat vast: de directeur Mail Nederland uit Den Haag is de beste kandidaat voor die baan. Hij begrijpt dat zijn voorstel vragen oproept. Er kleeft wel een risico aan. Voor allebei. Zij neemt een gok door naar een ander werkveld over te stappen. De benodigde ervaring als personeelsmanager ontbreekt bij Verhagen.

Hij weet niet of ze ja zal zeggen, en het kan misgaan. Maar ze heeft het zeker in zich. Daar twijfelt hij niet aan. Deze vrouw heeft potentie. Bakker: ‘Normaliter gaat een baas niet experimenteren op HR om iemand te ontwikkelen. Het is een vak dat heel nauw luistert. Maar met haar durf ik het wel aan.’

Na het eerste gesprek duurt het twee maanden voordat ze elkaar weer spreken. Aan de telefoon dringt Bakker dit keer wel aan. Nu is zijn vraag toch wel serieus, begrijpt ze dan. Laten we maar eens gaan praten. Ze reist af naar Hoofddorp en loopt zijn kamer in. ‘Leg uit, wat wil je dan? Waarom wil je dat ik dit doe? Waarom vraag je mij daarvoor?’ wil ze van Bakker weten.

In haar loopbaan missen twee onderdelen, legt Bakker uit. In de kantlijn van haar cv krabbelt hij twee woorden erbij: ‘Internationale ervaring’ en ‘hoofdkantoor.’ Voor een goede ontwikkeling zijn juist die vaardigheden heel belangrijk. Hij heeft echt vanuit ‘het individu Herna’ gedacht, benadrukt hij. ‘Die HR-stap is van belang. Komt zijn plek ooit vrij dan heeft zij alle werkervaring zo compleet mogelijk.’

Met die uitleg wekt hij haar aandacht: als zijn potentiële opvolger moet ze met veel verschillende mensen kunnen omgaan. Zonder personeelservaring is het lastig om ooit als bestuursvoorzitter aan de slag te gaan. Bakker: ‘De eerste keer de kwartaalcijfers uitleggen is wel te leren. Een strategie presenteren ook. Maar met iedereen door een deur kunnen is een ander verhaal.’

‘Een bestuursvoorzitter stuurt niet alleen boekhouders of verkopers aan. Hij of zij moet ook met alle werknemers kunnen omgaan. Van hoge managers in het buitenland tot bestuurders, commissarissen en aandeelhouders: het zijn gewichtige types met een gebruiksaanwijzing, aldus de topman. Om lastige beslissingen uit te leggen moet je veel oefening hebben.’

Een kandidaat voor een topfunctie moet aan een aantal voorwaarden voldoen. Onder grote externe druk zichzelf kunnen blijven is er daar een van. Bakker: ‘Verhagen heeft een sterk zelfbeeld; wat ze wel en niet kan weet ze goed. Ze blijft wie ze is. Haar persoonlijkheid is niet veranderd met de groei van de verantwoordelijkheid. Ze loopt niet naast haar schoenen. Haar vrouwelijke kanten onderdrukt ze niet zoals veel vrouwelijke managers. Door zich vrouwelijk te gedragen en te kleden dwingt ze respect af bij de meeste collega’s.’

Een topmanager moet de rust bewaren. ‘Stabiliteit kenmerkt haar karakter, vertelt Bakker. Ze is niet wisselvallig. Daarnaast is ze serieus in haar werk. Ze is zeer gepassioneerd voor het bedrijf. Haar interesse in werknemers is nog belangrijker. Ze zoekt altijd naar input van anderen. Ze is niet iemand die snel persoonlijke dingen deelt, maar wel als je haar beter kent. Ze verwart collega’s niet met vrienden.’

Nog een kwaliteit waarover de topvrouw beschikt is besluitvaardigheid. Bakker: ‘Verhagen hakt knopen door. Ze is nooit te beroerd om een besluit te nemen als er tegenstrijdige opvattingen zijn. De meeste managers vragen elk teamlid naar zijn mening zonder zelf stelling te nemen. Maar dat levert alleen consensus op, niet per se het beste besluit. Een CEO moet tegen de stroom in durven gaan. Verhagen kan dat. Ze heeft een eigen visie die ze in een strategie kan vertalen. Ze loopt niet aan de leiband van de aandeelhouders. Daar komt bij dat ze het visitekaartje is van het bedrijf.’

Na zijn toelichting blijft Verhagen in eerste instantie voorzichtig. Ze vraagt om bedenktijd. Pas dan wil ze een antwoord geven. Als HR-directeur is ze niet meer de hoogste baas. Ze krijgt onder meer de verantwoordelijkheid voor de benoemingen, de talenten en het HR-beleid wereldwijd. Ze moet veel overleg voeren met de machtige commissarissen en leden uit de raad van bestuur voordat ze beslissingen kan nemen.

Haar overpeinzingen deelt ze met haar baas. Ze geeft aan dat ze eerst met de andere directieleden wil praten en met de raad van commissarissen. Ze heeft nog een aantal vragen die ze eerst verduidelijkt wil krijgen:

Haar doelen zullen anders zijn. Waaruit bestaan de verschillen met de commissarissen? Krijgt ze wel de bevoegdheden en het geld. Over welk budget heeft zij straks de beschikking? Ze vraagt zich af welke commerciële verantwoordelijkheden ze krijgt. Hoe groot is haar speelruimte? Ze wil een gevoel hebben voor wat haar te wachten staat.

Na afloop van de gesprekken met de commissarissen krijgt ze een beter beeld. Eenmaal over de eerste drempel heen, bedenkt ze dat haar inbreng wel waarde kan toevoegen. Ze wil er wat van maken. Ze wil het doen. Maar alleen nadat ze vooraf afspraken maakt over de taken en verantwoordelijkheden die ze heeft ten aanzien van andere managers. Ook wil ze weten welke beslissingen er door de directie worden genomen. En waarbij is zij dan betrokken? Tot haar tevredenheid kijken Bakker en de commissarissen er niet raar van op. Ze reageren eerder ondersteunend: ze zeggen ja.

De taken van een manager zullen altijd aan verandering onderhevig zijn. Maar nu kan ze erop terugkomen als er iets niet klopt. Nooit eerder heeft ze vooraf afspraken gemaakt. De eerdere functies die ze bekleedde zijn altijd vast omschreven. Door de duidelijke taakbeschrijving is het helder waarop ze als baas kan worden afgerekend. Op een hoofdkantoor is dat vager. Zeker omdat het geen succesreeks is.

Er zijn meerdere gesprekken nodig om Verhagen te overtuigen. Haar pragmatische instelling geeft uiteindelijk de doorslag. Dit is de juiste stap. Ze accepteert de baan uit loyaliteit aan haar baas. Maar ook om zich op een andere manier te ontwikkelen. Verhagen is om in Bakkers woorden te spreken: ‘Een gewone vrouw’. Ze doet wat ze moet doen om de zaak gedaan te krijgen.’

Hoe lang ze HR-directeur blijft is onduidelijk. Wanneer de volgende promotie komt moet ze afwachten als ze begint in 2007. Afspraken over een tijdpad maakt ze nooit. Dit keer ook niet. Ze werkt voortaan direct onder haar baas op het hoofdkantoor in Hoofddorp. Wat ze hierna gaat doen, ziet ze dan wel weer.

Altijd in control

Topvrouw Herna Verhagen (49) is voorzitter van de raad van bestuur van postbedrijf PostNL. Zij is de eerste Nederlandse vrouw die sinds 2012 een topfunctie vervult bij een groot beursgenoteerd bedrijf. Bij haar aantreden staat het postbedrijf nog in de AEX van de 25 grootste bedrijven, maar door de recente beursnotering van een aantal grote buitenlandse bedrijven behoort PostNL tot de 30 grootste bedrijven.

Het postbedrijf is een van de grootste werkgevers van Nederland. Alhoewel het aantal postbanen in rap tempo daalt – in 2014 werken er nog 66.000 postboden en pakjesbezorgers – staat de teller nog altijd op 55 duizend werknemers, waarvan zo’n 22 duizend postbezorgers, in parttime dienst en 4.600 fulltime postboden.

Niet eerder gaf een vrouw leiding aan het meer dan tweehonderd jaar oude staatspostbedrijf, ooit beter bekend als PTT Post. Het postbedrijf heeft zich in de afgelopen vijftien jaar opgesplitst in verschillende delen en is daardoor drie keer van naam veranderd: van PTT in TPG. Van TPG in TNT. En van TNT in het huidige PostNL. Verhagen is lid van het dagelijks bestuur van werkgeversvereniging VNO-NCW. Zij beschikt over twee commissariaten bij de elektrotechnische groothandel Rexel en biofarmaceutisch bedrijf Actelion.

De invloed van Verhagen blijft niet onopgemerkt: in 2014 roept maandblad Opzij haar uit tot ‘machtigste vrouw van Nederland.’ Merkexpert Stamsnijder bij De Reputatiegroep, noemt haar de koningin Beatrix van de Post. ‘Net als de voormalige koningin is ze zeer ter zake kundig, maar tegelijk evenwichtig en altijd in control.’

Het is nog rustig als ik op een dag in juni om 08.00 uur ’s morgens vanaf afslag 3 Bezuidenhout de oprit inrijd van de parkeerplaats van PostNL. Met enkele aanwijzingen van de persvoorlichter: ‘Veel krappe draaien en lastig vindbare intercom (links tegen de muur)’ lukt het me om de ingang te vinden. De eerste werknemers komen het kantoor binnen.

Op het hoofdkantoor van PostNL, ook wel de ‘Groene Toren’, in het Haagse Beatrixkwartier is het even later een komen en gaan van gasten. Receptiemedewerkers staan het bezoek vriendelijk te woord. De vertrouwde PostNLglimlach is ook hier van de gezichten af te lezen. Het beeld klopt met de altijd vriendelijke pakjesbezorger op zijn witte bus in mijn eigen Amsterdamse woonwijk.

Een jonge werkneemster haalt me op bij de receptie. Ze brengt me vervolgens met de lift naar de achttiende verdieping waar de hoofddirectie zetelt van PostNL. De meeste mannen in pak stappen lager uit. Wie door de lange smalle gang naar het einde loopt in de richting van de vergaderruimte, kan de topvrouw rechts al zien zitten achter haar computer.

Met een mapje in de hand komt ze even later binnen. Een vrolijke lach op haar gezicht. Verhagen is een lange, slanke vrouw met een bos blonde krullen. Ze staat bekend om haar modieuze kledingstijl. Dit keer draagt ze een zwarte leren rok met split en hoge naaldhakken. Daarboven een blauw truitje. Met een plof komt ze naast me zitten. De stoel zakt met een klap naar beneden. Ze grinnikt naar haar persvoorlichter en zet de stoel weer in de goede stand.

De topvrouw praat met een Brabantse tongval en formuleert bedachtzaam. Ze gebruikt voor een buitenstaander veel managementtermen en maakt daardoor een wat gelijkmatige, haast afstandelijke indruk. Tegelijkertijd straalt ze rust uit en komt over als iemand die haar opperste best doet voor een grote groep werknemers.

Van alle vijf topvrouwen heeft Verhagen de lastigste klus te klaren. Waar de anderen hoofdzakelijk professionals aansturen en te maken hebben met de belangen van aandeelhouders, heeft Verhagen te maken met duizenden post- en pakjesbezorgers. Als zij werknemers ontslaat, treft ze daarmee direct het hart van de samenleving.

Het aantal vaste postboden is de afgelopen tien jaar sterk verminderd om kosten te besparen. Door de komst van het internet versturen consumenten veel minder brieven en zijn minder postboden nodig. De bezorging van pakjes daarentegen is explosief gegroeid. Door de enorme toename van online bestellingen is de bezorging van pakjes een steeds belangrijker onderdeel aan het worden.

PostNL komt de laatste jaren regelmatig in het nieuws. Het postbedrijf werkt op grote schaal met zelfstandige pakjesbezorgers. Er zijn verschillende malen protesten uitgebroken omdat de pakjesbezorgers strijden voor betere tarieven. Ook heeft PostNL te maken met een strenge toezichthouder die boetes oplegt wegens het niet openbaar maken van tarieven aan de concurrent.

De eerste daad van Verhagen betreft in 2012 het terugdraaien van een grote reorganisatie. Om de maatschappelijke onrust te temperen moeten de ingrijpende bezuinigingsplannen van haar voorganger ongedaan gemaakt worden. Door een veel gematigder koers te varen heeft Verhagen de rust teruggebracht in het bedrijf. De omzet is ruwweg 3,5 miljard euro. De winst is in 2014 226 miljoen euro, maar stond de eerste drie kwartalen van 2015 op een lager niveau.

Speerpunt is betrokken leiderschap. Aan Verhagen de opgave om te laveren tussen de postboden die hun baan willen behouden en de aandeelhouders die winst willen zien. En dan zijn er ook nog politici, toezichthouders, consumenten en concurrenten. Alle groepen moeten hun tevredenheid zien te behouden. Een missie waar ze tot nu toe redelijk in slaagt met een uiterst zorgvuldige manier van leidinggeven.

De betrokkenheid van Verhagen bij het carrièreverloop van vrouwen is groot. Bij PostNL ligt het aantal vrouwelijke directeuren al op een hoog niveau. Ze ziet de doorstroming van vrouwen als een belangrijk onderdeel van haar bedrijfsvoering. Ze besteedt er continu aandacht aan.

De CEO heeft de sleutel in handen om meer vrouwen te benoemen. Het vraagstuk neemt ze daarom op in de processen. Regelmatig kijken of er vooruitgang is geboekt hoort erbij. Er is zoveel vrouwelijk talent volgens Verhagen. Het is belangrijk om jonge vrouwen te spotten en te volgen. En daarna moet je ze helpen door te stromen. Op alle niveaus bij Post NL zit er voldoende nieuw talent. Zij wil de pipeline vullen met minimaal 50 procent vrouwen.

Verhagen vindt het niet nodig om in te grijpen met wettelijke quota. Zij heeft dat zelf niet nodig. Ze is zich bewust van de noodzaak om meer moeite te doen voor vrouwen. Achterover leunen en wachten totdat het vanzelf goed komt, is niet aan haar besteed. Ze stuurt gericht op meer vrouwen in hogere functies. Niet slechts in de top, maar door alle lagen in het hele bedrijf. Ze wil het elk jaar beter doen. Ze maakt elk jaar progressie.

Het moederschap is geen vraagstuk geweest in de loopbaan van Verhagen. Ze is gehuwd en heeft zelf geen kinderen. Op haar werk is er nooit naar gevraagd. Ook niet toen ze grote carrièrestappen zette. Verhagen: ‘Ik heb het vraagstuk: wel of geen kinderen nooit als een dilemma ervaren. Dat heb ik nooit zo gevoeld. Het was duidelijk dat ik het niet wilde. Maar los daarvan geloof ik niet in die keuze. Je kan ook carrière maken met kinderen. Het is een natuurlijk proces om kinderen te krijgen voor vrouwen. Dat wil ik ondersteunen.’

Passie voor auto’s

De geboortestreek van Herna Verhagen ligt in Noord-Brabant. Ze is op 30 juni 1966 geboren in het dorp Veghel. De topvrouw groeit op in een katholiek gezin. Ze is de oudste van twee kinderen. Ze heeft een jongere zus.

Haar moeder is maatschappelijke werkster als ze gedwongen moet stoppen met werken na de geboorte van Herna. Dat vindt ze heel jammer. Het is een extra stimulans voor Verhagen om later zelf economisch zelfstandig te willen zijn.

Haar vader is manager ontwikkeling en beproeving bij de autobouwers Daf en Volvo. Zijn passie voor mooie ontwerpen verklaart zijn dochters liefde voor auto’s. Verhagen rijdt in een zwarte BMW. Ze kruipt vaak zelf achter het stuur als ze naar werkafspraken rijdt.

Haar gelukkige jeugd heeft haar zeker gevormd. Ze groeit op tot een zelfverzekerde puber in een warm en liefdevol nest. Zelfontplooiing vinden haar ouders belangrijk in de opvoeding van hun dochters. Individuele vrijheid daar draait het om. De twee meisjes krijgen veel ruimte.

De boodschap die ze meekrijgt: ‘Probeer gelukkig te zijn en te blijven. Doe je eigen ding! Neem je eigen verantwoordelijkheid. Denk altijd eerst goed na: wat wil je in het leven? Maak dan een keuze en ga daarvoor. Wij zullen altijd achter je staan.’

Belangrijke keuzes toetst ze wel thuis. Maar de uiteindelijke beslissing neemt ze zelf. Dat kan ook wel. Ze is een onafhankelijk kind. Het vertrouwen in haar zelfstandigheid is groot. Tot een veroordeling door haar ouders komt het nooit. Als ze domme dingen doet, vindt ze wel weer een oplossing.

Ambities zitten er van kinds af aan al in. De vraag wat ze beter kan doen dan gisteren houdt haar zo lang ze zich kan herinneren bezig. Ze is energiek. Als ze ’s morgens opstaat heeft ze zin om zoveel mogelijk uit haar dag te halen. Ze stort zich met veel plezier op school, sport en muziek.

Op de basisschool werkt ze graag met de andere kinderen samen. Ze bedenkt leuke spelletjes en zorgt dat iedereen meedoet. Dat is zo eenvoudig. Het lukt altijd wel om met een originele ingeving de rest bij het spel te betrekken. Anderen overtuigen is tegenwoordig nog steeds haar sterkste punt.

Ze is best aanwezig op de middelbare school. Maar is lang niet altijd het bazige meisje in de klas. Soms wel, soms niet. Ze staat er in haar jeugd nooit bij stil of ze veel zelfvertrouwen heeft. Maar ze gokt nu dat ze dat vroeger inderdaad wel heeft gehad.

De student Verhagen is heel actief. Ze volgt Nederlands recht in Nijmegen en Personeelswetenschappen in Tilburg. Ze is te vinden in diverse studiecommissies. Ze vindt het leuk om zaken te regelen. Reizen en congressen organiseren voor studenten en sponsoren werven in het bedrijfsleven gaan haar gemakkelijk af.

Verhagen studeert later economie aan de bekende London School of Economics, internationaal management aan de business school Insead in Fontainebleau en haalt in 2008 nog een MBA aan de gerenommeerde Stanford University in Californië.

De zoektocht naar een leuke baan is na haar studietijd het belangrijkste. Sollicitatiegesprekken bij meerdere bedrijven voor deelname aan traineeprogramma’s geven een goed beeld van een bedrijf. Ze heeft dan al een uitgesproken idee over haar ambities. Een leidinggevende rol trekt haar het meest en die voorkeur geeft ze duidelijk aan.

De wens om in teams te werken maakt ze vanaf het begin kenbaar. Het besef dat ze met anderen meer kan bereiken dan alleen is dan al doorgedrongen. Ze wil wel zelf sturing geven. Richting aangeven vindt ze leuk. Het voortouw nemen is iets wat in haar zit. De koers bepalen en samen met anderen die richting opgaan gaat haar natuurlijk af. Die verantwoordelijkheid neemt ze graag op zich en spreekt haar aan.

Het beste aanbod komt van KPN Telecom. Ze krijgt er de kans om HR-manager te worden bij de afdeling Telecom. In een telefoontje vragen de selecteurs of ze interesse heeft? De gesprekken zijn haar goed bevallen. Het is een interessant aanbod. Ze zegt ja. Ze moet dan nog wel door allerlei selectiemolens heen. De test legt ze met goed gevolg af. Ze slaagt en krijgt haar eerste baan als personeelsmanager.

Leiding geven vindt ze meteen leuk. Ze heeft dan nog niet de ambitie om later uit te groeien tot de hoogste baas van het bedrijf. Maar ze weet wel dat ze het liefst werknemers wil aansturen en grote verantwoordelijkheid wil dragen. Verhagen die op vakantie het liefst rondtrekt met haar echtgenoot: ‘Ik ben succesvol in mijn werk omdat ik doe wat ik leuk vind. Ik blijf zo dicht mogelijk bij mezelf. Ik werk hard en ik heb het geluk dat er altijd wel weer uitdagende functies zijn. Kansen pak ik als ze me verder brengen. Ik ga daar vervolgens helemaal voor.’

Werving met fruitschaal

Met een fruitschaal wil de jonge PTT-salesmanager Herna Verhagen in 1993 de naamsbekendheid vergroten van het merk Mailprofs. Het bedrijf is een gloednieuw uitzend- en insourcebureau voor post- en reprokamers met maar zes medewerkers dat is opgericht door PTT Post en uitzendbureau Vedior.

Het is haar eerste verkoopfunctie waarin ze ervaring opdoet met het laten groeien van een bedrijf en het maken van omzet. De opdracht is om het grootste uitzendbureau voor postkamerpersoneel te worden.

Bedrijven kunnen er terecht als zij direct inzetbare vervangers nodig hebben wanneer er door ziekte of vakantie collega’s in de postkamer uitvallen. Of als ze deze taken willen uitbesteden. De medewerkers werken de ene dag bij Shell, de andere dag in de postkamer van de overheid.

Op de keramieken fruitschaal staat een wervende slagzin over de postkamerdiensten van het nog kleine uitzendbureau: ‘Mailprofs voor de uitbesteding van post, repro en archiefkamers’. De schaal wordt per post verstuurd naar de directeuren en de voorzitters van raden van bestuur van vijftig verschillende bedrijven in Nederland.

Een vooraankondiging per mail moet ervoor zorgen dat de geselecteerde bedrijven op de hoogte zijn van de komst van de fruitschaal. In de haast vergeet Verhagen echter om de mailinglijst vooraf goed te controleren. Als ze op verzenden drukt, gaat de mailing ook naar haar baas CEO Wim Dik. Niet veel later geeft hij als eerste een reactie: ‘Hoe ze het in haar hoofd haalt om zo’n soort wervingsactie te doen?’

Echt schrikken doet ze niet. Ze vraagt ze zich heel rationeel af of zijn reactie representatief is? Denken al die andere bazen aan wie ze haar mailing heeft verstuurd er net zo over? Dat is gelukkig niet zo. Uit die mailtjes en fruitschalen haalt ze mooi wel dertig afspraken! De fruitschaal staat daarna nog heel lang op haar bureau. Later ziet ze het bord vaak terug bij directeuren op hun bureaus.

Verhagen lacht als ze terugdenkt aan haar eerste blunder. Haar zelfbedachte wervingsactie past totaal niet bij de stijl van haar baas; hij twijfelt of de andere directeuren deze actie wel op prijs stellen. Maar er is geen weg meer terug. Gelukkig pakt het initiatief goed uit. Sindsdien controleert ze wel altijd eerst haar verzendlijst.

De overstap naar Mailprofs vindt al na anderhalf jaar plaats. Na een vliegende start als personeelsmanager wil ze graag opschuiven naar de verkoopkant waar ze een bijdrage kan leveren aan de groei van het bedrijf. De topvrouw geeft tijdens gesprekken met verschillende leidinggevenden haar voorkeuren aan; de behoefte om alles te leren over zakendoen is groot.

Oprichter en directeur van Mailprofs Jack Vlieland stelt de uitgesproken carrièrebehoeften van de jonge Verhagen op prijs. Hij biedt haar als eerste een baan aan. Ze bespreken veel, hebben eenzelfde visie. Als hij drie jaar later in 1996 vertrekt, volgt Verhagen hem op. Ze is in een klap eindverantwoordelijk over alle onderdelen in het bedrijf.

Het uitzendbureau blijkt de ideale leerschool. Deze plek biedt de kans om op alle onderdelen ‘bedrijfje’ te spelen. Van het bedenken van de diensten, het aantrekken en opleiden van de postkamer- en repromedewerkers, het in de markt zetten van het product, de boekhouding en de klantenwerving: Er zitten heel veel aspecten aan die baan.

Door de kleinschaligheid is er alle ruimte om te leren hoe een bedrijf moet worden opgericht. De kersverse salesmanager weet niet hoe het uitzendbureau er precies uit gaat zien, maar juist dat vindt ze interessant. Ze wil zorgen voor meer omzet. Dat gaat al vrij snel heel goed.

Onder haar leiding groeit Mailprofs vliegensvlug. In korte tijd werken er driehonderd mensen. Het ene na het andere succes volgt. De werknemers moeten hard werken om de enorme groei te kunnen bijbenen. Constante innovatie is hun kracht. De dienstverlening is voortdurend uitgebreid van opleidingen, advies en overplaatsing tot het compleet overnemen van de post- en reprokamer van bedrijven.

De vrijheid om te handelen naar eigen goedkeuren stimuleert enorm. Verhagen gaat eens per jaar langs bij de directie en krijgt dan al alle ruimte. De latere baas van TNT Peter Bakker, is op dat moment directielid. Zij vertelt hem hoe het gaat, welke plannen ze heeft. Ze komt langs om de resultaten uit te leggen en de budgetten door te nemen. Verder ziet zij hem wel eens op vergaderingen.

Bij het vijfjarig jubileum van het uitzendbureau organiseert Verhagen een bijeenkomst. Ze houdt een toespraak voor tweeduizend personen onder wie 1500 werknemers. De omzet bedraagt inmiddels 80 miljoen euro. Het besef dringt door dat ze samen met een groep mensen een bedrijf kan oprichten. Verhagen: ‘Die mijlpaal is een bewustwordingsmoment.’

In diezelfde periode gaat het weer kriebelen. Het gevoel toe te zijn aan iets anders kan ze niet langer onderdrukken. Een nieuwe omgeving kan nieuwe leermomenten en impulsen geven. Een gesprek over haar behoeften hogerop moet die verandering gaan brengen. Ze onderbouwt haar gevoel met argumenten. Het is een mooi moment om Mailprofs over te dragen aan iemand anders. Voor een verdere ontwikkeling heeft Verhagen andere triggers nodig.

Niet lang daarna komt er in 1999 een vacature beschikbaar bij PTT Post. Verhagen solliciteert en wordt benoemd tot directeur key accounts. Haar verantwoordelijkheid betreft de postvolumes die worden afgenomen door grote klanten. In omzet is dit onderdeel met 1,2 miljard euro veel groter dan Mailprofs. Het uitzendbureau groeit in twintig jaar tijd nog wel uit tot een volwassen uitzendbureau met vestigingen, consulenten en flexibele arbeidskrachten door heel Nederland.

De tweede carrièrestap na Mailprofs ontstaat vanzelf. Verhagen wordt in 2001 directeur grote klanten en consumentenmarkt. De verantwoordelijke manager voor de consumentenmarkt krijgt een andere baan. Voor de opvolging komt zij in beeld. Ze blijft tevens verantwoordelijk voor de grote klanten. Die nieuwe functie voor de consumentenmarkt doet ze erbij. Alle postkantoren en alle postzegeluitgiften vallen voortaan onder haar verantwoordelijkheid. Net als de losse post, kerst- en vakantiekaartjes.

De belangrijkste les als senior manager is samenwerken. De band met de andere managers is veel belangrijker naarmate een manager opklimt in het bedrijf. Hij is meer onderdeel van een keten. Verhagen wordt op een andere manier aangesproken door de andere directeuren. Ze kan niet meer zelf bepalen wat de kwaliteit is zoals bij Mailprofs. Als de directeuren niet samenwerken wordt er geen brief op tijd bezorgd. Ze kan een bedrijf wel laten komen met een mailing van drie miljoen brieven, maar als het productiebedrijf niet klaar is om de brieven te verwerken, heeft zij een ontevreden klant.

Over de indrukwekkende reeks promoties is Verhagen duidelijk. ‘Ik heb altijd gevraagd om wat ik wilde. Een leuk project of nieuwe kansen om mezelf te ontwikkelen. Ik bedenk niet al het antwoord. Het is een val om in te vullen waarom iets niet mogelijk is. Daar trap ik niet in. De reactie op een vraag of voorstel is vaak positief. Mijn bazen staan open voor gesprek en discussie. Die laten me dingen doen. Ze benaderen me vanaf een bepaalde stap zelf om andere leidinggevenden op te volgen. Niemand heeft me ooit beperkt. Ik heb veel geluk gehad.’

Slecht-nieuwsgesprekken

Op een keer staat Herna Verhagen die sinds 2003 commercieel directeur is voor TNT Post Nederland, de voorloper van PostNL, voor een volle zaal met postmedewerkers. Een flinke reorganisatie staat voor de deur: er moeten werknemers ontslagen worden. De directeur vertelt waar de veranderingen plaatsvinden en wat de consequenties zijn. Dan gaat ze door naar de volgende vestiging.

Het is echt een vol programma. Ze moet op zes verschillende vestigingen door het hele land het slechte nieuws gaan vertellen over ontslagen, dat herinnert ze zich goed. Al die volle zalen met postmedewerkers waar ze voor staat.

Aan het einde van de dag heeft ze wel veel emoties gezien, gehoord en gekregen. Ze kan er alleen maar zijn en praten. Soms kan ze wat voor werknemers doen. Ze hoort zeker ook zielige persoonlijke verhalen. In die gevallen probeert ze wel te kijken of ze voor de betreffende persoon nog een oplossing kan vinden.

Zo’n dag heeft veel impact op haar. De betekenis van het nieuws voor individuele postboden dringt dan pas echt helemaal door. Maar ze heeft er geen slapeloze nachten van. Een goede voorbereiding helpt om eigen emoties te verwerken.

Slecht-nieuwsgesprekken horen bij de taken van een manager. Af en toe moet Verhagen de organisatie vernieuwen. Dan moeten er werknemers naar andere afdelingen en andere bedrijven. Ze leert niet alleen om de individuele gesprekken te voeren. Maar ook om tijdig grote reorganisaties voor te bereiden waarbij ze veel werknemers tegelijk moet overplaatsen.

In haar optredens mag ze niet voor verrassingen komen te staan. Wat ze heeft geleerd: ‘Je moet het goed communiceren. Daarmee verzacht je de pijn niet bij het individu. Maar er ontstaat wel onderling vertrouwen op basis waarvan de maatregelen kunnen worden uitgevoerd.’