No Kwik in Ons Bos

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Mc Leod, Cynthia

Cynthia Mc Leod – No Kwik in Ons Bos

Met illustraties van Lisa Schmidt

Schoorl : Conserve

ISBN 978 90 5429 469 6

NUR 280

Trefw.: Cynthia Mc Leod, kinderboek; goudwinning, Suriname

© 2017 Cynthia Mc Leod, De Nieuwe Kerk en
Uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, e-books, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Cynthia Mc Leod

No Kwik in Ons Bos

Met illustraties van Lisa Schmidt

Inleiding

Diep in het binnenland van Suriname liggen indianenen marrondorpen aan rivieren. Indianen of inheemsen, zoals ze hier genoemd worden, zijn de oorspronkelijke bewoners niet alleen van Suriname, maar van heel Amerika. Het was Columbus die op zijn eerste ontdekkingsreis deze mensen indianen noemde, omdat hij meende dat hij een kortere zeeweg naar Indië gevonden had. Er wonen dus nog steeds indianen in Suriname. Marrons zijn nakomelingen van slaven die van de plantages vluchtten omdat ze liever vrij in het bos wilden leven dan hard werken op een plantage, waarvoor ze toch geen beloning kregen. Na afschaffing van de slavernij bleven hun nakomelingen leven in het binnenland, net als de indianen. Indianen- en marron-dorpjes liggen altijd aan rivieren; de rivier is een ware levensnoodzaak. Het water voor het koken, de was en afwas en de rivier om in te zwemmen, baden en over te reizen. Indianen en marrons maken zelf hun korjalen waarmee ze kundig over de rivieren varen, die machtig bruisende wateren zijn met grote rotspartijen, stroomversnellingen en watervallen. Alle marron- en indianenkinderen kunnen al zwemmen vanaf dat ze baby zijn.

Suriname is bijna vijfmaal zo groot als Nederland, maar toch wonen er maar een half miljoen mensen. Door de geschiedenis van het land is die kleine bevolking heel divers, want ze komen oorspronkelijk van heel verschillende landen: creolen, Hindustanen, Javanen, Libanezen en een grote gemengde bevolkingsgroep, want uit al deze groepen gingen ook mensen leven met anderen, waaruit kinderen kwamen. En ‘t gaat daar heel goed samen; ze maken geen ruzie met elkaar. In steden en dorpen in de kuststrook wonen al deze verschillende mensen naast elkaar en met elkaar, de kinderen gaan naar dezelfde scholen, ze kopen in dezelfde winkels of op de markt en… ze praten allemaal Nederlands. ’t Grootste deel van Suriname wordt niet gebruikt; daar wonen geen mensen, er zijn geen wegen, er rijden geen treinen en auto’s. Daar is alleen prachtig tropisch regenwoud.

In de indianen- en marrondorpen in dat tropisch regenwoud, is er in de laatste honderd tot vijftig jaar toch wel het één en ander veranderd. In alle grote dorpen is er een school, en vaak ook een kerk. Alle kinderen gaan naar school en ze dragen hetzelfde schooluniform als alle andere Surinaamse kinderen. De kinderen uit kleine dorpjes gaan in een korjaal naar het dichtstbijzijnde grote dorp op school. In de grote dorpen is er ook een medische kliniek waar een verpleger de zieken behandelt. Dikwijls komt een dokter met een vliegtuigje uit de stad om de patiënten te zien. Dat kan omdat bij alle grote dorpen een airstrip is. Dat is een open plek in het oerwoud waar de bomen zijn weggekapt en gras is geplant, zodat kleine vliegtuigen en helikopters kunnen landen en opstijgen. Veel mannen in het dorp hebben nu een buitenboordmotor voor hun korjaal; er is vaak elektriciteit en internet en alle volwassenen hebben een smartphone.

Suriname is rijk aan bodemschatten; in het binnenland wordt veel goud gevonden. Dat is altijd zo geweest, maar nu zijn er extra veel goudzoekers, die overal vandaan komen: Brazilië, Frans Guyana, Frankrijk en ook andere delen van Suriname zelf. Dat is beslist niet prettig voor de dorpsbewoners in het binnenland, want die lastige goudzoekers kappen bomen weg. Ze graven heuvels af; ze pompen water in en uit de rivier, de grond wordt modderig en ze maken vreselijk veel herrie. Maar het ergste is dat ze de rivier vervuilen met kwik, waartegen de dorpsbewoners niets kunnen doen.

In het oosten van Suriname aan de Tapanahonyrivier ligt het indianendorp Arawina. De hoofdstad Paramaribo is driehonderd kilometer ver van het dorp en de meeste kinderen zijn er nog nooit geweest. De kinderen van Arawina kennen geen fietsen of auto’s, bussen en treinen, geen fabrieken en kantoren, geen winkelcentra en zeker geen pretparken. Ze zwemmen en vissen, jagen, klimmen in bomen en doen allerlei spelletjes. De meisjes helpen hun moeders want alle voedsel wordt geplant en is zelfbereid. Ze planten en oogsten cassave waarvan cassavebrood wordt gebakken; de mannen jagen op wilde varkens en boskippen. De rivier heeft vis in overvloed. Katoenstruiken groeien overal in het dorp en van katoen spinnen vrouwen en meisjes garen en touw, waarvan ze hangmatten maken. Dat is niet veranderd: indianen slapen in hangmatten en iedereen heeft een eigen hangmat.

Marisa

Eén van de kinderen van Arawina is Marisa. Ze is elf jaar en haar beste vriendin Njahwi is even oud. Marisa heeft een broer Alwin, die veertien is en een broertje Chereo; die is zes. Alwin gaat vaak met de mannen mee op jacht, Chereo niet, daarvoor is hij nog te klein. Hij speelt de hele dag met vriendjes, meestal in de rivier, ze duiken en zwemmen als de beste. Dikwijls gaan Marisa en Njahwi met nog meer grote meisjes en hun moeders naar de kostgrondjes. Daar oogsten ze de cassave die ze in een draagmand naar huis brengen. Ze helpen hun moeder cassave raspen, waarvan cassavebrood wordt gemaakt.

Marisa’s moeder heeft zojuist een groot rond cassavebrood gebakken en het meisje zit op de wortels van een grote boom lekker te smullen van het warme cassavebrood met geroosterde vis als ze in de verte het geronk van een motor hoort. Dat moet een grote boot zijn met een buitenboordmotor. Het ronken wordt harder en Marisa ziet alle kinderen naar de waterkant rennen, waar een grote korjaal vol mensen aanmeert. Van de plek waar Marisa zit, kan ze zien hoe de mannen en vrouwen hun zwemvesten uitdoen en op de oever stappen. Dat zijn vast toeristen, denkt ze, want toeristen zijn meestal witte mensen met gele of bruine haren. Maar er zijn ook andere mensen bij. Een man en een vrouw gaan naar het dorp waar de kapitein ze al tegemoetkomt en een paar mannen halen zakken en dozen uit de boot. De kinderen helpen graag mee en sjouwen even later met bagage naar de school. Njahwi komt bij Marisa zitten, ze krijgt een stukje cassavebrood en samen kijken ze naar de mensen die druk heen en weer lopen met allerlei vreemde dingen in hun handen.

‘Wat doen ze?’ vraagt Njahwi, maar Marisa weet dat evenmin als zij. ‘Mijn moeder heeft een nieuwe hangmat, en twee waaiers, misschien kopen ze die wel,’ zegt Njahwi.

‘Ja, wij hebben snoeren en armbanden en mijn vader heeft een heel mooie fluit gemaakt,’ zegt Marisa, want allebei weten ze dat het goed is wanneer toeristen veel kopen, want dan krijgen hun ouders geld waarmee ze kleren en andere dingen kunnen kopen. Even later wandelen toeristen door het dorp, ze praten en lachen met elkaar; een vrouw geeft een pak koekjes aan Chereo. Hij rent eerst naar zijn vader, gaat vlug de trap op en komt dan terug met een kleine pijl en boog die de vrouw lachend bij hem koopt. Na een poosje gaan de toeristen weer naar de korjaal. Ze doen hun zwemvesten aan en vertrekken met veel motorgeronk. De twee andere mannen zijn bezig bij de grote zwarte watertank van de school. Een kring van jongens staat eromheen, nieuwsgierig kijken ze wat daar gebeurt. Als de mannen klaar zijn, hangt er naast de tank een vreemde doos.

‘Wat is dat?’ vraagt Chereo. De man antwoordt: ‘Om ’t water te zuiveren.’

‘Zuiveren! Wat is zuiveren?’ vraagt Chereo en de man zegt lachend: ‘Zodat je niet ziek wordt.’

Twee mannen en twee vrouwen die een paar dagen in het dorp zullen blijven, gaan in een lokaal van de school logeren, ze hebben aan het gaas van de buitenmuur doeken opgehangen, zodat men niet naar binnen kan kijken en ze zijn in het lokaal. Wat zouden ze daar binnen doen, vragen de meisjes zich af. ‘Mama roept,’ zegt Marisa. Njahwi knikt; ze weten beiden dat ze moeten baden voordat het donker wordt. Alle andere kinderen zijn al aan ’t baden in de rivier en ’t is een gespetter en gejoel. De jongens klimmen in een boom aan de waterkant en doen wie van een tak het verste kan springen. Chereo is net een aapje; hij klimt tot de hoogste tak en springt heel ver. Ondertussen hebben alle grote mensen zich in de tukusipan verzameld en na het baden gaan de kinderen er ook heen. De tukusipan is een heel grote open hut waar alle dorpelingen bij elkaar komen als er een vergadering of iets te bespreken is. De kapitein, dat is het dorpshoofd, heeft alle mensen gevraagd om naar de tukusipan te komen omdat de mensen uit de stad iets belangrijks willen vertellen. Eén van de mannen uit de stad begint te praten. Hij heeft het over goud en goudzoekers. Wat die doen, is heel verkeerd. Marisa begrijpt ’t niet zo goed. Er zijn geen goudzoekers in hun dorp! Die zijn een heel eind verder, ze heeft haar vader dikwijls genoeg horen praten over die lastige mannen die alles kapotmaken, maar die mannen van het goud komen gelukkig niet bij hun dorp. De man die praat, zegt dat in hun rivier, hun eigen Tapanahony-rivier, gif zit. Ze moeten voorzichtig zijn en eigenlijk niet meer in de rivier zwemmen en baden. Iedereen moet nu drinkwater en water voor het koken bij de kraan van de school halen, want daar wordt het water gezuiverd. Het gif zit ook in de vissen, ze moeten eigenlijk geen vis meer eten; het gif is ook al in de grond gezakt, dus ook in de planten en het zit zelfs in de lucht en in ’t regenwater. Dit komt allemaal door de goudzoekers, die kwik gebruiken om ’t goud te vinden, en kwik is zeer giftig. De mensen van Arawina luisteren zwijgend naar wat er verteld wordt. Ze wisten het altijd al: de goudzoekers zijn lastige vervelende mensen, die beter niet in hun bos moeten komen. Maar de rivier? Dat is toch hun rivier! Gelukkig dat de goudzoekers niet bij hun dorp zijn, want waar baad je dan als het niet in de rivier is? En welk water drink je dan? En vissen moet je toch wel uit de rivier halen? Ze zullen goed opletten, maar zwemmen en baden in de rivier en hengelen en vis eten… dat… ja dat moet gewoon doorgaan want dat hoort bij hun leven.

Die avond praten Marisa’s mama en papa over wat ze gehoord hebben. Marisa’s broer Alwin vindt die goudzoekers maar lastig. ‘Wat doen ze hier? Het bos is van ons, van de indianen. Kunnen we ze niet weg -jagen?’ zegt hij.

‘Hoe dan?’ vraagt papa.

’Gewoon,’ zegt Alwin. ‘Wij zijn indianen; we kunnen schieten met pijl en boog. We moeten ze stilletjes besluipen en met giftige pijlen twee kerels doodschieten. Dan worden die anderen bang en gaan weg.’ ‘Ach jongen, zo makkelijk is dat niet,’ zegt papa, ‘en als je iemand doodschiet, komen ze jou halen of ze schieten jou ook dood.’

‘Dan verlies ik nog een kind door die goudzoekers,’ zegt mama zuchtend.

‘Nog een kind?’ vraagt Marisa en kijkt mama vragend aan.