White man, niet doen!

Over Afrika verscheen bij uitgeverij Conserve

Esther Bootsma – Ek sien jou! – Nederlanders over wonen in Zuid-Afrika

Peter Dicker – Soldaat in de woestijn – ‘Sergeant Baraka’ in het Franse Vreemdelingenlegioen (Algerije en Egypte)

Marco Knippen –Lornah Kiplagat – Het meisje van de nacht (Kenia)

Pauline Vijverberg – Het suikervogeltje - Hoe de VOC weesmeisjes als toekomstige bruiden naar de Kaap liet uitvliegen (Zuid-Afrika)

Annelies Kok

White man, niet doen!

Roman

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Kok, Annelies

Annelies Kok – White man, niet doen! – Roman

Schoorl: Conserve

ISBN 978 90 5429 460 3

NUR: 301

Trefw: Nigeria, Shell

© 2017 Annelies Kok en uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, e-book, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Voor Mr. Dappa, Samuel de fruitman, de matron, Eke en misschien wel dokter Okeke.

Zij symboliseren de wijsheid, de vriendelijkheid, het zusterschap, de kracht en de charme van Nigeria.

Francesca

Waarom heeft Menno nooit meer contact met me opgenomen? Het was niets voor hem om zijn belofte te breken. Zou het geweest zijn om zijn relatie met Judith te redden?

Menno en Judith. Zij waren het die ons uit de klauwen van Shedrack hebben gered. We hebben elkaar maar een paar weken gekend, maar zij hebben me die laatste twee dagen door die hel, die meest angstige periode van mijn leven gesleept.

Heb ik die periode proberen te verdringen? Was het uit zelfbescherming? Was het omdat ik niet wist hoe ik die zwarte periode anders moest overleven? Ik weet het niet. Ik weet alleen dat ik nu wat moet doen. De beelden laten me niet meer met rust.

Eerst kwam het nog als een flard. Ik meende laatst in het winkelcentrum in die jonge vrouw met dat kleine meisje aan haar hand Judith te herkennen. Ik moest daar om lachen. Dat kan helemaal niet. Het is zo lang geleden, Judith is nu ook een mevrouw van middelbare leeftijd geworden. Haar dochter een dertiger.

Later zag ik Adi, die zware negerin die op de hoek bij Salterton Road op de bus wachtte. Zij leek echt op haar, ze had net zo’n grote boezem. Ik schudde het beeld van me af. Nee, Adi zag er veel chiquer uit. Ik deed haar tekort door haar met deze armoedige vrouw met die plastic tassen te vergelijken.

Gaandeweg werden de beelden vervelender. Ze begonnen ’s nachts binnen te sluipen. Dat is verraderlijk. ’s Nachts kan je niet op je hoede zijn. Dan ben je weerloos.

Ze wandelden eerst nonchalant mijn dromen binnen. Dan zei ik ’s ochtends tegen John dat ik weer zo vervelend geslapen had. Nee, ik wist niet meer wat ik gedroomd had, ik voelde alleen nog maar die zware en grauwe sfeer om mij heen.

Het werd erger. Nu komt het elke nacht. Steeds zwaarder. Steeds heftiger. Ik durf bijna niet meer te gaan slapen.

Al een week lang word ik midden in de nacht volledig in paniek wakker. Mijn keel is dichtgesnoerd. Mijn voorhoofd nat. Door het zweet plakken mijn borsten tegen elkaar.

Iets drukt op mijn borstkas. Ik krijg geen lucht. Ik hijg. Het moet weg. Van mij af. Het is te zwaar.

Ik weet dan niet of ik droom. De grens tussen echt en waan is dun. Het zijn handen die op mijn borst drukken. Ze zijn er niet, toch voel ik ze. Ik gil en dan wordt John wakker.

John, goeie John. Hij pakt me vast en streelt me.

‘Is het er weer?’ vraagt hij zacht. Ik kan niets terugzeggen. Ik ril en tril alleen maar. Stijf kruip ik tegen hem aan en door zijn warmte en zachte handen verdwijnt het. Langzaam kom ik terug in onze slaapkamer. Langzaam herstelt mijn adem weer. Kunnen mijn longen de lucht weer binnenkrijgen.

John weet dat hij me dan niets moet vragen. Ik heb tijd nodig om mezelf weer te voelen. Ik ga na zo’n aanval altijd het bed uit. Ik loop naar beneden, neem een glaasje melk en scharrel wat door de kamer. Als altijd sta ik een poos stil bij het dressoir, bij de foto van Maxwell. Ik kijk naar hem. Zijn warme, donkere ogen kijken terug. Zijn haar ligt als een vachtje van een teddybeer over zijn schedel. Ik weet nog dat hij de volgende dag naar de kapper moest, hij vond het gauw te lang. Ik probeerde zijn kappersbeurt zo lang mogelijk tegen te houden. Ik vond het hem zo mooi staan.

Als het zo lang was, kon ik mijn vingers vlechten in zijn kroeskrullen. Ik trok er plagerig aan. We zaten dan samen in het donker op de bank op de patio van ons huis in Enugu.

Ik kan de hitte weer voelen. Ik ruik de geuren van de nacht. Het houtvuurtje van de jongens in de quarters. De bloemengeuren van de struiken in de tuin. De krekels maken herrie. In de verte klinken stemmen. Vaak geschreeuw. Maken ze ruzie?

Het deert niet, wij zijn samen. Wij houden van elkaar. Wij samen zijn onaantastbaar.

Ik weet nog hoe onze armen contrasteerden. Zijn zwarte huid was bijna niet zichtbaar in het donker van de nacht. Mijn huid gaf licht. Het leek blanker dan overdag.

Ik zie mezelf daar weer zitten. Ik was een meisje nog. Ik was dun en sprieterig. Mijn lange zwarte haren hingen los langs mijn gezicht. Zo droeg ik het altijd. Maxwell vond dat het mooist.

Dan ga ik weer naar boven. Eerst wens ik Maxwell goedenacht. Een enkele keer lijkt het of hij even met zijn ogen knippert. En heel soms zegt hij wat terug.

De afgelopen nacht was dat zo. Hij zei: ‘Loop er niet voor weg, Francesca!’

Judith

Juli 1982

De aanblik van de eerste Nigeriaanse die Judith ziet stemt haar niet vrolijk.

Als ze daar allemaal zo zijn, dan staat ons nog wat te wachten, denkt ze. Ze wil de boardingpassen aan de dikke stewardess in de deuropening van het vliegtuig geven. Maar de vrouw pakt de papieren niet aan. Ze werpt er even een norse blik op en mompelt iets, Judith meent ‘Second right’ te verstaan.

Ze aarzelt even voor ze verder loopt. Ze kijkt achterom. Zou die vrouw ook zo reageren op de kleine Marit, die, op de arm van Menno, vrolijk om zich heen kijkt?

Ook het kleine meisje kan de stewardess niet ontwapenen. Ze ziet dat Menno erom moet lachen.

‘Zei die dame “Hartelijk welkom?” ’ zegt hij.

‘Nee, dat geloof ik niet,’ antwoordt ze.

Even verderop staat een andere stewardess. Zij kijkt onverschillig over en langs de passagiers. Ze straalt uit dat iedereen het zelf maar moet uitzoeken daarbinnen in het vliegtuig. Dat lukt overigens prima, want het toestel is half leeg.

Judith moppert zachtjes: ‘Een beetje vriendelijkheid kan geen kwaad hoor!’

Ze zoekt haar plaats op en installeert zich. Bij het raampje. Fijn, ze wil onderweg zoveel mogelijk naar buiten kijken.

Menno zet Marit op de middelste stoel. Maar Marit wil niet zitten, er is veel te veel te zien om haar heen. Ze gaat staan op haar stoel en kijkt naar de passagiers achter hun rij. Met haar handjes zoekt ze steun aan de rugleuning.

Menno zet intussen hun tassen in de bagagevakken. Voor hem is dat een klein klusje. Door zijn lange lichaam staat hij op ooghoogte met de vakken. Daarna vouwt hij zich op in de buitenste stoel. Zijn lange benen steken uit in het gangpad.

Marit vraagt gelijk zijn aandacht. Ze wijst de hoofdsteun aan en vraagt: ‘Isse?’

‘Hoofdsteun,’ is Menno’s antwoord. Niet goed, Marit kijkt verstoord. Ze pakt het velletje papier wat over de steun heen hangt met haar vingertjes vast. Nogmaals vraagt ze: ‘Isse?’

‘Papiertje,’ probeert Menno. Dat is het goede antwoord en tevreden gaat Marit door met haar onderzoek naar de binnenkant van een vliegtuig.

Ze glimlacht om het kleine meisje. Ze is blij dat Menno zich met Marit bemoeit. Ze heeft sterk de behoefte om nu alleen te zijn met haar gedachten.

Onder het vliegtuig is het grondpersoneel druk bezig. Ze staart naar de man die de bagage ritmisch op de band werpt. Eén voor één schuiven de koffers de buik van het vliegtuig in.

Ze voelt hoe haar ogen branden. Het afscheid van zojuist was haar zwaarder gevallen dan ze had verwacht.

Toen ze voor de laatste keer om had gekeken, net voor de douane, was ze geschrokken van haar ouders. Ze hadden opeens zo oud geleken. Haar moeder had daar gestaan als een verschrompeld vogeltje en ook haar vader zag er erg kwetsbaar uit. Helemaal ineengedoken in zijn jas. Hij had de hand van haar moeder vastgehouden en dat had ze hem nog nooit zien doen. Ze hielden zich niet meer groot. Ze dachten zeker dat ze hen niet meer kon zien.

In vergelijking met haar ouders maakten Menno’s vader en moeder een heel andere indruk. Ze hadden niet laten blijken moeite te hebben met het afscheid van hun zoon, schoondochter en kleinkind. Het had geleken of ze dit dagelijks meemaakten.

Door de vanzelfsprekendheid waarmee haar schoonouders de ruimte innamen, waren haar ouders in het niet gevallen. Haar vader en moeder hadden zich gevoegd in hun schaduw, zoals ze altijd deden als ze de heer en mevrouw Van Westervelde ontmoetten.

Ze wil het zichzelf eigenlijk niet toegeven. Ze had zich weer geërgerd aan haar ouders. Ze hadden altijd zo gedaan. Op het schoolplein tussen de andere ouders. Als ze kwamen kijken bij de gymnastiekuitvoering. Maar vooral in de winkel.

‘Kind, de klanten hebben altijd gelijk!’ had haar vader elke keer gezegd nadat hij weer nederig een klagende klant te woord had gestaan.

‘Anders gaan ze naar de winkel van Kool aan de Dorpsstraat,’ zei ze er dan vaak achteraan. Dan glimlachte haar vader. Maar tegenspreken deed hij het nooit.

Ze veegt een traan weg. Ze zal haar vader en moeder missen. Drie jaar weg uit Nederland en pas volgend jaar verlof. In die tussentijd geen telefoontjes, alleen maar brieven die er minstens een week over doen.

Marit zou opgroeien zonder dat ze haar opa’s en oma’s goed zou leren kennen. Hoe kwam het dat ze hierover niet eerder nagedacht had? Was dat niet verschrikkelijk harteloos naar haar ouders toe?

Om Menno’s ouders maakte ze zich minder zorgen. Die hadden het toch meestal over de kinderen van Menno’s zus. En op Marit passen wilde Menno’s moeder ook nooit, al woonde ze maar een half uurtje rijden bij hen vandaan. Ze had het altijd te druk met haar clubjes.

Het was juist bij de eerste ontmoeting met mevrouw Van Westervelde dat ze zich had vergist. Ze had zich voorgesteld als Grietje Bunne. Ze kon zich herstellen. Ze had er gauw Judith Bunne van gemaakt. Mevrouw Van Westervelde had het niet gemerkt. Ze luisterde toch nooit naar wat ze zei.

Ze was haar eerste patiënt geweest op haar stage in Sassenheim, jaren geleden. Haar stageleider was met haar de cabine ingegaan en hij had haar geïntroduceerd:

‘Judith, mevrouw Van Westervelde heeft altijd nekklachten en ook haar schouders zitten vast. Je kunt je nekmassages goed op haar oefenen, want ze komt drie keer per week. En zorg een beetje goed voor haar. Ze is een goede klant.’ Hij had daarbij charmant naar mevrouw Van Westervelde gelachen.

‘Ze tennist heel goed, vraag het haar maar. Ze heeft er altijd wat over te vertellen.’

Judith was verbaasd geweest over de manier waarop haar stageleider over mevrouw Van Westervelde sprak in haar bijzijn. Maar nog meer over de manier waarop deze vrouw zich door hem liet inpakken.

Vier maanden lang had ze mevrouw Van Westervelde behandeld. Steeds hetzelfde patroon: eerst een warmtepakking voor haar schouders en vervolgens de massage.

Mevrouw Van Westervelde’s mond stond nooit stil: ze had uitgebreid gepraat over hoe goed ze kon bridgen en tennissen. En over de ruzies die ze met haar vriendinnen had.

Ook vertelde ze vaak over haar kinderen, ze moest wel superkinderen hebben. Volgens haar waren ze intelligent en ook nog leuk. Vooral haar zoon Menno, hij studeerde mijnbouw in Delft. Volgens haar was hij een van de beste studenten van zijn jaar.

En woonde zij op de Hooigracht? Daar woonde Menno’s vriend ook.

Het bleek dat ze in hetzelfde studentenhuis woonde als die vriend. Zo had ze Menno leren kennen.

Later, nadat ze getrouwd was, lukte het haar niet om mevrouw Van Westervelde ‘moeder’ of ‘mama’ te noemen. Voor haar bleef ze altijd mevrouw Van Westervelde. Zeker niet toen ze haar schoonmoeder tegen een vriendin had horen zeggen dat ze ‘zo sportief was’ om haar als haar schoondochter te accepteren, ondanks dat ze uit een ander milieu kwam.

‘Ze is een goede fysiotherapeute, ze heeft warme en stevige handen,’ had ze er aan toegevoegd.

Ze rilt. Ze doet haar vestje dicht, het is koud in het vliegtuig.

Ze kijkt naar Menno, die leest Marit een boekje voor. Gelukkig lijkt hij niet op zijn moeder. Menno heeft geen benul van sociale statussen, hij denkt daar gewoon nooit over na.

Een stewardess komt langs. Ze struikelt bijna over Menno’s been dat uitsteekt. Nors zegt ze hem, dat hij zijn been moet terugtrekken. Menno reageert vriendelijk: ‘Natuurlijk Madam.’

Zouden alle Nigerianen zo akelig zijn? vraagt ze zich af. Is dit een voorbode van haar toekomst? Zou ze het aankunnen in dat onbekende land?

Tegen tien uur stijgt het vliegtuig op. De avond is gevallen. Alsof Nederland een goede laatste indruk wil maken toont de lucht zich boven de Noordzee in felle kleuren oranje en rood. De ondergaande zon schijnt schel door het vliegtuigraampje. De Nederlandse bodem wordt steeds kleiner.

Ze hoopt onder zich een glimp van Leiden op te vangen, de plaats waar ze de laatste tien jaar gewoond heeft. Maar ze kan geen wijs worden uit al die steden in de

Randstad die elkaar opvolgen. Het maakt haar verdrietig. Alsof ze Nederland nu al kwijt is.

Menno legt zijn hand op haar knie, hij glimlacht naar haar.

‘We gaan het wel redden hoor, we hebben elkaar toch!’ zegt hij. Met een dun lachje kijkt ze hem aan. Zoals zo vaak vraagt ze zich af of hij ooit sombere gedachten heeft. Ze gelooft van niet, Menno is een eeuwige optimist.

Pats. Marits schaapje vliegt op haar schoot. Vrolijk kijkt het kind naar haar. Het kleintje toont geen tekenen van vermoeidheid. Ze heeft inmiddels de brochure over de nooduitgangen en zuurstofmaskers te pakken. Ze bekijkt geïnteresseerd de plaatjes en ze kletst in haar brabbeltaaltje over Poes en Bloem. Vertederd luistert Judith naar haar.

Dan is Marit uitgelezen. Ze graait Schaap van de schoot van Judith en ze gaat met haar wiebelige beentjes op de stoel staan. Ze heeft achter haar een donker meisje ontdekt.

‘Da!’ roept ze naar het meisje en ze zwaait met haar schaapje. Het meisje lacht een beetje verlegen terug. Judith kijkt achterom, tussen de stoelleuningen door. Ze ontmoet de ogen van de moeder van het andere peutertje: een vrouw met een prachtige lange jurk van een kleurige stof. Om haar hoofd heeft ze een kunstig gewonden doek in dezelfde print.

De moeder lacht. Judith ziet dezelfde vertedering in haar blik als die zij zelf voelt. Deze korte ontmoeting tussen twee moeders uit twee werelden geeft haar een onverwachte steun.

Vlak voor Parijs, waar het toestel een tussenstop maakt, is Marit in slaap gevallen. Half over de schoot van Menno. Jammer genoeg moet ze voor de landing weer rechtop gezet worden en vastgeklikt in de veiligheidsgordel.

Het arme kind wil niet overeind komen. Ze spartelt tegen en ze begint boos te huilen, te schoppen en te roepen van: ‘Majit ligge’.

‘Ja kind, eerst wachten tot we Parijs verlaten en daarna kan je hopelijk een poos slapen,’ troost Judith haar zachtjes. Maar het is helemaal mis. Ook nadat het vliegtuig weer opgestegen is uit Parijs blijft ze één huilend brokje ellende.

Een meneer die voor hen zit, had al een paar keer achterom gekeken. Het wordt hem te veel. Hij mompelt een beleefd excuus en vertrekt naar achteren. Ruimte zat in het vliegtuig tenslotte.

Met een jaloerse blik kijkt ze de man na: dat wil zij ook wel, naar achteren om drie stoelen voor zichzelf te hebben en gewoon lekker te gaan slapen. Ze voelt zich er moe genoeg voor.

Menno denkt blijkbaar hetzelfde. Hij kijkt haar aan.

‘Ga jij maar. Ik zorg wel voor Marit.’

Menno loopt naar achteren. Voor de vorm mompelt hij dat ze het maar moet zeggen als hij Marit van haar moet overnemen.

Eindelijk valt Marit in slaap, met haar hoofdje op haar moeders bovenbenen. Haar lukt het niet om te slapen, het is te druk in haar hoofd. De onzekere toekomst houdt haar bezig.

Toen Menno de baan bij Shell aannam, was het al duidelijk: er werd van hem verwacht dat hij bereid was naar het buitenland te gaan. Ze hadden daar samen goed over gesproken.

Haar droom was om ooit een eigen fysiotherapiepraktijk te beginnen. En ze wilde ook een gezin. Door Menno’s baan bij Shell kwamen voor haar beide opties in beeld. Ze zou eerst dat gezin opbouwen. En doordat Menno goed ging verdienen, vooral door te werken in het buitenland, zou ze daarna ook die eigen praktijk kunnen realiseren.

Ze had fulltime gewerkt tot Marits geboorte en daarna had ze het moederschap gecombineerd met een baan van drie ochtenden. Ze had een goede oppas gevonden voor Marit.

Mevrouw Van Westervelde had gefronst toen ze hoorde dat ze na de geboorte van haar kind niet zou stoppen met werken. Ze vond het niet passen. Menno verdiende toch genoeg om haar en het kind te onderhouden?

Ze had er tegenin gebracht dat haar eigen moeder ook altijd gewerkt had. Zij had dat moeten combineren met de zorg voor vier kinderen.

‘Dat was heel wat anders, dat was een winkel,’ had mevrouw Van Westervelde geantwoord. Judith had begrepen dat ze bedoelde dat haar moeder geen keus had.

Het had haar erg gestoken.

Een half jaar geleden kwam Menno met de mededeling, dat hij een baan aangeboden had gekregen bij Shell Nigeria. In Port Harcourt. Hij zou daar zorg gaan dragen voor het goed functioneren van een aantal van de olieputten in de Niger-Delta.

Ze was teleurgesteld geweest, ze had op een rijker gebied gehoopt. Het Verre Oosten had haar voorkeur. Ze zouden daar veel kunnen reizen.

Menno had haar geplaagd: ‘Nigeria past veel beter bij jou,’ had hij gezegd. ‘Dan kan je je werk voor de antiapartheidsbeweging in de praktijk brengen.’

Deze opmerking had haar geïrriteerd. Die tijd lag achter haar.

Menno had de baan geaccepteerd en ze hadden zich goed op het land georiënteerd. Nigeria was een onveilig land, maar de bescherming van Shell zou afdoende moeten zijn. Er was een kamp en binnen de hekken was het veilig.

Ze had gesputterd, een kampleven leek haar niets: ‘Ik ben niet van plan om me daar op te sluiten hoor. Ik ga niet naar een Afrikaans land om met een stelletje vrouwen in een kamp te moeten zitten,’ had ze gezegd. Later had ze zich erbij neergelegd. Ze zou proberen werk te vinden in Nigeria. En ze zouden hun best doen om veel van het land te zien.

Tegen vijven gaan de boardlichten weer aan. Ze wordt wakker. Ze heeft toch nog wat geslapen.

De stewardessen beginnen met het uitdelen van het ontbijt. Hun gezichten zijn onuitgeslapen. Vol verbazing ziet ze hoe de dames de dienbladen neerkwakken bij de passagiers en boos kijken naar de mensen die liever thee dan koffie willen.

‘Charmante vrouwen,’ lacht Menno, die weer naast haar is gaan zitten.

Ook Marit is wakker. Ze voelt met grote belangstelling aan Menno’s ochtendstoppeltjes.

‘Papa pjikke,’ constateert ze.

Knap hoor, denkt Judith, dat kind heeft haar goede humeur weer teruggevonden.

‘We are approaching Port Harcourt, prepare for landing,’ klinkt de stem van de captain uit de cockpit.

Verwachtingsvol kijkt ze uit het raampje. Het eerste licht wordt zichtbaar. Grijs en wolken, het nieuwe land laat zich nog niet zien. Tot het moment dat het vliegtuig door het wolkendek vliegt, dan toont het zich. Veel groen, donkergroene vlekken tegen een lichtgroene achtergrond. Hier en daar vormt zich in het donkergroen een streep. Als ze goed kijkt ziet ze daar een rivier glinsteren. Die rechte bruine lijnen door het landschap heen geweven moeten wegen zijn.

Het vliegveld komt dichterbij. Eén strip met ernaast de verkeerstoren en een klein gebouw. Dan verschijnt de landingsbaan al onder het vliegtuig.

‘We ‘ve just landed at Port Harcourt International Airport. It is 6.30 am and the temperature is 24º C. Welcome in Nigeria.’

Het vliegtuig is tot stilstand gekomen. De deuren zijn geopend. Met de vliegtuigtrap verlaten ze het vliegtuig.

Het is zo’n vijftig meter lopen naar de aankomsthal. Menno draagt Marit op zijn arm en zij duwt de buggy die ze net overgenomen heeft van een stewardess. Hun tassen heeft ze erin opgestapeld. Tot haar verbazing kreeg ze van deze stewardess een stralende glimlach.

Nieuwsgierig kijkt ze om zich heen. Het is dat de hoge vochtigheidsgraad goed voelbaar is, want het ziet er verder net zo grijs uit als op een bewolkte Nederlandse dag.

In de hal staat een grote donkere meneer met een zonnebril op. In zijn hand houdt hij een bordje met hun naam erop: Mr. and Mrs. Van Westervelde.

Ze lopen naar hem toe, Menno steekt zijn hand naar hem uit.

De man neemt de tijd voor hij Menno’s begroeting beantwoordt. Eerst bukt hij zich om het naambordje op te bergen. Als hij weer overeind komt, zet hij zijn zonnebril af. Ondertussen is hij breed gaan lachen, een gouden voortand blinkt naast zijn witte tanden. Hij neemt Menno’s hand aan en schudt deze uitgebreid: ‘Adam is my name and you are very welcome in Nigeria.’ Ook zij krijgt een even hartelijke begroeting.

Maar Marit is niet gediend van die grote hand die ook haar kleine handje wil pakken. Angstig kruipt ze weg achter Judiths benen.

De man schatert en stelt vast dat de kleine meid verlegen is. Het lukt hem wel om Marit vriendelijk over haar krullen te strijken. Met een stem die een octaaf de hoogte in gaat begroet hij ook Marit: ‘Welcome, baby!’ Een bulderende lach volgt.

Maar daarop wordt hij serieus. Of Menno zijn aanstellingsbrief wel kan laten zien.

Die heeft Menno. Hij geeft het papier aan Adam. Hij bestudeert het ernstig.

Ze moet van binnen lachen. De man denkt toch niet dat ze op de bonnefooi dit avontuur zijn aangegaan?

Het papier is in orde. Vervolgens zegt Adam dat hij hen zal helpen om door de douane te komen. Hij drukt hen op het hart dat ze absoluut niet mogen ingaan op de onvriendelijkheden en opmerkingen van de beambten. Des te spoediger zullen de formaliteiten verlopen.

De zes grote koffers met hun benodigdheden voor de komende weken rollen al gauw over de band. Eén voor één tillen Menno en Adam ze op de tafels waarachter de douaniers staan.

Gelukkig dat Adam hen gewaarschuwd heeft. Twee douaniers hebben zich op de koffers gestort. Ze moeten allemaal open. Ze perst haar lippen stijf op elkaar als ze ziet hoe de mannen haar stapeltjes kleren doorwoelen. Haar T-shirts bekijken en een romper van Marit uit de koffer halen.

Ze hebben wel erg veel meegebracht, vinden de mannen. Dat is ze volledig met hen eens. En waar is het cadeau wat ze voor hen gekocht hebben? Een horloge bijvoorbeeld? Of sigaretten?’ De mannen blijven hun vragen om ‘a present’ herhalen. Het irriteert haar mateloos.

Ze openen de volgende koffer. De mannen knijpen in de smeerkaasjes en in de pakken maandverband. Dan klappen ze met een nijdig gebaar de koffers dicht. Er valt blijkbaar niets te halen. Ze kunnen door. Het obstakel douane is achter de rug.

‘Wat een vervelende lui zeg. Wat een kinderachtig gedoe!’ Ze werpt een kwaaie blik achterom en ze maakt dankbaar gebruik van het feit dat ze in het Nederlands gewoon alles kan zeggen.

Buiten het gebouw staat een busje met ‘Shell Nigeria’ erop klaar. De chauffeur stapt uit, schudt ook weer lachend zijn passagiers de hand en tilt de zes koffers in de bus. Ze kunnen vertrekken.

Adam gaat voorin naast de chauffeur zitten. Maar de hele weg zit hij achterstevoren en is hij geanimeerd met Menno aan het praten. Zij bemoeit zich niet met het gesprek. Ze is veel te nieuwsgierig naar hoe haar nieuwe vaderland eruitziet.

De weg is omzoomd met dichte begroeiing. Hier en daar duiken kleine dorpjes op. Er staan veel kraampjes van golfplaat waarin van alles te koop lijkt te zijn.

Het valt haar op dat er erg veel plastic emmers, teilen en manden in de gammele winkeltjes staan, in felle kleuren groen, blauw, roze en paars. Overal lopen kinderen. De jongetjes hebben meestal een bloot bovenlijf. Veel van hen hebben een bol buikje en een uitpuilende navel. Dit verbaast haar, zijn dit allemaal navelbreukjes? Hoe komt het dat er zo veel zijn?

Vrouwen lopen met grote schalen op hun hoofden. Ze dragen vaak een oud T-shirt boven een om hun middel gewikkelde doek. De mannen zijn Westers gekleed.

Haar blik blijft vasthaken aan een oude vrouw. Met een groot mes hakt ze in de grond. Een machete, weet ze. Het zal zwaar werk zijn, de grond ziet er droog en armoedig uit. Hier en daar steken wat sprieterige groene planten uit de grote bruingele klonten aarde.

Plotseling maakt het busje een slinger. Ze kan Marit nog net vastgrijpen.

‘Sorry,’ buldert Adam, ‘Pothole.’

Pothole? Nieuw woord geleerd, denkt ze. Dat moet wel een gat in de weg zijn. Ze kijkt door de voorruit en ze ziet vóór zich een heel stuk slechte weg met nog veel meer potholes. Gevuld met regenwater zodat niet zichtbaar is hoe diep de putten zijn.

Tegelijkertijd worden ze ingehaald door een krakkemikkige vrachtwagen met in de bak een tiental mannen. De wagen is in bonte kleuren geschilderd. ‘Jesus is my Savior’ staat met grote letters op de zijkant geschreven. Gelukkig maar, denkt ze met een glimlach, want van de vrachtwagen zelf moeten ze het niet hebben.

Na een kwartiertje rijden wordt de weg drukker, ze naderen duidelijk de stad. De auto’s om hen heen zien er in het algemeen geblutst en gehavend uit. De vele donkerblauwe auto’s met een dubbele witte streep op de motorkap moeten wel taxi’s zijn. Die rijden kriskras over de weg en ze halen van alle kanten in.

Wat een chaos! Ze vraagt zich af of ze het ooit zal durven om in dit verkeer te rijden, ze heeft in Nederland tenslotte nog maar net haar rijbewijs gehaald.

Even later roept Adam dat daar opzij, achter dat hoge hek, het kamp ligt. Ze rijden wel een kilometer langs dit hek voor ze de ingang bereiken. Een poort, twee toegangswegen met in het midden een wachthuisje.

‘Dat is de Shell-politie’ roept Adam door de bus. ‘Goede politie. Ze hebben blauwe overhemden aan. Politie met blauwe hemden kan je vertrouwen. Maar jullie moeten uitkijken voor de oranjehemden!’

‘Hoezo?’ vraagt ze. Maar Adam heeft geen tijd om te antwoorden want het busje is gestopt bij het wachthuisje. De twee agenten checken eerst de papieren en daarna kijken ze naar de passagiers in de bus. Ze zwaaien vrolijk naar Marit en ze kraaien haar toe met hoge stemmetjes: ‘Hello baby!’

Daarna beginnen ze op een luide toon in hun eigen taal met de chauffeur en Adam te praten. Het lijkt erop dat ze ruzie hebben, maar dan barsten ze tot haar opluchting allen in een uitbundig gebulder uit. Het stemt haar vrolijk. Ze pakt Marit beet en ze zegt tegen haar dochter, dat ze nu bijna bij hun nieuwe huis zijn.

***

Judith schudt de grote paraplu uit op de patio en rijdt de wandelwagen naar binnen, de kamer in. Ze parkeert hem in de hoek. Er vormt zich meteen een plasje water op de grond. Het was maar tien minuten lopen geweest vanaf het guesthouse, de tropische stortbui had haar overvallen.

Ze haalt een handdoek van het stapeltje uit de keuken en ze wrijft Marits benen droog. Marit ondergaat dit vol ongeduld, ze wil de wagen uit. Judith gespt haar los en tilt haar op de grond. Het meisje kruipt snel weg, in de richting van haar slaapkamer. Ondertussen roept ze luid: ‘Pakke, pakke,’ het spel dat Menno vanmorgen al om kwart voor zes met haar speelde. Ze reageert niet op de uitnodiging van Marit. Ze heeft geen zin.

Het deert Marit niet, de lange gang van het tijdelijke huis daagt haar uit. Ze kan nog niet zo lang kruipen en ze geniet zichtbaar van haar nieuwe vaardigheid.

Ze hebben zojuist in het guesthouse ontbeten. Menno is naar kantoor voor zijn eerste werkdag, zijn chef heeft hem opgehaald. Er is in dit huis geen mogelijkheid om te koken. Ze zullen voor elk kopje koffie naar het guesthouse moeten lopen.

Ze staat nog steeds naast de wandelwagen. Besluiteloos kijkt ze rond. Eerst maar eens een lampje aandoen, het is erg somber in de kamer. Ze loopt naar de drie schemerlampen met de donkere kappen en ze zoekt de lichtknopjes. Meer lampen ziet ze niet. Dan loopt ze naar de bank en ploft neer.

Kwart over zeven. En wat nu? Dit is dus haar leven de komende tijd.

Een licht gevoel van paniek besluipt haar. Ze richt haar aandacht gauw op Marit die terug komt kruipen. Met haar schaap in de ene en een katoenen luier in de andere hand geklemd. Het kind kruipt naar een van de vele bijzettafeltjes en ze trekt zich er aan omhoog. Schaap wordt op het tafeltje gelegd, de knuffel wordt liefdevol toegedekt met de luier.

‘Saap in, Saap sape,’ keuvelt ze erbij.

Het tafereeltje dringt niet echt tot Judith door. Ze staart over het hoofd van Marit heen naar het raam. Dit bestaat uit een twintigtal glazen louvre-delen die open en dicht kunnen klappen. Ze staan nu open, de vochtige lucht kan vrij naar binnen stromen. De airco hoeft niet aan, de temperatuur is goed te doen. Vooral door de grote ventilator die boven haar hoofd draait. Hij tolt een beetje, waardoor de bijbehorende brom elke keer als de vierde wiek weer boven haar hoofd komt, ietsje dieper wordt.

De regen komt inmiddels met loodrechte stralen naar beneden. Het kletteren op het golfplaten dak overstemt nu de brom van de grote fan boven haar hoofd.

Ze staat op. Ze zet de louvre-ramen aan de achterkant van de kamer iets dichter, de regen spettert daar naar binnen.

Zouden die raampjes wel stevig genoeg zijn om de inbrekers buiten te houden? Menno’s chef, een Oostenrijker, had hen gisteren gewaarschuwd: ze moesten vooral de deur tussen de woonkamer en de slaapkamers ’s nachts op slot doen: ‘Dan pakken ze alleen maar je huisraad en niet jullie,’ had hij er nonchalant aan toegevoegd.

Ze bedenkt dat de slaapkamers van de huizen die ze tot nu toe zag allemaal tralies voor de ramen hebben. Gelukkig is het siersmeedwerk, anders zagen de huizen er helemaal uit als een vesting.

Zou Nigeria echt zo’n boevenland zijn? Ze moet er maar niet te veel bij stilstaan.

Marit zit weer op de grond. Ze is naar de grote koffer met haar speelgoed gekropen. Eén voor één haalt ze alle boekjes, knuffels, blokjes en puzzels eruit en ze spreidt alles om haar heen. Daarna kruipt ze zelf in de koffer en kijkt stralend naar Judith: ‘Majit in!’

Ze luistert nu wel naar haar.

‘Goed zo, wat knap van jou!’ antwoordt ze. Ze realiseert zich hoe belangrijk Marit met haar onverwoestbare vrolijkheid voor haar is. Wat doet dat kind het goed, denkt ze voor de zoveelste keer.

Zijzelf voelt zich heel wat minder vrolijk. Met een zucht bedenkt ze dat ze echt helemaal niets te doen heeft. Gisteren heeft ze wat spulletjes uit de koffers opgeruimd en ze heeft een paar takken van de kerstrozen die aan de grote struiken in de tuin groeien geplukt. Die had ze in het glas gezet wat ze had meegenomen uit het guesthouse. Meer was er niet te doen in dit huis.

‘Het grote niets, Marit, dat is mijn nieuwe leven dus. Hoe kom ik deze dag door?’

‘Dag?’ antwoordt Marit, ze kijkt vragend op. Judith ziet de frons op haar gezichtje. Even staart Marit naar haar, maar dan richt ze zich weer op haar boekje. Geconcentreerd slaat ze de blaadjes om.

Judith moet weer denken aan de kennismaking van gisteren met Werner, Menno’s nieuwe chef. Ze had hem een aardige man gevonden.

Hij had verteld over het kamp, dat er zo’n driehonderdvijftig huizen staan en dat driehonderd ervan bewoond worden door Nigerianen met de hogere banen bij Shell. In zo’n veertig à vijftig huizen wonen expats van diverse nationaliteiten. De meesten zijn Engels en Nederlands. Die zijn op dit moment bijna allemaal op verlof, naar de Nederlandse of Engelse zomer. Het kamp is momenteel aardig leeg.

Ze kon zich slecht een voorstelling van de grootte van het kamp maken. Werner schatte dat het zo’n kilometer breed is en twee kilometer lang.

Wat had hij verder ook al weer gezegd? Dat ze het prima naar haar zin zou gaan hebben in het Shell-kamp. Zijn vrouw, die op dit moment in Europa is, heeft het hier tenslotte ook goed.

Ze antwoordde hem dat ze van plan was om geregeld het kamp uit te gaan, naar de markten en zo. Ze zouden hiervoor een auto aanschaffen.

Werner had daar om moeten lachen. ‘Veel te gevaarlijk’ had hij gezegd, ‘de Shell-vrouwen doen dat niet.’

Ze zei maar niet meer dat ze ook nog een baan ging zoeken.

Ze balt haar vuisten, ze raakt nog meer vastbesloten om in Nigeria een eigen leven op te gaan bouwen, los van de gangbare patronen van de ‘Shell-vrouwen’. Het woord alleen al!

Toen zij en Menno deze post geaccepteerd hadden, was haar plan duidelijk. Ze zou zo snel mogelijk weer zwanger worden, zodat ze optimaal kon profiteren van de mogelijkheden van het kampleven, ze zou een nanny voor de oppas nemen.

Ze wilde zich gaan inzetten in een plaatselijk ziekenhuis, al was het alleen maar om haar vroegere vriendin Janna te laten zien dat zij haar oude idealen echt niet verkwanseld had.

Janna, ze zou me eens moeten zien zitten hier. In gedachten hoort ze haar scherpe stem:

‘Zie je nou wel? Daar zit je dan op je bank in een kamp. Het gaat echt niet samen hoor, je idealen bewaren en brood eten van Shell. Je bent gewoon een verrader!’

Ze zou haar stugge oranje hennahaar naar achteren zwiepen, haar zwart-witte Palestinasjaal rechttrekken en haar minachtend aankijken.

Net zoals toen, de dag dat hun ruzie begon. Dat was toen ze Janna verteld had dat Menno een baan bij Shell had geaccepteerd.

Janna was verbijsterd geweest. Hoe kon hij dat doen? Waarom had zij dat niet tegengehouden?’

Toen ze sputterde dat het precies was wat Menno wilde en dat hij zijn eigen keuzen mocht maken, had Janna haar een tijdje aangekeken. Haar ogen hadden zich samengeknepen en ze had een fikse trek van haar sigaret genomen. Toen zei ze het: ‘Wil hij die baan? Dan maak jij het uit. Dreig daarmee. Kiest hij toch voor Shell, dan weet je precies wat je aan hem hebt.’

Judith had niets teruggezegd. Ze was opgestaan en ze was de kamer uitgelopen. Janna schreeuwde haar nog na: ‘Hans zou zoiets nooit gedaan hebben!’

De definitieve breuk met Janna kwam later. Menno was jarig en ze had besloten om Janna gewoon uit te nodigen, ze waren tenslotte zo lang vriendinnen geweest.

Janna kwam aan met een zak sinaasappels. ‘Origineel cadeau,’ had ze eerst gedacht. Totdat ze het papier zag wat aan de zak bevestigd was: die akelige poster van de anti-apartheidsbeweging. Het negerhoofd op de citruspers met de tekst eronder: ‘Pers geen Zuid-Afrikaan uit.’

Verwachtingsvol had Janna Menno aangekeken.

Menno reageerde meesterlijk. Hij legde laconiek de sinaasappels een voor een op de fruitschaal. De poster vouwde hij keurig op, hij zorgde dat het van pijn vertrokken negerhoofd aan de buitenkant kwam. Vervolgens schoof hij de poster tussen de sinaasappels.

‘Goed zo, Janna, sinaasappels uit Spanje. Trouwens, we gaan naar Nigeria hoor. Daar zijn de blanken niet de baas.’ En hij was er niet meer op teruggekomen.

Maar voor haar was het klaar. Ze heeft Janna daarna niet meer gezien. Het afscheid nemen van Janna had haar hetzelfde gevoel gegeven als toen ze de naam Grietje afgedankt had.

Zeventien jaar lang had ze Grietje geheten. Wat had ze een hekel aan die naam, het symboliseerde voor haar het burgerlijke milieu van haar ouderlijk huis.

Grietje Annechien Bunne, vernoemd naar haar beide grootmoeders. Haar zus had meer geluk, zij heet Annechien Grietje. Dat had een iets minder erge klank.

Niet dat haar jeugd slecht was. Ze kan geen moment bedenken waarin ze niet de warmte en liefde van haar ouders heeft gevoeld.

Het was vooral wanneer zij met leeftijdgenoten was. Ze herinnert zich dat ze altijd bezig was zichzelf met hen te vergelijken. En eigenlijk was steeds de conclusie dat de ander beter af was.

Daarom vroeg ze op de lagere school nooit kinderen mee naar haar huis. Ze zorgde ervoor dat ze bij haar vriendinnetjes mocht spelen.

Niet alleen het feit dat ze het thuis niet breed hadden, het was vooral de sfeer waar ze zich voor schaamde. Ze had van jongs af aan de boodschap meegekregen dat ze zich buiten de deur netjes moest gedragen. Beleefd en bescheiden: ‘Zorg dat je niet opvalt!’

Ze kan het haar moeder nog letterlijk horen zeggen: ‘Want in ons dorp wordt er altijd op ons gelet en als je gek doet, kan dat klanten kosten.’

Het dorp was eigenlijk te klein voor twee supermarkten, dat was wat haar vader bijna elke dag zei. Dit thema was verweven door haar hele jeugd: wie heeft de langste adem, onze winkel of die van Kool aan de Dorpsstraat.

Daarom moest haar moeder altijd meewerken. Ook haar twee broers en haar zus hebben vele uren doorgebracht met vakkenvullen en kassawerk.

Op de een of andere manier was het haar gelukt om hieraan te ontsnappen. Ze was de jongste van de vier en ze ging als enige van het gezin naar de havo in Assen. Ze vond dit genoeg reden om zich dit privilege toe te kennen.

Haar broers plagen haar hier nog steeds mee. Haar zus, die twee jaar ouder is, is scherper in haar reactie. Eens noemde ze haar een profiteur.

Het gevolg was een fikse ruzie. Pas toen haar bruiloft met Menno in aantocht was heeft ze het goedgemaakt met haar zus.

In havo 5 kreeg ze verkering met Hans uit gymnasium 6. Ze heette in die tijd nog Grietje, het grapje Hans en Grietje bleef natuurlijk niet uit.

Toen kwam het eindexamen. Ze was vastbesloten om daarna op kamers te gaan. Weg uit het dorp. Ze wilde naar Leiden, net als Hans. Haar ouders weigerden dit. Ze kon ook fysiotherapie in Groningen studeren, dan hoefde ze het huis niet uit. Ze was te jong, zeiden haar ouders. En het was te duur. Ze heeft net zo lang gezeurd tot haar ouders toegaven. Ze herinnert het zich nog: na hun toestemming was ze op haar brommertje gestapt en triomfantelijk naar Assen, naar Hans, gereden.

Hans was blij voor haar geweest, maar zijn opmerking raakte haar: ‘Zo, heb je het weer voor elkaar gekregen?’ Het had geleken of ze afkeuring in zijn stem gehoord had.

Toen ze zich inschreef voor de fysiotherapie-opleiding, wist ze het opeens: ze zou voortaan Judith heten.

Meteen kwam haar het beeld voor ogen van het beeldschone meisje uit de eerste klas van de lagere school. Zij heette ook Judith. Ze had prachtig lang blond krullend haar en ze droeg een pettycoat. Terwijl zij zelf de jurkjes van haar zus af moest dragen. Van dezelfde stof als de jurkjes waar ze de vorige zomer net uitgegroeid was.

Ze kan zich niet herinneren ooit gesproken te hebben met deze engelachtige Judith. Na de zomervakantie kwam ze niet meer terug. Ze was verhuisd. Maar het ideaalbeeld had zich vastgezet.

Met een snelle beweging staat ze op. Wat heeft het voor zin om deze gedachten toe te laten? Het is al lang voorbij, Hans, de studietijd in Leiden. Ze is in Port Harcourt, Nigeria. Met Menno. En ze zal gaan bewijzen dat haar keuze goed is geweest. Dat je ook in deze Shell-gemeenschap een nuttig leven kan opbouwen.

Driftig begint ze te schuiven met het meubilair. Ze verplaatst de twee zware banken, gaat er even op zitten. Ze besluit dat de eerste situatie toch beter was. Ze schuift alles weer terug.

Ze richt zich maar op Marit: ‘Kom, Marit, we gaan samen een toren bouwen, doe je mee? Dat is beter dan hier een beetje te zitten kniezen, vind je ook niet?’

Natuurlijk is Marit het helemaal met haar eens. Torens bouwen is leuk.

Maar later op de ochtend komt Wilma en dat bezoek maakt het haar wel heel erg moeilijk om te blijven geloven in haar voornemen om geen ‘typische Shell-vrouw’ te worden.

Wilma is een Nederlandse. Ze heeft natuurlijk allang gehoord dat er een nieuw Nederlands gezin is aangekomen en ze wil de eerste zijn om hen welkom te heten.

Luid tikt ze op de glazen deur. Zonder te wachten tot Judith haar open doet, stormt ze naar binnen.

‘Hallo, ik ben Wilma en welkom hier in Port Harcourt. O leuk, je hebt een kindje, hoe heet jij, schatje?’

Marit reageert verschrikt op de abrupte manier waarop Wilma op haar afstormt. Ze kijkt beduusd op van haar blokjes en ze begint hartverscheurend te huilen.

Even is Wilma uit het veld geslagen. Ze herneemt zichzelf snel:

‘O, wat grappig, ze is eenkennig. Mijn dochter was ook altijd bang voor onbekenden. Dat went wel hoor, voor je het weet zit ze bij mij op schoot!’

Judith denkt er het hare van en ze tilt Marit op om haar te troosten.

‘Ga zitten. Ik kan je niets aanbieden, want ik heb niets,’ zegt ze tegen Wilma.

‘Nee joh, dat weet ik, dat hoeft niet. Ik kom alleen even kennismaken en je alles over het leven hier op het kamp vertellen.’

Dat lukt haar aardig. Binnen de kortste keren heeft ze Judith verteld over de geweldige golfclub en de mahjongochtenden en dat het zo fijn is om bedienden te hebben:

’Twijfel je? Natuurlijk neem je bedienden. Je kan beter een steward dan een nanny nemen. Ik heb zo’n goede steward! Ik hoef niet te koken. Dat doet mijn steward voor me. En als je een nanny wilt, dan moet je Comfort nemen. Die is zo goed! Natuurlijk doe je Marit op kostschool als ze twaalf is. Nee, ik heb ook altijd gezegd dat ik dat nooit zou doen, maar het is zo goed voor de kinderen. Je kan toch vaak op verlof naar Nederland gaan om je kinderen te zien. Dat doe ik ook. En als je vracht er is komen we je wel helpen je huis in te richten hoor. O ja, je mag mijn fiets wel lenen, er zit een kinderzitje achterop.’

Na een half uurtje gaat Wilma weg, Judith verbluft achterlatend. Marit was de hele tijd op haar schoot blijven zitten, ze keek alleen maar naar Wilma.

‘Zo. Vouw weg!’ zegt Marit tevreden.

Judith is het helemaal met haar eens.

Kort nadat Wilma vertrokken is, wordt er weer op de deur geklopt. Een jonge, donkere vrouw staat voor de deur. Een lange gestalte in een azuurblauwe jurk, een schoonheid. Judith opent de deur voor haar.

Schuw kijkt de vrouw haar heel even aan, ze slaat snel weer haar ogen neer. Met een zachte stem vertelt ze, dat ze Comfort heet. Ze is de zus van Stephen, de steward van Mrs. Coolen.

Mrs. Coolen? Dat moet natuurlijk Wilma zijn, begrijpt Judith.

Of ze werk voor haar heeft, vraagt Comfort. Judith vertelt haar, dat ze dat op dit moment nog niet weet. Ze moeten eerst maar eens verhuizen naar hun eigen huis. Ze zal het haar laten weten als ze haar nodig heeft.

Die ochtend moet ze nog twee werkzoekende nanny’s afpoeieren. Daardoor realiseert ze zich dat ze het toch wel snel voor zichzelf duidelijk moet hebben of ze nou wel of niet een bediende wil.

Gelukkig houdt de regen eindelijk op. Tijd om het kamp te gaan verkennen, dat is beter dan op de bank te zitten en niets doen.

‘Marit, het is droog, we gaan op onderzoek, ga je mee?’

Marit begrijpt dat ze gaan wandelen. Blij kruipt ze naar de buggy. Judith tilt haar erin. Makkelijk hoor, nooit meer een jas aan te hoeven trekken en altijd zo naar buiten kunnen lopen.

Ze pakt het plattegrondje van het kamp dat Werner gisteren achtergelaten heeft. Ze heeft het kaartje al uitgebreid bestudeerd. Ze zag het guesthouse, een zwembad, een golfcourse, een Nederlandse en een Engelse school en een supermarkt. Straten met Nigeriaanse namen slingeren zich door het kamp. De vele huizen staan parallel aan elkaar getekend.

Een kruisje geeft de plek aan waar hun nieuwe huis staat. Dat huis wordt nu nog geverfd, ze zullen er over een paar dagen in kunnen. Daar gaat ze nu met Marit naar toe wandelen.

Ze vindt het spannend. Ze gaat kennismaken met de omgeving waarin ze de komende drie jaar hun leven zullen doorbrengen.

Ze duwt de wandelwagen door de straatjes. Het is erg rustig, het is midden op de dag. Ze voelt de vochtigheid. Waterdamp stijgt op uit de hagen en de struiken.

Ze snuift ze de geuren op, het geeft haar een behaaglijk gevoel. Ze ruikt vocht, maar ook een onbekend prikkelend aroma. Zo ruiken de tropen dus.

Even sluit ze haar ogen om hiervan te genieten. Tegelijkertijd rijdt ze met het wagentje door een plas, het water spettert omhoog. Marit schatert. ‘Nog, nog,’ commandeert ze haar moeder. Judith moet ook lachen. Ze stuurt daarna de wandelwagen expres hard door de vele plassen.

De straatjes hebben aan beide zijden een goot. Ze zijn duidelijk berekend op grote hoeveelheden water. Daarnaast is gras. Stug en hard gras.

Hagen omheinen de huizen en alleen bij de inritten kan ze een glimp zien. De huizen hebben allemaal eenzelfde vorm, langwerpige bungalows met een golfplaten dak. Ze zijn in verschillende kleuren geverfd. In groen, wit, geel en roze. En lichtblauw, net als hun tijdelijk huis. Ze ziet zelfs een zacht-oranje huis.

De tuinen zijn prachtig. Vol grote bloeiende struiken. Hoge palmen staan overal. Het ziet er allemaal groen en schoon uit.

Het is een half uurtje lopen voordat ze in de buurt van het kruisje op de kaart aankomen, het is helemaal in de hoek van het kamp.

Elele Street, daar moet ze zijn. Nummer 6.

Dan ziet ze een heel klein huisje. Het valt volledig in het niet bij de hoge boom die erachter staat. Ze schrikt, wat klein! Dat is toch niet…? Ach nee, dat zijn de quarters, de hokjes waarin de bedienden wonen.

Gespannen loopt ze verder, voorbij het kleine gebouwtje. Daar ziet ze hun aanstaande huis: een lieflijk zachtgeel huis. Een haag met kleine rode bloemetjes scheidt de woning van het doodlopende weggetje waarop ze nu loopt. Een metershoge palm lijkt het huis te beschutten. Verderop staat een nog hoger exemplaar. Bloeiende planten overal.

Nieuwsgierig duwt ze de buggy de oprit op. Ze ziet een overdekte patio. De glazen deur staat open.

Ze haalt Marit uit de wagen en ze gaat met het kind op haar arm naar binnen. Vanuit de deur komt ze gelijk in de woonkamer. Daar zijn een paar schilders aan het werk. De mannen kijken op bij haar binnenkomst.

‘Hello, wij komen hier wonen, geloof ik,’ zegt ze verlegen.

De mannen springen op. Ze beginnen te stralen en om het hardst roepen ze: ‘Welcome, welcome Madam, welcome in Nigeria!’

Ze drukken haar hartelijk de hand en ook Marit wordt uitbundig begroet. En zoals haar al eerder opviel, schieten de stemmen van de mannen een octaaf de lucht in als ze tegen het kind spreken: ‘Hello, baby, hello my friend, how are you?’

Ze ziet met plezier, dat Marit helemaal niet verlegen reageert op de mannen. Alsof het omringd zijn door vijf donkere mannen voor een klein meisje uit Nederland de normaalste zaak van de wereld is, lacht ze blij terug. Het is dus zeker de persoon van Wilma geweest op wie ze vanmorgen zo angstig reageerde.

Met Marit op haar arm doorloopt ze het huis. Haar goede humeur komt helemaal terug. Wat een vriendelijk huis. Een erg ruime woonkamer. Drie slaapkamers, twee badkamers. Wel in afschuwelijk hardblauwe en hardgroene kleuren en met allemaal kapotte tegeltjes. Maar ach, dat went wel. Een keuken, een bijkeuken en een washok.

Vooral die patio: ze ziet het helemaal voor zich. De plantenbakken in het omringende muurtje zal ze beplanten zodat het daar een groene plantenzee zal worden. Ze ziet haar witte tuinstel met de donkerblauwe kussens erop al voor zich. Avond, krekels, wijntje en in je T-shirt buiten zitten. Het past helemaal in haar beeld van het tropenleven.

En de mooie nieuwe witte hoekbank zal schitterend uitkomen in de kamer. Al die nieuwe meubelen van Ikea die nu in de grote zeecontainer op het vrachtschip zitten zullen een prachtige plek vinden in dit huis.

Dat schip zal inmiddels de haven van Rotterdam wel verlaten hebben. Tot die tijd zal ze zich wel behelpen met de inhoud uit de zes koffers.

Terugwandelend merkt ze dat het sombere gevoel van vanmorgen verdwenen is, het welkom van de werklui voelde oprecht. Ze is echt van plan om het land te leren kennen, iets te gaan betekenen voor de bevolking en een aantal prachtige jaren in dit vreemde land door te brengen.

Ze groet vrolijk het groepje jongemannen met harken en ze lacht vriendelijk terug naar de vrouw die haar met een grote doos op haar hoofd passeert.

Als ze langs het kleine supermarktje loopt, gaat ze even naar binnen om te onderzoeken wat daar te koop is. Bij de voorlichting in Nederland hebben ze veel verhalen over schaarste gehoord, ze hebben niet voor niets hun zeevracht volgestouwd met koffie, gedroogde groenten, shampoo, Zwitsalproducten en wijn.

Het valt haar behoorlijk mee. De schappen zijn vol. Ze ziet Vim, veel koekjes, Sunlightzeep en jellypudding in diverse soorten. De Britse invloed op de producten is duidelijk te zien.

Ze kan niets kopen, ze heeft nog geen geld. Menno zal een voorschot meenemen als hij straks uit zijn werk komt.

Om vier uur hoort Judith een auto de oprit op komen rijden. Het is Menno, hij bestuurt een lichtblauwe Peugeot. Snel loopt ze naar hem toe. Marit wil achter haar aankruipen, de steentjes van de oprit zijn echter een barrière voor haar. Met een zwaai tilt Judith het kind op haar heup.

Menno is uitgestapt. Trots roept hij: ‘Mijn auto!’ Liefdevol legt hij zijn hand op de motorkap. ‘Vind je hem niet mooi?’

Ze kan dit alleen maar bevestigen. Hij vertelt dat deze auto bij zijn functie hoort. Zou hij belangrijker zijn geweest, dan had hij er een met airconditioner gekregen. Dan had de auto een strip op de zijkant.

‘Maar als ik een lagere job-group zou hebben, was het een Volkswagen Kever geworden.’

‘Had ik ook leuk gevonden!’ antwoordt ze. Ze moet lachen om dit rangen- en standensysteem. Menno zegt dat het maar gelukkig is, dat in Nigeria dit systeem niet voor de huizen geldt, want in sommige landen kijken ze bij het toewijzen van een huis niet naar je gezinsgrootte maar naar je salarisgroep.

Menno is enthousiast over zijn eerste werkdag. Hij kan niet ophouden met haar erover te vertellen.

Naast Werner, zijn chef, heeft hij alleen maar Nigeriaanse collega’s. Hij deelt zijn kamer met Patrick. Hij lijkt een prettige vent. Patrick zal voor hem werken.

Hij hoeft niet altijd op kantoor te zitten. Hij moet geregeld het veld in, hij is verantwoordelijk voor meerdere productievelden die her en der in de Niger-Delta liggen.

Vooral de vrolijke sfeer die er op kantoor heerst was hem opgevallen. Lachen en lawaai maken zijn eigen-schappen waar Nigerianen goed in zijn, had hij opgemerkt.

En die weg naar het Shell-kantoor. Het is niet ver, maar een nogal chaotische route: ‘De eerste vijfhonderd meter gaat over de drukke Expressway, daarna is de afslag naar de Old Aba Road. Je kijkt je ogen uit: allemaal stalletjes van golfplaat met van alles te koop. Razend druk is het daar!’

En hij vertelt dat de auto’s daar alleen maar langzaam kunnen rijden. Het asfalt is door de regentijd overal kapot, waardoor het zo hobbelig is als een bosweg.

Ze onderbreekt Menno’s relaas, zij heeft ook wat te melden: ‘We gaan met de auto naar ons nieuwe huis. Het is een schoonheid!’

Even later zit ze naast hem in de auto, Marit mag bij haar op schoot. Ze rijden eerst naar het supermarktje, waar ze van het meegebrachte Nigeriaanse geld limonade en koekjes kopen. Dan wijst ze Menno de weg naar hun nieuwe huis.

De werkers zijn inmiddels naar huis. De deur is op slot. Samen lopen ze om het langwerpige gebouw heen. Menno heeft Marit op zijn nek, Judith steekt een arm door de zijne en legt daarbij haar hand op het beentje van Marit. Ze gluren naar binnen. Ook Menno is enthousiast over het huis.

Daarna gaan ze op het muurtje van de patio zitten en ze proosten met de limonade op hun nieuwe toekomst. Ze hebben ze geen bekers, maar de verbondenheid van het met z’n drieën uit de limonadefles drinken geeft haar een gelukkig gevoel. Ze zullen het wel redden in dit land.

***

Nijdig werpt ze de prop op de grond. De brief is veel te wanhopig geworden. Dat kan ze haar ouders niet aandoen, op het moment dat zij dit lezen, is ze vast al weer haar oude zelf. En als ze hun reactie ontvangt, zijn ze twee weken verder.

Ze kijkt op haar horloge. Ze heeft nog twee uur de tijd voor de brief, om vier uur moet hij ingeleverd zijn bij de gate. Iemand van Volker, het kamp van de baggeraars dat twintig kilometer verderop ligt, haalt de verzamelde brieven op. Daar gaat wekelijks iemand op verlof. Zij zullen alle brieven in Nederland posten.

Een mooi systeem, maar een gewone brievenbus is geduldiger, denkt ze. Gelukkig heeft ze de rondzendbrief al klaar.

Ze pakt een nieuw vel papier. Ze begint: ‘Lieve mam, lieve pap,’ en meteen komen de tranen weer. Ze wrijft ze weg. Dat is het laatste wat ze wil, heimwee hebben naar haar ouders. Toch kan ze niet anders dan toegeven dat ze vreselijk naar huis verlangt. Meer nog dan naar hun huis in Leiden, haar oude baan en haar vrienden.

Het lijkt wel op de periode toen ze net op kamers was. Toen heeft ze ook zoveel gehuild. Het hielp dat ze toen elk weekend naar huis ging, op zondagavond was de heimwee altijd over. Dan wist ze weer waarom ze zo graag het huis uit had gewild.

Hier, op duizenden kilometers afstand, weet ze niet zo goed meer waarom zij zich altijd aan haar ouders ergerde. Ze mist nu hun aandacht en zorgzaamheid.

Die tranen moeten stoppen. Boos wil ze een trap geven tegen de prop papier op de grond. Ze trapt mis, haar scheenbeen knalt tegen de tafelpoot. Nog meer tranen, ze zijn niet meer tegen te houden. Het kan nu ook. Marit doet haar middagslaapje en Gloria is er niet.

Ze legt haar hoofd op haar handen en ze geeft zich over aan de huilbui die de hele dag al om haar heen hangt. Tiktik. Ze schrikt op van een zacht kloppen op de glazen deur. Fanny! Snel veegt ze haar gezicht droog. Zo wil ze niet gezien worden. Ze staat op en doet de deur open. Ze probeert een normaal gezicht te trekken, maar Fanny had al gemerkt dat ze huilde: ‘Heb je zo’n pijn? Hoe was het in de kliniek?’ De vriendelijke blik in Fanny’s grijze ogen en haar zachte stem met het Brabantse accent maken dat Judiths tranen weer naar boven wellen. Als Fanny dan ook nog haar armen om haar heen slaat, laat ze alles maar komen.

‘Nee, dat is het niet, dat gaat wel. Maar ik vind het hier zo verschrikkelijk. Ik zal nooit kunnen wennen!’ snikt ze. ‘Ik was zo van plan om er een goede tijd van te maken, maar het lukt me niet en het regent aldoor en ik zit zo opgesloten en ik wordt gek van dat gedweil van Gloria om me heen en...’

Ze zwijgt en stopt met huilen. Ze kijkt nu Fanny aan en een waterige glimlach verschijnt op haar gezicht: ‘Ik huil er zelfs om, dat iemand anders de vloer voor me dweilt. Dat had ik thuis in Nederland toch nooit kunnen denken! Ik ben geloof ik nu al verwend! Kom, ik kan beter een pot thee zetten.’

Grinnikend loopt Fanny mee naar de keuken. Ze troost haar met de woorden dat dit zo herkenbaar is, zij had het ook in het begin: ‘Niemand ontkomt aan die rotgevoelens in de eerste periode, Judith!’

‘Ik word zo moe van mezelf, ik ben steeds maar bezig me groot te houden. Ik kan het niet meer. Wat ben ik blij dat je net nu kwam, je hebt al zoveel voor me gedaan, deze week!’

Dat is waar. Ook Fanny was komen kennismaken toen ze nog in het tijdelijke huis woonden. Deze kennismaking verliep heel anders dan die met Wilma. Ze mocht Fanny gelijk.

Fanny is een nuchtere, Brabantse vrouw, wars van poes pas. Ze woont met haar man en hun drie jonge kinderen al bijna twee jaar op het kamp. De twee oudsten gaan naar de Nederlandse school.