Varen met de Jonge Jacob

Lees ook van Lennaert Nijgh bij uitgeverij Conserve

Tobia of De Ontdekking van het Masturbariaat – roman

En beluister de gelijknamige luister-cd van Hans Kusters met gelezen teksten door Marius Bruijn en Jeroen Krabbé en drie popnummers op tekst van Lennaert door Ellen ten Damme, Astrid Nijgh en de Vlaamse groep De Mens

Astrid Nijgh

Varen met de

JONGE JACOB

Lennaert en ik op de Urker kotter 114

Vaarhalen

Met dank aan: Louise Schmidt, Kees de Bakker en medewerkers uitgeverij Conserve.

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Nijgh, Astrid

Astrid Nijgh – Varen met de JONGE JACOB – Lennaert en ik op de Urker kotter UK 114 – Vaarhalen

Schoorl: Conserve

ISBN 978 90 5429 465 8

NUR: 301

Trefw: Varen ; Nederland, Lennaert Nijgh

© 2017 Astrid Nijgh en uitgeverij Conserve

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, e-book, photoprint, microfilm or any other means, with out written permission from the publisher.

Elkaar, we hebben toch elkaar

We willen samen leven

Zijn uit elkaar gedreven

Samen uit elkaar

Citaat Lennaert Nijgh

Voor Louise

1

Van Waagtaveerne tot Waaghalzen

Het was 5 december 1967 en ik reed in mijn Lelijke Eend richting Waagtaveerne in Haarlem. De weken vooraf hadden we met een groep Waagvrienden geholpen met de nieuwe outfit. Cobi Schreijer, de leider en inspirator, had niet veel moeite gehad om een geschikte groep helpers samen te stellen. Mijn vader lag ernstig ziek en mijn moeder vond het goed dat ik even mijn bezigheden buitenshuis zocht.

De koplampen lieten mij het Spaarne zien, tevens een parkeerplaats vlak voor de deur, en een oude tjalk knipoogde uitnodigend. Ik liep de Waagtaveerne in en de geur van gastvrijheid kwam me tegemoet. Diep in mijn achttien jaar jonge hart voelde ik dat het een merkwaardige avond ging worden.

Ik luisterde naar de liederen die op het kleine podium werden opgevoerd en zag de deur opengaan. Daar kwam een Sinterklaas binnenlopen. Zijn klus was achter de rug en hij hing zijn kleding op in het kleine keukentje achter de bar. Mijn ogen volgden zijn gang en ik kreeg een idee. In plaats van zingen met de gitaar op schoot ging ik eens iets anders doen. Terwijl Sinterklaas zat te genieten van wijn en Franse kaas ging ik het keukentje in om zijn kostuum even te lenen voor mijn optreden. Normaal gesproken mocht ik als ‘opkomend talent’ mijn poging tot aandacht doen met The House of The Rising Sun of The Empty Bed Blues, maar nu kwam ik op als de eerste travestiet die ooit in de Waagtaveerne was vertoond. Wat ik allemaal heb geïmproviseerd weet ik echt niet meer. Wel dat er op het moment dat ik mijn habijt optilde om mijn netkousen te laten zien de deur openging en Lennaert zijn bescheiden intrede maakte.

‘Het is mooi geworden, Cobi.’ Hij bestelde een warme wijn en een kaasplankje Kernhemmer.

Hij keek naar Sinterklaas die net zijn/haar kleding in orde bracht en het kleine podium afliep. Ik kwam toevallig naast hem zitten en een oogcontact van goedvinden stroomde door onze bloedbaan. De schipper en zijn maat waren geboren. Na afloop van de avond nam de winterwind ons in zijn armen en gingen we allebei huiswaarts. Lennaert op zijn brommer, ik in de Lelijke Eend en weer knipoogde de oude tjalk.

Op twee januari stierf mijn vader na een onmogelijke strijd tegen darmkanker. Hij gaf mij de ruimte en liet me los om Lennaert en mij onze koers zelf te laten uitzetten met het schip dat ons ging wiegen op de zilte Noordzee en het zoete IJsselmeer. Maar zover was het nog niet.

We waren nauwelijks een jaar getrouwd en besloten met een aantal vrienden een reis te gaan maken. We huurden een tjalk, de Hanzenstad, in Harderwijk. Dirk, halfbroer van Boudewijn, had zijn diploma stuurman op zak en werd aangesteld als schipper naast ons, stelletje ongeregeld en ongeremde hippies met maar een doel: ‘Je mind over de scene laten gaan, weet je wel!’ Peace all over the sea en dat werd het IJsselmeer in zijn glorie. We vertrokken moedig vanuit Harderwijk en zetten koers uit naar Urk. Dirk gaf het commando om het log uit te gooien en Lennaert hield het logboek bij.

Het begon flink te waaien en nog voor de Urkerval kwamen we in zwaar weer. Ik stond naast Dirk en tuurde door de verrekijker en wat zag ik…? Een stel vogels in nood, verstrikt in de palingfuiken. Dirk legde de motor stil en liet het anker uitgooien. Dan volgde het commando: ‘Bijboot over boord en zowel Japie als ik stapten in de rubberboot die verdomd veel weg had van een groot drijvend condoom, maar dat even terzijde. Japie gaf een aantal rukken aan de buitenboordmotor en ik ging voorop met een scherp mes tussen mijn tanden en wees richting nooddruftige vogels. Na tien minuten bereikten we de plaats des onheils en konden drie aalscholvers bevrijden. Ik hield ze warm tussen mijn toen, bolle borsten, en we klommen met onze slachtoffers aan boord. In de kombuis werden ze vertroeteld door de behoorlijk door de nodige stuff bedwelmde crew.

Take off your wet shirts and bless these birds!

Lennaert maakte een notitie in het Logboek en nipte aan zijn Berenburg. Aangekomen op Urk gaven we de dieren over aan de vogelopvang. Later zouden we horen dat ze het hadden overleefd. Wij blij met onze heldendaad en we voelden ons een beetje verzetsstrijders in de oorlog van Vietnam. The Times They Are a Changin’ (vrij naar Bob Dylan). Er komen andere tijden werd het credo van Lennaert.

Zeker, want op het moment dat we op Urk lagen zagen Lennaert en ik een oude verdrietige IJsselmeerkotter te koop liggen en werden bekoord door zijn stiekeme knipoog. De Jonge Jacob lonkte naar zijn nieuwe eigenaren, een nieuw leven. De gok werd gewaagd en de koers bepaald…

2

Mijn schipper

Voor 10.000 gulden kochten we de Jonge Jacob van de gebroeders Woord op Urk. In 1969 was dat een tamelijk groot bedrag, aangezien ik van mijn erfenis het huis op de Irislaan te Heemstede voor 30.000 had gekocht.

Ach ja, de Irislaan 24 stond in de parallel lopende laan van de Narcissenlaan waar Lennaert zijn jeugd heeft doorgebracht. Ooit heb ik gedacht dat het voor hem de reden was om met elkaar te trouwen. Dat zou best de bittere waarheid kunnen zijn geweest, ware het niet dat de Jonge Jacob ertussen kwam in zeer positieve zin. De aankoop was een rib uit ons lijf en ik probeerde de dagelijkse inkopen voor slechts tien gulden per dag te doen. Dat lukte inclusief de verzorging van de katten die het huis met ons deelden. Mijn broer Niek had bij de aanschaf geconstateerd dat de zes koppen van de scheepsmotor gescheurd waren, dus ging er een telefoontje naar Ma Nijgh. Echt goed klikte het niet tussen haar en mij. Lennaert was enig kind en ik had hem weggekaapt met alle gevolgen van dien. Een van de redenen dat zijn ouders niet bij ons huwelijk aanwezig waren in tegenstelling tot mijn familie met als Mater Familias mijn lieve Oma. Alhoewel mijn vader een geslaagd fabrikant was hadden wij in de familie de Backer geen titels, behalve een neef die huisarts was.

Nee, dan de Nijghen die uitpuilden van advocaten en andere notabelen. Pa Nijgh was een geslaagd schilder en reclameontwerper, die na zijn huwelijk met Ma (ze waren achterneef en -nicht) is gestopt. Het echtpaar Nijgh kon rondkomen van het vruchtgebruik van het kapitaal dat de kant van Ma hun bood en Herman Nijgh werd opgeslokt door zijn vrouw, zoals zij ook haar kind constant in haar greep wilde houden. Ik heb medelijden met deze vrouw die door haar opvoeding niet beter heeft kunnen doen. Van het bestaan van een stofdoek wist ze niets en ze liep voornamelijk in peignoir door de semi-bugalow, eens ontworpen door Cees Dam aan de Van Merlenlaan in Heemstede. Met zwaar ontdaan gezicht belde Lennaert naar zijn ouders.

‘Ja Mammie…, de kosten lopen op en de motor moet gereviseerd. Wat?... Ja, ongeveer 15.000 gulden. Nee, nee, nee, we komen niet eten.’

Dat was maar goed ook, want meestal was het opgebakken Iglo bami, maar dat even terzijde.

Uiteindelijk ben ik thuis gebleven en ging Lennaert op zijn brommer naar het ouderlijk huis, als het ware op audiëntie. Ik kon me er alles bij voorstellen. De tuintreden op richting voordeur, aanbellen en dan na lang wachten werd er geopend. Daar stond ze, argwanend met Babette, een kwijlende Deense Dog achter zich. Lennaert werd afgezoend en Ma vertelde meteen aan welke kwalen ze nu weer leed en dat de huisarts het niet nodig vond om een huisbezoek af te leggen.

‘Hij ziet de ernst er niet van in en ik ben zo beroerd!’

‘Wat heb je dan, Mammie’

‘Ik heb het aan mijn gal en word niet serieus genomen. Babette is in de war en je vader speelt voornamelijk viool of staat op de tennisbaan. Ik kan jullie problemen niet meer handelen. Waarom moet je nu ineens schippertje spelen? Oh ja, Boudewijn heeft ook nog gebeld en wil morgen met Ramses en Liesbeth hier komen repeteren. Liesbeth vind ik uitstekend, maar die Ramses misdraagt zich en doet maar aan en slaat de vleugel geheel kapot!’

Mijn brave schoonmoeder was ernstig gekweld en Indonesische Pa zat boven zijn viool te strelen. Hoezo afstand?

Eindelijk kon Ma enig begrip tonen en pakte haar checkboek onder de voorwaarde dat Lennaert het klemmende keukenkastje zou herstellen. Zijn moeder hield niet zo van mensen over de vloer, behalve de dokter en vooral haar zoon. Na twee uur kwam hij weer bij mij thuis.

‘We laten de motor reviseren op de werf in Hillegom en de groeten van Ma.’

Laten we de laatst genoemde (schoon) -moederlijke boodschap een leugentje voor eigen bestwil noemen.

3

Eerste vaart

Voor me ligt een fotoboek uit de jaren dat Lennaert en ik de Schipper en zijn Maat speelden. Als ik op het schip over Lennaert sprak was het over De Ouwe en ik kreeg de bijnaam Martha Misthoorn, ontstaan uit wanhoop, maar dat even terzijde.

In tegenstelling tot Ma Nijgh was mijn moeder wel enthousiast over onze maritieme onderneming en we hoorden haar vertellen over haar ooms die ook de zee in hun bloed hadden. Ze bewoonde een gezellig bejaardentehuis in Zandvoort en ging elke middag, ondersteund door haar wandelstok, door weer en wind samen naar het strand. Haar mooie spierwitte volle kapsel liet zich gaan in de wind en als ze weer thuis kwam werd de zee verspreid in haar kamer.

‘Gaan jullie het maar gauw aan oma vertellen. Ze zal het erg leuk vinden en neem wat gebak voor haar mee.’

We kregen tien gulden toegestopt en vertrokken richting oma. Mijn moeder nam weer plaats op de bank om verder naar Ja Zuster, Nee Zuster te kijken. Oma zat op haar kamer te lezen in een boek van K. Norel en was blij verrast ons te zien. Mijn oma was een echte Noord-Hollandse en sprak ook als zodanig.

‘Nou skatten, wat ben ik blai dat jullie d’r benne. De zee is weer dik vandaag! Het was eergister ok helder zicht en dan weet je dat er storm komt. De skepen hebben ’t nie best en het is moeilijk binnenlopen in IJmuien.’

‘Oma we hebben een kotter gekocht op Urk. We moeten er nog wel veel aan doen, maar Lennaert is heel handig.’

‘Hoe heet ’t skip?’

We vertelden haar dat het De Jonge Jacob heette en eigendom was geweest van de gebroeders Woord. Over het verloop daarvan verwijs ik je graag naar het commentaar van Lennaert verderop in dit boek, maar dat even terzijde.

‘We gaan op de eerste reis naar Hoorn en willen ook nog naar Texel. Daar komt uw familie toch vandaan?

‘Mijn kind, mijn kind, kijk uit voor de Razende Bol. De zee heeft er twee van mijn broers genomen!’

Ze vertelde het verhaal van deze familietragedie en hoe haar derde broer, Rijer, op wonderbaarlijke wijze werd gered.

‘Er stond een dikke zee en het was minstens windkracht negen. Maar ja, er moest vis gehaald worden. De botter maakte zee en twee jongens sloegen overboord. Rijer zat in het vooronder en kon niet meer het trappetje op. De mast brak en lag languit op de het dek en Rijer zag een stuk tros dat heel langzaam naar beneden kwam glijden. Hij trok eraan en kon zich omhoog hijsen. Uren heeft-ie, aan de bun vastgebonden, zich staande kunnen houden en zo dreef-ie naar de kust. En zo hield mijn moeder slechts een zoon over. Je overgrootouders waren ontroostbaar en daarom ben ik ook met een boerenknecht getrouwd. Punt uit. Maar goed, jullie gaan het skip opknappen.’