Liefde, Japan en wandtapijten

Lees ook Formosa, voorgoed verloren van Joyce Bergvelt.

De historische romans van Hanny Alders over de Middeleeuwen.

Van Cynthia Mc Leod over Suriname en van Madelon Székely-Lulofs, Wilma van der Maten, Hans Vervoort en Jacob Vis over Indonesië en Nederlands-Indië.

Chris Pasteger

Liefde, Japan

en

wandtapijten

Historische roman

UITGEVERIJ CONSERVE

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Pasteger, Chris

Chris Pasteger – Liefde, Japan en wandtapijten

Schoorl : Conserve

ISBN 978 90 5429 479 5

Trefw.: Japan, wandtapijten

© 2018 Chris Pasteger en uitgeverij Conserve

Alle in dit boek voorkomende personen met naam vermeld, zijn ofwel personen die geleefd hebben in de 16e eeuw, ofwel personen ontleend aan de fantasie van de schrijver. Elke gelijkenis met bestaande personen berust op toeval.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, e-book, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, e-books, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Voorwoord

Begin jaren negentig werd ik als exportmanager bij een groot Antwerps bedrijf gevraagd om de eerste European Lifestyle Fair in Tokyo te organiseren. Voor mijn eerste reis naar Japan had ik als enig redmiddel in dit verre land, slechts een miniwoordenboekje Engels-Japans op zak.

Mijn eerste verblijf in Japan heeft mijn leven door elkaar geschud. Ik was gefascineerd door het land van de rijzende zon, zijn cultuur en de kinderlijke, maar ó zo beleefde naïviteit van de Japanners.

Tijdens een receptie op de ambassade in Tokyo kwam ik in contact met invloedrijke zakenlui, niet alleen uit Japan, maar ook uit andere Aziatische landen. Ik werd door verschillenden onder hen aangeklampt met aanlokkelijke zakenvoorstellen die heel moeilijk te verenigen waren met de functie die ik bekleedde.

Zij toonden interesse voor exclusieve artisanale producten uit onze regio. Natuurlijk kon ik alleen maar luisteren naar hun behoeften en hun producten aanprijzen die goed in de markt lagen. Meer kon ik helaas niet ondernemen.

Alhoewel… de gedachte om deze uitdaging aan te gaan, bleef in mijn hoofd nazinderen.

Zo kwam het dat ik enkele maanden na mijn thuiskomst ontslag nam en een exportbedrijfje opstartte. Na korte tijd had ik al een waaier aan exclusieve producten uitgekozen, alles onderhandeld met de leveranciers, de bank en de transportbedrijven. Ik maakte mooie kleurenfolders met bijbehorende prijslijsten en voorwaarden die ik per mail verstuurde naar potentiële klanten over heel Azië. Adressen en referenties kreeg ik bij de ambassades van de verschillende landen waarvoor ik interesse had om ernaar te exporteren.

Na voldoende positieve reacties vertrok ik met een aanzienlijk aantal stalen naar Azië.

Om de kosten te beperken boekte ik stop-over vluchten die me toelieten om goedkoop naar verschillende landen achter elkaar te reizen. Meestal was dit via Singapore, Maleisië, Thailand en Hong-Kong met Japan als eindbestemming, waar ik altijd wat langer verbleef.

Bepakt met stalen en folders bezocht ik overal bedrijven waarmee ik al vanuit Antwerpen een afspraak had vastgelegd. Het eerste wat ik altijd deed in Azië, was een beleefdheidsbezoekje afleggen bij de Belgische ambassade.

Een vriendelijk woord en wat Belgische chocolade zorgden ervoor dat ik niet alleen goed ontvangen werd, maar ook een degelijke referentie in handen had waar mijn klanten naar opkeken.

In de meeste landen werd ik ook daadwerkelijk geholpen door het ambassade- of consulair team en was ik regelmatig aanwezig bij belangrijke vergaderingen of recepties gecoördineerd door hen of door de overheidsdienst Buitenlandse Zaken.

Zo maakte ik kennis met invloedrijke mensen op zakelijk, cultureel, politiek en diplomatiek niveau.

Na enige tijd viel de keuze om me meer te gaan toeleggen op de Japanse markt. Handel drijven met Japanners vond ik al een uitdaging op zich. Zaken doen met hen vraagt een heel andere benadering. Een langdurige vertrouwensrelatie opbouwen is onontbeerlijk. Regelmatig een beleefdheidsbezoek afleggen met een leuk en origineel presentje, zonder al te veel over zaken te praten, deed wonderen.

Zo bouwde ik langzamerhand met verschillende potentiële Japanse klanten in vertrouwen een zakenrelatie op. Met enkelen onder hen ging het zo vlot dat we partners werden en ik ze dan mee betrok bij groepsaankopen van exclusieve artisanale producten, waarvoor ik de coördinatie regelde.

Telkens bedacht ik een aantrekkelijke en gepersonaliseerde verpakking of uitvoering die ik ter plaatse liet ontwerpen, na samenspraak met de klanten.

Aangezien Japanners grote snoepers zijn, werd het al snel duidelijk dat hun voorkeur uitging naar een artisanale uitvoering van pralines, chocoladerepen, kaas, confituur, koffie, koekjes en speculaas.

Naast voedingswaren volgde er nog een resem aan diverse producten zoals kant, handtassen waarvan ik hen zelf het design liet bepalen, wandtapijten, allerhande kunstvoorwerpen, beschilderd glas in lood uitgevoerd door een bekende glazenier, antieke meubeltjes, namaakantiek, houten kantklossen en nog vele andere producten op aanvraag van de klant zelf.

Na enkele jaren verscheepte ik bij iedere zending verschillende containers van hetzelfde product naar Japan. Het was niet uitzonderlijk dat er twee of meer volle containers meubeltjes dezelfde dag de deur uitgingen.

Voor een nieuwbouw luxe golfhotel, eigendom van een steenrijke zakenman, hebben de loodglasschilder met wie ik samenwerkte en ik, er twee jaar over gedaan vanaf de voorontwerpen tot het verzenden van twee containers geschilderd loodglas met Mucha als thema. Het prijskaartje was natuurlijk naar verhouding!

Vanaf begin oktober begonnen de verzendingen van chocolade en pralines. Vooral Valentine’s Day, de dag dat de vrouwen iets aan de mannen schenken en White Day, de dag dat de de mannen op hun beurt iets schenken aan de vrouwen, waren de toppers.

Deze chocolade en pralines werden per pallet verstuurd met het vliegtuig. Regelmatig vertrokken er tussen de drie en tien pallets per zending.

Op een dag kreeg ik van onze transporteur te horen dat hij voor mij een volledig vliegtuig had moeten charteren, alleen voor mijn pralines!

Enkele maanden later kreeg ik een award van de dienst Export-Belgium opgestuurd, waarop vermeld stond dat ik voor de maand december de meeste chocolade uit België geëxporteerd had. Dit was een fijne opsteker voor mijn eenmanszaakje!

Mijn ‘verkoopplaatje’, was om een verhaal te scheppen rond ieder product dat ik hen leverde.

Soms waar, soms verzonnen, maar het hielp om het product te verkopen. Japanners zijn dol op verhalen, zeker als ze over een product kunnen beschikken dat aan het verhaal verbonden is. Voor hen was dit een bijkomend verkoopargument naar hun klanten toe.

Met een van mijn partners had ik een overeenkomst afgesloten. Ik mocht in een van zijn zakenkantoren intrekken en dit gebruiken als bijkantoor in Japan gedurende mijn verblijven. Dit omvatte een klein kantoortje, een opslagplaats en een studio boven het kantoor. Voor mij was dit ideaal, rekening houdend met de dure hotelkosten die ik anders had tijdens mijn verblijven.

Tijdens drukke perioden, vooral seizoensgebonden, verbleef ik er regelmatig voor langere periodes. Ik nam er ook deel aan culturele evenementen of projecten die met hun geschiedkundige achtergrond verbonden waren met ons land.

Tijdens een bezoek aan een jaarlijks festival in het zuiden van Japan was het mij opgevallen dat Vlaamse wandtapijten uit de zestiende eeuw prijkten op eeuwenoude praalwagens en zo de stad rondreden.

Vierhonderd jaar oude kunstwerken werden zomaar aan weer en wind blootgesteld.

Kort nadien sprak ik hierover met een van mijn Japanse partners en we besloten daar verandering in te brengen.

Wat als we nu eens een replica zouden laten maken van het mooiste wandtapijt dat we die dag gezien hadden? Hoe wisten we nog niet, maar het zou gebeuren.

Vanaf die dag offerde ik veel van mijn vrije tijd op aan onderzoek over deze wandtapijten uit de zestiende eeuw. Er bestond slechts weinig betrouwbare informatie over. Vage naar voren geschoven theorieën door prominenten en universitaire onderzoekers waren ons enige houvast om onze nieuwsgierigheid te voeden. Hoe en wanneer zijn die wandtapijten hier in Japan gekomen, wie bracht ze mee, wie waren de opdrachtgevers, aan wie werden ze geschonken, welke wandtapijten waren het en wie waren de wevers? Zoveel onbeantwoorde vragen waaraan ik meer dan mijn vrije tijd besteedde.

Overal waar ik kwam schuimde ik bibliotheken, kloosters en kastelen van vroegere daimyo’s1 af op zoek naar aanwijzingen.

Enkele jaren later en veel kennis rijker, ging ik met een van mijn partners terug naar de stad waar we voor het eerst de praalwagens en wandtapijten hadden gezien. We probeerden de stadsverantwoordelijken te overtuigen van het nut om een replica te laten maken dat zeker zo mooi en zelfs beter zou zijn dan het oorspronkelijke. Lange onderhandelingen werden opgestart en op regelmatige tijdstippen konden we nieuwe stalen voorleggen tot de perfectie bereikt was.

Met als resultaat dat drie jaar later een praalwagen met onze replica door de straten reed. Het originele wandtapijt werd door de Japanse regering erkend als nationaal kunstbezit en kreeg zijn verdiende plaats in een museum. Wij hadden onze bijdrage geleverd aan het Japanse patrimonium.

Mijn dankbaarheid gaat nu nog altijd uit naar alle mensen die ons met dit project gesteund hebben en door wie het mogelijk was het te verwezenlijken, vanaf de wevers tot en met de diplomaten van de ambassade in Tokyo en het consulaat in Osaka.

Een Japanse universiteit bood me nadien onrechtstreeks aan (zo gaat dat in Japan), om mijn bevindingen en onderzoeken met hen te delen en verder samen te ontwikkelen. Ik heb hen hartelijk bedankt. Hiervoor had ik totaal geen interesse omdat ik mijn verhaal later zelf wilde schrijven.

Mijn intense en uitputtende levenswijze had toen zijn tol geëist. Het doktersadvies was keihard: onmiddellijk stoppen met constant te reizen en rustiger door het leven gaan.

Na mijn zaken aan mijn partners overgedragen te hebben, ben ik definitief naar België teruggekomen en heb ik me gehouden aan wat de dokter me aanbevolen had.

Opzoekingen ben ik blijven verrichten. Dit was mijn passie geworden. Vele jaren later en een schat aan informatie rijker vond ik dat de tijd rijp was om mijn boek te schrijven.

Aangezien het saai historisch neerpennen van feiten met ontelbare verwijzingen niet aan mij besteed is, ben ik gaan nadenken hoe ik mijn ervaringen en belevenissen in Azië en voornamelijk in Japan, op een spannende manier kon neerschrijven in combinatie met mijn opzoekingen.

Ha, en wat indien ik alles eens in een ander tijdskleedje zou steken? Dat was de oplossing. Ik verhuisde gewoon heel het verhaal naar het verleden, naar de zestiende eeuw. Misschien is het daardoor zelfs nog spannender. Ja, doen, dacht ik, dan komt alles in dezelfde tijd terecht waarin de wandtapijten geweven werden en naar Japan hun weg vonden. Door mijn jarenlange opzoekingen had ik toch al de meeste ingrediënten in mijn bezit om te vertellen hoe het allemaal verliep.

Ik hoefde nu alleen nog maar in de huid van Hendrick, mijn hoofdpersonage te kruipen. Zo werd mijn drang om een deel van de wereld rond te reizen, zoals Vasco da Gama en Hendrik de Zeevaarder dat deden, ook de drang van Hendrick. Door zijn verhaal zullen de meeste lezers een weinig gekend stuk geschiedenis ontdekken, dat gedeeltelijk gekoppeld is aan mijn uitzonderlijke belevenissen in Japan en andere Aziatische landen.

De nodige intriges en boeiende liefdesaffaires heb ik natuurlijk aan de verbeelding van Hendrick overgelaten en kunnen jullie samen met hem beleven. Hij brengt fictie en echt gebeurde feiten samen. Vele tijdstippen, bestaande personages uit die periode, tot de namen van de meeste schepen zijn echt. Een grote dosis geduld en opzoekwerk waren hiervoor wel nodig.

Het verhaal speelt zich af in de tweede helft van de zestiende eeuw, de gouden tijd van Portugal. Onder het oogluikend toezien van de Kerk, die voor het sussende geweten zorgde, werd erop los geplunderd in de veroverde overzeese gebieden. Door de tussenkomst van de Portugezen en de jezuïeten belandden kanonnen, geweren en kostbare wandtapijten uit de Lage Landen bij plaatselijke koningen in Japan.

In ruil hiervoor kregen de Portugezen exclusieve handelsverdragen en de jezuïeten vergunningen om te prediken en nieuwe zieltjes in te winnen. Kerk en Staat hadden hand in hand een gemeenschappelijk doel: macht en rijkdom vergaren.

Het is tot op heden nog steeds, althans voor een gedeelte, een raadsel, hoe die wandtapijten destijds in Japan kwamen en aan wie ze geschonken werden. Gedurende meer dan 15 jaar heb ik tal van opzoekingen verricht in Japan en verschillende Europese landen om de ontbrekende stukken van de puzzel te vinden en op de juiste plaats te zetten.

Het resultaat van wat ik hierover ontdekt heb, is mee in mijn boek verweven en vraagt van de lezer wel enig denkwerk en verbeelding.

Zo ontstond het verhaal van Liefde, Japan en wandtapijten.

Om in de tijdssfeer van weleer te blijven, heb ik bepaalde plaatsnamen op dezelfde wijze gebruikt zoals ze toen werden uitgesproken of geschreven. Na het lezen van enkele bladzijden went het wel.

Chris Pasteger,

Kapellen, België

December 2017

1. daimyo: lokale koning

HOOFDSTUK 1

Dankzij vader

ANNO 1552

Ik ben Hendrick, Hendrick Pastinaak. Zestien jaar oud en geboren op 14 juni 1536. Sinds mijn dertiende werk ik in onze familiekanonnengieterij te Mechelen. Onze stad heeft zich door de goede kwaliteit van zijn kanonnen en klokken in brons een internationale naam verworven en telt vandaag niet minder dan acht grote kanonnengieterijen. Mijn grootvader, Martin Pastinaak, was gespecialiseerd in het gieten van brons en is zich hier jaren geleden komen vestigen.

Mijn vader, Albert Pastinaak, heeft de bloeiende zaak van grootvader overgenomen en verder uitgebreid. Zijn wens is dat ik later de zaak zou overnemen, zodat hij rond zijn vijftigste verjaardag naar het zuiden van Portugal kan verhuizen om er van zijn oude dag te genieten.

Mijn ambities liggen anders. Ik wilde naar de universiteit van Leuven gaan en me in de filosofie verdiepen. Hoe dikwijls hebben we het daar al niet over gehad? Het mag niet baten, zijn nee blijft nee en zijn hoofdargumenten zijn dat ik een goede neus voor zaken heb en zijn pienterheid bezit. Diep van binnen weet hij wel dat ik mijn eigen weg in zal slaan en hij dan andere maatregelen voor zijn zaak zal moeten treffen voor hij naar Portugal vertrekt. Moeder moet hij ten slotte ook nog overtuigen om met hem mee te gaan. Dromen kunnen niet altijd gedeeld worden, maar mijn besluit om de wijde wereld in te trekken staat vast en ik heb besloten om voor het avontuur te kiezen…

Vader is rijk geworden door contracten af sluiten met Portugezen die de meest performante bewapening wensen voor hun koopvaardij- en oorlogsschepen. Een schip in het Portugees is een nao en het type van schepen dat ze voor lange afstand gebruiken zijn meestal caravelas1. Portugese handelaren komen met hun nao’s naar Antwerpen om van hieruit hun oosterse specerijen te verhandelen naar kopers toe uit de omliggende landen. Ze maken van de gelegenheid gebruik om op de terugweg naar Portugal bij ons aan te meren aan de werfkade waar wij geschutpoorten en kanonnen plaatsen op hun nieuwe schepen.

Vele Hollandse reders die handel drijven met Portugal sturen hun nieuwe kraken rechtstreeks naar Antwerpen en laten ze bij ons verbouwen en bewapenen. Nadien varen ze verder door naar Lisboa2 en worden ginder per opbod aan de Portugezen verkocht. Vlaamse en Hollandse kraken zijn erg begeerd omdat ze zeer geschikt zijn voor lange zeereizen.

De Vlaamse en Hollandse zeelui die de schepen bemannen zijn de beste uit Europa en worden meestal met de schepen meegeleverd aan de Portugezen. Zij hebben de nodige ervaring met de kraken en zijn lange zeereizen gewend. Onder hen zijn er altijd enkele goede kanonniers aanwezig, waarvan de meesten bij vader op leerschool kwamen. De Portugezen betalen hen per heenreis of voor een periode van drie jaar. Misschien schuilt hier wel een kans in voor mij?

ANNO 1553

Zo komt het dat ik als jonge kanonnier de kans kreeg om al voor de tweede keer naar Lisboa mee te varen op een van de uitgeleverde schepen. Tijdens de heenreis leid ik zelf de jonge kanonniers op onder toezicht van de meesterkanonnier van vader. Het schip wordt er samen met de kanonniers afgeleverd, waarna de meesterkanonnier, ditmaal alleen terugkeert naar Antwerpen. Vandaag begint voor mij het grote avontuur en grijp ik de kans om mijn plannen uit te voeren.

Eindelijk is de stap gezet en blijf ik alleen in Lisboa achter. Mijn geweten heeft er geen problemen mee en ik heb vader kunnen overtuigen om me te laten gaan. Hij kan nog altijd een beroep doen op Michiel, mijn broer, om de zaak over te nemen zodat hij naar Portugal kan vertrekken.

Lisboa is de havenstad van waaruit al de Portugese ontdekkingsreizigers vertrokken naar verre onbekende landen. Sinds jaren koester ik de onweerstaanbare drang om hetzelfde te doen. Het is nu zover! Gans de dag blijf ik vanop de kade staren naar de voorbereidingen van de vloten die eerstdaags per groep van een vijftal schepen de haven zullen verlaten, richting Goa in India.

Goa bevindt zich in het zuidwesten van India aan de Arabische Zee. Voor de Portugezen is dit de poort naar het verder afgelegen Asia1, zoals Cochin, de Filipijnen, Macao, Japan, Sumatra, en Malacca2. De stad Goa werd met veel machtsvertoon en bloedvergieten veroverd door de Portugezen rond 1500, nadat Vasco da Gama India ontdekte. India is een specerijenland bij uitstek, waar voornamelijk hindoes en moslims leven.

Met de hindoes hebben de Portugezen weinig last, zolang ze maar niet bekeerd moeten worden tot de katholieke godsdienst. Handel drijven met de Portugezen doen ze maar al te graag. Met de moslims is het anders gesteld, zij bieden hardnekkig weerstand. In 1510 werden ze door de Portugezen in Goa massaal uitgeroeid. Nadat de moslims in hun moskeeën werden samengedreven, staken de Portugezen ze in brand. Deze slachting kostte het leven aan meer dan zesduizend mannen, vrouwen en kinderen.

Nu is Goa omgetoverd tot de meest welvarende handelspost van Asia, de Kerk1 maakt hier gretig gebruik van. Van hieruit kan ze haar missieposten naar het Verre Oosten uitbreiden. Het is dan niet verbazend dat hier de grootste katholieke nederzetting gebouwd werd. Goa is voor de Portugezen en de Kerk de ideale uitvalsbasis geworden naar de rest van Asia toe. In samenspraak met de rijke handelaren mogen de jezuïeten van hieruit meevaren naar de nog niet bekeerde barbarenlanden.

De afspraak is dat de missionarissen in een nieuw gebied eerst de inboorlingen moeten bekeren. Eens dit gelukt is en ze tot een ‘bevriend’ land behoren, kan er door de Portugese handelaren beslag gelegd worden op de plaatselijke rijkdommen en grondstoffen die naar Goa afgevoerd worden. Nadien worden ze verdeeld tussen de koning van Portugal en de Kerk.

Geld en macht hebben ervoor gezorgd dat door het bewind van de Portugezen, in samenwerking met de Kerk en lokale omgekochte prinsen of koningen, Goa in de kortste tijden de plaats van verderf bij uitstek geworden is in Asia.

De stad wordt bij ons ook Goa Dourada genoemd, wat Gouden Goa betekent. Portugal doet er ook alles aan om deze goudmijn goed te bewaken met vele en goedbemande forten. Het is niet uitzonderlijk dat we hier permanent tienduizend Portugese soldaten aantreffen. Vandaar de noodzaak om telkens als er een schip vanuit Lisboa naar Goa afvaart, zoveel mogelijk soldaten mee te verschepen.

Om vanuit Goa naar het verdere Asia door te varen moeten de schepen wachten op goede weersomstandigheden. Dat kan heel lang duren door het aanhouden van de zware moessonperiode, waardoor schepen soms voor maanden niet kunnen uitvaren. De bemanning en al de andere opvarenden zijn dan noodgedwongen in Goa te blijven waar ze meestal goed ontvangen worden door de lokale bevolking. De nieuwe aankomende zeelui die verplicht worden enkele maanden te verblijven, ervaren Goa meestal als een exotisch paradijs. Velen onder hen besluiten dan om zich hier definitief te vestigen.

Goa wordt bij ons in het Westen ook dikwijls als een droomland beschouwd. Bij ons hebben we te kampen met hongersnood, werkloosheid, zware winters, oorlogen, pest etc. Een avonturier die het zich kan veroorloven, of iemand die als misdadiger zijn land uit moet vluchten, zou maar al te graag naar Goa vertrekken.

Als avonturier of zakenman kost het je een klein fortuin om mee te varen. Het voordeel is dat je een kajuit en genoeg voedsel krijgt en dat je vrijgesteld bent van karweien. De matrozen krijgen een kleine soldij, maar soms varen ze gewoon onbezoldigd mee wegens niet afgeloste schulden in het land van vertrek. De Portugezen maken gretig van deze opportuniteit gebruik om hun bemanning tegen een habbekrats aan te werven.

Na aankomst in Goa, de eindbestemming, zetten ze hun bemanning daar of elders in Asia in als soldaat om voor drie of vijf jaar de Portugese bezettingen te gaan verdedigen. Het zijn er tienduizenden die ieder jaar vertrekken. Helaas komt slechts hooguit een kwart van hen aan. De oorzaak is zeer verschillend. Vele opvarenden sterven door opgelopen zeeziekten aan boord. Andere oorzaken zijn de frequente schipbreuken, de dood door piraten, de exotische koortsziekten opgelopen in de bevoorradingplaatsen en anderen worden verslonden door de krokodillen in de rivieren rond de aanleghavens.

Mij schrikt dit allemaal niet af, wat ik wil is meesterkanonnier worden op een van de schepen en meereizen naar deze verre bestemming, naar Goa! Ik trek mijn stoute schoenen aan en ga aankloppen bij de Carreira da India. Dit is de staatsrederij, gelegen aan de hoofdaanlegsteiger hier in Lisboa. Op het eigendom van de Carreira heerst er een drukte van jewelste. Soldaten, voornamelijk hogere officieren, zo te zien aan de pluimen op hun hoofddeksel, lopen hier op en af van de kantoorgebouwen naar het garnizoen gelegen op het binnenplein.

Deze uitzonderlijke drukte betekent dat er binnenkort een belangrijke vloot met een verre bestemming gaat vertrekken. Ik sta verbaasd te kijken naar dit vreemde, maar aantrekkelijke schouwspel, tot ik opeens aangesproken word in het Portugees.

‘Hé, jochie, wat doe je hier? Maak je eens snel uit de voeten!’

Voor mij staat een rijzige man, gekleed in een mooi blauwgrijs kraagpak met lange kap en hoge rijglaarzen. Een prachtig gouden zwaard bengelt aan zijn heupgordel. Dit zal wel een belangrijk iemand zijn, dus ga ik proberen hem aan te spreken met het beetje Portugees dat ik machtig ben.

‘Heer, ik ben Hendrick Pastinaak en wie bent u? U moet wel een heel belangrijke persoon zijn, aan uw uniform te zien!’

De man buldert van het lachen.

‘Jij hebt wel veel noten op je zang, jochie!’

Hij zet zijn rechtervuist op zijn borst en antwoordt met fierheid: ‘Ik ben kapitein-mor Fernao Alvares Cabral, vlootaanvoerder.’

Wat, zou hij dan familie zijn van de beroemde ontdekkingsreiziger?

‘Heer, is er soms een verwantschap tussen u en de bekende zeevaarder, Pedro Alvares Cabral, die Brasil1 ontdekte en de route naar India nog voor Vasco da Gama geopend heeft?’

‘Jij bent wel een rare kwast die veel weet voor je leeftijd, ik mag je wel. Kom met me mee naar de kapiteinszaal. Ik heb er het volgende uur vergadering met mijn kapiteins, maar ondertussen wil ik wel even met je kennis maken. Ik ben nieuwsgierig wat je tot hier gebracht heeft! En ja, Pedro Alvares Cabral was mijn vader.’

‘Kijk kapitein, ik heb hier een aanbevelingsbrief van vader. Hij dacht dat dit mij op een of ander moment zou kunnen helpen om mijn jeugddroom waar te maken.’

De kapitein kijkt verbaasd, maar neemt toch vaders perkament aan en leest hem aandachtig door. Dan bekijkt hij me doordringend van kop tot teen aan.

‘Ben jij de zoon van Albert? Wat een toeval, ik heb je vader gekend toen ik in Antwerpen aanmeerde om mijn schip, de Sao Bento, te laten voorzien van geschutpoorten en kanonnen.’

‘Jouw grootvader is in de Carreira da India vroeger reeds befaamd geworden met zijn goede kanonnen die onze kapiteins hun leven gered hebben toen ze aangevallen werden door de piraten, inboorlingen of Engelsen. Dus jij wilt met me mee naar Goa, in India? Hmm, een goede kanonnier met zo’n aanbeveling wil ik best wel aan boord nemen.

Ga nu maar naar het gebouw hiernaast en vraag naar loods Antonio. Hij is ook een Vlaming, dat zijn de beste loodsen tegenwoordig. Zeg hem dat hij je mag inschrijven voor de reis met de Sao Bento en vergeet niet overmorgen om vijf uur klaar te staan voor mijn schip. Tot dan, jochie!’

Wat een geluk heb ik toch om juist hem aan te treffen! Indien ik mij laat inschrijven bij die loods, krijg ik weliswaar de functie van meesterkanonnier, maar dan ben ik totaal niet vrij van doen en laten aan boord en wordt het werken, werken, werken. Gelukkig heeft vader mij voor mijn vertrek een goedgevulde beurs met gouden pardausmunten meegegeven waarmee ik toch gedurende een jaar voor mijn levensbehoefte kan zorgen. Hier moet ik nu handig gebruik van zien te maken. Ha, dat moet de loods zijn, nu ga ik voorzichtig proberen te onderhandelen.

‘Ben jij meester Antonio, de loods van de Sao Bento? Kapitein Cabral heeft me naar jou gestuurd om ingeschreven te worden als medepassagier en meesterkanonnier.’

De loods kijkt me verbaasd aan.

‘Zeg, jochie, je wordt gewoon ingeschreven als meesterkanonnier, dat is al niet slecht en je wordt voor de reis naar Goa vergoed met twee gouden cruzados, plus jouw eten en boordkledij. Weet je wel wat een medepassagier moet betalen voor zo’n reis? Tien gouden cruzados1 voor een kajuit en nog eens drie gouden cruzados extra voor eten en drinken.’

‘Loods, ik heb een voorstel. Als ik je twaalf gouden pardaus2 geef en jij zorgt dat ik niet alleen eten, drinken en kledij, maar ook een aparte kajuit krijg en dat ik vrijgesteld van dienst mag meevaren, dan hoef je me geen twee gouden cruzados te betalen. Een loods met jouw aanzien wil ik zeker helpen aan boord als diender en klusjesman. In tegenprestatie vraag ik je mij alles aan te leren over het loodswezen. Wat vind je hiervan, loods?’

Is dat niet even wat honing aan zijn baard smeren!

‘Hendrick is je naam, hé? Ik hou ook van onderhandelen, daar is ons volk uit de Lage Landen sterk en rijk mee geworden.

Dit is wat ik je wil voorstellen. Je betaalt twaalf gouden pardaus waarvoor je een kajuit krijgt die je moet delen met een poëet (haha). Je krijgt eten, drinken en kledij, maar je moet de nieuwe kanonniers aan boord van de Sao Bento het vak correct aanleren. Indien we op zee moeten vechten, sta je altijd paraat als kanonnier of als soldaat als dat nodig is, begrepen?’

‘Loods, schrijf me nu in, hier is mijn geld en overmorgen zie je me aan boord!’

Een kwart van mijn beurs heb ik nu al goed besteed en ik heb een kajuit, al moest ik die delen met een poëet. De kajuit in kwestie is gelegen op het achterkasteel van het schip. Deze vertrekken zijn normaal voorbehouden aan rijke kooplui en hun familie. De Kerk betaalt rijkelijk voor hun geestelijken aan boord. Jezuïeten, dominicanen of franciscanen die naar hun missiegebieden trekken hebben ook recht op een kajuit.

De andere kajuiten worden verstrekt aan dubieuze avonturiers die in Goa betrokken zijn bij slaven- of wapenhandel. Er zijn ook enkele artiesten uit de theater-, muziek-, of poëziewereld die meekomen om de opvarenden wat vertier te bezorgen met hun voorstellingen tijdens de lange reizen.

1. Caravelas: In de Lage Landen worden ze gewoon ‘kraken’ genoemd. De kraken uit onze gebieden worden in onze Antwerpse scheepswerven gebouwd of in Holland. De naam caravelas hebben ze hier verbasterd naar karveel. Misschien is dit een samenvoegsel tussen kraken en caravelas.

2. Lisboa: Lissabon.

1. Asia: Azië.

2. Malacca: Malakka, Melaka in het Maleis.

1. De Kerk: Institutionele rooms-katholieke geloofsgemeenschap.

1. Brasil: Brazilië.

1. Cruzados: Portugese gouden munten met kruisafbeelding.

2. Gouden pardaus: Portugese muntstuk, met iets minder waarde dan de cruzado.

HOOFDSTUK 2

Mijn eerste verre reis!

24 maart 1553, eindelijk, ik kan niet langer wachten! Sinds vanmorgen vijf uur sta ik al op de kade, opkijkend naar dit statige, immens grote monster, de Sao Bento. Ongelooflijk, dit schip kan gemakkelijk vierhonderd opvarenden meenemen, volle lading inbegrepen.

Ik, dat jochie, ben een van de opvarenden! Gisteren is alle vracht bestemd voor Goa verscheept, de levensmiddelen voor acht maanden zijn ook aan boord gebracht. De bemanning moet voor zonsopgang aan boord zijn, de passagiers worden tegen de middag verwacht.

Ja, ik zie een stukje zon boven de horizon verschijnen en nu wordt de loopbrug door twee matrozen uitgezet tot tegen de kade. Achter mij staat een uiteenlopend volkje, een mengelmoes van matrozen, handarbeiders en helpers. Velen spreken Duits, Vlaams, Hollands en hier en daar hoor ik toch ook wat Portugees en Spaans.

Aangezien dit een Portugees schip is, zullen alle bevelen in het Portugees gegeven worden. De matrozen worden geacht een minimum aan Portugese zeetaal te begrijpen om de bevelen van de hoofdman of loods uit te kunnen voeren. Ik heb hier geen problemen mee. Op de gieterij bij ons komen veel Portugese kooplieden, kapiteins en andere mensen van de Portugese zeemacht over de vloer. Zij verblijven over het algemeen van een paar dagen tot een week, om vertrouwd te geraken met het manipuleren van de geschutpoorten en het laden van de kanonnen. Het gebruik hiervan zullen de kanonniers en hulp-kanonniers van de meesterkanonnier aanleren op zee, dus, in dit geval van mij! De voertaal op het werk is dan ook meestal Portugees als deze langskomen, en met de jaren heb ik al een aardige woordenschat bijeengeraapt.

Om aan boord te gaan heb ik enkel een grote knapzak meegenomen met wat betere kledij en stevig hoog schoeisel dat ik aan boord zal aantrekken tijdens festiviteiten en ook bij onze aankomst in Goa. Dat maakt toch altijd meer indruk. Nu draag ik mijn werkplunje bestaande uit een stevig linnen hemd en een dik wollen vest dat moeder voor mij gebreid heeft. Onderaan een alledaagse katoenen pofbroek en mijn schoenen zijn van zacht leer, met een opstekend halsje om mijn enkels te beschermen.

Ik ben blij dat ik van de loods wat meer informatie heb gekregen over onze vloot. Er zijn in het totaal vier karvelen die er deel van maken. Het vlaggenschip, de Sao Bento, waar ik op zit, is de trots van de Portugese zeemacht wat betreft grootte, bewapening en prestigieus aangepaste achterkasteel. Deze wordt aangevoerd door kapitein-mor Fernao Alvares Cabral. Het tweede schip is de Conceisao, met kapitein almirante Dom Belchior de Souza, het derde is de Loreto, met kapitein Pedro Domingos, en als laatste de Santa Maria Da Barca, met kapitein Joao Gomez.

Ieder vlaggenschip beschikt ook over zijn eigen loods, hetgeen onontbeerlijk is. Enkel de loodsen, meestal Vlaamse, hebben een zware opleiding gekregen om vakkundig om te gaan met de moderne kompassen en gedetailleerde land- en zeekaarten. De Portugese zeemacht heeft deze kaarten tegen fabelachtige prijzen exclusief kunnen aankopen bij Mercator in Antwerpen. Mercator heeft zelf voor Portugal de Straat van Magellaan in kaart gebracht, hetgeen de Portugezen toelaat als enige deze doorgang naar de Indische Oceaan te gebruiken.

De loodsen die deze opleiding gevolgd hebben, en een kopij van de kaarten in ontvangst kregen, staan onder ede. Zij kunnen de doodstraf verwachten indien ze een van deze kaarten zouden doorverkopen of weggeven aan een andere mogendheid, of laat staan, gewoon verliezen.

Dit is ook de reden dat ze heel goed betaald worden en genieten van tal van privileges. Interessant en goed om te weten voor mijn toekomstplannen.

Met bonzend hart bestijg ik de loopbrug en kom ik op het benedendek van het schip. Iedereen moet zich op het dek aanmelden bij de kwartiermeester. Een tiental doorwinterde matrozen begeleiden al de nieuwkomers naar hun kajuit of slaapen rustruimte. Aangezien ik een kajuit heb die voorbehouden is aan vooraanstaande passagiers word ik door de opperstuurman opgevangen en naar mijn kajuit gebracht.

Hij kijkt me met een bitse blik aan met de gedachte van: ‘Wat moet zo’n snotjochie eigenlijk hierboven op het achterkasteel en dan nog wel in een van de privékajuiten die normaal voorbehouden zijn voor belangrijke personen?’

Ik lach in mijn vuistje en denk: ‘Laat hem maar gissen, ik heb het toch kunnen klaarspelen.’

Mijn, of liever onze kajuit, die ik voor zoveel maanden ga delen met een onbekende, bestaat uit twee houten bakbedden, een tafel, twee hoge rare stoelen met boutverankering, een lange hangkast met drie deurtjes en een aan de wand bevestigde ruwe buffetkast met laden. De plankenvloer is oneffen, maar toch tamelijk zacht, zonder uitstekende nagels, dat valt mee. Aan de achterzijde is er een venstergat dat afgesloten wordt door twee klapluiken die enkel open mogen bij een kalme zee of als we voor anker liggen.

Ik buig me door het raam en kijk naar beneden. Wat is dit hoog zeg! Dit is het uiterste achterdeel van het schip. Mijn plunjezak is snel weggeborgen, nu mijn laarzen uit en…

Wat is dat trommelgeroffel dat weerklinkt vanuit de kade, en alsmaar sterker wordt? Snel kijk ik terug door het raam en zie een grote groep soldaten in uniformen met felle kleuren, geweer op de schouder onze richting komen. Dit moeten de soldaten zijn die ons tijdens de reis beschermen tegen piraten en ander gespuis, die we op onze verschillende aanmeerplaatsen, of gewoon op zee tegen zouden kunnen komen. Als deze soldaten in Goa arriveren, moeten ze daar het Portugese garnizoen gaan versterken. Dat had ik al van de loods gehoord. Ik besluit maar wijselijk op mijn bed te gaan liggen en af te wachten wat er gaat gebeuren.

Oeps, ik was in slaap gevallen en word nu gewekt door een fluitsignaal met drie toonhoogten. Wat is dat nu weer? Terug door het raam buigend, zie ik een massa mensen die een stoet omringen met rijkelijk versierde koetsen, gevolgd door karren volgestouwd met kisten.

Ha, dit zullen de meevarende gasten zijn die het schip gaan betreden. Het omringende volk is nieuwsgierig om te zien wie er vertrekt, wat ze voor waardevolle goederen mee aan boord nemen en hoe rijkelijk ze er gekleed bij lopen. Een vloot zien vertrekken lokt sowieso veel volk aan. Je hebt de nieuwsgierigen, en daarnaast natuurlijk ook de familie en kennissen van de bemanning en mede-opvarenden die vaarwel komen zeggen en een behouden reis komen toewensen aan hun geliefden of bekenden.

Het is vandaag palmzondag, en wanneer er op deze dag een schip vertrekt, is het de traditie dat de vrouwen en kinderen van de matrozen op de kade hun vader en man komen uitwuiven met een palmtak in hun hand. Het grijpt me aan, want het herinnert mij dat ik voordien regelmatig aan de kade zat bij ons in Antwerpen om naar de vertrekkende schepen te kijken. Toen had ik maar één wens: ooit er eens als passagier bij te zijn, en zie, nu gaat mijn jongensdroom in vervulling!

Ik blijf met een prop in de keel doordromen over die tijd, tot plots de kajuitdeur met een zwaai opengaat. Voor mij staat een van de meest bizarre personages die ik tot heden ontmoet heb.

‘Hé, jochie, jij bent dus mijn kamergenoot,’ roept hij me toe.

‘Het kon erger zijn. Je drinkt, noch vloekt, noch snurkt hoop ik.’

De man die daar voor mij staat, is groot, jong en heeft prachtige blauwe ogen waarvan de rechter wat glazig lijkt. Hij heeft een fluweelzachte zangerige stem. Raar, hij draagt een leren harnas en is gekleed zoals een militair. Er is iets mis met het totaalbeeld van die man, maar wat?

Ik weet niet goed hoe ik hem moet aanspreken, hij moet wel belangrijk zijn, dus spreek ik hem voorzichtig aan met: ‘Dag heer.’

Hiermee kan ik niets verkeerd zeggen denk ik.

‘Ik ben Hendrick, zoon van Pastinaak en heb mijn reis zelf betaald,’ komt er fier uit. Misschien krijgt hij met deze uitspraak wat meer respect voor me.

‘Luister, zoon van, ik ga je jochie blijven noemen tot zolang ik vind dat je het verdient om met Hendrick aangesproken te worden, dat kan nog een tijdje duren…

Aan boord moet je weten, iemand met zijn voornaam aanspreken, betekent respect voor die persoon, iets dat je moet afdwingen, dan pas krijg je je naam terug. Noem me maar señor de Camões. Vanaf vandaag, 14 maart 1553, beschouw ik mezelf niet meer als Portugals grootste poëet, maar zal ik de dichter van Goa worden.’

Rare man, is hij mij erdoor aan het sleuren, of is dit inderdaad de grote Portugese dichter Luis de Camões? Is het daarom dat kapitein Cabral, mysterieus lachend, had verteld dat ik mijn kajuit zou delen met een heel speciaal iemand.

Op school had onze lesgevende pater het vaak, maar stiekem, over een bekende Portugese poëet, een rebel en losbol. Een man die iemand die hij slechts een uur gezien heeft, kan omschrijven in prachtige dichtvorm. Dit gaat altijd gepaard met de nodige spot of humor, al heeft hij het over een heel hoog aangeschreven iemand. Hij kan ook taferelen zo levendig omschrijven dat als je ernaar luistert je waant dat je erbij bent.

Onze pater, een jezuïet, wist er veel over te vertellen. Luis de Camões was ook op leerschool geweest bij de jezuïeten en nadien bij de franciscanen. Toen was hij al zeer berucht in geestelijke kringen. Er werd veel over hem verteld, maar altijd in alle discretie, zonder al te veel details te vermelden. Misschien kom ik nu eens echt te weten waarom.

‘Jochie, kom mee met mij op het dek, ik moet bij het eresaluut aantreden wanneer het schip vertrekt, maar jij kan genieten van het grandioos spektakel dat een vertrekkende vloot met zich meebrengt.

Vamos1!’

We gaan samen de trappen af die ons van het achterkasteel naar het opperdek brengen. Daar staan al de medepassagiers, mannen, vrouwen en priesters wat onwennig verspreid over het dek. Sommigen onder hen blijgezind en lachend uitkijkend naar deze reis, anderen lopen er beteuterd bij met tranen in de ogen met de gedachte dat ze hun achtergelaten familieleden misschien nooit meer zullen terugzien of wellicht voor heel lang niet.

Plots begint het schip te trillen, ik moet me stevig aan de reling vasthouden en besef dat ze de trossen hebben losgegooid en dat het schip van de kade wordt geduwd. Wat een spektakel, een hele rij matrozen aan kadezijde beginnen zoals in een mierennest van links naar rechts te lopen, van boven naar beneden en omgekeerd, te klimmen in het mastentuig, alles is perfect geordend, echt spannend om te zien. Antonio, de loods, geeft luidkeels bevelen telkens kijkend naar de mannen die zijn bevelen moeten uitvoeren.

De drie masten zijn al bemand, maar geen van de zeilen is afgerold.

Op het voorkasteel staan de militairen in parade-uniform, allen met hun gezicht gekeerd naar de kapitein en wat op de achtergrond zie ik heer de Camões zich wat afzijdig houdend.

Kapitein Cabral leunt heel imposant rustig over de kolderstok. Dit is de stuurhendel die de koers van het schip bepaalt en verbonden is met de stuurstand die op zijn beurt door een draaiwielsysteem het roer bedient. Hij kijkt met strakke blik naar de bootsman die helemaal vooraan het schip staat.

De bootsman geeft orders aan de kwartiermeester van de haven, die de sloep voor de Sao Bento bedient. Dit is een grote havensloep die bij middel van een dertigtal roeiers, onze boot naar de havengeul moet trekken. Deze roeiers zijn kafirslaven1 die bekend staan om hun grote uithoudingsvermogen zodat ze dit zware roeiwerk uit kunnen voeren.

Aan het einde van de havengeul gekomen wordt de sloep losgekoppeld. Er weerklinkt een kanonschot op de voorsteven als afscheidsgroet. Tegelijk worden het midden- en achterzeil met een enorme zucht losgelaten en na enkele minuten begint de wind beide zeilen zachtjes bol te zetten. Wat een heerlijk gevoel is dit, een totaalgevoel. Het is net of dit enorme logge schip in één ruk door een onzichtbare kracht vooruit getrokken wordt en zonder moeite het water doorklieft naar een verre bestemming. We zijn vertrokken!

1. Vamos: Laten we gaan.

1. Kafirslaven: De Portugezen gaven de naam ‘kafir’ aan de zwarte inboorlingen van de Afrikaanse kust, die ze regelmatig als slaven mee naar Portugal brachten.

HOOFDSTUK 3

Van Lisboa naar Brasil

Wel, ik heb kriebels in de buik wetende dat we aan onze lange zeereis begonnen zijn. We blijven de Portugese kust volgen, langs Sagres en Lagos, de havens waar de eerste Portugese ontdekkingsreizigers vertrokken. Vandaar steken we de Middellandse Zee over en varen langs de Arabische kust tot we de Canarische Eilanden bereiken. Deze eilanden zijn onze eerste stop waar de kapitein wil aanmeren om enkele Vlaamse boeren af te zetten die daar hun geluk willen beproeven.

De scheepsbel luidt tweemaal om aan te geven dat het avondmaal klaarstaat. Iedereen heeft blijkbaar een razende honger als je ziet hoe snel de grote kajuit ingericht als officiersruimte zich vult. De kajuit is gelegen op het achterkasteel, juist onder de onze. De passagiers delen er hun maaltijd met de hogere officieren. Wat opmerkelijk is, is dat er hier zoveel licht binnenvalt. Dit komt door de vele kleine ramen, zowel aan weerskanten, als aan de achter- en voorkant van de kajuit.

Het gekke aan deze kajuit is dat er ook een deur is aan de achterkant die rechtstreeks naar buiten gaat, recht boven het water. Daar heb je het ontlastingshok. Als je er op de houten bril zit, kijk je door een diep gat, recht naar het zeewater. Het stinkt er zo verschrikkelijk en nu we gaan eten, wil ik er even niet aan denken.

Heer Luis de Camões zit aan het uiteinde van de tafel en doet me teken om bij aan te schuiven. Ik neem plaats naast hem op een van de lange banken die ook aan de vloer met brede bouten vastgeschroefd zijn. Iedereen krijgt van de kombuisknecht een groot tinnen bord met mes. De tafel is rijkelijk gevuld met roggebrood, gesmolten vet, kaas, hardgekookte eieren, fruit en gedroogde vis. Drank is er in overvloed: bier, wijn en water. Na zo’n lange dag is deze maaltijd meer dan welkom.

Tegenover mij zitten twee jezuïeten in een zwart kleed met een witte kantkraag gehuld en doen zich tegoed aan hun eten, maar vooral ook aan de wijn. Ik had bij de paters op school geleerd dat geestelijken water dronken, maar dit blijkt dus niet waar te zijn. Bij het einde van de maaltijd blijven de meeste passagiers nog wat napraten en vertellen waarom ze hier aan boord zijn.

Het zijn de officieren die als eersten de tafel verlaten. Zij moeten waarschijnlijk naar hun post terugkeren. Het is me opgevallen dat heer Luis tijdens de maaltijd niet veel zegt. Hij eet karig en observeert iedereen, één voor één. Ha, kapitein Cabral komt net binnen en neemt plaats naast mij op de vrijgekomen zitplaats.

‘Dag, jochie, bij het volgende luiden van de bel verwacht ik je in mijn kajuit. Ik wil met je praten over jouw taak hier aan boord.’

Hij neemt een beker met wijn, drinkt het in een teug leeg en vertrekt.

‘Hela, jochie,’ schampt heer Luis.

‘Dat betekent werken geblazen!’

Ik blijf nog wat mijmeren met beide ellebogen op tafel, tot op het moment dat de bel luidt en mij uit mijn geestelijke luiheid rukt. Aangekomen bij de kajuit van de kapitein, klop ik aan zijn deur.

‘Binnen, maar eerst je voeten vegen.’

Hij zit op zijn bureelstoel, met een grote opengerolde zeekaart voor zich.

‘Neem plaats, jochie, en luister aandachtig naar wat ik van jou verwacht. We gaan drie dagen zeilen op een rustige zee voor we de Canarische Eilanden bereiken. Buiten de Sao Bento, zijn er nog drie andere schepen waar je voor de kanonnen moet instaan. Je krijgt een dag per schip om de kanonnen na te kijken, de kanonniers op te leiden en om een schietoefening op open zee te houden. Bij zonsopgang word je met een sloep naar een ander schip gebracht en juist voor zonsondergang word je weer opgehaald.

De kanonniers van mijn schip zal je pas beginnen op te leiden zodra we na de stop op Kaap Verde, de oceaan beginnen over te steken richting Brasil. Ik wil zien hoe je mijn kanonniers opleidt en ik wil je kunnen beoordelen. Een goede kapitein moet over een goede bemanning beschikken en er moet een blindelings vertrouwen heersen aan boord. Onthoud wat ik zeg, je zal zien dat dit tijdens deze reis geen loze woorden waren. Dit worden harde dagen voor jou, ga nu maar snel slapen. Morgenvroeg laat ik je om vijf uur uit je beddenbak sleuren, welterusten, jochie.’

Heer Luis had me aan tafel verteld dat hij vannacht op wacht moest blijven, dus van hem heb ik deze nacht al geen last.

‘Opstaan, jochie, het is vijf uur en ik moest je van de kapitein na mijn wachtdienst wekken voor ik zelf wat kan gaan slapen. Ga wat brood, kaas en fruit halen bij de koksmaat en bij de eerstvolgende bel ga je over het benedendek de sloep in, langs het touwwerk aan bakboord. Vanavond krijg ik wel het relaas van jouw eerste zware dag te horen. Het ga je goed, jochie.’

Wel, ondertussen is het zover en het is niet eenvoudig die kanonniermatrozen onder de knoet te houden. Ze zien me als een broekventje en negeren regelmatig mijn aanwijzingen, laat staan mijn bevelen. Morgen op het tweede schip ga ik dat anders aanpakken. Heer Luis heeft me ook nog enkele goede tips gegeven die ik best kan gebruiken.

De drie dagen zijn om en en ik heb net verslag aan de kapitein uitgebracht. Nu ga ik eerst wat slapen. Nadien wil ik tijdens mijn tweede rustdag het schip helemaal verkennen. Dat kan nog net voor we aanmeren op de Canarische Eilanden. Van Antonio, onze loods, heb ik een ruwe tekening gekregen met de indeling van ons schip.

De dag daarna krijg ik te horen dat we binnen enkele uren zullen aanmeren. Nu is het moment aangebroken om mijn scheepsprospectie uit te voeren. Ik begin eerst helemaal onderaan het schip, juist boven de ballastruimte, waar ik niet in kan omdat deze is gevuld met zand en water om het zwaartepunt in de kiel te houden.

De onderste ruimten, achteraan en in het midden, zijn voorbehouden voor de ankertros en voor meubelen en materiaal bestemd voor de nederzetting in Goa. Vooraan is er een grote ruimte waar de zeilen en reservezeilen hun plaats hebben. Het ruikt hier enorm duf, en wat een rattenparadijs! De ruimten worden schaars verlicht door enkele olielampen, die her en der verankerd zijn tegen de tussenschotten. Hogerop staan al de proviandkuipen, de water-, bier- en wijntonnen opgesteld en vastgesnoerd met dikke koorden om te beletten dat ze bij ruw weer zouden wegslingeren.

Iedere verdieping is bereikbaar langs een brede schuine ladder met glibberige houten treden. Boven de proviandruimten is er over het hele schip een grote open vlakte met aan beide kanten de geschutpoorten en kanonnen met de nodige munitie ernaast. In het midden van de ruimte hangen aan de rechterkant, de matten van de matrozen en de soldaten te bengelen. De matten van het gewone volk dat meereist, hangen aan de linkerkant. Hier ruik je overal een doordringende zweetgeur van ongewassen lichamen en stinkvoeten. Rechts achteraan bevindt zich het ontlastingshok van het zeevolk, ‘schijtkot’ genoemd in hun taal. Hier valt de reuk helemaal niet te harden. Achter de deur heb je een horizontale plank met een gat in het midden, afgedekt met een deksel dat je na gebruik terug op zijn juiste plaats moet zetten, hoe vies!

Aan de voorkant van de slaapruimte is een grote houten wasbak, waar indien er nog voldoende water aan boord is, de matrozen en het zeevolk zich wat kunnen opfrissen of hun kledij uitwassen. Wat ben ik blij en bevoorrecht om in een propere kajuit op het achterkasteel te kunnen verblijven! Hogerop en uitziend op het dek bevindt zich de kombuis voorzien van twee grote gietijzeren met houtskool gevulde bakken. De kok en koksmaat kunnen hier het eten opwarmen, koken of bakken.

Het aansteken van de kookvuren mag enkel maar gebeuren bij rustige zee en en na toestemming van de kapitein. Als de zee te onstuimig is, mag er enkel koud of rauw voedsel opgediend worden. Tegen de wand hangen twee grote zandlopers die de koks gebruiken voor de bereidingstijd voor hun maaltijden.

Achter de kombuis is een klein wachtlokaal voor de soldaten, met vooraan een grotere ruimte bestemd voor de officieren. Hier hangen ook zandlopers, die de tijd van de wacht en de aflossing aangeven. Aan de linkerachterkant van het dek bevindt zich de officiersruimte, die eveneens als eetkajuit gebruikt wordt door de bevoorrechte passagiers. Achter rechts, zie ik de grote slaapzaal voor de officieren.

Ze hebben allen hun eigen beddenbak met een schuiflade, als bergruimte voor hun kleding en persoonlijke spullen. Bovenaan het achterkasteel, waar ik mijn verblijf heb, heeft de kapitein zijn grote kajuit. Aansluitend aan zijn kajuit is er die van de loods met daar achter de kleinere kajuiten van betalende passagiers.

Dit was een leerrijke zelfrondleiding, net op tijd beëindigd, want we zijn ondertussen aangemeerd. De vracht van de boeren die hier aan land gaan wordt nu uit het schip gehesen en een nieuwe lading proviand voor de komende dagen gaat de laadruimte in. De grote kajuit van de loods heb ik natuurlijk niet mogen betreden, dit is verboden terrein. Enkel de loods of de kapitein vergezeld van de loods mogen hier naar binnen. Ik wil er later meer van weten. Het was de afspraak met de loods dat hij me wat zou bijleren over zijn vak en zijn geheimen, wachten dus.

We liggen nu aangemeerd in de haven van Mindelo op Sao Vincente, een van de eilanden van Kaap Verde en onze laatste stop voor de grote oversteek naar Brasil. Hier worden vers fruit, vooral sinaasappelen, appels en citroenen in grote aantallen aan boord gebracht. Al deze vruchten bevatten de onontbeerlijke vitaminen die beletten dat er scheurbuik optreedt, het ergste wat buiten malaria en darmkrampen te vrezen valt.

Kapitein Cabral is zeer streng en secuur wat hygiëne betreft aan boord. Het gebeurt vaak dat zeelieden en passagiers de overtocht naar India niet overleven door het slechte eten aan boord. Het meegenomen eten bederft snel in warme gebieden en het water wordt ranzig. De wijn verzuurt ook, maar dit brengt alleen maar darmklachten met zich mee. Bier blijft het langst goed al moet het lauw gedronken worden.

Alles went. Om het eten te bewaren worden vlees en vis gepekeld en zijn na enkele weken keihard door de droogte. Het brood, de scheepsbeschuit en de kaas zijn hetzelfde lot beschoren, erger nog, ze zitten vol maden. Die worden ook opgegeten, want blijkbaar volgens onze scheepschirurg, hebben ze een grote voedingswaarde die ons lichaam nodig heeft, bah.

Later ga ik eens verder uitzoeken waaruit onze scheepsproviand bestaat. Nu niet, want alles is nog te vers en vrij van schimmel of ander wansmakelijk gedoe. Ik wens er nu niet misselijk van te worden!

Eerst wil ik beter kennismaken met heer Luis, die meertalig is en veel over alles weet dankzij zijn studies bij de jezuïeten.

Als je over de duivel spreekt. Hij komt net onze kajuit binnengewaaid met een brede glimlach op zijn gezicht.

‘Dag, jochie, ik ruik de komende volle zee al, en ik heb net een gedicht bedacht, nu we de grote plas gaan oversteken. Laat me de komende uren met rust, later kunnen we verder praten.’

Goed, ik heb tijd zat, maar nu ga ik me concentreren op de taak die onze kapitein mij opgedragen heeft, namelijk de opleiding van de kanonniers. Hij heeft het nu even te druk, we hebben net de haven van Mindelo verlaten en hij is voortdurend met de loods bezig de te volgen vaarroute naar Brasil voor te bereiden.

Tijdens de inspectie en opleiding op de drie andere schepen was het mij opgevallen dat enkel de Sao Bento over zestien kanonnen beschikt en de anderen slechts over acht, dus vier aan weerskanten. Dit is belachelijk weinig en wil ik met de kapitein bespreken, want het is van kapitaal belang voor het vlaggenschip indien het niet omringd zou zijn door de drie andere schepen.

Sinds twee dagen zijn we nu aan de grote overtocht van de oceaan bezig. De drie schepen blijven mooi en veilig in formatie varen, op roepafstand van elkaar. Een gunstige wind laat ons toe om al hellend sneller te varen. De kapitein heeft nog geen orders gegeven aan de kok om de kombuisvuren te doven, dit is leuk want het vers gebraden vlees is lekker mals. Al hetgeen ik tijdens mijn reis bijleer ga ik vanaf nu opschrijven, het zal me later vast goed van pas komen. Ik ben reeds volop aan het schrijven over alles wat op het schip nodig is en anderzijds alles wat kan verbeterd worden.

Het is al laat, de bel luidt niet meer. De olie van mijn wandlampje raakt op en verspreidt een stinkende zwarte rook. Dit is wel degelijk het sein dat het tijd is om te gaan slapen. Morgenvroeg moet ik eraan denken om de lamp terug bij te vullen.

Mijn ogen zijn nog maar amper dichtgevallen, of ik hoor gebrul op het bovendek. Ons schip gaat plotseling overstag. Wat heeft dit te betekenen? Ik loop naar buiten om te horen wat er aan de hand is. De stuurman staat naast de kapitein aan het roer en heeft orders gegeven de grote zeilen te halveren. Ons schip vaart recht op de Conceicao af, die al zijn zeilen heeft neergelaten. Wat krijgen we nu?

De loods kijkt ook bedenkelijk die richting uit en ik vraag hem of hij weet wat er aan de hand is.

‘We gaan de Conceicao enteren en naast hem gaan liggen om hem in stabiele positie te houden. Zijn grote mast is onderaan zwaar beschadigd geraakt door een afgebroken veiligheidspal. Het schip helt helemaal over naar stuurboord, dit kan zijn positie zodanig uit evenwicht brengen dat het kan gaan kantelen. We gaan hem met de Sao Bento, die veel groter is, in evenwicht houden. Er zit niets anders op dan morgenvroeg de mast af te zagen. Daarna moet het schip enkel met voor- en achterzeilen en aan een slakkengang terug naar Lisboa varen.’

Een dagje later is alles klaar zoals voorzien, de mast is afgezaagd en kapitein Cabral heeft met de kapitein van de Conceicao overlegd wat er te doen staat en nu zijn we terug richting Brasil vertrokken met de drie andere schepen. De wind is harder gaan blazen en geeft ons schip nu veel meer snelheid. Kapitein Cabral laat tijdens het avondmaal weten dat we het vanaf morgen en dit waarschijnlijk tot in Brasil zullen moeten stellen zonder warm eten. Koken wordt door de harde windstoten te gevaarlijk.

Anderzijds wil de kapitein hier handig gebruik van maken door onze snelheid op te drijven en zo de verloren tijd in te halen, veroorzaakt door de Conceicao. Goed, ik ga slapen, onze poëet is nog altijd niet aanspreekbaar. Nu hangt hij buiten over de reling naar de maan te staren, waarschijnlijk voor inspiratie.

Bij het ontbijt laat de kapitein mij weten dat ik vandaag zijn kanonniers de nodige opleiding moet geven. Dankzij de opgelopen ervaring op de andere schepen, verloopt dit keer alles veel vlotter. Met een kordater optreden, tonen de kanonniers veel meer respect en voeren mijn bevelen veel vlotter uit, zonder gespot of gemor. Aangezien we nu naar stuurboord hellen, laat ik de schietoefeningen aan bakboord uitvoeren. De kanonniers leren nu hoe ze de afstand moeten inschatten, volgens de helling van het schip.

Bij het overstag gaan, voeren we dezelfde oefening uit, maar dan aan stuurboord. Niet enkel de matrozen, maar ook de kapitein die regelmatig over mijn schouders heen komt kijken, lijkt onder de indruk te zijn van mijn kunnen. Tegen het einde van de dag zijn we hiermee klaar. Samen met de matrozen heb ik de kanonnen op de ideale plaats vastgeschroefd en de nodige munitie veilig laten opbergen in het voorziene hokje naast ieder kanon.

De kapitein laat me naar het bovendek komen en hij uit zijn tevredenheid over mijn aanpak en tactiek.

‘Jochie, je bent maar zeventien jaar, maar je hebt meer in je mars dan veel van de oudere ervaren matrozen hier aan boord, daar hou ik van.’

‘Dank je, kapitein. Hetgeen ik u nog zou willen voorstellen is dat als we langs de kust varen, de Sao Bento altijd als enige van de drie schepen, aan kustkant vaart. De twee andere schepen zouden schuin voor en achter ons opgesteld moeten worden, maar dan aan volle zeekant. Ons schip heeft veel meer geschut om mogelijke piraatschepen aan de kustlijn aan te pakken dan onze twee andere schepen.’

‘Ik ben onder de indruk van je pienterheid, jochie, maar nu ga jij iets bijleren van een oude rot. Ten eerste, als wij aan kustzijde varen, lopen we het gevaar om tegen niet zichtbare en te ver uitstekende riffen aan te varen die niet op onze kaarten vermeld staan. Ten tweede, draag ik als kapitein van het vlaggenschip van onze maatschappij de verantwoordelijkheid om belangrijke vracht en passagiers heelhuids te laten aankomen op de geplande bestemming. Als een schip gevaar moet lopen, zal ik vermijden dat het de Sao Bento zal zijn. Versta je dat, jochie? Maar ik apprecieer wel je logisch denken.’

Ja, hij heeft gelijk, daar had ik niet aan gedacht. Ik had enkel de strategische kant bekeken om het gebruik van de kanonnen te optimaliseren, zoals vader het me had aangeleerd.

Ik verlaat de kapitein met een groet, een beetje ontgoocheld, maar toch blij iets bijgeleerd te hebben dat ik in mijn notities kan optekenen, nu dus. Aangekomen in onze kajuit, zie ik Luis vlijtig met aangescherpte pen, inkt druppend, als een bezetene krassende woorden schrijven op een lang perkament.

‘Jochie, je komt als geroepen, ik heb net mijn gedicht af. Ik ga deze geschreven proza behouden voor de eerste beste schone die ik in Goa tegenkom en die mijn gunsten met liefde beantwoordt. Nu ga ik je wat over mezelf vertellen, en over al die ergerlijke Portugezen die me telkens fnuiken als ik iets echt naar mijn zin doe.’

Hij steekt zijn pen voorzichtig in de glazen houder, rekt zich, legt beide armen op tafel en brengt zijn handen samen alsof hij gaat bidden. Na een lange zucht begint hij zijn relaas.

‘Ik ben geboren in 1524 in Lisboa, en ben dus negenentwintig. Toen ik drie jaar was, brak de pest uit in Lisboa. Gelukkig bezat vader nog een huis, meer in het noorden, in de universiteitsstad Coimbra. Samen met vele andere inwoners zijn we Lisboa ontvlucht, richting Coimbra. De koning en de meeste van zijn hovelingen waren daar ook naartoe gevlucht.

Thuis hadden we het helemaal niet breed. De enige uit onze familie die een goede positie bekleedde was mijn oom Bento. Hij was door koning Joao III tot rector van de universiteit benoemd. Toen ik dertien was, werd ik dankzij zijn tussenkomst aanvaard aan de universiteit van Coimbra, als een arme, maar eerlijke student. Voordien zorgde hij ook al voor moeder en mij. Vader had ons verlaten om zijn geluk te gaan beproeven in India.

De jezuïeten die de universiteit beheerden, verplichtten de leerlingen om het latijn als voertaal te gebruiken. Het was als jonge snaak een hele aanpassing, omdat je al wat je leert in een andere taal voorgeschoteld krijgt. Anderzijds heeft het me zin gegeven om tijdens mijn studies nog andere talen bij te leren, zoals het Grieks, Spaans en Italiaans. De twee eerste jaren aan de universiteit studeerde ik voornamelijk grammatica en retoriek. Nadien ging ik mij meer toeleggen op kunst, logica en uiteraard ook op filosofie.

Door toedoen van mijn oom Bento had ik het geluk toegang te hebben tot de exclusieve literatuur uit de bibliotheken van de universiteit. Mijn oom was tevens overste van het klooster van Santa Cruz, waar ik ook hun rijkelijk gevulde archieven mocht inkijken. Ik werd gefascineerd door de grote filosofen: Diogenes, Plutarch, Cicero, Homer, Virgil, Horace en noem maar op.

Het was boeiend hun levensvisie te bestuderen. Dit is toch de gouden droom van iedere grote humanist. Mijn baccalaureaat behaalde ik op mijn achttiende en de wereld was te klein toen. Ik wilde verkondigen, veroveren, filosoferen, dichten en het borrelde vanbinnen.

Hier, tussen de Portugese adel, ‘fidalgo’ genoemd, voelde ik me goed, en over iedereen die ik ontmoette, maakte ik een humoristische beschrijving in gedichtvorm. Ik werd hiervoor bekend, geapprecieerd, soms gehaat omdat ik er geen doekjes om wond in mijn beschrijvingen. Het werd voor hen een rage me uit te nodigen op pompeuze bijeenkomsten van de fidalgo of feesten, en mij dan uit te dagen om me door mijn poëzie te uiten, over ieders vriend of vijand.

Ik viel wel op, met mijn rossige krullende baardje, ik was geestig en had de reputatie om goed met mijn degen om te kunnen gaan. Jonge vrouwelijke fidalgos hielden ervan om me hun eentonige leven te laten opvrolijken door mijn fratsen en liefdesgedichten, die ik voor elk van hen verzon. Zo had ik het voorrecht om datzelfde jaar samen met de hofhouding terug te keren naar Lisboa, als erkende dichter.

Wat heb ik daar genoten! Ik kreeg een koninklijke uitkering, gewoon om het hof op te luisteren. Wat kon ik beter dromen? Ik genoot ervan de hofdames van koningin Catarina te verleiden. Ik bedacht hen met improvisaties, prozaïsche liefdesverklaringen en provocerende gedichten, wat toen de mode was. Door de vrouwelijke fidalgos werd ik geprezen, aan mannelijke kant verwenst en benijd.

Het waren of goede vrienden of vijanden rond mij. Het was voor mij als rebel, de prachtigste tijd van mijn leven. Overdag schreef ik verzen die ik de mensen op straat en op de stadsplaatsen met spot en pret liet aanhoren. Na valavond trok ik met vrienden rond en werd de brave Luis een nachtbraker en vechtersbaasje. Uitdagen en duelleren waren voor mij dan ook schering en inslag.

Op een dag, aan het hof, ontmoette ik een dertienjarig mooi jong meisje. Haar naam was Caterina, Caterina de Athayde. Mijn adem stokte toen ik ze zag. Caterina was de dochter van een rijke Spaanse hofdame en had een zeer aanzienlijke adellijke vader die goed bevriend was met koning Joao III.

Onmiddellijk begon ik voor haar verzen te bedenken, en haar met poëzie te overladen. Hierdoor ontstond er gêne aan het hof. Enerzijds door mijn reputatie, anderzijds door de ontluikende verliefde respons van het jonge meisje op mijn impulsieve liefdesbetuigingen, wat zeker niet in goede aarde viel bij haar ouders. Dit was ook voor de koning niet ongemerkt gebleven. Wat ik toen niet wist, is dat er een hevige discussie aan de gang was tussen hem en mijn oom Bento.

Het klooster van Santa Cruz was drie eeuwen geleden opgericht met de financiële hulp van de toenmalige koning, die dit voor zijn zeer vrome vrouw, als gunst, mede had helpen opbouwen. Universiteit en klooster waren beiden aan het gezag van de Kerk onderworpen en vormden een geheel. Zij hadden zich met de tijd ook aanzienlijk uitgebreid en goed verrijkt door de vele giften van de fidalgos. Nu bleek er onlangs bij opgravingen in de catacomben onder de kloosterkerk een waardevolle schat gevonden te zijn.

De koning besteedde enorm veel geld aan zijn nieuwe ontdekkingsreizen en had bij wijze van spreken de staatskas bijna leeggeplunderd. Hij was dan ook wanhopig op zoek naar grote hoeveelheden vers geld. Na van de schat gehoord te hebben, eiste hij zijn deel op bij mijn oom, maar die weigerde onder druk van zijn kerkelijke oversten in Rome, om iets van deze schat aan de koning af te staan. Vandaar die hevige ruzie met mijn oom.

Ik was voor de koning de ideale zondebok naar mijn oom toe, om hem zo onrechtstreeks te straffen. Enkele dagen later werd ik bij zijn minister van Oorlog ontboden, en kreeg order om me bij het leger te vervoegen. De dag daarop was ik dan ook al vertrokken op de eerstvolgende boot richting Ceuta, in Noord-Afrika. Ceuta is het uiterste puntje van Marokko waar we een zwaar bewapend legergarnizoen hebben.

De haven van Ceuta is van strategisch belang, als meest geavanceerde plaats, richting Spanje. Van daaruit geeft het de mogelijkheid om de ingang van de Middellandse Zee te controleren en te beletten dat de Moren een verassingsaanval zouden uitvoeren naar Portugal. Het was traditie dat wie naar het leger gaat en universitaire studies gevolgd heeft, dan ook sowieso de rang van officier krijgt. In het garnizoen van Ceuta hebben we dikwijls aanvallen van de Moren moeten afslaan, en bij een van die aanvallen, werd ik in een gevecht van man tot man door een speer aan het rechteroog geraakt.

Daarom ziet mijn oog er zo glazig uit. Na verzorging ter plaatse is de wonde genezen en kon ik terug om mijn militaire activiteiten uit te oefenen. Na twee jaar dienst in Ceuta werd mij de mogelijkheid aangeboden door de lokale gouverneur, Afonso de Noronha, om samen met hem via Lisboa naar India te varen en daar mijn militaire dienst voort te zetten. Waarom niet dacht ik en ik nam dit voorstel gretig aan. Tot ik in Lisboa aankwam en terug aan mijn Caterina en al die mooie hofdames dacht. Mijn zin om naar India te gaan smolt als sneeuw voor de zon.

Ik meldde me af voor de doorreis naar India en nam eenmaal terug contact op met een hooggeplaatste officier die ook de raadgever was van de koning. Het duurde niet lang of de koning wist dat ik nog in Portugal was en tot mijn verbazing mocht ik weer naar het hof komen. Ik werd toen ik terug was een erkende landsdichter met bezoldiging, alsof er voordien niets gebeurd was.

Wat ik te weten kwam, was dat de koning en mijn oom een voor beiden gunstige overeenkomst afgesloten hadden betreffende de kloosterschat. Het feit dat ik ondertussen ook wat beroemder was geworden als dichter heeft er natuurlijk ook toe bijgedragen.

Mij terug naar het hof laten komen, was ergens de melk bij de kat zetten want ik was nog steeds gebrand op vrouwelijk schoon! Bij de hofdames werd ik als een soort held onthaald, hun bewondering voor mijn lofzang en gedichten grensden aan het ongeloof. Ze smeekten me om voor hen een gedicht te schrijven over hun schoonheid en de elegantie van hun lichaamsvormen. Dit raakte meestal hun gevoelige en passionele snaren, hetgeen me veel toeliet, hm.

Natuurlijk was ik mijn grote vlam, de mooie Caterina niet vergeten. Zij ook niet ten andere en ze was ondertussen een knappe rijpere jonkvrouw geworden. Hetzelfde jaar hadden we een echte romance. Ik liet mijn jeugdige geliefde baden in een poëtische roes, verstrengelde haar met subtiel lichamelijk genot van mijn vingertoppen, wat vrouwen zo zacht en zweverig kan beroeren. Zij was mijn uitdaging, mijn muze, de ontdekkingsreis van mijn handen.

Na verloop van tijd ebde tijdelijk mijn uitgelaten verliefdheid voor Caterina weg en ben ik terug weer aandacht gaan besteden aan andere mooie hofdames. Prinses Maria, de zuster van de koning was mijn volgende doelwit. De koningin, die tot dan alles oogluikend toegelaten had, vond dat de maat vol was en stuurde me weg. Het hof was vanaf toen verboden terrein voor mij geworden.

Ik leefde nadien als een vogelvrijverklaarde en ik werd onderhouden door bewonderaars op straat die me bed en eten verschaften. Ik leefde echt van dag tot dag. In 1545 schreef ik de komedie Koning Seleucus, een satire die het grote schandaal beschreef van de verboden liefde van Antiochus, de zoon van de oude Griekse koning Seleucus voor diens nieuwe vrouw, Stratonice. Zij was veel jonger dan hemzelf.

Eigenlijk had ik mijn verhaal geschreven als parodie op wat er aan het Portugese hof gebeurde, namelijk de geheime liefdesgevoelens die koning Joao III toonde voor zijn stiefmoeder, Eleanor van Oostenrijk, de derde vrouw van zijn vader-koning Manuel! Door dit op te schrijven, was ik ergens de nationale Portugese spotheld-dichter geworden, waar men niet hardop over durfde te praten, maar met een glimlach over fezelde.

Mijn gedichten, satires en spotverhalen werden dan ook tot ver over onze grenzen geprezen, nu ook nog. Dit is wat jij van je paters gehoord hebt op school, jochie. De Kerk veracht zulke situaties, maar kan het toch niet nalaten om binnenpretjes te hebben, vooral als het om koningsmensen gaat die hun macht en hun rijkdom aantasten en dwarsbomen.

Verleden jaar, tijdens het festival van ‘Corpus Christi’, heb ik in een zatte bui een duel uitgelokt met minister Goncalo Borges, lid van de gekende Borges-familie en verwant van onze koning. Hij werd door mijn degen gevaarlijk aan zijn been gewond. Na dit voorval ben ik in de gevangenis beland. Dit kon geen toeval zijn. Voor zo’n confrontatie alleen vlieg je de gevangenis niet in. Het had natuurlijk meer te maken met mijn satirische schrijven over de koning!

Mijn moeder heeft toen hemel en aarde verzet om mijn vrijlating te realiseren. Ze is zich in mijn naam gaan verontschuldigen bij de ministers en de familie Borges. Ze heeft ervoor gezorgd dat ik uit de gevangenis kwam, een plaats waar je anders voor de rest van je leven zonder proces vastzit.

De gevangenisstraf werd omgezet in een boete van vierduizend reis1, met daarbovenop drie jaar verplichte militaire dienst in India.

Ziezo, jochie, dit is de verplichte vaart naar Goa, die ik samen met jou ben begonnen. Jouw Portugees is erbarmelijk, ik ga je leren beschaafder te praten, de kunst om jouw gedachten neer te schrijven en misschien ook wat Latijn leren spreken en schrijven. Dit kan nog goed van pas komen als je in India zit of verder te maken hebt met de jezuïeten. Dan nemen ze je veel sneller in vertrouwen. Na dit lange verhaal over mezelf heb ik behoefte om naar het ontlastingshok te gaan. We gaan nog genoeg gedurende deze reis praten en je gaat veel bijleren.’

Na deze laatste woorden verlaat hij onze kajuit al sakkerend over zijn toekomst.

Dit was dus het verhaal van mijn bekende dichter-kajuitmaat. Wat ben ik fier om dit te mogen meemaken. Hij is inderdaad op zijn manier een rebel, een held op papier van wat iedereen denkt en ergens wil maar nooit zou durven uitvoeren of zelfs bedenken.

Mijn nieuwe vriend Luis komt niet terug. Hij zal waarschijnlijk weer zijn inspiratie de vrije teugels laten over de reling, onder het maanlicht.

Het is niet enkel door zijn grote gestalte, zijn blauwe ogen, weliswaar met eentje wat kaduuk, of door zijn rossige krulbaardje, dat hij in trek is bij het vrouwvolk. Het heeft waarschijnlijk meer te maken met zijn fluwelen stem, samen met zijn welbespraaktheid en zijn ontwapenende glimlach die ertoe bijgedragen hebben dat vele vrouwenharten sneller gaan kloppen. Ik ga slapen en nog namijmeren over deze speciale man.

We zijn nu nog maar drie dagen verwijderd van Brasil. Onze loods, Antonio, vertelt mij dat kapitein Cabral razend is omdat de heren van de maatschappij zich vergist hebben in het aantal dagen proviand dat we aan boord hebben. Normaal zouden we over zeven maanden proviand moeten beschikken, maar in werkelijkheid hebben we er maar voor vijf maanden aan boord. We hebben enkel de kust van Brasil gezien in de verte om zonder tussenstop onze route naar Kaap de Goede Hoop uit te zetten.

Nu zijn we verplicht in de haven van Salvador in Brasil aan te leggen om vers eten en drinken aan boord te halen. Weer enkele verloren dagen op onze reisschema. Het goede hieraan is dat we weer vers water, bier, wijn, vruchten, groenten, kaas, vlees, eieren en brood kunnen opslaan! Cabral ziet dat natuurlijk anders. Hij moet de soldaten zo snel mogelijk naar Goa brengen, om het voortdurend belegerde fort te helpen verdedigen.

Antonio vertelt me ook dat er in de streek van Bahia verschillende Antwerpse families wonen sinds 1540 en er suikerrietplantages bezitten. Het zijn ook bedreven zakenlui geworden die hun producten in ons continent aan de man brengen. Dankzij hen, hebben we nu bij ons thuis suiker en andere zoetigheden. Voordien kenden we enkel de zoetigheid van honing. Je ziet maar, ons volkje uit de Lage Landen boert goed over heel de wereld.

Vanop het bovendek geniet ik van het mooie zicht op de baai van Salvador. Het is lekker warm en overal zie ik felgekleurde huisjes in en rond de haven, zoals op een schilderij. Eindelijk kan ik binnenkort mijn benen terug op het vasteland gaan strekken, we komen aan in Brasil!

1. Reis: meervoud van real. Een real is een zilver muntstuk gelijk aan 60 stuivers.

HOOFDSTUK 4

Geestelijke verrijking

‘Jochie, over een uur verwacht ik je op de kade, gewassen en met je beste plunje aan,’ roept kapitein Cabral, die mij ziet staren vanop het bovendek naar dit exotisch tafereel van een ander werelddeel. Waarom wil de kapitein dat ik met hem daar afspreek?

Na een grondige wasbeurt, trek ik zoals gevraagd mijn beste plunje aan die ik voor mijn aankomst in Goa bewaard heb. Heer Luis is druk bezig met zijn soldatenuniform af te borstelen. Hij ziet er echt knap uit!

‘Als je van boord gaat, jochie, wees dan voorzichtig met de lokale schoonheden. Ze zijn er enkel op uit om je geldbeugel lichter te maken.’

Hmm, volgens mij is hij dat eerder van plan, zoals hij zich opsmukt. Hij wil indruk maken bij de mooie dames. Schoorvoetend ga ik langs de loopplank de kade op, genietend van iedere stap op de vaste grond. Dit gevoel ervaren waarschijnlijk alle zeelui na een tijdje op zee rondgedobberd te hebben. Op een tiental meters voor mij zie ik onze kapitein, de loods, heer Luis die er inmiddels is bijgekomen en een andere welgeklede indrukwekkende man.

‘Kom hier, jochie, ik wil je voorstellen aan heer Van de Mere,’ zegt de kapitein en trekt me bij mijn arm tot bij hem. Heer Van de Mere en ik geven elkaar een krachtige handruk.

‘Wat een speciale dag vandaag. Het is hoogst uitzonderlijk een schip met zoveel goed volk aan boord te zien aanmeren! Eerst kapitein Cabral, die bekend staat als een uitmuntende kapitein-mor en afstamt van een befaamde zeevaardersfamilie. Dan hebben we heer Luis de Camões, een van de grootste Portugese dichters. Ook loods Antonio, die als een van de beste loodsen uit de Lage Landen mag beschouwd worden. Hij komt ook uit Antwerpen. Wij ook, nietwaar Hendrick?’

Ik krijg er niet meer uit dan een: ‘Ja heer.’

Wie is deze man toch, die me niet met jochie aanspreekt? Het antwoord op mijn vraag komt snel.

‘Jouw kapitein is een heel fijnzinnige man, en weet dat ik je vader, Albert Pastinaak, goed ken. Ik ben dus aangenaam verrast om de zoon van een vriend en gerespecteerde wapenmaker hier te ontmoeten, in dit land waar er niet veel te beleven valt. Mijn naam is Jan Van de Mere. Ik ben mij hier een tiental jaren geleden wat meer landinwaarts komen vestigen. Na hard werken, ben ik nu de trotse eigenaar van bijna al de suikerrietplantages in Bahia1.’ Na een korte wandeling bereiken we zijn havenkantoor, waar hij een lekkere gekruide, maar vooral verse maaltijd voor ons heeft laten bereiden.

De heer Van de Mere vertelt ons dat hij naar de haven komt, iedere keer dat er een van zijn schepen met volle lading rietsuiker naar Lisboa of Antwerpen vertrekt. Dit is bijna twee keer per maand. Na hem uitvoerig bedankt te hebben voor het lekkere eten en zijn hartelijke ontvangst, nemen we afscheid.

Hij is zo vriendelijk en gul om gratis een aantal zakken suiker aan boord te laten brengen. Kapitein Cabral is in een goede bui en stelt ons voor de exotische haven te laten zien. Ik geniet er zoveel van al die zoete onbekende geuren op te snuiven tijdens deze rondleiding. Onze dichter heeft ons na het vertrek bij heer Van de Mere discreet verlaten. Ik kan me levendig voorstellen waar hij, of bij wie hij nu zit.

Het is nu al bijna twee weken geleden dat we koers gezet hebben richting Kaap de Goede Hoop. Alles verloopt rustig en de wind waait gunstig. Ik heb de kans gekregen om Antonio de vraag te stellen waarom we niet langs de Afrikaanse kust blijven varen, tot beneden Kaap de Goede Hoop. Zijn antwoord bleek me heel logisch. Langs heel de kust is het praktisch constant windstil en de golfstroom tegengaand, zou ons bijna ter plaatse laten varen.

Door langs Brasil te zeilen, hebben we de golfstroom mee en daarbij nog een stevige wind die ons snel vooruit brengt. Van Brasil naar Kaap de Goede Hoop blijven we van de gunstige stromingen genieten en hebben we ook nog een goede zijwaartse wind, wat een enorme tijdwinst met zich meebrengt.

Al het verse eten aan boord is opgebruikt, het water begint brak te smaken en we zijn nu overgestapt naar wijn en bier. De ratten aan boord zijn een echte plaag aan het worden. Ik denk dat er bij het inladen van de suiker in Brasil ook een hele lading ratten mee aan boord gekomen is! Zij zullen zich op het schip, dankzij de lekkere suiker, snel vermenigvuldigen. Niet enkel ons voedsel wordt door hen verpest, hun uitwerpselen en urine verspreiden ze overal, wat een ondraaglijke stank meebrengt.

Kapitein Cabral looft voor iedere gevangen rat een premie uit van een halve real. Nadien vliegen ze zonder pardon ver over boord.

De tactiek van de kapitein blijkt goed te werken. De rattenkolonie is bijna helemaal uitgeroeid, maar zijn beurs is ook een pak lichter geworden! Na deze opruiming worden alle delen van het schip grondig met zeep afgeschuurd en nadien met zeewater overspoeld om de stank weg te krijgen en ook om mogelijke epidemieën te vermijden. Blijkbaar is het zeezout hier een probaat middel tegen.

Iedere dag is voor mij een dag van groeien en rijpen. Na mijn dagelijkse inspectie van de kanonnen, krijg ik van heer Luis les. Om de saaiheid tegen te gaan, wisselt hij regelmatig van leerstof. De ene dag moet ik van hem in het perfect Portugees een vers voorlezen, of zelf opstellen. Op de andere dag onderricht hij mij in een van volgende vakken: Spaans, Latijn, geschiedenis, filosofie, cultuur, etiquette, en omgaan met de degens, zelfs de verleidingskunst staat op zijn programma!

Heer Luis heeft het dikwijls moeilijk met de manier waarop ze hem hier aan boord behandelen. Hij is weliswaar een soldaat-officier, alhoewel iedereen hier hem meer voor zijn dichterstalenten respecteert.

Hij voelt nochtans dat hij, al is het subtiel, in de gaten gehouden wordt door Cabral. Het is natuurlijk te wijten aan de straf die koning Joao III hem opgelegd heeft om gedurende drie jaar het leger in Goa te dienen. Cabral heeft zeker en vast geheime orders gekregen wat zijn toekomst betreft. Luis zou dit graag te weten komen, maar kapitein Cabral laat niets doorschemeren.

Aan boord worden hem vele militaire taken bespaard. Luis moet zich enkel aan wachtbeurten en aan sommige wapenoefeningen houden. Dat geeft hem veel vrije tijd om gedichten en bedenkingen te schrijven en gelukkig ook om mijn intellectuele niveau op hoger peil te brengen!

Doordat ik niet al te veel handenarbeid moet verrichten, heb ik energie zat en ’s nachts, wanneer ik niet kan slapen, ga ik naar het stuurdek als ik weet dat loods Antonio daar ook is. Tot hiertoe mag ik hem enkel observeren, dat vind ik al een eerste leerrijke stap. Telkens ik iets wil weten, schrijf ik dit op en wacht tot de dag dat ik hem vragen zal mogen stellen.

Vannacht is het weer zover, er staat een heldere volle maan en ik weet dat we heel binnenkort de kust van Kaap de Goede Hoop in het zicht gaan krijgen. Cabral zit zelf aan het roer met de loods naast zich en ik hoor hen praten en als kinderen opgewonden lachen. Kapitein Cabral, die me opmerkt, vraagt of ik zin heb om even het roer vast te houden.

Wat een eer! Ik stamel zoiets van: ‘Meen je dit echt kapitein?’

‘Natuurlijk, jochie, kom hier en luister goed naar de instructies die wij je gaan geven.’

Het is net of ik droom. Ik aan het roer met de kapitein en de loods naast me! Wauw, wat moet ik veel kracht gebruiken om de helmstok recht te houden. Als ik hem maar een beetje loslaat, begint hij te daveren in mijn handen en voel ik dat ik mijn grip moet verstevigen. Bij stevig weer is dit ondenkbaar, dan zijn er zeker drie of vier mannen nodig om samen de helmstok te bedwingen.

Het zweet breekt me uit. Niet van de inspanning, maar wel van het gevoel dat ik ergens verantwoordelijk ben voor meer dan driehonderdvijftig mensen aan boord. Kapitein Cabral en de loods zien mijn verkrampte gezicht en schieten beiden in de lach.

Plots steekt Antonio zijn arm naar voren en wijst iets aan.

‘Kijk kapitein, links van ons op driehonderd graden, de kust van Kaap de Goede Hoop!’

De loods heeft het als eerste ontdekt.

Mijn geluk kan niet op, dit te kunnen meemaken. Voor zeelui heeft het zien van Kaap de Goede Hoop, al is het slechts vanuit de verte, iets sacraals waar zij met veel eerbied naar kijken en de hemel danken om dit te mogen aanschouwen. Dit heeft te maken met het verschrikkelijke doembeeld van schipbreukplaats bij uitstek, waarvoor Kaap de Goede Hoop bekend is bij alle matrozen ter wereld.

Zonder nadenken, flap ik uit:

‘Het is voor mij een zegen, vandaag is het 14 juni, mijn geboortedag.

Dat ik dit vandaag mag meemaken, met het roer in mijn handen dan nog, is een onvergetelijk moment. Dank je kapitein voor dit mooie geschenk.’

De kapitein en de loods kijken mij beiden vertederd aan, zoals vaders hun zonen tijdens zo’n moment aankijken. Het is de kapitein die als eerste het woord tot mij richt:

‘Wel, Hendrick, laat dit moment voor jou heel speciaal zijn, en nog specialer, omdat ik je vanaf nu Hendrick ga noemen en iedereen aan boord dit ook zal moeten doen. We hebben je sinds het begin van de reis goed gadegeslagen. Vandaag ben je achttien jaar, dus man geworden. Je bent positief geëvolueerd sinds ons vertrek en ik vraag bij deze ook aan loods Antonio om je vanaf nu beetje bij beetje in te wijden in de navigatiekunst. Voor zoverre hij dat wil en zonder zijn geheimen prijs te geven natuurlijk! Vind je dat goed loods?’

‘Zeker kapitein, ik vind dat ons jochie, excuses, Hendrick, dit dubbel en dik verdient en het kan ons ook nog goed van pas komen.’

‘Goed, ik laat jullie alleen, ik heb een nieuwe goede kapitein aan het roer en jij, loods, kan nu al beginnen met Hendrick in te wijden, het licht van de maan is er perfect voor.’

Kapitein Cabral verlaat tevreden het stuurdek en verdwijnt in de nacht richting zijn kajuit.

‘Hendrick, de kapitein heeft je goed beet genomen, je moet het roer niet blijven vasthouden! De wind is stabiel en de te houden koers duurt nog zeker vier zandlopers. Neem de houten spie naast jou en plaats deze in de holte onderaan het roer, zo blijft het roer geblokkeerd en de koers ongewijzigd.’

Op het stuurdek ligt er een houten verstelbare hellende tafel met daarnaast een houten blok waar de loods zijn sextant heeft opgesteld. Hij zet de tafel in horizontale positie, neemt een zeekaart, rolt ze open en spreidt ze op de tafel uit.

‘Kom kijken, Hendrick, deze kaart bestrijkt heel het gebied van en rond het uiteinde van Afrika en dus alles rond Kaap de Goede Hoop.’

Dankzij de volle maan en de toorts die aan de reling naast de tafel is bevestigd, zie ik heel duidelijk dit gedeelte van Afrika en de hele zee rondom op de kaart.

‘Al de horizontale lijnen die je ziet op de kaart zijn meridianen. Een meridiaan is in de aardrijkskunde, een halve cirkel op het aardoppervlak tussen de noordpool en de zuidpool. Daarmee vormt de lijn de helft van een grootcirkel.

Je ziet ook rozetten op de kaart. Dit zijn windrozen. Een windroos is een windrichting, of windstreek genaamd. Er zijn tweeëndertig windrozen in het totaal, verdeeld over driehonderdzestig graden, die al de richtingen op de kaart bepalen.

Waarom tweeëndertig zal je me vragen? Wel omdat dit een gelijkmatige onderverdeling is van iedere hoofdwindstreek. We hebben het noorden, het oosten, het zuiden en het westen. In heel de wereld gaat de zon op in het oosten en onder in het westen. Dus dit is al een vast gegeven als aanduiding op de kaart.

Verder wordt iedere hoofdwindstreek nog eens gelijkmatig onderverdeeld in zeven kleinere windrozen. Bijvoorbeeld voor het noorden, hebben we het noorden, noordoost, noord-noordoost, noord-oost-noord, noord-oost-oost, oost-noord-oost en oost-noord.

Nadien ga je zo verder met de onderverdeling van het oosten, het zuiden en het westen. Zo kom je aan de tweeëndertig windstreken die heel de kaart doorkruisen. De Engelsen gebruiken de windrozen niet, maar wel de lengte- en breedtegraadaanduiding op hun kaarten.

Persoonlijk verkies ik met de windrozen te werken omdat, en dat is de kunst die een goede loods moet beheren, ze preciezer zijn als je ze goed kan interpreteren. De meridianen die de Engelsen gebruiken zijn minder nauwkeurig.’

Loods Antonio is al uren bezig mij heel geduldig alles over de windrozen en de meridianen uit te leggen en ook hoe je met de zon, de sterren en andere natuurelementen ook de juiste koers van het schip kan bepalen. De tijd voor mij staat stil, ik ben aan zijn lippen gekluisterd. Ik kijk van de kaart naar de sterren, hoe hij zijn sextant op de kaart plaatst en hoe hij met een tweepuntig instrument dat in alle standen gespreid kan worden de afstand tussen twee plaatsen berekent.

Hij leert mij het woord ‘coördinaten’ begrijpen, zo belangrijk in de zeevaart. Mijn hoofd begint te gonzen zoveel leerstof te moeten onthouden. Ik heb honger naar wijsheid en bewonder de kennis en het aanvoelen van deze man. Nu begin ik te begrijpen waarom een goede loods samen met zijn zesde zintuig zo waardevol is voor de zeevaart. Dit vraagt een ijzeren discipline, een nooit stoppende leergierigheid en praktijk, praktijk, en nog eens praktijk.

‘Loods, ik ga slapen, mijn hoofd staat op springen, maar zoveel dank dat je mij dit allemaal leert.’

De maan verlicht zijn aangezicht en ik zie een brede grijns van tevredenheid en van fierheid over zijn kennis.

De weken kruipen langzaam voorbij. Nu is het al de derde week dat we Kaap de Goede Hoop voorbijgevaren zijn. Ik krijg te horen dat de Loreto problemen heeft. Er is een lek in het benedenruim ontstaan. Kapitein Cabral heeft verkozen op zichtafstand van de Afrikaanse kust te blijven varen want de pomp van de Loreto kan het insijpelende water niet snel genoeg wegtrekken. Hierdoor neemt het schip aan gewicht toe en wordt het bijgevolg ook trager. Bij nader inzien blijkt de pomp niet op zee te herstellen. Kapitein Cabral geeft order aan de kapitein van de Loreto, kapitein Pedro Dominges, om aan bakboord te blijven varen, tussen de kust en de Sao Bento in. Cabral vraagt me om de kanonnen van de Loreto extra te gaan bewapenen. Hij vindt het raadzamer aangezien het schip zo dicht bij de kust moet varen en De Loreto een makkelijke prooi zou kunnen zijn voor lokale piraten.

Wat een toestand aan boord van de Loreto. De helft van de manschappen vormen een levende ketting om vanuit het benedenruim het insijpelende water met emmers naar boven te trekken en zo terug in zee te gooien. In het onderste ruim drijven de vaten en de zakken met proviand op zeker een kwart manshoogte in het ruim rond!

Ik laat de matrooskanonniers hun post innemen nadat ik samen met hen de munitie in extra paraatheid heb gebracht. Twee matrozen brengen me met de sloep van de Loreto terug naar de Sao Bento.

Kapitein Cabral wacht ongeduldig op het dek om mijn relaas te horen over de toestand op de Loreto.

‘Kapitein, de situatie is ernstig, de defecte pomp kan het stijgende water in het benedenruim niet meer aan. De kapitein van de Loreto bleef uiterst vaag over de oorzaak van het lek. Toen ik alleen was met de kanonniers kreeg ik van hen te horen dat de Loreto tegen iets was aangevaren, waarschijnlijk een ver uitstekend rif, onzichtbaar boven het watervlak. Nu snap ik waarom u liever de Sao Bento, die nog een grotere diepgang heeft dan de Loreto, nooit aan bakboord van de vloot laat varen wanneer we in de nabijheid van de kust zijn.’

De situatie is ernstig en de kapitein haalt de loods erbij met de nodige kaarten. Tot mijn verbazing mag ik blijven deelnemen aan het overleg van beide heren.

‘Loods, hoe lang zou het duren als we alle zeilen bijzetten, ook die van de Loreto, om in Mozambique te komen?’

‘Kapitein, het is nu vier uur in de namiddag en er zijn twee alternatieven.

Alternatief één: zoals u zegt alle zeilen bijzetten, ook bij de Loreto. Als ik voortga op de snelheid die de Loreto nog kan halen in zijn moeilijke situatie, denk ik dat we het eiland van Mozambique morgen rond acht uur ’s ochtends kunnen bereiken.

Alternatief twee: aangezien de Loreto heel moeilijk bestuurbaar is en het risico voor riffen op zijn hoogte reëel is, zou ik voorstellen om de Loreto zonder zeilen op sleeptouw te nemen en de Sao Bento enkel te laten varen met het grootzeil. Dan verwacht ik onze aankomst, morgen op het eiland van Mozambique, rond drie uur in de namiddag. Dit zou ik voorstellen als oplossing.’

‘Goed, doen we zo,’ beslist de kapitein.

‘We nemen geen risico en het wordt alternatief twee. Eens op het eiland van Mozambique, laten we de Loreto als eerste aan de aanlegsteiger van het fort aanmeren. We brengen al het kostbare van de Loreto aan boord van de Sao Bento en daarna halen we verse proviand voor de verdere reis en de Loreto blijft achter voor herstelling.’

Korte, krachtige orders worden gegeven en nog geen twee uur later zijn we de Loreto aan het verslepen, richting Mozambique. Alles wordt zoals afgesproken uitgevoerd; de Loreto meert aan, de Sao Bento plaatst zich ernaast en de Santa Maria da Barca volgt achter ons bij de aanlegsteiger. Het overladen begint en het binnenhalen van vers proviand volgt snel daarop.

De Loreto wordt wat verder naar de scheepwerf gebracht voor herstel en wij zeilen verder richting Goa. Loods Antonio laat me weten dat wij na Mozambique nog een week de Afrikaanse oostkust blijven volgen, tot twee dagen vaarafstand van de kust van Zuid-Arabië. Dan varen we de Arabische Zee op, om nadien recht op Goa af te stevenen.

Verder mogen we de kust niet blijven volgen want daar begint het territorium van de Arabieren. We zijn in oorlog met hen en voor hun kust krioelt het ook nog eens van piraatschepen. Het is maar het begin van de moesson, de zee is nu nog voor een paar weken redelijk rustig en we hopen Goa te halen net voor de eerste zware moessonstormen.

Ondertussen word ik door heer Luis verder ingewijd in het Latijn en andere cultuurvakken. Hij raadt me ten stelligste af om de jezuïeten die ik in Goa zou ontmoeten en ook nodig zal hebben om verder Asia in te trekken, te vertellen dat ik hem ken, laat staan dat hij mijn leraar Latijn was. Hij wordt door hen als een afvallige en godslasteraar beschouwd.

Dan zouden ze me wantrouwen, omdat de Kerk en staat in Portugal nauw aan elkaar hangen en dit zeer slecht voor mijn toekomstplannen zou kunnen zijn.

‘Heer Luis, vertel me wat over Goa en ook wat u gaat doen na aankomst.’

‘Wel, Hendrick, ik werd naar Goa gestuurd als soldaat, maar als soldaat zonder soldij, zoals de meesten onder ons. Wie in Goa komt zonder geld is bijna ten dode opgeschreven. De viceroi, of onderkoning genoemd, is de vertegenwoordiger van de Portugese koning voor gans Asia en heeft zijn nederzetting in Goa. Een viceroi wordt benoemd door de koning voor een periode van drie jaar en uiteindelijk gebruiken ze deze periode enkel om hun zakken te vullen. Ze heffen belasting op de doorvoerhandel van Asia naar Portugal, voornamelijk op peper, zilver, goud en zijde.

Er heerst een extreme vorm van corruptie, de slavenhandel neemt hier een belangrijke plaats in en de arme lokale bevolking leeft in onderdrukking. Ook de jezuïeten hebben hier hun hoofdnederzetting voor heel Asia en als vertegenwoordigers van de Kerk genieten ze natuurlijk van een grote vrijheid en delen volop mee in de corruptie. Van de verwachte katholieke principes ga je hier niet veel zien! Omdat de ene de andere nodig heeft om zijn machtspositie uit te breiden, sluiten ze hun ogen voor al wat hier gebeurt en normaal niet door de Kerk zou worden aanvaard.

Zo gaat het hier, je kan maar beter goede relaties hebben als je iets wil ondernemen, anders ben je een rat in de goot. De koning wist goed waarom hij mij naar Goa als soldaat stuurde. Hij dacht dat ik hier geen schijn van kans zou hebben. In de brief meegegeven aan Cabral zal waarschijnlijk geschreven staan dat ik tegenover de Portugese schatkist nog schulden heb van voor mijn vrijlating en ook dat ik een persona non grata ben geworden aan het hof in Portugal.

Voor de viceroi ben ik totaal waardeloos en om de koning te behagen zal ik waarschijnlijk terug in de gevangenis belanden na aankomst in Goa!’

‘God zeg, dat ziet er voor u niet zo rooskleurig uit, heer Luis.’

Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik hem na dit verhaal moet vertellen, misschien beter niets, hij verwacht ook geen antwoord.

Tijdens onze gesprekken heeft hij het ook veel over het geheimzinnige Japan gehad, het land waar de jezuïeten al zoveel jaren aan het prediken zijn en waar ze maar geen vaste voet aan de grond krijgen. Hij heeft het over Franciscus Xavier, die daar in 1549 gekomen was en heel het land doorkruiste met zijn medebroeders. Het ene verhaal klinkt nog spannender dan het andere.

De cultuur van de bewoners die zij ‘barbaren’ noemen en waar de ‘barbaren’ de Portugezen ook zo noemen, blijkt immens gevarieerd, totaal anders dan de onze. Hoe meer hij over dit volk vertelt, hoe meer ik erover wil weten en hoe meer mijn passie voor dit onbekende land groeit, dag na dag. Ik voel het in mij opborrelen. Ik wil daar naartoe, ik voel dat ik door mijn drang om naar het Verre Oosten te gaan, in feite onbewust aangetrokken word door dit ene land. Dit zou best wel mijn uiteindelijke reisdoel kunnen worden: Japan!

Ik had zo graag met die jezuïeten aan boord gepraat en hun duizend vragen gesteld, maar ik denk dat heer Luis gelijk heeft om heel voorzichtig naar hen toe te zijn. Er komt wel een tijd in Goa dat ik alles nuchter en doordacht kan voorbereiden om daar te komen.

Anderzijds wil ik heer Luis bedanken voor al hetgeen hij voor mij gedaan heeft, de wijze levenslessen die ik opgedaan heb en alles wat hij mij geestelijk bijgebracht heeft. Natuurlijk kan ik zijn boete van vierduizend reals niet betalen, maar ik wil hem dan ook wel iets geven zodat hij niet in de goot moet belanden bij aankomst in Goa.

Loods Antonio, met wie ik ondertussen goed bevriend ben geraakt, laat mij weten dat wij nu nog maar enkele dagen van Goa verwijderd zijn. De moesson is nu goed op dreef, maar gelukkig blijft het beperkt tot warme regen met harde onvoorspelbare buien, wat een enorm hoog vochtigheidsgehalte met zich meebrengt.

Kapitein Cabral heeft sinds twee dagen een vuurverbod in de kombuis opgelegd. Veel maakt dit niet uit want al de kookbare of braadbare proviand is opgebruikt. Het enige eetbare voedsel dat er nog overblijft is rijst, gepekelde vis, hard ‘madenbrood’ en bonen. Als drank hebben we nog een paar tonnen lichtjes verzuurde wijn waarmee we spaarzaam omspringen.

Het is gek hoe een anders zo lekkere drank nu omgetoverd is tot een zurige vloeibare massa en toch nog door zijn zeldzaamheid kan smaken! Aan boord heb ik geleerd dat je met weinig kan overleven en dat je je eigen gemakzucht achterwege moet laten. Hoe alles wat in de wereld waar ik thuis in leefde en als normaal beschouwde, hier in deze omstandigheden als een enorme privilege ervaren wordt. Uiteindelijk kan het ook met veel minder, zoals miljoenen mensen op aarde dit dagelijks ervaren en toch gelukkig zijn!

1. Bahia: Streek gelegen aan de Atlantische kust in het noordoosten van Brasil, die zijn welvaart te danken heeft aan zijn suikerrietplantages.

HOOFDSTUK 5

Gouden Goa

Vandaag schrijven we 11 september 1553. Goa is in zicht, en het verbaast me dat ik geen ongeremd enthousiasme kan opbrengen na zes maanden op zee gezworven te hebben. Onze eindbestemming ligt daar voor mij en ik kijk gelaten naar waar ik zo voor ontbeerd heb. Van de vier schepen die vanuit Lisboa vertrokken, zijn wij uiteindelijk de enige die in Goa aankomen. Verleden week hebben we de Santa Maria Da Barca moeten achterlaten. Het oudere versleten schip kon met zijn zware vracht onze snelheid door de moessonwind niet halen.

Kapitein Cabral heeft dan ook beslist om de Santa Maria Da Barca op eigen houtje te laten verder varen richting Cochin, een havenstad iets meer in het zuiden gelegen. Dit was uiteindelijk ook de eindbestemming van het schip omdat zijn vracht bestemd was voor de Portugese scheepswerf van Cochin.

De Portugezen hebben hun scheepsbouwtechnieken naar hier overgebracht en de schepen kunnen hier door de lokale werkkracht veel sneller en goedkoper gebouwd worden. Door ze hier te bouwen, combineren ze tijdwinst en een goede prijskwaliteit.

De scheepsbel luidt en kapitein Cabral laat iedereen naar het dek komen, zowel de bemanning als de passagiers.

‘Beste passagiers en bemanningsleden, laat ons God en de vaardigheid van onze loods danken dat we vandaag heelhuids in Goa komen. We hebben niet enkel ontberingen doorstaan, maar ook zware stormen, ziekten en we hebben ook helaas van een groot aantal mensen op zee afscheid moeten nemen, moge God hun ziel ontvangen. Voor mij is het de zoveelste grote reis die ik heelhuids heb meegemaakt, ook dankzij al de matrozen die goed werk geleverd hebben, aan de pompen, op het dek en in de zeilgetouwen.

Ook wil ik onze loods Antonio danken, samen met onze jonge meesterkanonnier Hendrick, die door hun waakzaamheid en kennis ons voor veel onheil behoed hebben. Ik ben, zoals jullie het mochten ervaren, een kapitein die houdt van gezag en orde. Het grote aantal soldaten en officieren aan boord heeft het voor mij gemakkelijker gemaakt om tucht te laten heersen. Hen wens ik een behouden verdere dienstplicht hier in Goa en omstreken.

Binnen een uur zullen we de baai binnenvaren met enkel de kleine voorzeilen. Ik wil iedereen uitgedost op het dek en op post zien en al de zeilmatrozen in de masten. Hendrick, jij gaat ervoor zorgen dat als aankomstgroet, op mijn teken, zeven kanonschoten worden afgevuurd aan bakboordzijde.’

Heel discreet komt er een klein zeilschip tegen onze boot aanleggen. Kapitein Cabral overhandigt de schipper enkele brieven en het schip vertrekt met volle zeilen terug richting haven.

Spijtig genoeg heb ik geen tijd meer om uitleg te vragen over dit schip aan Antonio, want ik moet mij van mijn laatste taak kwijten die de kapitein mij opgedragen heeft. In zeven haasten heb ik nu al de geschutpoorten laten openen, de kanonnen laten klaarmaken, me verschoond en mijn beste plunje aangetrokken.

Als ik mezelf in de kajuitspiegel bekijk, herken ik totaal niet meer de jonge snaak van zes maanden terug. Ik zie een stoere jonge man, verbrand en gehard door zon, wind en zout, een zelfzekere persoon, zowel lichamelijk als geestelijk gesterkt na zo’n lange zee-ervaring.

Ik ben best fier over mezelf en beeld me in dat als vader me nu zag, hij trots op me zou zijn. Hopelijk stelt die brave man het goed zo ver weg, samen met de rest van mijn dierbare familie. Gisteren heb ik een lange brief naar moeder geschreven over al wat ik sinds mijn vertrek heb meegemaakt. Hopelijk kan ik mijn brief overhandigen aan een verantwoordelijke van de maatschappij die hem mee kan laten gaan met het eerste schip dat terug naar Portugal vertrekt. Blij dat ik op het vlaggenschip de vaart heb mogen beleven, anders was ik nooit in Goa gekomen, of wie weet wanneer!

We varen nu de havengeul binnen en ik heb een aankomstsalvo laten afvuren, op het bevel van kapitein Cabral. Net op tijd, want aan stuurboord is het een op- en afvaren van tal van schepen in alle maten. Het toont aan hoe belangrijk Goa is als handelscentrum en doorvoerplaats in Asia voor het verschepen van oosterse specerijen en ook als militaire strategische ligging.

Onze aankomst is niet ongemerkt gebleven. Een aanhoudend klokkengeluid komende van de verschillende kerken laat ons weten dat Goa ons welkom heet. Het is hier heel wat drukker dan in de haven van Lisboa! De kade, in twee delen verdeeld, strekt zich uit over honderden meters.

Aan de linkerzijde zie ik het fort met een aparte cirkelvormige kade, waaraan een groot aantal oorlogsschepen gemeerd liggen. Aan de middenkant van de haven wemelt het van kleine en middelgrote schepen die allemaal naast en tegen elkaar liggen.

Ik vermoed dat het merendeel van deze schepen, handelsschepen zijn die langs de lokale kuststeden varen om ertsen, specerijen en stoffen op te halen. Van hieruit worden ze dan verder verscheept naar Portugal en onze Lage Landen.

Aan de rechterzijde zie ik een langgerekte kade, waar karvelen aangemeerd liggen. Helemaal ten einde van deze kade ligt de scheepsbouwwerf: enorm! Honderden schepen in aanbouw liggen op de helling van de werf, waar een legio van vreemd uitziende mannen als mieren ijverig aan het werken zijn.

Hé, wat gebeurt er? We varen niet naar de rechter-, maar wel naar de linkerkade, naar het militaire gedeelte! Ik snel even naar Antonio die druk bezig is met ons schip veilig naar daar te loodsen.

‘Antonio, varen we niet naar de verkeerde kade?’

‘Nee, nee, Hendrick, ik heb van de kapitein opdracht gekregen om het schip naar de militaire kade te loodsen, zo dicht mogelijk bij het fort.’

Ik begin het te snappen, we hebben veel militairen aan boord. Misschien wel tweehonderdvijftig soldaten en een vijftigtal officieren. Ze staan al in rijen van vijf opgesteld op het benedendek.

Helemaal apart, achter de laatste officier, zie ik mijn vriend Luis. Hij kijkt fier vooruit, maar zijn gezicht is lijkbleek. Ik weet dat hij vreest in de kerker van het fort te belanden, samen met de simpele soldaten en matrozen die wat op hun kerfstok hadden in Portugal. Ze kunnen zich uitkopen als ze wat geld mee hebben om zich een geweer aan te schaffen. Als ze een wapen bezitten, kunnen ze een korte opleiding volgen om nadien gestuurd te worden naar regio’s waar de lokale koningen in rebellie zijn tegen de Portugezen. De andere soldaten en officieren die met ons meevoeren, blijven in Goa om het fort en de stad te verdedigen of gewoon om de orde te handhaven in de stad.

Ze hebben hier een constante behoefte aan een regelmatige aanvoer van nieuwe soldaten uit Portugal, om de vele soldaten te vervangen die sneuvelen in de strijd tegen de inboorlingen of gewoon door de mosquitoziekte1, die vooral in de moessonperiode veel slachtoffers maakt.

De warme vochtigheid overvalt je hier degelijk zoals ze mij verteld hadden. Het is alsof een warme vochtige wolk mijn lichaam naar beneden drukt en mijn ademhaling beperkt!

De Sao Bento kan blijkbaar niet wachten om aan kade te komen en hier wat tot rust te komen.

Door de turbulente moessonwind wordt het schip met volle lengte tegen de kade geduwd. Een harde doffe knal laat ons weten dat we aangemeerd zijn. De matrozen snoeren onmiddellijk de trossen rond de meerpalen aan en na enkele hevige vooren achterwaartse schokken liggen we stabiel tegen de kade.

Wat een aangenaam gevoel weer aan wal te kunnen gaan!

Op de kade zie ik overal soldaten, matrozen en veel zwarte slaven die de schepen op- en aflopen met munitie en voorraad bestemd voor de oorlogsschepen. Juist voor ons schip wachten enkele soldaten en officieren met sierlijke pluimen op hun helm. Naast hen staat er ook een priester met een lang zwart kleed en witte kraag. Ze komen langs de aanlegsteiger aan boord en een officier met hoge rang zo te zien, verwelkomt onze kapitein, de loods en de rijke handelaren en hun familie die aan boord waren.

De priester steekt zijn handen in de lucht van zodra hij enkele broeders herkent en ze beginnen onder elkaar in het Latijn te kakelen. Haha, ik versta ze en dat weten ze lekker niet! Ik hoor getier op het dek aan de kant waar onze soldaten opgesteld staan. Oei, dat is de stem van Luis. Hij vloekt als een ketter. Ocharme de man, ze hebben hem in de boeien geslagen. Wat een oneer voor Luis! De soldaten voeren hem af en terwijl hij langs mij voorbijgaat, heb ik nog net de kans om hem heel kort aan te spreken.

‘Luis, ik heb nog wat geld en ik ga voor jou een geweer kopen en jouw familie verwittigen, zodat je misschien vrij mag komen. Probeer je ondertussen wat in te tomen, zodat je niet in de kerker belandt. Ik kom je helpen.’

Hij kijkt me aan met een angstige verdwaasde blik, maar mompelt toch een dank je wel. Ik blijf nog even kijken over de leuning naar het benedendek. Nu gaat hij gewillig mee en ze verdwijnen in de massa naar een onbekende plaats.

Ondertussen is kapitein Cabral druk in gesprek met Antonio en een Portugese zakenman die waarschijnlijk de staat van zijn meegebrachte koopwaar komt keuren. Ik probeer discreet de aandacht van Antonio te trekken, wat na enkele pogingen lukt en hij gebaart dat hij naar mij komt.

‘Hendrick, heb je de kapitein al vaarwel gezegd? Anders kom ik even mee, hij is net terug alleen. Wij hebben je nog iets te vertellen.’

De kapitein ziet me aankomen en glimlacht. Hij kijkt even rond of er geen luistervinken in de buurt zijn.

‘Jongen, ik weet dat jij en Luis goed bevriend zijn geraakt en dat jij veel van hem geleerd hebt. Daarom, en ook door het feit dat Antonio en ik je vertrouwen, wil ik je iets vertellen dat echt tussen ons moet blijven.’

Hij buigt zich wat voorover en gebaart ons hetzelfde te doen.

‘Ik heb een brief van koning Joao III meegekregen, bestemd voor de viceroi van Goa. Ik ken de viceroi niet, maar ik weet dat hij zal moeten uitvoeren wat de koning voor Luis beslist heeft. Ik heb ook voor Luis veel respect en ik zou niet willen dat hem iets naars overkomt. Hij is dan nog ook een van onze grootste poëten! Dus heb ik de verzegelde brief kunnen openen zonder de zegel te beschadigen, zeelui moeten hun plan leren trekken, nietwaar Antonio?’

Er verschijnt een beamende grijns op Antonio’s gezicht.

‘Wel, in die brief staat uitdrukkelijk vermeld dat de viceroi ervoor moet zorgen dat Luis ergens ‘vergeten’ moet worden, zodat hij de publieke aandacht niet meer naar zich kan trekken en zeker geen koninklijk schandaal meer kan veroorzaken. Dit was uiteindelijk de reden dat hij verbannen werd naar Goa, met een straf van drie jaar. De koning stelt verder voor om hem mee te nemen op een gevaarlijke repressieve missie tegen de Arabische piraten op zee.

Ik vind dat jij als zijn vriend dit moest weten. Luis is tijdens de reis prachtige gedichten beginnen te schrijven en heeft er mij enkele van voorgelezen. Ze zijn ontroerend mooi en zeker niet gericht tegen de Portugese hofhouding. Integendeel, hij beschrijft met zoveel lof zijn liefde voor zijn land, zijn koning, en alles waarop Portugal fier mag zijn.

Indien de koning dit leest, zou hij misschien op slag Luis vergeven en hem onmiddellijk terug naar het hof in Lisboa laten komen. De priester die jij waarschijnlijk ook aan boord hebt zien komen nadat wij aangemeerd lagen, had voor mij en Antonio een uitnodiging mee van de viceroi. We moeten vanavond bij hem komen eten en praten over de reis en ook over de laatste gebeurtenissen in Portugal. Ik heb hem vriendelijk bedankt voor de uitnodiging en gevraagd of jij ook zijn gast mag zijn. En jongen, je mag mee! Zie dat je straks om vijf uur klaar staat op de kade.’

Mijn hart bonst van opwinding; de viceroi ontmoeten bij hem thuis, wat een eer.

Het is nog wennen aan dit zwoele vochtige weer, ik voel het zweet langs mijn oksels naar beneden lopen.

De privégarde van de viceroi komt ons ophalen en begeleidt ons, eerst langs de grote marktplaats waar er blijkbaar niet enkel kleding en voeding wordt verkocht, er staat ook een slavenmarkt! Wat verder slaan we de brede hoofdstraat in, met aan het einde het verblijf van de viceroi. Wat een mooie diversiteit aan exotische bloemen overal. Om de vijftig meter hebben ze palmbomen geplant aan beide zijden van de straat en op gelijke afstand van elkaar.

Vreemde gekleurde vogels met lange staarten vliegen al kakelend rond door de bomen. Het is alsof ze commentaar op ons leveren. Wat mij opvalt is dat de meeste rijke lokale mensen die we op straat tegenkomen, mooie lange zijden kledingstukken dragen met heel uiteenlopende kleuren. Zwarte slaven vervoeren hun meester op een draagstoel en dragen hun bagage.

De blanke mensen die hier rondlopen zijn gekleed zoals bij ons, maar hebben allemaal een lichte felgekleurde zijden schoudermantel. Velen onder hen worden vergezeld door een of twee sjofel en mager uitziende soldaten. We komen op het einde van de straat aan en voor ons prijkt de statige woning van de viceroi. Zeg maar gerust een paleis. Het paleis is omringd door een prachtige welriekende tuin, vol met voor mij onbekende bloemen en struiken, een lust voor oog en neus.

Voor de oprit staat het wachtershuisje. Overal op het eigendom lopen soldaten rond die alles en iedereen nauwlettend in de gaten houden. De privégarde brengt ons tot aan de binnenhal. Hoe luxueus is het hier! Voor de muren staan hoge gegraveerde zuilen met tussen elke zuil een gebeeldhouwde Griekse god. Het zijn er blijkbaar heel wat! Een prachtig fijngeweven Perzisch tapijt doet dienst als traploper. Nu snap ik waarom er geruchten de ronde doen dat de koning de viceroi verwijt dat hij rijker is dan hijzelf.

Van al de vergaarde rijkdommen die hier in Asia worden buitgemaakt, vertrekt er maar een vierde naar Portugal. Het overige wordt door de viceroi gebruikt of liever verbruikt ter persoonlijke verrijking. De Kerk krijgt hiervan wel een gedeelte, omdat het onder een hoedje meespeelt met de viceroi. De enorme uitgaven die in Goa plaatsvinden onder het mom van nieuwe missiewerken, kloosters en kerken die van de Portugese hoofdstad van Asia de status dienen te weerspiegelen van het machtige Portugees-katholieke rijk overzee. Wat een contrast met de arme wijken die we langs onze wandeling zagen. Daar woont het gros van de bevolking, bestaande uit inboorlingen van een lagere kaste, vermengd met het uitschot van al de scheepslieden uit verschillende landen die hier dachten fortuin te maken.

En ik sta hier nu deze overdreven praal aan te schouwen. Het duurt niet lang of we zien een groep mensen de trap afkomen. Kapitein Cabral gebiedt ons om heel beleefd en diep buigend te groeten zodra ze voor ons staan.

Dat zal de viceroi zijn, in het midden van het bonte gezelschap dat nu beneden aan de trap staat en naar ons toekomt. Wat een rijke kledij hebben ze aan! Ik ben wat beschaamd me hier in mijn plunje te vertonen!

De viceroi draagt een zwarte zijden hoed met daarin twee prachtige fazantveren verwerkt. Dat is het eerste wat me opvalt. Verder heeft hij een mooi zwart militair uniform, met kanten kraag. De mouwen van zijn hemd zijn ook met kant afgewerkt. Een zwart-zilveren broek en lange lederen laarzen geven hem een nog grotere gestalte. Aan zijn linkerheup bengelt een mooi bewerkt gouden zwaard.

Ik krijg zo’n gevoel van; ik wil het ook waarmaken, rijk worden en ontzag inboezemen. Natuurlijk niet in zijn positie, maar eerder als een geslaagde slimme zakenman. Een adviseur van de viceroi neemt het woord.

‘Heren, de viceroi van het Asiatische Rijk, zijne hoogheid, dom Afonso de Noronha, wenst jullie welkom in Goa.’

Hierna stapt de viceroi met een brede glimlach naar Cabral toe en geeft hem een handdruk.

‘Kapitein-mor Cabral, blij je te ontmoeten, later aan tafel zullen we de gelegenheid hebben om wat uitgebreider over jou en jouw vader te spreken. Vertel me wie in jouw gezelschap vertoeft.’

Kapitein Cabral stelt eerst Antonio voor, met wie de viceroi een lovend kort gesprek voert over zijn bekendheid als ervaren loods.

‘En wie ben jij, jongeman?’, vraagt dom Afonso zich nieuwsgierig naar mij draaiend. Onze kapitein die mijn aarzeling ziet om correct te antwoorden, is me net voor.

‘Hoogheid, dit is Hendrick Pastinaak, de zoon van een van de beste kanonnengieters uit de Lage Landen. Hij heeft zich tijdens de zeereis ontpopt tot een talentvolle zeeman en meesterkanonnier. Zijn doel is om als toekomstig zakenman het Verre Oosten te ontdekken en handelsverdragen te sluiten tussen Japan, Portugal en Brabant.’

De viceroi schenkt me een geruststellende glimlach.

‘Hendrick, wees welkom, en als ik iets kan doen voor jouw toekomst, laat het me gerust weten. Mijn persoonlijke adviseur, hier links van mij, dom Inofré de Carvalho, kan je met raad en daad bijstaan.’

Ik dank de viceroi en begroet nu zijn adviseur. Dom Inofré geeft me de kans niet hem aan te spreken. Zijn manier van spreken is zeer verwarrend, hij praat zo snel dat ik hem maar half versta. Plots stopt hij met zijn waterval aan woorden, zich realiserend dat het moment niet opportuun is.

‘Aan tafel vertel ik je straks meer, Hendrick.’

Verder schud ik nog zoveel handen, van hooggeplaatste Portugese edellieden, de fidalgos, en kus ik uiteindelijk nog de ring van de aartsbisschop van Goa, Gaspar de Leao Pereira. We volgen nu de viceroi naar de aanpalende zaal, waar zich nog zeker een vijftigtal genodigden bevinden, wachtend voor de grote tafel tot de viceroi gezeten is om zich ook naar hun aangewezen plaats te begeven. Wat een interessante combinatie van inrichting. De ramen zijn omlijst met enorme laagvallende wit-gouden zijden gordijnen en tegen de muren hangen prachtige schilderijen met taferelen die het dagelijks leven uitbeelden waarbij macht, geld, slaven en een overvloed aan rijkelijk eten troef zijn. Andere schilderijen tonen vrouwen, spelend met hun kinderen of lichtgeklede vrouwen die hun meesters met druiven en drank behagen. Het leuke hieraan is dat de meeste taferelen telkens een ander land uit Asia uitbeelden. Wat goed aangeeft hoe de Portugese heersers de lokale bevolking uitbuiten!

De brede tafel is voorzien van zilveren schalen, gevuld met een uitgebreid assortiment aan fruit, vlees, lokale Indische gerechten en zoveel meer delicatessen, die voor mij totaal onbekend zijn. Na zo’n lange zeereis vol ontberingen is dit voor mij de hemel op aarde en kan ik moeilijk wachten tot de viceroi het sein geeft dat we kunnen beginnen te eten. Voorzichtig leg ik wat van alles op mijn bord terwijl zwarte schoonheden onze bekers met wijn vullen en weer bijvullen. Na zes maanden zeereis zijn mijn ogen enkel gericht op de spijzen!

Ik heb geen moeite om me te goed te doen aan deze heerlijke spijzen en net voor het verzadigingspunt bereikt is, besef ik dat er nog andere gasten mee aan tafel zitten en dat het wel eens tijd wordt om me wat sociaal te gaan uiten.

Een discrete blik naar de andere tafelgenoten, laat me weten dat ze me een goede plaats hebben gegeven. Schuin tegenover mij zit de viceroi, met kapitein Cabral als eregast aan zijn rechterzijde en Antonio zit een plaatsje verder. Naast mij links zit onze waterval, dom Inofré de Carvalho. Mijn rechtertafelbuur is een zwijgzame man die alle gevoerde gesprekken rond hem aandachtig volgt. Zijn naam is mij onbekend, laat staan zijn rang of titel. Mijn bord is amper leeg of de waterval begint me in detail uit te leggen waarvoor hij naar het Oosten gekomen is.