Lupko Ellen

Wraaktocht

literaire thriller

Uitgeverij Passage, Groningen

Dit boek volgt op mijn debuut Moddergraf, maar het is geen vervolg. Het is niet nodig om Moddergraf gelezen te hebben. Voor een goed begrip van dit boek is het wel handig om te weten dat de uit een Groninger herenboerengeslacht afkomstige Ludde Menkema en de van oorsprong uit Slovenië stammende Maria Durowski in Moddergraf een internetnieuwsbedrijf hadden: Qwasnews’ In dit boek hebben ze dat bedrijfje net opgeheven. In Moddergraf werd Ludde geconfronteerd met een terrorist – Al Hussaini – die als gevolg van die confrontatie in dit boek in een Nederlandse gevangenis zit. Ook in Moddergraf kwam de notoire vrijgezel Menkema Werda tegen, een vrouw met wie hij een begin van een relatie kreeg. En dan is er nog Henk: de vage vriend en trainer op de achtergrond.

foto auteur: Henx Fotografie

omslagontwerp: Myrthe Heuzinkveld

redactie: Roos Custers

druk: Bariet, Ruinen

copyright © 2009 Lupko Ellen en Uitgeverij Passage

Niets van deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Postbus 216, 9700 AE Groningen

www.uitgeverijpassage.nl

ISBN: 97890 5452 2041

NUR 305

In een uit leem opgebouwd huis, diep in een vallei, omgeven door een tuin waaromheen een manshoge muur was opgetrokken tilde een vrouw van negenendertig jaar het hoofd op van de man die haar kinderen had verwekt. Ze was misselijk van afkeer en haar handen trilden omdat het dode lichaam zwaar was. Nadat ze het trillen onder controle had gekregen ging ze door met het met wit windsel omwikkelen van de nek, de kin, de mond en de gesloten ogen.

*

Ludde Menkema stond naast zijn auto in de kathedrale schuur van de Groninger herenboerderij van zijn oom. Hij keek voorzichtig omhoog, net zo voorzichtig als hij als kind had gedaan toen hij bang was geweest voor het vage donker tussen de zijsteunen die vanaf de houten pilaren uitwaaierden naar de hanenbalken in de nok.

Zelfs fel zonlicht, zoals dat ook nu door de opening van de schuurdeuren naar binnen viel, slaagde er niet in om dat schaduwrijk te verdrijven.

Buiten zette Ludde de kraag van zijn jas omhoog om zich te beschermen tegen de miljarden kleideeltjes die vooruit gejaagd door de harde oostenwind als mesjes over de huid van zijn gezicht schraapten.

Zijn oom leunde tegen de zijwand van de aardappelschuur. Hij had zijn ogen samengeknepen. Voor hen lag de zonovergoten polder. Op de akker waren honderden vaaggroene rijen te zien die op veel plaatsen werden onderbroken omdat de pas opgekomen suikerbietjes daar door het scherpe kleistof waren weggesneden.

Ludde legde zijn hand op de schouder van de oude man. ‘Als dit zo doorgaat zal je ze opnieuw moeten inzaaien.’

‘En dan kom jij me helpen?’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘Je laat de loonwerker maar komen.’

Hij zocht in zijn jaszak naar zijn shag. Op het lege ooievaarsnest achter de schuur zat een aalscholver die zijn vleugels half had opengeklapt. Een musje dwarrelde voorbij, misschien op zoek naar een tegen de wind beschermd plekje dat het moeilijk zou kunnen vinden. Luddes oom schraapte zijn keel en spuugde op de grond. Het vocht trok weg alsof het door een spons werd opgezogen.

‘Het duurt niet meer zo lang voor ik doodga’, de opmerking kwam onverwacht en had een rauwe bijklank, ‘en dan erf jij dit allemaal. Ik zou graag zien dat je het bedrijf overneemt.’

Luddes verzet kwam als een oude gewoonte bij hem op, maar toen hij opzij keek en de kwetsbaarheid van zijn oom zag probeerde hij niet al te bot te antwoorden.

‘Waarom geef je het niet aan de kerk?’

‘Ik iets aan de kerk geven? Als atheïst? Ik heb nooit begrepen waarom zo veel mensen hier in een woestijngod geloven’, zijn oom wees naar de zandcycloontjes die over het land raasden, ‘uit heimwee maakt die er hier ook een zandbak van.’

‘Je weet dat ik geen boer ben.’

De oude man haalde zijn schouders op, zakte daarna moeizaam door zijn knieën en pakte een klompje klei dat onmiddellijk verstofte tussen zijn vingers.

‘Hoe is het met jou en die vriendin van je?’

‘Matig.’

‘Niet geschikt voor het huwelijk?’

‘Nee, klaarblijkelijk niet.’

‘En Maria?’

‘Maria is zwanger.’

‘Van wie?’

‘Van mij. In potje fertilisatie.’

Luddes oom draaide zijn gezicht omhoog. Ludde schrok van de rode, waterige ogen die hem aankeken. Misschien komt dat door het zand, dacht hij hoopvol, maar tegelijkertijd moest hij aan zijn moeder denken; aan de periode toen langzaam duidelijk werd dat ze iets te veel dingen aan het vergeten was.

‘Dat betekent dus dat ik toch nog een opvolger krijg’, zijn oom wees weer naar de akkers, ‘zodat de Menkema’s hier boer kunnen blijven.’

Ludde vouwde zijn handen om het vlammetje van de aansteker waardoor zijn antwoord moeilijk te verstaan was.

‘Ik denk niet dat er uit Maria een Groninger herenboer komt’, hij inhaleerde diep voor hij verderging, ‘bovendien mag ik me niet met dat kind bemoeien.’

De oude man greep Luddes hand en trok zich overeind.

‘Maar dat kind bemoeit zich later wel met jou, of Maria dat nou leuk vindt of niet. Ik praat wel met haar.’

Hij strekte zijn rug waarbij hij zijn handen in zijn zij zette.

‘Je gaat zo?’

Ludde knikte.

‘Henk heeft werk voor me.’

‘Je bent geen journalist meer.’

Het was eerder een constatering dan een vraag. Ludde schudde zijn hoofd waarbij een zwarte, wat vettige haarlok over zijn voorhoofd viel.

‘We hebben het bedrijf opgeheven.’

‘Henk, dat is die man van die werf bij Winsum?’

‘Ja.’

‘En die heeft werk voor je.’

‘Ja. Ben je aan het dementeren, dat je alles herhaalt?’

‘Misschien. Maar het bevalt me niet zo dat mijn neef weer rond gaat rommelen’, hij legde zijn handen op Luddes schouders, ‘slechte ervaringen, weet je nog?’

*

De witte merrie stopte bij de rand van een diep dal. Pas toen haar berijder haar aandreef zette ze voorzichtig een voorbeen op het steile rotspad naar beneden. Boven de boomkruinen dreef lichte rook. Het pad eindigde bij een gesloten poort in een lemen muur. De man steeg af en pakte een envelop. Een vijandelijk gevechtsvliegtuig raasde hoog over. Hij schonk er geen aandacht aan, bonsde een aantal keren op het ruwe hout van de deur, wachtte even, en herhaalde daarna het bonken tot er een luikje openging. Hij overhandigde de envelop aan een vrouw in een lichtblauwe boerka. Even meende hij achter het gaas een flits van haar ogen te zien. Hij pakte een gevulde aarden etenskom uit zijn zadeltas, ging op zijn hurken zitten en begon te eten. Toen hij klaar was dronk hij uit de beek die naast het pad naar beneden kronkelde, sloot zijn ogen en dommelde weg.

In het huis legde de vrouw de brief naast zich neer en begon aan een antwoord. Na ongeveer een uur deed ze het luikje open. De man bij de beek schrok op uit zijn slaap, kwam overeind, stak de envelop onder zijn kleren, steeg op en reed naar boven. Vlak voor hij de hoogvlakte bereikte wikkelde hij de doek om zijn hoofd een klein stukje af, sloeg het uiteinde voor zijn mond om zich te beschermen tegen het door de wind meegevoerde zand en dreef de schimmel daarna in de richting van de bergen in het noorden. Na een half uur stopte hij bij een overhangende rots, pakte een mobiele telefoon en toetste een nummer in.

‘Ze heeft de envelop aangepakt en na een uur weer teruggegeven.’

Een stem aan de andere kant antwoordde iets onverstaanbaars. De man verbrak de verbinding en dreef zijn paard weer aan.

De vrouw stond in de schuur. Ze keek naar de spade die ze klaar had gezet om het graf van haar man te graven, aarzelde, maar keerde zich toen om en liep naar de ingang van het lemen huis.

*

Ludde reed langs de heuvel van de voormalige vuilnisstort bij Usquert waarop tegen de noordflank een weggetje was aangelegd waarover een groep meisjes op paarden naar boven reed. Hij nam de bochtige weg langs het Warffumermaar naar Onderdendam en sloeg daar rechtsaf richting Winsum. Halverwege draaide hij een onverharde weg op. Aan het eind van het pad stond Henk. Ludde huiverde toen hij uitstapte.

‘Het is koud ja’, zei Henk, ‘alles goed met je?’

Ludde antwoordde met een vaag gemompel en liep naar het water van het Winsumerdiep waar een tjalk lag. Op de met canvas afgedekte dekplaten lag een stapel hout.

‘Iets voor jou? Hij is te koop.’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘De K5 ligt nog steeds in Den Helder?’

Ludde knikte.

‘Volgens mij heb je al zeker driekwart jaar niet meer gezeild. Niks voor jou eigenlijk.’

‘Weinig tijd.’

‘Geen zin zal je bedoelen.’

‘Zou ook kunnen.’

Henk deed een stap in de richting van Ludde die nu met zijn rug naar het water gekeerd stond.

‘Wat is er met je aan de hand?’

Ludde keek naar zijn vriend.

‘Is er iets aan de hand?’

‘Het lijkt wel of je loopt te slapen.’

‘Ik voel me misschien een beetje sloom’, gaf Ludde toe, ‘het zwarte gat na Qwasnews.’

Henk snoof minachtend.

‘Ik geloof er niets van. Heb je een mobiel of zoiets bij je?’

Ludde stak zijn hand in zijn zak en pakte zijn tasker.

‘Wat wil je daarmee?’

Henk deed een stap naar voren en pakte de tasker aan.

‘Is dit zo’n nieuw ding waar alles mee kan?’

Ludde knikte.

‘Dan zal ik ’m straks beter bekijken. Eerst dit afwerken.’

Henk legde de tasker op de grond, kwam overeind, en haalde toen zonder enige waarschuwing uit met zijn rechtervuist. Pas toen Ludde weer boven water was gekomen en de kou al in zijn botten zat realiseerde hij zich wat er was gebeurd. Hij streek zijn haar uit zijn ogen en zwom zacht vloekend naar de kant.

Henk boog zich voorover en stak zijn hand uit. Ludde klappertandde.

‘Vond je dat nodig?’

‘Ja, een beetje adrenaline in je bloed zal je goed doen. En nu douchen.’

Ludde greep de hem toegestoken hand, bracht zijn linkervoet onder water omhoog, zette zich krachtig af tegen de kade en gooide zich achterover. Henk kwam geen centimeter van zijn plaats. Hij grijnsde.

‘Je denkt zeker dat ik gek ben.’

Ludde gromde een onbestemde vloek en liet zich naar boven trekken. Henk hield zich vast aan een van de poten van de oude hijskraan die vlak achter hem stond.

‘Hier, je koffie. Hoe is het met je relatie?’

Luddes wenkbrauwen gingen omhoog.

‘Daar vroeg mijn oom ook al naar.’

‘Ik zoek naar een reden voor die sombere kop van je.’

‘Ik betaal je om me te trainen, niet om me te analyseren, maar als je het wilt weten, het komt erop neer dat Werda en ik gepaste afstand tot elkaar hebben genomen…’, hij keek naar buiten omdat hij een beweging dacht te zien, ‘…ze vindt dat ik te weinig met haar deel.’

‘Tja.’

‘Wat me overigens niet echt kan schelen’, Ludde trok de badjas dichter om zich heen, ‘ik ben niet iemand voor één vrouw.’

Henk zette zijn koffie neer.

‘En toch zie je er somber uit.’

Ludde voelde ergernis opkomen.

‘Als je me nou eens gewoon koffie liet drinken zonder dit gezever’, zei hij, ‘ik ben wel vaker een tijdje wat minder vrolijk. Altijd al gehad. Een beetje vrolijk, dan weer een beetje minder vrolijk. Een lichte bipolaire stoornis, zoiets.’

Hij ging staan.

‘Mag ik mijn tasker terug?’

‘Je mag je tasker terug. Je kleren zitten in de droogtrommel.’

Ludde liep naar buiten en ging het schuurtje in dat tegen de zijkant van de caravan gebouwd was. Hij haalde zijn kleren uit de droger en kleedde zich aan. In de hoek stond een mand waarin een hondje met bruine verwarde haren diep lag te slapen.

Toen Henk even later binnenkwam keek Ludde op uit zijn geknielde houding.

‘Je hebt weer een hond’, zei hij, ‘zelfde ras zie ik.’

Henk knikte. Ludde stond op.

‘Je had iets voor me te doen.’

‘Ja, bezigheidstherapie. Oppassen op een meisje. Weggelopen. Hoofddoekje. Ze heet Mahnaz.’

Henk wees naar buiten. Ludde keek. Vlak bij de tjalk stond een kleine gestalte, ingepakt in jurkachtige kleren.

‘Oppassen op weggelopen Marokkaanse meisjes kun je moeilijk bezigheidstherapie noemen’, zei hij, ‘daar zijn gelukkig staatsinstellingen voor, al liggen die regelmatig onder vuur.’

Hij zweeg even.

‘Letterlijk bedoel ik.’

Henk knikte weer.

‘Mee eens. Maar toch zullen we iets moeten met dat kind, volgens mij is het trouwens geen Marokkaanse.’

‘Hoezo “we moeten iets met dat kind”? Als ik je een goede raad mag geven stuur je haar naar het Toevluchtsoord, want voor je het weet is het hier vergeven van de jongemannen met vlasbaardjes.’

‘Sinds wanneer ben jij racist?’

‘Ik ben een realist. Hoe komt een weggelopen Mahnaz hier terecht?’

‘Ze klopte gewoon op de deur en zei dat ze naar jou op zoek was.’

‘Naar mij? Hier?’

‘Klaarblijkelijk.

‘Hoe lang is ze er al?’

‘Sinds vanochtend.’

‘En wat wil ze?’

‘Verdwijnen, iemand anders zijn. Opgaan in de massa, zoiets.’

Henk knielde en pakte de pup op, die zacht begon te piepen.

‘En ze vroeg naar mij.’

‘Ja, ze vroeg naar Ludde Menkema. Je bent nogal beroemd in sommige kringen, als de overwinnaar van Al Hussaini’, Henk grijnsde een beetje toen hij dat zei, ging staan met de pup nog in zijn handen en vervolgde zijn zin, ‘ik ga haar halen.’

Voor hij de deur uitging draaide hij zich om.

‘Ze mag dan een hoofddoekje dragen, daarmee wordt ze nog geen mak schaap. Integendeel zou ik haast zeggen.’

Ludde haalde zijn schouders op.

‘Laat maar komen. Ik zie wel.’

*

‘We hebben haar verteld dat ze het dagboek van haar man aan ons moet geven.’

In het schemerige schijnsel van de maan in de grotendeels met wolken bedekte nachtelijke hemel was de spreker nauwelijks zichtbaar. Schuin tegenover hem, aan de andere kant van een kampvuur, zat een dikke blanke man die zijn bovenlichaam in de richting van de vlammen had gebogen waardoor de bleekheid van zijn huid goed te zien was.

‘Haar man is erg ziek.’

‘Dat weet ik. Zodra hij helemaal een bokkenkop heeft gekregen kunnen we haar ook niet meer laten leven. We kunnen niet accepteren dat een vrouw de beschikking over zo veel geld krijgt.’

‘Dat geld willen jullie liever zelf begrijp ik’, de dikke man grinnikte, ‘ik geef je geen ongelijk. Wat bedoel je met die bokkenkop?’

‘Dat hij dood is. Het gaat niet om het geld. Ze geeft verkeerde signalen, als vrouw. Wij willen vooral zijn dagboek.’

‘Wij ook. Wat mij betreft opereren we samen. Ik kan Borman sturen.’

‘Waarom zou ik met je samenwerken?’

‘Omdat we vijanden zijn als we geen vrienden zijn.’

De man die tot nu toe in het donker had gezeten antwoordde op het moment dat de maan weer even tussen de wolken zichtbaar werd. Hij had een scherp en hard gezicht met een korte grijze baard.

‘En wat zou je dan doen? Als we vijanden waren?’

De dikke man pakte een koekje van de schaal die naast hem stond en stak het in zijn geheel in zijn mond. Daarna veegde hij zijn vingers af aan zijn broek.

‘Desnoods gooien we een bom op haar huis, zodat je helemaal niets vindt.’

De man met de baard knikte bedachtzaam.

‘Dat is een mogelijkheid. Maar dan zou je zelf ook nooit weten welke aantekeningen hij precies heeft gemaakt. En je zou ook niet weten of we dat boek al niet in handen hebben voordat jij de boel hebt platgegooid.’

‘Je kunt het je niet veroorloven om ons niet te helpen. Je vijanden zullen massaal de grens over komen als wij je hier in de steek laten. Maar voor de rest heb je gelijk. We willen beiden niet dat de inhoud van dat dagboek naar buiten komt.’

‘Als het waar is wat ze zeggen dat erin staat.’

‘Al is dat maar voor een klein gedeelte het geval, dan nog zijn de problemen niet te overzien. Voor ons niet en voor jullie niet.’

‘Onze Saoedi-Arabische torenvernietiger had wel een vreemd vertrouwen in die Nederlander, dat hij hem bij die besprekingen liet zitten.’

‘Ja.’

‘En die Nederlander was wel erg stom om dat allemaal op te schrijven. Stel je voor dat bekend zou worden dat jullie presidente haar grootste vijand de hand heeft geschud toen ze minister van Buitenlandse Zaken was onder een neger.’

‘Dat zou inderdaad niet prettig zijn.’

‘De wereld zou smullen van het verhaal dat jullie onderhandeld hebben met die man terwijl jullie leiders keer op keer hebben gezworen dat jullie hem zouden arresteren en veroordelen. Heb je trouwens de geruchten gehoord dat hij die financiële crisis van een paar jaar geleden met zijn geld op gang heeft gebracht?’

‘Ja. Maar ik denk niet dat dat waar is. Laten we het over iets anders hebben. Ik heb een vraag voor je. Jullie wisten een half jaar geleden al dat dat dagboek bestond. Waarom hebben jullie het toen niet direct opgehaald?’

De man met het scherpe gezicht lachte een beetje ongemakkelijk.

‘Dat heeft met die mislukte militaire actie te maken.’

‘Je bedoelt die overval van jaren terug op diezelfde vrouw en haar familie?’

‘Ik zou het geen overval willen noemen’, de man pakte op zijn beurt een cakeje en wachtte met antwoorden tot hij het langzaam en bedachtzaam had opgegeten, ‘dat is inderdaad al meer dan tien jaar geleden. We kwamen toen in actie omdat we vonden dat ze te veel macht kregen. We schoten de oude man dood, haar vader. Jammer genoeg sneuvelden er ook kinderen. Toen kwam die Nederlander ineens naar buiten met de koran en de bijbel in zijn handen. Hij liep op ons af, maar we konden hem niet raken. Ik weet dat ik het geprobeerd heb, maar hij bleef maar lopen.’

De man met de baard aarzelde even terwijl zijn ogen in de donkere verte staarden.

‘Niemand durfde op het laatst nog iets te doen. Toen draaide hij zich om en verdween. Mijn mannen wilden weg. Sommigen meenden een wonder te hebben gezien.’

‘En jij, wat dacht jij?’

‘Ik dacht niets. En ik denk nog steeds niets, maar het is wel de reden dat we hem dat boek hebben laten houden, het leek ons beter om te wachten tot hij dood was.’

‘Al Hussaini was daar toch ook bij?’

‘Ja. En jouw Borman ook. Als instructeur.’

‘Ik stuur hem morgen naar je toe.’

De man met de baard boog instemmend zijn hoofd, stond op en liep naar een lage tent die bijna onzichtbaar was in het donker achter een zandheuveltje. Hij ging naar binnen. Op een kleed lag een man.

‘Je werkt samen met Borman. Zodra je dat dagboek hebt dood je hem. En haar.’

*

‘Ik wil niet trouwen met de man die ze voor me hebben uitgezocht’, zei Mahnaz. Haar fel opgemaakte ogen contrasteerden met het grijsblauw van haar kleding die bestond uit een knielange jurk over een spijkerbroek en een hoofddoek die alleen haar gezicht vrijliet. Langs haar hals bungelden de snoertjes van de oordopjes van haar muziekspeler die ze klaarblijkelijk onder haar hoofddoek in haar oren had. Aan haar voeten had ze rode hooggehakte laarsjes die in Luddes ogen ook niet echt in overeenstemming leken met haar gedegen kleren.

‘Dus dat is nog steeds een probleem’, zei hij, ‘jullie imams zeggen tegenwoordig toch dat een goede moslima zelf haar man kan kiezen, als ze maar de goede kiest?’

Hij grinnikte. Mahnaz lachte een beetje vermoeid mee, ze kon zijn poging tot humor kennelijk niet echt waarderen.

Henk kwam binnen, liet het hondje van zijn arm op de grond springen en ging weer naar buiten. Het diertje begon onmiddellijk snuffelend rond te lopen waarbij vooral de lange jurk van Mahnaz zijn belangstelling trok. Ludde zag de terugtrekkende beweging in haar lichaam.

‘Bang voor honden?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Niet bang, ik vind ze niet leuk.’

‘Kattenliefhebster dus.’

Ze snoof minachtend.

‘Wat een onlogische opmerking. Ook niet...’, ze trok haar benen onder zich op de bank, ‘… dieren horen niet in huis is mijn mening.’

Ludde legde zijn hand op de vloer en bewoog zijn vingers om het diertje te lokken. Hij zag een onderdrukte trek van afkeer op het gezicht van de jonge vrouw toen het aan zijn duim begon te likken.

‘Wat wil je dat ik voor je doe?’

‘Ik wil dat je me naar Rotterdam brengt.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik daar een afspraak heb.’

‘Dan ga je toch met de trein?’

‘Dan hebben ze me zo te pakken. Ik wil dat jij me beschermt.’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘Ik ben niet levensmoe. Je kunt beter naar een opvanghuis gaan.’

Mahnaz’ stem klonk schamper toen ze antwoordde.

‘Iedereen weet waar die huizen staan. Je bent alleen veilig als je binnen blijft en soms zelfs dan niet. Ik kan net zo goed direct naar een gevangenis gaan.’

‘En bij mij ben je wel veilig’, antwoordde Ludde sarcastisch.

Ze zuchtte.

‘Ik ben bij je gekomen omdat jij nogal bekend bent bij ons, en...’

Ludde onderbrak haar.

‘Door dat geval met die terrorist op de Waddenzee, naar ik aanneem. Waarom ben je trouwens hier? Je weet vast wel waar ik woon.’

Mahnaz pakte een sigaret uit een pakje dat op tafel lag.

‘Aanbellen bij je huis in de Oosterpoort leek me te opvallend…’, ze stopte de sigaret terug, ‘…sommigen gebruiken trouwens liever het woord “vrijheidsstrijder” in plaats van “terrorist”.’

Ludde liet zich achterover zakken.

‘Dat zal de rechter binnenkort uitmaken, of hij al dan niet een terrorist is. En wat heeft mijn bekendheid ermee te maken?’

‘Dan durven ze je minder snel aan te pakken.’

‘Welke “ze”?’

‘In dit geval mijn broer.’

‘Je zou ook kunnen redeneren dat mijn zogenaamde beroemdheid juist aantrekkelijk is. Des te beroemder je slachtoffer, des te beroemder wordt jezelf. Goed voor je conduitestaat.’

‘Conduitestaat…’ herhaalde ze, ‘…wat een ouderwets woord. Waarom doe je zo moeilijk? Ik vraag alleen of je me naar Rotterdam wilt brengen. Ik ken daar iemand die meisjes als ik kan helpen onderduiken.’

‘Ook een ouderwets begrip, onderduiken. Ik wist niet dat je daar tegenwoordig ook nog hulp bij kon krijgen.‘

‘Waar vraag is, is aanbod.’

‘En na je verdwijning ben je voor de rest van je leven eenzaam iemand anders? Zonder familie, vrienden, wie dan ook? Dat valt niet mee kan ik je uit eigen ervaring vertellen.’

Mahnaz tikte een sigaret uit het pakje en schoof ’m weer terug.

‘Ik geef je er vierhonderd euro voor. Vanavond weg.’

‘Volgens mij kan ik je beter naar Toevluchtsoord brengen, dat is beter voor je.’

‘Wat beter is voor mij maak ik zelf wel uit.’

Ze stond op en liep naar de deur.

Ludde zag ondanks haar zelfverzekerd optreden dat ze nerveus was.

‘Oké’, zei hij, ‘ik help je wel.’

Bij de auto stond Henk te wachten.

‘Wat ga je doen?’

‘Ik breng haar naar Rotterdam. Ik kom haar hier ophalen. Vanavond om negen uur.’

‘En meer hoef ik niet te weten.’

‘Nee. Morgenmiddag kom ik weer bij je langs. Rond een uur of drie.’

*

De vrouw in het lemen huis las de brief nog een keer. Wat ze las maakte haar bang. Ze frommelde het papier tot een prop, trommelde een paar seconden ritmisch met haar vingers op het bureaublad, stond op, liep naar de keuken, opende de klep van de houtoven en gooide de prop op de sintels. Ze wachtte tot het papier vlam had gevat.

*

Nadat Ludde was ingestapt en naar de uitgang van de werf was gereden legde een jonge man die achter een afgebrokkeld muurtje lag zijn verrekijker neer. Hij begon in een microfoontje te praten dat voor zijn mond bungelde. Daarna liep hij naar de weg waar een zwarte auto stond geparkeerd. Toen hij het portier open had gedaan en was gaan zitten startte een andere jongen de auto. Vervolgens gooide hij het stuur om terwijl hij gas gaf. Rond zijn mond verscheen een opgetogen grijns. De auto draaide met piepende banden over het asfalt en verdween in de richting van Winsum.

*

De Geus liep naar het raam, zette het open en stak zijn hoofd naar buiten. De zon stond laag boven de daken aan de zuidoostkant van het politiebureau. De kabelbaan die de Euroborg met het nog onvoltooide Groninger Forum verbond draaide haar monotone rondje. De tasker op zijn bureau zoemde zacht. De Geus ging zitten, drukte op de rode knop in het midden van het apparaat en deed het oortje in. Terwijl hij luisterde leken de plooien in de huid rond zijn mond dieper te worden.

Nadat hij de verbinding had verbroken keek hij naar zijn collega.

‘We moeten Ludde Menkema schaduwen.’

Zijn collega keek hem verbaasd aan.

‘Menkema?’

‘Ja, Menkema.’

‘Enig idee waar hij is?’

De Geus tikte op zijn tasker.

‘Hij is op weg van Onderdendam naar Bedum…’, deelde hij even later mee, ‘…tenminste, zijn tasker beweegt daar met een snelheid van 120 kilometer per uur.’

Hij zette zijn knieën tegen het bureau, mompelde ‘op een 80 kilometerweg’, vouwde zijn handen op zijn buik en sloot zijn ogen. Na ongeveer een uur dromend doorgebracht te hebben werd hij gestoord door zijn collega die lawaaiig binnen kwam lopen.

‘En, ben je eruit?’

De Geus opende zijn ogen.

‘Nee. Hoe is het met Menkema?

‘Goed. Hij is op het Martinikerkhof.’

De Geus liet zijn benen zakken.

‘Zijn elektronica is daar bedoel je.’

‘Ja, en hijzelf ook. We volgen hem ook nog gewoon ouderwets. Waarom doen we dat eigenlijk? Of is dat een geheim?’

‘Ja. Laat ik zeggen dat het een opdracht van hogerhand is.’

‘Het zal wel te maken hebben met het proces tegen die terrorist die hij gepakt heeft.’

De Geus knikte.

‘Zou best kunnen’, hij stond op, ‘maar het zou ook best niet kunnen.’

*

Boven de stad Groningen stond een helle zon in een strakblauwe lucht. Op sommige plekken zaten mensen op terrasjes, daar waar de oostenwind geen vat op ze had. Ludde zat weggedoken in zijn leren jack op een bankje in de zon, net buiten de schaduw van de Martinikerk. De bank naast hem werd bezet door twee mannen en een vrouw die ruzie hadden over iets dat met de blikjes bier te maken had die voor hen op de grond stonden. Ludde trok de rits van zijn jack naar beneden en pakte zijn shag. Op het moment dat hij een vloeitje tevoorschijn had gehaald viel er een schaduw over hem heen. Voor hem stond een man in een beige verschoten overjas.

‘Dag. Heb je een shagje voor me?’

Ludde stak hem het pakje toe.

De man rolde tamelijk moeizaam een sigaret. Toen hij klaar was begon hij aan een tweede. Ludde keek toe. Bij de derde deed hij zijn mond open maar bedacht zich. De man lachte waarbij hij een bijzonder gaaf gebit liet zien dat totaal misstond in zijn door couperose gehavende gezicht. Hij ging zitten. Ludde gaf hem vuur.

‘Ik wilde je vertellen dat ik je tips niet meer kan gebruiken’, zei hij, ‘Maria en ik zijn gestopt met Qwasnews.’

‘Ik had al zoiets gehoord.’

Ludde ging staan.

De zwerver keek hem bezorgd aan.

‘Je ziet er beroerd uit. Je zou je moeten scheren.’

Ludde stak zijn hand uit.

‘Ja, ik ga jou achterna.’

De pupillen van de zwerver draaiden plotseling weg, alsof de bevestiging van zijn ogen los had gelaten. Zijn lichaam begon te trillen. Ludde wachtte nieuwsgierig. Toen het trillen ophield en de ogen van de man weer normaal stonden greep hij Luddes hand.

‘Gaat het weer?’

De zwerver knikte wild. Zijn lange haar zwiepte heen en weer.

‘Ik was even weg.’

‘Dat zag ik. Heb je dat vaker?’

‘Ja, als iemand iets lulligs tegen me zegt.’

‘Oh. Sorry. Ik moet gaan, ik heb een afspraak met Maria.’

‘Sans rancune, sans rancune.’

De zwerver liet Luddes hand los en liep gebogen weg.

Ludde keek hem na, haalde na een tijdje zijn schouders op, trapte zijn peuk uit, ging naar de Grote Markt, aarzelde even bij een bloemenkraam, maar liep toen zonder iets te kopen door.

Ludde en Maria zaten tegenover elkaar in De Wolthoorn. Ludde staarde voor zich uit. Maria draaide met haar wijsvinger rondjes op de rand van haar glas jus d’orange. Er gingen seconden voorbij die lang duurden.

‘Werda is dus niet blij.’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘En dat had je niet verwacht.’

Ludde keek op.

‘Nee. Als je een relatie hebt kun je niet zomaar een andere vrouw helpen zwanger te worden vindt ze. Ik had dat eerst met haar moeten overleggen, maar dat is geen moment in me opgekomen.’

Maria snoof verontwaardigd.

‘Wat een onzin, dit is toch alleen iets wat jou en mij aangaat?’

‘Dat vindt zij dus niet. Omdat het haar leven ook beïnvloedt, zegt ze.’

‘Als je met iemand naar bed gaat wil dat toch niet zeggen dat ze ook over dit soort dingen mee moet beslissen.’

Ludde keek Maria nu recht aan.

‘Het is wel iets meer dan alleen maar dat. En ze wil niet meebeslissen, ze wil worden geïnformeerd. Hoe zou jij reageren als je in haar positie had gezeten?’

‘Dat vind ik zinloze vragen. Bovendien ben ík degene die in positie verkeert.’

Ze grinnikte.

‘En je hebt mij alleen je sperma gegeven, voor de rest hebben we niks samen. Of denk je daar intussen anders over?’

Ze keek hem ongerust aan.

Ludde schudde zijn hoofd.

‘Nee.’

Hij keek op zijn horloge.

‘Ik moet weg.’

Hij stond op.

‘Nu, ex-partner, het ga ons goed.’

Maria stak haar hand uit.

‘Ik neem aan dat we elkaar nog wel eens zullen zien.’

‘Uiteraard.’

Toen de deur van De Wolthoorn achter Ludde dicht was gevallen en hij rechtsaf de Turftorenstraat in was gelopen werd hij op enkele tientallen meters gevolgd door een jonge vrouw.

*

De kamer in het huis was stil en koel. Door de latten van de zonwering schemerde een groen omfloerst licht. Achter in de tuin balkte een ezel. De vrouw glimlachte toen ze in de verte het antwoord van een andere ezel hoorde. Ze sloot de deur achter zich, draaide de sleutel om, liep naar een hoek van de kamer, ontdeed zich van haar boerka, drapeerde een sari-achtige doek om haar lichaam en ging aan een eiken bureau zitten. Ze pakte een roodleren boek met gele Arabische tekens op het omslag. De bladzijden van wat ooit een dummy was geweest waren volgeschreven in een priegelig handschrift, hier en daar afgewisseld met schematisch aandoende tekeningetjes. Ze liet haar wijsvinger langs de zinnen glijden. Soms herkende ze iets, een woord of een naam, maar ze begreep te weinig van de taal om de rest ook te kunnen snappen. Toen pakte ze een camera. Na elke foto sloeg ze de pagina om, streek krachtig met haar vinger over de vouw in het midden en nam een volgende foto.

*

Rond zes uur was Ludde klaar met het opruimen van zijn huis. De schildpad sliep. Hij ging achter zijn computer zitten, bekeek Rotterdam op Google Earth, stond op, smeerde een broodje, nam een kop koffie en ging weer zitten. Even later vond hij zichzelf terug voor de spiegel in de badkamer. Hij schoor zich, verwijderde de grijze haartjes uit zijn neus en oren en reinigde toen met een tandenrager de ruimten tussen zijn kiezen. Daarna bedacht hij dat het al twee dagen geleden was dat hij zijn antidepressivum had genomen. Hij trok het laatje onder de spiegel open en pakte een medicijndoosje. Het was leeg. Hij liep naar zijn communicatiescherm, opende de site van zijn huisarts, bestelde een nieuwe dosis en startte daarna de laatste aflevering van het nieuws. De noordelijke scheepvaartroute langs Alaska naar de Stille Oceaan die de laatste jaren als gevolg van het smelten van het poolijs bevaarbaar was geweest, was weer dichtgevroren. Volgens deskundigen zou dat ook wel zo blijven.

*

De vrouw had alle bladzijden van het dagboek gefotografeerd. Buiten werd het snel donker. Ze pakte een schaar en knipte een lok van haar zwarte krullende haar. Een spiertje naast haar rechteroog trilde. Ze opende de deur naar het slaapvertrek, liep naar het bed en ging naast het in witte lappen gewikkelde lichaam van haar man zitten. Een wolkje vliegen dwarrelde op. Ze legde de haarlok op het kussen, voelde voorzichtig door de doeken heen aan zijn voorhoofd, maar trok haar hand snel terug toen ze de koudklamme hardbottige ondergrond voelde. Na een aantal minuten waarin ze, naar het leek, emotieloos naar het lijk had zitten kijken stond ze op, bukte zich, kuste zo vluchtig mogelijk de plaats waar de ogen zich onder het windsel bevonden, en ging de deur uit. Ze liep naar het bureau, opende de camera, haalde de geheugenkaart tevoorschijn, pakte een reisschaakspel waarvan het doosje inklapbaar was, wipte de voering eruit en stopte het geheugenkaartje eronder. Daarna trok ze haar sari uit, deed een spijkerbroek, een T-shirt en een warme trui aan, draaide zich om, pakte het dagboek en liep naar de stal in het achterhuis. Ze zadelde de zwarte hengst die van haar man was geweest, bond de klaarliggende bepakking op zijn rug, gooide een gewatteerd overkleed over haar hoofd, deed laarzen aan en leidde het dier naar buiten. De nacht was zwart, ondanks de vele sterren. Ze boog haar hoofd tot tussen de oren van het paard, prevelde een paar woorden en reed daarna het rotspad op. Boven, aan de rand van de hoogvlakte, stond ze stil om zich te oriënteren op de sterren. Uit de vallei klonk het geroep van haar ezel. Ze nam afscheid van het dier door haar hand op te steken, maar ze keek niet om.

*

Het was kwart over acht toen Ludde de caravan binnenstapte. Mahnaz stond klaar.

‘We gaan’, zei ze, ‘nu, direct.’

Ze was rusteloos.

‘Negen uur was de afspraak’, zei hij, ‘eerst koffie.’

‘Geen koffie, we moeten gaan.’

‘Je kunt altijd nog met de trein. Een stuk goedkoper ook.’

Ludde plofte neer op de bank en strekte zijn benen uit in een demonstratie van onverschillige zelfstandigheid. Hij zag in Mahnaz’ ogen dat ze vond dat een man van zijn leeftijd dat soort gedrag niet meer nodig zou moeten hebben. Hij was dat eigenlijk wel met haar eens.

Mahnaz pakte haar rugzak van de bank en stapte naar buiten. Henk zette koffie voor Ludde neer. Buiten klonk het geluid van een claxon. Eén keer lang, één keer kort. Henk grijnsde.

‘Die zit in jouw auto.’

Weer toeterde Mahnaz, weer één keer lang en één keer kort.

Ludde stond op.

‘Het lijkt wel een code.’

‘Gevoel voor ritme misschien. Doe maar wat ze wil, ze heeft het toch al een stuk moeilijker dan wij ons kunnen voorstellen.’

Toen ze een kwartier later in Onderdendam waren vroeg Mahnaz aan Ludde om te stoppen. Ze verdween met haar tas achter een container die op een parkeerplaats bij een handel in landbouwgereedschap stond. Niet lang daarna kwam ze weer tevoorschijn. Haar jurk had plaatsgemaakt voor een zwart colbertachtig jasje. Ze had haar hoofddoekje in haar hand. Ludde kon niet nalaten even bewonderend te fluiten omdat hij nu pas echt kon zien hoe mooi ze was met haar lichtbruine huid, krullende lange zwarte haren en donkerbruine ogen.

‘Dat is nu het voordeel van een hoofddoek’, zei ze, ‘dat mannen je met rust laten.’

‘In een land als Brazilië vinden vrouwen het juist wel prettig om niet met rust te worden gelaten’, antwoordde hij, ‘en desondanks worden ze daar niet door hun eigen broers achterna gezeten.’

‘Nee, maar daar moeten vrouwen altijd eerst vrouw zijn, en daarom zijn ze nooit echt vrij.’

Ludde trok zijn wenkbrauwen op terwijl hij van de parkeerplaats reed.

‘Alsof jij wel vrij bent’, hij stopte voor een onoverzichtelijk kruispunt in Onderdendam en boog zich ver voorover om te kijken of de weg vanaf Middelstum vrij was, ‘en van wat ik zo op straat zie zijn de meeste moslimmeisjes zich er echt wel van bewust hoe ze eruitzien met hun hoofddoekjes.’

Mahnaz knikte hem spottend toe.

‘Dan heb je toch je zin.’

Ludde reageerde gepikeerd.

‘Het is ook nooit goed, of het deugt niet bij jullie.’

‘Dat zal ook wel zo blijven als jullie ons altijd met jullie blijven aanspreken.’

Ludde keek verbouwereerd opzij en begon daarna te lachen.

‘Je hebt gelijk, sorry’, zei hij, ‘ik zal jullie niet meer jullie noemen.’

*

De Geus stond met zijn handen op zijn rug voor het raam van de werkkamer in zijn huis dat uitkeek over de Oosterhaven. Op het scherm van zijn computer was een rood stipje te zien dat aangaf waar Ludde Menkema zich bevond.

Waar zijn tasker zich bevindt, corrigeerde hij zijn eigen gedachten, ik ben benieuwd waar hij nu weer in terechtkomt. Op dit moment rijdt hij in elk geval richting Friesland.

*

Vlak voor Drachten kregen ze een wolkbreuk over zich heen. De A7 glom van het water. Mahnaz sliep. Ze reden in de rechterbaan achter een vrachtwagen. Nog dertig kilometer tot Heerenveen. Ludde schakelde de radio aan. Sinds hun korte woordenwisseling in Onderdendam was het stil geweest. Ludde vond dat prettig, Mahnaz klaarblijkelijk ook, maar nu ze sliep had hij behoefte aan muziek. Ze werden met grote snelheid ingehaald door een zwarte auto. De vrachtwagen voor hem remde. Ludde week uit naar links, passeerde en ging weer naar rechts. Op de vluchtstrook stond de auto die hem net voorbij was gereden, de alarmlichten knipperden. Op de radio werd de muziek onderbroken door een vrouwenstem die ergens voor waarschuwde, maar Ludde verstond niet wat ze zei. Het overige verkeer deed niets dat op problemen wees, dus reed hij met onverminderde snelheid door. Na vijf minuten kwam de zwarte auto weer voorbij, deze keer langzamer. De wagen voegde voor hem in en remde. Ludde remde ook en toeterde. De auto trok op, maar toen ook Ludde het gaspedaal weer in trapte sprongen de remlichten voor hem opnieuw op rood. Ludde gooide het stuur naar links en gaf gas. De auto reed nu naast hem. De zijramen waren geblindeerd. Mahnaz werd wakker. Ze keek opzij.

‘Dat is mijn broer.’

Ze zei het alsof het haar niet echt interesseerde.

Ludde keek haar even aan en verhoogde zijn snelheid nog verder. De auto ging achter hem rijden. Plotseling zag hij niets meer. Het interieur van zijn auto baadde in een fel licht.

‘Hij heeft zijn koplampen op groot gezet.’

Mahnaz had de tegenwoordigheid van geest om de binnenspiegel een klap te geven, waardoor Ludde zijn omgeving weer enigszins kon waarnemen. Tegen het rechterraam kletterde vuil regenwater dat afkomstig was van het rondrazende wiel van de oplegger waar ze nu naast reden, misschien tien centimeter bij Mahnaz vandaan. Ludde trok aan het stuur, weg van het gevaar. De vangrail aan de andere kant kwam op hem af, maar hij kon geholpen door de stabiliserende elektronica onder de motorkap de wielen weer in het juiste spoor trekken, de bijna ondoorzichtige wolk nevel in die naast de nu schuin voor hem rijdende oplegger over de weg hing. Hij was niet verbaasd toen Mahnaz de ruitenwisser een stand hoger zette. Even later was de weg voor hem leeg.

‘Dat is dus je broer.’

‘En zijn vriend denk ik.’

‘En die hebben je liever dood dan ongehoorzaam.’

Mahnaz zei niets.

Ludde remde zo hard hij kon. De oplegger achter hen deed alle lampen aan die hij tot zijn beschikking had waardoor de weg in een glinsterend halogeenlandschap veranderde. Het geluid van de natte rem die achter hen werd ingetrapt was zo hard dat Mahnaz haar handen tegen haar oren sloeg. De lampen op de slippende vrachtwagencabine begonnen te dansen, schoten de linkerrijbaan op en zwaaiden weer terug. Het geluid van een claxon stuiterde over de weg. Op de vluchtstrook verscheen de zwarte auto. Ludde gooide zijn stuur naar links. De vrachtauto schoot naar rechts, in de richting van de auto van hun achtervolgers. Nu begon ook de achterkant te schuiven. Het geluid van de claxon hield op. De chauffeur had zijn handen vol aan andere dingen. Ludde grijnsde naar Mahnaz en ontspande zich. Ook zij liet zich terugzakken in haar stoel.

‘En nu?’

‘Zorgen dat we wegkomen.’

Niet lang daarna nam Ludde de afslag bij Gorredijk en reed direct daarna aan de andere kant de oprit op, terug in de richting van Drachten. Tien minuten later zagen ze op de andere weghelft de door de regen vervormde silhouetten van het stilstaande verkeer. Direct aan het begin van de opstopping zagen ze de geblindeerde auto, half op het asfalt, half in de berm.

‘Geen aanrijdingen zo te zien. Keurig opgelost’, hij knikte naar zichzelf in de spiegel en keek daarna naar Mahnaz die met een hand boven haar ogen iets probeerde te onderscheiden in de file naast hen, ‘en ik durf erom te wedden dat ze mijn kenteken niet hebben kunnen zien met die regen. Dus we doen gewoon of onze neus bloedt.’

‘Wat doen we?’

‘Ergens overnachten.’

Hij nam de eerste afslag die voor hem opdoemde en reed vervolgens, terwijl hij zich keurig aan de verkeersregels hield, een klein halfuur door waarbij hij een aantal keren willekeurig een afslag nam. Toen hij een klein bordje met de naam ‘Egypte’ zag stopte hij, zette de motor uit, draaide zich half om en pakte Mahnaz bij haar schouder.

‘Hoe wist je broer waar jij was?’

Ze schudde zijn hand af, bukte zich en pakte haar mobiel uit haar tas.

‘Ik ben bang hierdoor. Gps-informatie.’

Ludde knikte.

‘Goed. Laten we zorgen dat we op een andere plek komen. Hij haalde zijn tasker tevoorschijn en gaf die aan Mahnaz.

‘Schakel deze uit, en die van jou ook.’

Hij startte en reed weg.

‘Als je broer ons tot hier volgt voelt hij zich tenminste thuis.’

Hij wees op het bordje.

Mahnaz keek.

‘We komen niet uit Egypte, we zijn Afghanen.’

*

Het paard stond trillend van vermoeidheid stil. De vrouw gleed uit het zadel, rekte zich uit, sloeg de teugels om een boomtak en opende haar zadeltas. Ze pakte een hoofddoek, deed die om en liep naar de deur van een vrijstaand huis. Ze klopte. Na een kleine tien minuten werd er opengedaan. Ze zei wie ze was. Farima Faghiri. De man die achter de deur stond keek haar aan. Hij leek op zijn hoede.

‘Dag, hoe is het?’

‘Goed. Moe, ik heb de hele nacht gereden.’

‘Hoe gaat het met uw man?’

‘Slecht, daarom ben ik hier. Je moet me naar de grens brengen, naar het ziekenhuis. Ik heb medicijnen nodig.’

Ze zei het autoritair.

‘Waarom?’

‘Omdat ik het zeg.’

Toen ze het gezicht van de man zag verstrakken probeerde ze alsnog iets smekends in haar stem te leggen.

‘Omdat het nodig is voor mijn man en omdat ik je ruim zal belonen.’

‘Als het nodig is voor uw man zal ik u helpen.’

*

Ludde werd wakker van het geschreeuw van een of ander dier. Het duister was bezig op te lossen in de opkomende zon. Hij schoof moeizaam op zijn ellebogen omhoog. Zijn rug deed pijn. Naast hem spreidden de zwarte krullen van Mahnaz zich uit over een met een trui geïmproviseerd kussen. De ramen van de auto waren vochtig. Mahnaz snurkte zacht, diep in slaap. Buiten drupte water van de takken, maar de eerste zonnestralen lieten zien dat het een mooie dag zou worden. Ludde keek naar het meisje. Hij geeuwde. Mahnaz draaide zich op haar rug en vloog in dezelfde beweging overeind. Haar ogen flitsten over de man naast haar. Haar borsten dansten even in haar T-shirt. Luddes ogen vingen de beweging op. Mahnaz trok haar deken op tot onder haar kin.

‘En nu?’

‘Plassen, wassen, aankleden.’

‘En dan?’

‘Naar Rotterdam, dat wilde je toch?’

Ze zweeg nerveus.

‘Of weet je broer dat we naar Rotterdam gaan?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Nee, dat weet hij niet mag ik hopen.’

Luddes gedachten dwarrelden weg.

Na een tijdje kon Mahnaz zich niet meer inhouden.

‘Waar denk je aan?’

Hij keek opzij.

‘Kijk dat herken ik. Een vrouw naast je die vraagt waar je aan denkt. Ik denk aan de vragen die ik je zou willen stellen.’

‘Zoals?’

‘Zoals hoe het kan dat iemand waar je mee bent opgegroeid je van de weg wil rijden. En ik zou willen weten hoe een jong meisje als jij kan besluiten een compleet ander leven te beginnen. Met een rugzakje, meer niet. En ik dacht eraan dat het verstandiger zou zijn je terug naar Groningen te brengen.’

Mahnaz’ nieuwsgierigheid naar de gedachten van Ludde was met dit antwoord kennelijk bevredigd, want ze zei niets meer waardoor het stil was totdat Ludde de achterklep van de auto van binnenuit opendeed, zich naar buiten liet glijden en naar een toiletgebouwtje liep dat aan een breed water stond waarin tientallen zeilboten en jachtjes lagen. Toen hij terugliep voelde hij zich fris, maar zorgelijk. Mahnaz stond naast de auto te geeuwen.

‘En, voor ik het vergeet, heb je goed geslapen?’

Mahnaz wreef de slaap uit haar ogen en knikte.

‘Ja, maar in het begin vond ik het wel spannend’, zei ze toen.

‘Hoezo spannend?’

‘Om bij een man in zijn auto te liggen. Ik vroeg me af wat ik moest doen als je iets zou proberen.’

Ludde grinnikte schaapachtig.

‘Jij denkt dat mannen monsters zijn.’

‘Geen monsters, maar mannen.’

Ludde haalde zijn schouders op.

‘Nou, als je daar toch al van uitgaat zal ik de volgende keer mijn handen misschien niet boven de dekens houden.’

‘Zie je wel? Je bent een man als alle andere.’

Ludde haalde weer zijn schouders op en antwoordde scherper dan hij gewild had.

‘Vast wel’, hij sloeg op het dak van de auto, ‘komt er nog wat van? Ik wil verder.’

Mahnaz keek hem verbaasd aan, slikte een antwoord in en liep weg.

Toen ze terugkwam zag hij een harde trek om haar mond, waardoor ze even leek op iemand die hij kende, maar hij wist niet wie. Ze bleef bij de nog geopende achterklep staan.

‘Waarom was je ineens zo grof?’

‘Ik ben soms grof ben ik bang.’

‘Mensen die grof zijn, zijn meestal bang.’

Om zich een houding te geven liep Ludde naar de achterkant van de auto, trok de matrassen naar buiten, rolde ze op en klapte de banken in hun oorspronkelijke positie.

Toen hij haar weer aankeek zag hij dat ze glimlachte.

‘Sorry.’

‘Ik hou wel van mannen die sorry kunnen zeggen.’

‘Dat kom je in jouw cultuur niet tegen zeker.’

De glimlach verdween onmiddellijk van haar gezicht.

‘Moeilijk sorry kunnen zeggen is een mannending, geen cultuurding,’ Mahnaz zuchtte moedeloos, ‘volgens mij staan vrouwen bij ons op een hoger voetstuk dan bij jullie.’

‘Misschien wel ja. Maar op een voetstuk kun je geen kant op. En bovendien, als ik geen “jullie” mag zeggen, mag jij het ook niet.’

*

De Amerikaan Borman en zijn Afghaanse collega stapten uit een witte pick-up halverwege het pad dat langs het riviertje naar het huis beneden in de vallei leidde omdat ze niet verder konden. Het pad werd geblokkeerd door een ezel die weigerde aan de kant te gaan. De poort in de lemen muur stond open. De mannen keken elkaar verbaasd aan, gingen naar binnen en liepen door de boomgaard naar het huis waar het onnatuurlijk stil was. Toen ze binnen waren sloeg Borman het uiteinde van zijn tulband voor zijn gezicht als bescherming tegen de naar hem toe stromende stank. Ze liepen voorzichtig door naar een deur aan de andere kant van de kamer en openden die. In de kamer was het zwart van de vliegen. De stank hier was overweldigend. Nu pakte ook de tweede man het afhangende deel van zijn tulband en drukte dat tegen zijn neus.

Borman, een gedrongen man in tegenstelling tot zijn lange metgezel, was de eerste die reageerde.

‘Wat is hier gebeurd?’

‘Hij is eerder gestorven dan verwacht.’

‘Ja, dat lijkt erop.’

‘Hij is wel gewassen en in lappen gewikkeld. Maar waar is Farima? Ze hoort hier te zijn, bij haar man’, de Afghaan wees met zijn duim achter zich, in de richting van het lijk, ‘we zullen hem moeten begraven.’

Ze liepen naar buiten. De Afghaan pakte een schep die bij de ingang van de schuur stond, liep even rond in de tuin om een plaats voor het graf uit te zoeken, bepaalde de richting van Mekka, en begon te graven. Na een tijdje kwam Borman hem helpen.

‘Het was een goede man’, merkte de Afghaan op, ‘een man die de juiste keus in zijn leven maakte. Het is een zegen als je ziel naar zo’n keus wordt gevoerd’, hij veegde het zweet van zijn gezicht.

Borman antwoordde niet. Hij had het niet zo op religie, en als het dan toch moest had hij het liefst een god die niet al te moeilijk deed over menselijke zwakheden. Maar hij keek wel uit om dat hardop te zeggen.

Toen ze het lijk naar buiten droegen werden ze door een wolk vliegen gevolgd. Ze legden de dode man op de stenige grond naast de kuil. De Afghaan boog zich en bracht ondanks de stank zijn mond vlak bij het gezicht. Hij prevelde enkele woorden en richtte zich daarna weer op. Ze legden het lichaam op de rechterzij in het graf, waarna Borman een symbolische hoeveelheid zand op de lijkwade gooide en terug naar het huis liep. De Afghaan begon de kuil vol te gooien. Toen hij bijna klaar was werd hij onderbroken door de haastige voetstappen van zijn metgezel.

‘Ze wist toch dat we zouden komen?’

De Afghaan knikte.

‘Het paard is weg’.

Ze waren beiden een tijdje stil, totdat de Afghaan het woord nam.

‘Het zou natuurlijk kunnen dat ze ervandoor is, zo graag wilde ze dat dagboek niet kwijt…’, hij zei het aarzelend, ‘…hoewel ik me niet kan voorstellen dat ze tegen onze bevelen in gaat. Ze kan op haar vingers natellen dat dat haar einde zou betekenen.’

Borman knikte. De Afghaan schoof met zijn voeten de laatste zandresten op de grafheuvel.

‘Aan de andere kant is ze natuurlijk wel een Faghiri. Die familie is altijd al eigenwijs geweest.’

‘En rijk’, voegde Borman eraan toe, ‘maar hoe wil ze als vrouw alleen dit land uit vluchten?’

De Afghaan spuwde op de grond.

‘Het zou me niet verbazen als zij dat wel degelijk durft. Ze heeft nooit geweten hoe het hoort. Als het niet om haar man was, hadden we haar al jaren geleden aangepakt. Heb je nog naar het dagboek gezocht?’

Hij stak de schep in de grond, klopte zijn kleren af en begon in de richting van de poort te lopen. De gedrongen man volgde hem.

‘Ja, maar ik heb niets gevonden.’

Ze zwegen tot ze bij hun auto waren. De Afghaan klikte een microfoon los van het dashboard. Zijn stem die tot op dat moment een fluwelen zangerige ondertoon had gehad werd scherp, hard, bijna blaffend. Toen hij klaar was wendde hij zich tot zijn metgezel.

‘We moeten haar zoeken.’

‘Waar?’

‘Richting de grens. Turkmenistan. Ze zou nooit naar Kabul gaan. Turkmenistan is niet zo ver.’