Lupko Ellen

Herenboer

literaire thriller

Uitgeverij Passage, Groningen

Herenboer is het derde boek in een serie waarin Ludde Menkema de hoofdpersoon is. Het eerste en het tweede boek in die serie heten respectievelijk Moddergraf en Wraaktocht.

In Wraaktocht ontmoet Ludde Menkema een oude liefde uit de tijd dat hij als militair in Afghanistan was: Farima.

Farima Faghiri ontvlucht in Wraaktocht haar vaderland, waarbij ze als rechtmatig erfgename, maar toch tot woede van haar verwanten, de gegevens die toegang geven tot de Zwitserse banktegoeden van haar door opiumteelt extreem rijk geworden vader meeneemt. Dat geld gebruikt ze nu om de scholing van meisjes in haar vaderland te stimuleren. Farima is de moeder van een tweeling: Mahnaz en Yasin. Hun vader, net als Ludde een voormalig Nederlands militair, overlijdt vlak voor de vlucht van Farima.

In Wraaktocht wordt Ludde ontvoerd door Mahnaz en Yasin, deels omdat zij denken dat Ludde verantwoordelijk is voor een aanslag op hun gezin in Afghanistan en deels gemotiveerd door de vooral bij Yasin aanwezige islamitisch fundamentalistische idealen. Nadat deze ontvoering mede door ingrijpen van Farima is mislukt, verdwijnt Yasin met de bedoeling om zich aan te sluiten bij een fundamentalistische organisatie.

In het begin van Herenboer is Ludde teruggekeerd op Borg Menkema, de voorvaderlijke familieboerderij en is hij al weer een tweetal jaren met Farima getrouwd.

2e druk

foto auteur: Henx Fotografie

foto omslag: Leo Meijer

omslagontwerp: Myrthe Heuzinkveld

redactie: Roos Custers

druk: Bariet, Ruinen

copyright © 2011 Lupko Ellen en Uitgeverij Passage

Niets van deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Postbus 216, 9700 AE Groningen

www.uitgeverijpassage.nl

ISBN 97890 5452 2232

NUR 305

Ludde Menkema drukte een kogel in de loop van zijn windbuks. De kat, die op haar zij naast hem lag, beet op het teer dat tussen de kussentjes onder haar voorpoten achter was gebleven nadat ze had geprobeerd over het gesmolten asfalt naar de aardappelloods te lopen. Het kogeltje sloeg met een doffe tik in de nok van de lege duiventil. Ludde deed een stap verder de schaduw van de boerderij in, laadde opnieuw, strekte zijn arm zodat de buks naast zijn heup kwam te hangen en drukte af. De doffe tik van de kogelinslag trilde na in de zichtbaar kokende lucht. De zon scheen grauwgeel achter de stofwolken boven de akkers die in duizenden onregelmatig gevormde eilandjes uiteen waren gevallen. Uit de droge kloven daartussen stegen stofspiraaltjes op. Het leven dat gewend was aan de watervaste compactheid van de Groninger klei leek verdwenen. Het in het voorjaar nog fris opgeschoten koolzaad lag in gebleekte slierten op de gebakken grond. Onder een brandnetelbosje naast de loods lag het karkas van een haas, gedeeltelijk bedekt door een zongelooide kapotgepikte huid. Ludde legde de buks op de werkbank en ging naast de kat zitten die op een stapel al jaren niet meer gebruikte jute graanzakken was gesprongen. Ze draaide zich op haar rug. Luddes vingers kroelden tussen haar achterpoten, aarzelden, en zochten daarna doelgericht verder.

‘Je krijgt jongen,’ zei hij na een tijdje, ‘dat lijkt mij niet zo slim in deze tijd.’

De kat geeuwde.

Vanaf de Waddenzee klonk gerommel dat nadat het was weggeëbd een stilte achterliet waarin alles de adem inhield in de hoop dat er na maanden eindelijk regen zou komen.

*

Een getralied politiebusje stopte bij een dienstingang aan de zijkant van het Centraal Station van Amsterdam waar een zwetende man stond die gekleed was in een spijkerbroek en een leren jasje. Hij droeg een automatisch wapen. De schuifdeur van het busje ging open. Een zwartharige jongen met een lichtbruine huid die zijn handen naast elkaar voor zijn lichaam hield, stapte uit. Aan de handboeien om zijn polsen hing een hondenketting die in een boogje naar de handboeien van een tweede jongen liep die ook een getinte huid en zwarte haren had. Na hen volgde een gehoofddoekt meisje. De voorste jongen stak zijn vuisten naast elkaar omhoog in een gebaar van protest dat door niemand werd gezien. De ketting maakte een rinkelend geluid. Twintig seconden later waren ze verdwenen en weer een paar minuten later gingen ze onder dwang van de wapens een rood-witte dieseltrein binnen.

*

Uit de oude graanzakken steeg een prikkelende geur van graan en gif op, een geur die Ludde even terugbracht naar de tijd dat hij in deze schuur een eenzaam jongetje was geweest. Hij stond enigszins melancholisch op, liep naar het voorhuis en zette zijn klompen onder de wijzerplaten in de keuken, waarop de energieopbrengst van de windmolen en de vergassingsinstallatie was te zien. De barometer voorspelde bestendig zomerweer. Vanachter de dichte deur van de opkamer klonk het geluid van televisiestemmen. Ludde liep naar het aanrecht, zette water op het gas, opende een groen emaillen bus, pakte een handje losse thee en gooide dat in de theepot. Een met zand geladen windvlaag schuurde langs het raam. Achter hem piepte de deur. De kat kwam binnen met een uitgemergeld muisje in haar bek dat ze verwachtingsvol op de oude plavuizen deponeerde. Ludde pakte het diertje op, deed het keukenraam open en liet het los in de herfstige boomgaard waar de bomen het vocht dat ze hard nodig hadden om te overleven uit hun bladeren hadden teruggetrokken.

Oom Henderik lag in de koele hoge opkamer weggezakt in de kussens van zijn bed naar een scherm te kijken dat vlak achter het voeteneinde op een tafel stond.

‘Is er nog nieuws?’

‘Ik vind van niet.’

‘Staat de airco niet te koud?’

‘Nee. Farima belde net vanuit New York.’

Ludde ging naast zijn oom zitten.

‘En wat wilde mijn vrouw?’

Oom Henderik wierp een snelle blik op Ludde.

‘Wat klinkt dat sarcastisch,’ zei hij, ‘ik weet het niet, het was maar een kort gesprek.’

Hij maakte een gebaar naar het scherm. Een icoontje met een foto van Farima kwam tot leven.

‘Hi uncle Henderik, how are you?’

Ludde voelde een steek ongerichte jaloezie toen hij zag dat Farima haar zwarte krullen achter haar hoofd had opgebonden waardoor ze nog mooier werd dan ze al was.

‘Is Ludde er?′

‘Nee.′

Farima aarzelde zichtbaar omdat ze niet wist hoe ze het gesprek voort moest zetten.

‘Is het nog steeds zo droog bij jullie?’

Oom Henderiks stem antwoordde iets, maar in werkelijkheid wendde hij zich tot Ludde.

‘Ze wilde jou spreken.’

‘Dat begrijp ik. Ik bel haar zo wel terug.’

‘Heb jij enig idee wanneer ze weer thuiskomt?’

‘Nee, ze moet eerst die toespraak houden. Wat ze daarna doet weet ik niet. Ik moet zo nog naar het dorp om eten voor Milan te kopen. Maria komt vanmiddag met hem op bezoek.’

Oom Henderik wreef zich in zijn handen.

‘Dat wist ik, ik heb haar gesproken.’

‘Jij spreekt mijn vrouwen meer dan ik.’

‘Ja, omdat jij geen aandacht voor ze hebt.’

Oom Henderik wilde nog iets zeggen maar Ludde brak hem af.

‘Zo is het en bemoei je met je eigen zaken.’

Oom Henderik grijnsde.

‘Niet zo aangebrand, ik maakte maar een grapje. Heb je dit gezien?’

Hij gebaarde weer naar het scherm. Farima verdween in haar icoontje. Een ander icoontje opende zich.

‘Kijk.’

Ludde zag de contouren van Noord-Europa. Op de Noordzee boven de Waddeneilanden was een grijze krul te zien.

‘Een bui,’ zei hij, ‘maar alles is toch al dood.’

‘Het lijkt dood. Als er water komt steekt het leven zo de kop weer op.’

*

Op het scherm van Farima’s telefoon werd het beeld van een alleen in een zwarte broek geklede man die een geweer tegen zijn schouder zette vervangen door Ludde zelf. Ze zwaaide.

‘Dag liefde van mijn leven, ik zat net naar je te kijken.’

Ludde schoof een te lange sliert zwart haar uit zijn ogen.

‘Zeg je nou dat je naar me zat te kijken?’

‘Ja. Naar de opnames van de camera in de schuur. Waar schoot je op?’

‘Op de duiventil.’

Ludde probeerde geïrriteerd te klinken, maar toen hij merkte dat Farima dat niet oppikte ging hij op een normale toon verder.

‘Doe je dat vaker?’

‘Wat?’

‘Naar me kijken zonder dat ik dat weet?’

‘Soms. Uit liefde.’

Luddes irritatie zakte af.

‘Je wilde me spreken.’

‘Ja.’

Ze manipuleerde iets op haar telefoontje. Er verscheen een foto.

‘Weet je welk schip dit is?’ Ludde zag een cruiseschip dat zich in een zonovergoten haven losmaakte van een kade, ‘dit is in de Eemshaven, vlak bij je.’

‘Ja, dat zie ik. Dat is de Marcus Uris. Wat moet ik daarmee?’

‘Ik zou graag willen dat je daarover een fotoreportage voor me maakt, of beter gezegd voor The New York Times.’

‘Wanneer denk je weer thuis te komen?’

Farima liet zich achterover zakken, verder bij de camera vandaan, waardoor de uitdrukking op haar gezicht moeilijker was te zien.

‘Ik heb eerst die toespraak.’

Ook Ludde liet zich in zijn stoel terugzakken.

‘Ben je zenuwachtig?’

‘Ja.’

‘Ik niet, omdat ik weet dat je het kan.’

‘Jij hoeft daar niet te staan. Ken jij McFarlane nog?’

‘Nee.’

‘Je hebt hem een paar maanden geleden, toen je hier was, anders wel ontmoet. McFarlane is een journalist van The New York Times. Hij helpt me met mijn toespraak.’

‘En?’

‘Hij schrijft een artikel over de houding van Nederland ten opzichte van moslims. Hij wil graag illustratiemateriaal.’

‘Wat moet ik doen?’

Ludde klonk afhoudend.

‘Hij wil foto’s van de Marcus Uris, de Eemshaven en de trein waarmee ze de arrestanten vervoeren. Die passeert jouw boerderij toch op een paar kilometer afstand?’

‘Ja. Maar je komt de Eemshaven niet meer in. Je hebt op z’n minst een pasje nodig.’

‘En de Marcus Uris?’

‘Die ligt voor de kust.’

‘Hoe komen ze dan aan boord?’

‘Ik neem aan met een boot.’

‘Van al die dingen wil hij dus foto’s.’

‘Is die McFarlane een goede journalist?’

‘Hij werkt bij The New York Times. En hij is aardig.’

‘Hoe aardig?’

‘Jaloers?’

‘Nee.’

‘Niet jaloers? Hou je nog wel van me?’

‘Ik kan niet zoveel met een vrouw die ik niet aan kan raken.’

Farima tuitte haar lippen, boog zich voorover en maakte een kusbeweging in de lucht.

‘Een beetje journalist zou opspringen van blijdschap als hij iets voor The New York Times kon doen.′

‘Ik ben geen journalist, ik ben boer.’

‘Maar je kunt toch wel iets doen voor je vrouw, alleen omdat zij dat belangrijk vindt?’

‘Daar hebben al verdomd veel mannen spijt van gekregen.’

Farima lachte.

‘Hier krijg je geen spijt van.’

‘Vast niet. Ik zal erover denken.’

‘Goed. Ik moet nu weg.’

‘Doe ze de groeten bij The New York Times.’

‘Zodra ik daar kom zal ik dat zeker doen.’

Farima stak een hand op. Ludde liep naar zijn oom die met zijn ogen dicht voor zijn scherm lag. De onweersbui op de Waddenzee was dichterbij gekomen.

‘Farima vroeg me iets.’

Oom Henderik deed zijn ogen open en begon zich moeizaam op zijn zij te draaien. Ludde probeerde hem te helpen, maar oom Henderik schudde zijn hand ongeduldig van zich af.

‘Ik wil naar buiten.’

‘Het is veel te warm voor je.’

‘Onzin.’

Nadat oom Henderik erin was geslaagd om zijn benen over de rand van het bed te laten zakken pakte hij zijn wandelstok en begon naar de deur te schuiven waarbij zijn voetzolen nauwelijks loskwamen van de grond.

‘Ga je mee?’

‘Farima wil dat ik een fotoreportage maak over de Marcus Uris...’ Ludde deed de zijdeur naar de boomgaard open waardoor een hete golf lucht naar binnen rolde, ‘...voor een journalist van The New York Times.’

Oom Henderik tilde zijn voet over de drempel. Zijn ogen knepen dicht toen hij het scherpe zonlicht in stapte.

‘Misschien is dat goed tegen dat rothumeur van je. En ze zal er wel een reden voor hebben.’

‘Dat zal ze zeker.’

In de verte klonk opnieuw gerommel. Oom Henderik liet zich op een tuinbank zakken die in de schaduw van een notenboom stond die nog redelijk veel van haar blad had vastgehouden.

‘Die trein naar de Eemshaven komt hier elke donderdagnacht langs. Precies om twintig over twee.’

‘Komende nacht dus. Als de treinen op tijd rijden is er reden voor zorg.’

‘Ja, dat zeggen ze. Zie je dat? Daar heb je Wodan.’

Oom Henderik wees naar de dijk waarboven in de verder strakblauwe hemel een zwart-groene rafelige wolk was verschenen met een opgeblazen chagrijnig gezicht. Ludde stond op.

‘Ik ga de dakramen dichtdoen.’

Oom Henderik knikte.

‘En zet de molen ook maar stil.’

*

Farima legde haar voorhoofd tegen het vensterglas zodat ze het verkeer op de bodem van 42th Street kon zien. Ze ademde in, hield de lucht in haar longen zolang als ze dat kon vast en ademde met een zucht weer uit. De misselijkheid die haar had gedwongen om op te staan zakte af. Terug bij haar bureau wierp ze een blik op het stapeltje papier met haar toespraak voor de Verenigde Naties, maar de tekst keek zo vijandig terug dat ze zich omdraaide. Ze wilde de diepe kloven van de stad in om naar de winkels te kijken of om gepofte kastanjes te kopen. Ze wilde afgeleid worden van de taak om de stem te zijn van door gaas afgedekte Afghaanse meisjeslippen, hoewel ze die taak aan zichzelf had opgelegd.

Schuldgevoel, had Ludde gezegd, twee maanden geleden toen ze door Central Park liepen, je wilt die meisjes helpen uit schuldgevoel, omdat je rijk bent, omdat je vrij bent, omdat je denkt dat je het verplicht bent, maar niet omdat je het leuk vindt. Het past niet bij je. Jij moet iets doen, jij moet niet denken. Na een tijdje ging ze zitten. Ze legde een hand op haar buik en schakelde toen haar scherm in om naar de bewakingscamera’s van Luddes boerderij te kijken. Oom Henderik zat in elkaar gezakt op de bank in de tuin. Hij sliep.

*

Nadat Ludde de wieken van de molen in hun ruststand had gezet liep hij naar de tegen de voorgevel van de schuur aan gebouwde houten trap die hem naar een zolder bracht waarvandaan een ladder naar de nok van de boerderij voerde, zo’n vijftien meter boven de cementen vloer. Over de hanenbalken lagen brede planken die zij aan zij en kop tegen kont een lang pad vormden dat door de schemerige ruimte vlak onder de nok liep. Op regelmatige afstanden vielen lichtkolommen naar binnen die gevuld waren met miljarden dansende stofdeeltjes. Ludde zakte door zijn knieën en kroop de planken op. Bij de eerste lichtbaan ging hij staan en stak zijn hoofd door het dakvenster naar buiten. De onweersbui was een stuk dichterbij gekomen. Hij sloot het raampje en kroop voorzichtig verder naar het volgende. De bodem diep onder hem maakte hem nerveus. Bij de achtermuur was het dakraam vervangen door een luik waardoor je een met een ijzeren hekwerk omzoomd plateautje kon bereiken dat boven op de boerderij was aangebracht. Ludde klom naar buiten, opende het hek en ging enigszins duizelig zitten. Voor hem blakerde het landschap. Van het stationnetje van Warffum vertrok de trein naar Usquert, een rood-wit trillend streepje in de nog steeds van warmte dansende lucht. Het gerommel vanaf het Wad kreeg een krakende bijtoon die volgens oom Henderik ontstond als Wodan met zijn kar over de botten van zijn vijanden reed. De echo van de onweersklap kwam terug en verdween in stilte over de dijk. De oostenwind was gaan liggen. Bij de boerderij van de buurman, een paar honderd meter verderop, jankte een hond. Op de tombe midden op de familiebegraafplaats zat een stel kraaien. Ludde stond op en daalde voorzichtig de drie metalen treetjes af naar het luik. Hij was blij toen hij weer beneden was.

In de verte liet de hond zich weer horen. Het gejank brak af toen er een donkergroen gordijn naar beneden zakte. De klap van de donder leek nog eerder te komen dan de oranje-witte flits die de hemel openscheurde. Het gekraak in de lucht vermengde zich met het splijtende geluid van inslaande bliksem, ergens in de eikenbomen bij de gracht. Toen de eerste regendruppels in het zand naast de bank vielen, legde Ludde een hand op de schouder van oom Henderik die zijn ogen opendeed en verwezen om zich heen keek. De hemel verschoot van donkergroen naar zwart. De bomen in de boomgaard bogen gezamenlijk hun takken toen een koude luchtstroom naar beneden viel. Ergens brandde het, maar de geur van oplaaiend hout verdween toen de regen kwam. Oom Henderik schuifelde naar binnen en nestelde zich tegen de deurpost. Ludde ging naast hem staan. De kale klei onder de bomen was veranderd in een watervlakte waarover dansende regendruppels elkaar opjoegen.

Boven het afkoelende asfalt hing een ijl waas van verdampend vocht. Onder de tractor had zich een plas regenwater verzameld. Ver weg in het zuiden rommelde het nog. Ludde opende de beide deuren aan de voorkant van de schuur die toegang gaven tot een met puin verhard karrenspoor dat langs het voorhuis naar de oprijlaan liep, pakte een kettingzaag van de werkbank, legde die in de open laadbak van een oude hybride Toyota, stapte in en reed naar de brug waarvoor een boomgrote tak lag die nog naglom van de regen. Het uiteinde was uiteengespleten in talloze witgele punten. De lucht rook naar ozon en door hitte weggeslagen hout, een brandgeur die zich mengde met de geur van olie en zaagsel toen Ludde de kettingzaag op de tak zette.

*

Hoofdinspecteur De Geus schoof zijn benen languit onder een met computerschermen overladen bureau. De kleine man die hem binnen had gelaten ging naast hem zitten en begon direct te praten.

‘Ik word geacht u iets te vertellen over ons cameraproject. We tappen bestaande camera’s af door er een zendertje aan te hangen. Ik zal een voorbeeld geven...’ de man zette zijn ellebogen op het bureau, ‘…u woont toch in Groningen?’

De Geus knikte.

‘Wijs maar aan waar.’

De Geus richtte zijn vinger op een scherm waarop de kaart van Nederland was te zien. De kaart zoomde in. De stad Groningen werd zichtbaar. De Geus zakte met zijn vinger totdat hij naar een plekje wees dat tussen de Oosterpoort en het Verbindingskanaal lag.

‘Nu moet u hier kijken.’

De Geus trok zijn benen in. Op het scherm was een videobeeld verschenen.

‘Tegenover uw huis hebben we deze camera.’

Op het traag bewegende beeld was de bovenste verdieping van een flatgebouw te zien.

‘Dat is uw woning...’ de man grinnikte een beetje vreemd toen De Geus hem vragend aankeek, ‘... daar bij dat balkon. Zullen we eens kijken of uw vrouw thuis is?’

De mond van De Geus verstrakte.

‘Mijn vrouw is een jaar geleden overleden.’

Zijn gesprekspartner had maar een fractie van een seconde nodig om zich te herstellen.

‘Sorry. Zo ziet u maar dat ook wij hier niet alles weten,’ hij keek nieuwsgierig opzij, ‘is dat de reden dat u bij ons komt werken?’

‘Wat?’

‘Dat uw vrouw dood is? Tijd over? Verveling? Zin in avontuur?’

De Geus schoof zijn benen weer onder de tafel.

‘Sinds wanneer worden meerderen bij de politie op deze manier toegesproken?’

Het mannetje grinnikte weer.

‘Als u een klacht tegen mij indient zult u horen dat ik bekend sta als ongevoelig en onaangepast. Ik heb Asperger. En zo noemen ze me ook.’

‘Ik ben niet geïnteresseerd.’

‘Nee, ik uiteraard ook niet.’

‘Wat is de legale status van deze camera’s meneer Asperger?’

Asperger lachte, een beetje hikkend, alsof er iets in zijn strottenhoofd niet op gang wilde komen.

‘Het is semilegaal. We gebruiken ze in onderzoeken, maar er wordt niet over gepraat in de rechtszaal,’ hij aarzelde een moment, ‘voor zover het in de huidige omstandigheden tot rechtszaken komt overigens.’

De camera was gezakt en liet nu de smalle brug tussen de Oosterpoortwijk en het stadscentrum zien waarover een paar mensen liepen die de weg versperden van een ongeduldige fietser die achter hen reed.

*

Ludde stapte uit op de parkeerplaats naast de winkel. De regen leek het dorp te hebben schoongespoeld, maar als je beter keek zag je dat het water er alleen in was geslaagd om de egale stoflaag die elk oppervlak had bedekt uiteen te drijven in duizenden intussen alweer opgedroogde meanderende miniriviertjes, met minuscule oeverwallen, uitgesleten bochten en hier en daar watervalletjes waaronder zich kleine hoopjes afval hadden verzameld. In de winkel rook het licht naar chloor. Behalve het meisje achter de kassa was er niemand. Ludde pakte een aantal door een plastic omhulsel bijeengehouden glazen potjes uit het schap met kindervoeding en opende daarna een koelvak waarin flesjes bier lagen. Terwijl hij naar de kassa liep hield hij het koude flesje tegen zijn wang. De caissière keek op uit haar studieboek waarin grafieken stonden die er erg ingewikkeld uitzagen. Britt heette ze, zag hij. Ze had een donkere huid en zwarte krullen, ongetwijfeld een gevolg van de erfelijke eigenschappen die een zigeuner lang geleden, toen hij het koren kwam maaien of de aardappels kwam rooien, bij een van haar vrouwelijke voorouders achter had gelaten.

‘Openmaken?’

Ze stak het pilsje omhoog.

‘Graag.’

Het meisje begon in een la onder de kassa te rommelen.

‘Het lijkt hier het Wilde Westen wel,’ zei ze toen ze een flessenopener tevoorschijn had gehaald, ‘zo’n uitgestorven woestijnstadje.’

Ludde pakte het flesje aan.

‘Waar van die struiken langs rollen bedoel je.’

‘Ja, gevolgd door cowboys op witte paarden,’ ze giechelde, ‘maar alles wat hier komt zijn dikke mannen.’

‘Nou dank je.’

Het meisje kreeg een kleur.

‘Ik bedoel u niet, ik bedoel hem.’

Ze wees naar een zwarte aftandse auto die de parkeerplaats was opgereden waarbij een ouderwetse benzinelucht werd geproduceerd die de winkel binnen dreef.

Ludde snoof.

‘Lekker,’ zei hij, ‘die benzine. Waarom is het hier zo rustig?’

‘Omdat de mensen geen geld meer hebben.’

Ludde nam een slok en veegde zijn mond af aan zijn mouw.

‘Het is allemaal niet best,’ zei hij.

‘Nee,’ antwoordde het meisje.

Achter het stuur van de zwarte auto zat een kalende man, die, toen Ludde dichterbij kwam, zijn portier opendeed en zijn hoofd naar buiten stak.

‘Dag Ludde.’

‘Unico...’ Ludde aarzelde, ‘...Unico Blok, dat is lang geleden, lid geworden van de beweging?’

Hij wees met de hals van zijn bierflesje naar het witte ronde speldje dat de man op zijn met zweet doordrenkte T-shirt droeg.

‘Ja. We zitten zelfs in de gemeenteraad, wist je dat?’

‘Nee. Ik wist niet dat je hier ook op moslims kon jagen.’

‘Volgens mij weet je wel beter,’ Unico Blok grijnsde, ‘hoe bevalt het jouw moslimvrouwtje hier? Mag je wel bier van haar drinken, daar is haar soort toch tegen?’

Unico Blok kwam nu helemaal uit zijn auto. Onder zijn T-shirt droeg hij een broek die vlak boven zijn knieën eindigde. Zijn voeten staken in sandalen. Hij nestelde zijn lichaam tegen de middensponning van zijn auto. Ludde negeerde de vraag en zei pas iets toen zijn flesje leeg was.

‘Wat doe jij tegenwoordig?’

‘Ik zit bij de vrijwillige burgerbescherming.’

‘Zo, en wat doet die?’

‘We zorgen dat het veilig is op straat.’

‘Mooi, dat is hard nodig hier.’

Het imposante, door de buik ontsierde lichaam van Unico Blok boog zich naar voren toen hij op zijn beurt de opmerking van Ludde negeerde. In plaats daarvan stelde hij op gedempte toon een vraag.

‘Klopt het dat jullie vrouwen zich beneden helemaal kaalscheren?’

Ludde deed een stap achteruit om de op hem af walmende zweetgeur te ontwijken.

‘Als ik niet wist dat je het lekker vond zou ik je neus breken,’ zei hij, ‘en je stinkt.’

Unico Blok grijnsde zijn scheve lachje. Ludde draaide zich om, stapte in zijn auto en reed het dorp uit waar een sfeer van dadenloze loomheid hing die werd onderstreept door de borden waarop het ene na het andere huis te koop werd aangeboden.

*

Toen Ludde tien minuten later het bruggetje naar Borg Menkema opdraaide zag hij in zijn spiegel de knipperende lichten van Maria’s auto. Hij liet als tegengroet zijn remlichten opgloeien en parkeerde op de dorre grasvlakte voor de boerderij. Maria stopte achter hem. Naast haar zat Milan. Ludde deed het portier open. Twee donkere, bijna zwarte oogjes in een serieus gezichtje omgeven door een bos golvend zwart haar keken naar hem op. Ludde legde zijn hand op het warme hoofdje, boog zich voorover en klikte de gesp van het veiligheidstuigje los. Milan ging wiebelend staan. Ludde pakte hem op en zette hem op de grond.

‘Hallo, ik ben er ook nog hoor.’

Maria wapperde met haar hand voor Luddes ogen. Hij keek op.

‘Je hebt een prachtige jurk aan.’

Zijn stem klonk spottend.

‘Zeg eens iets tegen Ludde,’ Maria keek naar haar zoon die de knokkels van een vuistje in zijn mond had gestoken.

‘Wat moet hij zeggen?’

‘Dag Ludde.’

‘En tegen oom Henderik?’

‘Dag opa.’

‘Dus ik als vader ben Ludde en oom Henderik die zijn opa niet is, is opa.’

‘Zo is het,’ Maria sloot het portier, ‘alleen door je zaad te geven wordt je nog geen vader.’

Ludde gaf zijn zoontje dat zijn zoontje niet was een hand. Het jongetje keek hem onderzoekend aan.

‘Je hebt gelijk. Maar soms kruipt er bloed in mijn emoties.’

‘Dat lijkt me niet gezond. Heb je nog iets van Farima gehoord de laatste tijd?’

‘Ja. Kom we gaan opa opzoeken.’

Milan liet Luddes hand los en rende naar binnen. Maria ging naast Ludde lopen.

‘Hoe gaat het met oom Henderik?’

‘Prima.’

‘En met jou? Tevreden?’

‘Als je oogst dood is kun je als boer moeilijk tevreden zijn.’

‘En alles wat zou moeten bloeien wordt in de knop gebroken.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Weet ik niet. Het klonk wel lekker,’ Maria dacht na, ‘misschien door de sfeer in de stad.’

‘Leg uit.’

Ze liepen de schuur in.

‘Nou, vroeger zaten de terrasjes vol met meisjes en jongens die alles lieten zien wat ze in huis hadden, maar ze zijn er niet. Niemand lijkt nog ergens zin in te hebben.’

‘Ze hebben geen geld,’ zei Ludde.

‘Dat is zo. Maar misschien komt het ook omdat alles zo extreem is. Ik bedoel, het is november en het is bloedwarm. En dan heb je nog de politiek en de armoe, dat soort dingen.’

‘Ik kwam net een vriendje van vroeger tegen. Die is twee keer blijven zitten. Nu zit hij met zijn anti-Allah-beweging in de gemeenteraad.’

‘Dan zal hij zo dom nog niet zijn.’

‘Nee. Slim genoeg om zijn kansen te grijpen. Maar blij word ik er niet van.’

‘Waarschijnlijk werd hij er niet blij van toen jouw soort aan de macht was.’

‘Ik hou niet van dat woord.’

‘Welk woord?’

‘Soort.’

‘Je begrijpt wel wat ik bedoel. Moet je dat zien.’

Ludde wees naar de bank waar oom Henderik tegen Milan zat te praten die omkeek toen hij Maria en Ludde zag.

‘Opa huilt.’

Oom Henderik had inderdaad tranen in zijn ogen.

‘Sorry,’ zei hij ‘sorry, als je oud bent huil je net zo gemakkelijk als toen je klein was,’ hij zette het jongetje op zijn schoot alsof hij wilde laten zien dat hij dat nog kon, ‘wat jij Milan.’

Milan trappelde met zijn beentjes omdat hij losgelaten wilde worden. Oom Henderik zette hem neer en keek vertederd toe hoe hij naar de poes liep die op haar rug op de vloer lag.

‘Hij zegt niet veel hè,’ oom Henderik greep Maria′s hand, ‘net Ludde vroeger, die ging ook pas praten toen hij kon praten.’

‘Papa is Ludde,’ zei Milan tegen de poes, ‘en opa is opa.’

*

In een huis aan een kort gebogen straatje in Kabul dat twee grotere wegen met elkaar verbond, zaten twee mannen op kussens in een kamer die uitkeek op een ommuurde tuin. Een derde man met een opvallende haviksneus die tegenover hen zat was aan het woord.

‘Als ik het goed begrijp wilt u dat wij Farima Faghiri terug naar Afghanistan brengen zodat u haar daden kunt beoordelen in het licht van uw tradities.’

‘Wat wij willen is rechtvaardigheid,’ de man aan de rechterkant antwoordde, ‘wij vinden het onacceptabel dat alleen zij beschikt over het geld. Alleen zij weet waar de rekeningen zich bevinden en hoe je daar toegang toe krijgt. Wij zullen haar ervan moeten overtuigen dat zij die geheimen prijsgeeft.’

‘Wat is uw voorstel?’

‘U hebt als geheime dienst meer mogelijkheden in de wereld dan wij. We willen dat Farima Faghiri samen met haar kinderen hier wordt gebracht zodat wij de gewenste situatie kunnen herstellen.’

‘In ieder geval zij en haar zoon,’ voegde zijn metgezel daar aan toe.

De man met de haviksneus wachtte even nadenkend en kuchte toen alsof hij aan wilde geven dat datgene wat hij wilde gaan zeggen een precair karakter had.

‘Wat u mij verzoekt kan niet door de geheime dienst als opdracht worden aanvaard, daarvoor is het een te particuliere kwestie.’

Zijn gesprekspartners bogen licht met hun hoofd.

‘Dat begrijpen wij. Maar u zult enige persoonlijke financiële compensatie voor het particulier inzetten van de mogelijkheden van uw dienst misschien kunnen waarderen.’

‘Die kans is groot. Ik laat van mij horen.’

De man met de haviksneus stond op. De andere twee volgden.

*

Ludde zat op de bank onder de notenboom met Maria naast zich. Binnen in de boerderij hoorden ze het stemmetje van Milan die met oom Henderik keuvelde.

‘Ik hoop dat Milan oom Henderiks genen heeft,’ zei Maria, ‘ik bedoel wat betreft oud worden en helder blijven.’

‘Je vergeet mijn moeder, zijn zus,’ antwoordde Ludde, ‘die werd oud, maar toen was ze wel dement.’

‘Ja, dat is waar. Hoe is het met Farima?’

‘Die moet morgen die toespraak houden in New York. Maar volgens mij heeft ze heimwee, ze zit vaak naar de camera’s hier te kijken.’

‘Waarom heb jij die camera’s eigenlijk?’

‘Ik wil hem,’ Ludde wees met zijn duim naar de keuken waar ze oom Henderik nog steeds hoorden praten, ‘in de gaten kunnen houden als ik op het land ben. En ik wil kunnen controleren wie er op het terrein komt.’

‘Ben je ergens bang voor?’

‘Niet speciaal, maar we leven in rare tijden, en ik trek rare mensen aan.’

‘Dat laatste is waar,’ zei Maria, ‘het is maar goed dat je hier eenzaam en overzichtelijk woont.’

‘Ja,’ Ludde sloeg een vlieg van zijn arm, ‘Farima wil dat ik een reportage maak over de Eemshaven en de Marcus Uris.’

‘De Marcus Uris?’

‘Dat schip dat ze hebben ingericht als heropvoedingskamp.’

‘Dat weet ik, de dwazen.’

‘Iets meer dan dwazen wat mij betreft.’

‘Wat mij betreft ook. Wat wil ze precies met die reportage?’

‘Het gaat om een fotoreportage. Voor een journalist van The New York Times.’

‘Dat is wel prestigieus. Maar ze laten je heus niet bij dat schip in de buurt komen.’

‘Nee, en de haven heeft nog maar één ingang, compleet met een slagboom en bewakers.’

‘Ligt die boot dan in de haven?’

‘Nee. Op de Eems tegen de Duitse grens aan. Dan lijkt het net alsof ze die mensen al een beetje het land hebben uitgezet, zeg maar.’

Maria tekende als een kind met haar voeten cirkels in het zand waarbij ze zonder dat ze het zag het lijkje van een muis boven woelde.

‘Nederland op z’n smalst.’

‘Zoiets.’

‘Milan huilt,’ Maria stond op, ‘ik raad het je af. Voor je het weet schieten ze je neer.’

‘Ze schieten echt niet op landgenoten.’

‘Behalve als die een kleurtje hebben.’

‘Onzin.’

Maria lachte op een manier waarmee ze wilde laten zien dat ze wel beter wist.

‘Ik ben Sloveense,’ zei ze, ‘ik zat als puber in Sarajevo bij mijn tante. Ik heb daar de oorlog meegemaakt. Wat op het ene moment je buurman is kan op het volgende moment achter een muurtje liggen om je dood te schieten. Ik ga Milan eten geven.’

‘Ik heb Joegoslavië ook meegemaakt. Dat soort dingen gebeurt hier niet.’

‘Ik help het je hopen.’

Het gehuil in de boerderij ging over in gekrijs, maar Maria ging nog steeds niet naar binnen.

‘Heb je het gehoord van Henri de Geus? Hij wordt de baas van die nieuwe groep.’

‘Welke nieuwe groep?’

‘Op het internet noemen ze het de politieke politie. Ingesteld om het nieuwe beleid handen en voeten te geven. Oppakken en heropvoeden.’

‘En Henri wordt daar de baas van?’

‘Kennelijk.’

‘Ik geloof er niets van. Van wie heb je dat?’

‘De krant. Met foto en al.’

‘Jezus.’

Maria stapte over de drempel, maar ze draaide zich toch nog een keer om.

‘Of mijn broer. Weet je, soms maakt het me bang...’ ze wees in de richting van het gehuil van haar zoon, ‘...dat hij net zo goed een moordenaar zou kunnen worden.’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘Niet met mij als vader.’

‘Dat dacht pa Hitler ook.’

Maria verdween in het donker van de keuken.

*

Henri de Geus zat in een kamer vlak onder de kap van een Amsterdams herenhuis aan een tafel bij een open raam. De wind die over zijn rug streek was zacht en warm, maar boven de daken aan de noordkant van de stad flitste het onophoudelijk. Voor hem lag een opengeslagen koran. Vanaf de gracht klonken stemmen. Een tram jankte in de verte door een bocht. Er waaide een vlaag koude lucht naar binnen. Een onweersklap rolde over de daken, waarna het stil werd, stiller dan je in een stad zou verwachten. Toen De Geus de tik van een regendruppel in de zinken dakgoot hoorde, keek hij naar buiten. In de gracht sprongen waterzuiltjes omhoog die terugvielen in de bellen die ze zelf leken te veroorzaken. Aan de overkant stonden vrijwel alle ramen open. Toen de hoeveelheid druppels toenam, aangekondigd door een snel dichterbij komende roffel over de daken ging hij staan en stak zijn handen naar buiten. Er trok een aangename rilling over zijn rug. Onder de rij dakpannen ontstond een stroompje water dat zich eerst moeizaam, maar daarna steeds gemakkelijker een weg groef door het laagje ingedroogd afval op de bodem van de goot. De Geus scheurde een papiertje van een kladblok en vouwde een bootje dat hij in de goot zette, waar de sterk toegenomen stroom water het oppakte. Vlak voor het bootje in de afgrond van de afvoerpijp verdween ratelde een splijtende onweersklap over de dakpannen. Boven de gracht hing van het ene op het andere moment een recht naar beneden vallend watergordijn waarin de overal aangestoken lampen aan de overkant gelig omfloerste cirkels tekenden. Er ging een zoemer. De Geus liep naar de deur, drukte op een knop, wachtte tot hij voetstappen hoorde en deed de deur open.

‘Dag Henri.’

‘Dag Jozef.’

De man die binnen was gekomen was niet erg lang, maar zijn lichaam had geen gram vet te veel en maakte de indruk goed getraind te zijn. Ze gingen aan de tafel zitten. De man pakte een pijp.

‘Sinds wanneer lees jij de Koran?’

‘Sinds ik die baan heb. Er staan best interessante dingen in,’ De Geus bladerde, ‘zoals dit,’ hij begon voor te lezen, ‘je moet het kwaad afweren met iets goeds, zodat je vijanden je vrienden worden.’

‘Interessant. Wat is dit trouwens voor hok waar ze je in hebben gestopt?’

‘Het is alleen maar voor vannacht. Het is een soort onderduikadres, geloof ik.’

‘Hoe ging het vandaag?’

‘Goed. Ik volg een soort introductieprogramma. Morgen begin ik in Groningen.’

‘Nog steeds overtuigd van je keuze?’

‘Ik kan me niet herinneren dat die baan mijn keuze was.’

De man die Jozef heette grinnikte.

‘Nee,’ zei hij, ‘dat is zo, je hebt de pech de geschikte persoon te zijn.’

‘Heb jij jouw kant van de zaak in het leger onder controle?’

‘Ja. We denken als officieren genoeg invloed te hebben om deze regering in het spoor te houden.’

‘Of uit het spoor te laten lopen.’

‘Zo nodig.’

‘Met dat laatste doe ik niet mee.’

‘We zijn niet bezig met een staatsgreep, alles wat we willen doen is de regering niet al te zeer helpen.’

‘Met als doel?’

‘Stimuleren dat er een andere regering komt die de eer van het leger in het buitenland herstelt.’

‘Samenzwering dus, majoor Jozef van Woerden.’

‘Ik zou het eerder het stimuleren van een politiek-maatschappelijk noodzakelijke correctie willen noemen, hoofdinspecteur Henri de Geus. En jij zit er even diep in als ik. Je goot stroomt over.’

Van Woerden stak zijn bovenlichaam door het open raam. Het water gutste over de rand van de goot en viel klaterend beneden op het trottoir. Hij reikte zo ver mogelijk naar links om bij de afvoerpijp te kunnen komen, stak zijn hand in het water en verwijderde een dikke klont groenig afval. Het water boven de pijp begon te kolken. Hij keek tevreden toe hoe de goot leegliep, ging weer zitten, stak zijn pijp aan en sloeg de koran open.

‘Dit staat er ook in,’ zei hij na een tijdje, ‘vrees Allah omdat hij zonodig hard kan straffen.’

*

Ludde zwaaide naar Maria’s auto terwijl hij in zijn Toyota stapte. Het miezerde. Ondanks het door hem betreurde gemis van het geluid van een motor kon hij het niet laten om het gaspedaal te diep in te drukken waardoor de auto bij het wegrijden slipte op het spekgladde door de regen in de klei weggehamerde gras, een slip die hij routineus corrigeerde. Naast de brug stond een reiger die er met zijn natte veren en hangende schouders als vanouds meelijwekkend uitzag.

Ludde reed in oostelijke richting en sloeg na een tijdje linksaf een langgerekt gedeeltelijk verhard karrenspoor in. Aan het eind stopte hij voor een brede sloot die parallel aan de zeedijk liep. Hij stapte uit, stak zijn armen in de draagbanden van een rugzak, nam een korte aanloop en sprong naar de overkant. Op de bodem van de sloot lag een miezerig stroompje water. Ludde stak een weg over, klom tegen de dijk op en daalde aan de andere kant af naar de rand van de kwelder. In de verte bij de Eemshaven was een woud aan draaiende molenwieken te zien, met daartussen de pijpen van de elektriciteitscentrales die als verticale riolen omhoogstaken.

Ludde opende zijn rugzak en pakte een verrekijker die hij op Borkum richtte. De hemel en het water gingen aan de horizon naadloos in elkaar over. Toen hij zich naar rechts draaide zag hij de Marcus Uris als een oplichtend wit lijntje op de grauwe golven, een mooi gesneden schip dat getooid met drie grote rood-wit-blauwe vlaggen met haar steven naar de zee gericht in de Eems lag. Aan boord was niets te zien. Ludde liet zijn verrekijker zakken en wandelde verder. De molens kwamen langzaam dichterbij. Een eindje voor hem kwam een geruisloze auto met een open laadbak over de top van de dijk en stopte bij een stapel afval die hoofdzakelijk uit plastic flessen en de overblijfselen van een oranje visnet bestond. De kwelder werd steeds smaller totdat het water van de Waddenzee de voet van de dijk bijna bereikte. Ongeveer een meter van de rand lag een lange dunne lijn van opgedroogd groen. De twee mannen die uit de auto waren gestapt keken nieuwsgierig op toen Ludde hen passeerde.

De fijne regen ging over in een dik nat waas. Ongeveer honderd meter verder stond een hek dwars over de dijk waarachter een schaap naar boven keek alsof het zich afvroeg waar het water vandaan kwam dat op haar kaalgeschoren rug viel. De molens en de schoorsteenpijpen bij de Eemshaven waren verdwenen in een dichte mist die vanaf Borkum aan was komen drijven. Ludde kreeg zin om te roken, maar zocht tevergeefs naar zijn sigaartjes. Toen trok de hemel weer open.

Ludde pakte zijn camera. Door de lens waren de afzonderlijke vensters van de Marcus Uris goed te zien, evenals de reddingsboten die in hun takels op actie wachtten, zoals ze dat al hadden gedaan sinds ze in de grote hal van een Papenburgse werf op hun plaats waren gehangen. In het water van de Eems stond dwars op de dijk een hek dat hoger werd naarmate het dichter bij de kust kwam, de dijk over klom en verder het land inliep. De steunpalen stonden een meter of tien uit elkaar. Elke vijfde paal was langer dan de andere en had twee schijnwerpers op de top, waarvan de een naar buiten, en de andere naar binnen was gericht. Tussen de lampen zat een ronddraaiende camera. Ludde begon te fotograferen.

Op het moment dat hij zijn camera liet zakken gingen de lampen op de afrastering aan waardoor er een oranje gloed op de Eems viel die haar onnatuurlijk en afstotend maakte. Op de dijk, misschien tweehonderd meter verderop, was een man verschenen die gekleed was in een uniform met een onbestemd blauwe kleur. Naast hem zat een herdershond. Ludde tilde zijn camera op en begon weer te fotograferen, waarbij hij ervoor zorgde dat hij de man en de hond duidelijk maar niet al te nadrukkelijk in beeld kreeg. De man begon naar hem toe te lopen. Ludde nam nog een serie foto’s en liep toen ongehaast weg. Na een paar honderd meter stopte hij en keek om. De bewaker stond stil. Hij had een verrekijker tevoorschijn gehaald. Ludde liep verder. Het afval was verdwenen. Toen hij bij de sloot was sprong een klein felgroen kikkertje het water in dat intussen meer dan een decimeter was gestegen.

*

Vanaf de zon die onder de laaghangende bewolking was gezakt liep een grillige gele baan over het water van de IJssel naar de spoorbrug. De trein minderde vaart, schommelde over een aantal wissels en kwam aan de achterkant van het spooremplacement van Zwolle terecht, zover mogelijk verwijderd van het hoofdgebouw. De twee aan elkaar geketende jongens zaten op een tweepersoons bankje. Aan de andere kant van het gangpad zat het meisje. Bij de schuifdeur stond een bewaker die een automatisch wapen aan een riem over zijn schouder droeg. Tegenover hem stond zijn collega. Ze waren beiden gekleed in een blauw uniform. De trein schokte. De ketting schoof over de vloer. De trein reed voorbij een verlaten perron. Bij een trap stond een man. Ook hij droeg een wapen. Een van de jongens boog zich opzij en begon te fluisteren. De bewaker bij de deur tilde zijn wapen op. De jongen keek weer voor zich. Ze reden vlak langs een intercity die op het hoofdspoor stond te wachten, versnelden en reden verder de donker wordende avond in. Het water op het raam gleed trillend naar achteren. Het meisje legde haar vinger op de ruit en volgde een druppel totdat die in een ander spoor wegvloeide waarna ze haar ogen dichtdeed en aan haar hoofddoek begon te frunniken. De bewaker bij de achterste deur krabde in zijn kruis. Toen hij zich daarna uitrekte werd er onder zijn jasje een rond wit speldje zichtbaar dat verdween toen hij zijn armen weer liet zakken. Ook het station van Meppel, dat ze even later passeerden, was uitgestorven.

*

Ludde zette de borden op elkaar en legde het bestek er bovenop. Oom Henderik schoof een schaal in zijn richting.

‘Dat was lekker. Zie je dat het nog steeds regent?’

Hij zakte vergenoegd onderuit.

Ludde pakte de borden op.

‘Heb jij ooit eerder meegemaakt dat het hier in november nog zo heet was?’

‘Heet niet, droog wel, dat was vlak na de oorlog.’

‘Welke oorlog?’

‘De tweede natuurlijk.’

‘Er zijn sinds die tijd andere oorlogen geweest.’

‘Niet hier.’

‘Wel waar ik geweest ben.’

‘Ja. In ieder geval was het toen ook erg droog.’

Ludde bracht de borden naar de keuken. Nadat hij de afwasmachine aan had gezet schakelde hij de molen weer in. De elektriciteitsmeter liep op. Daarna controleerde hij de inhoud van de tank van de tractor. Even later was hij terug in de opkamer waar oom Henderik zich voor het scherm had geïnstalleerd.

‘Waar kijk je naar?’

‘Naar niks.’

‘Ik ga vannacht het land op.’

‘Het land op?’

‘Ja, zien of de reeën er nog zijn.’

Oom Henderik trok zijn wenkbrauwen op.

‘Dat zal wel.’

‘Dat zal inderdaad wel. En daarna ga ik bij die trein kijken.’

*

Unico Blok stak zijn hoofd voorzichtig om de hoek van het raam van de keuken van Borg Menkema. Hij zag de rug van Ludde die net de opkamer binnenging. Unico dook in elkaar en sloop langs de muur naar het voorhuis waar alles donker was.

‘Ze is er niet,’ mompelde hij, ‘jammer.’

*

Vlak voor Haren verliet de trein opnieuw het hoofdspoor. De bewaker bij de achterste deur veegde over het raam omdat hij naar buiten wilde kijken maar hij zag niet veel meer dan een grote hoeveelheid natte glimmende rails. De trein stopte. Er rinkelde een telefoon. De bewaker opende een leren foedraaltje dat aan zijn riem hing, zette de telefoon aan zijn oor, luisterde, knikte, stopte de telefoon weer terug en liep naar zijn collega.

‘We zijn op het emplacement van Onnen. We wachten op vervanging van de machinist.’

‘Zoals altijd.’

‘Zoals altijd, ja. Zij zijn tenminste rustig,’ de bewaker wees naar de andere kant van de coupé, ‘heel anders dan de vorige keer, met die schreeuwende man.’

‘Ja, die spoorde niet, die hoorde in een inrichting.’

‘In een inrichting? Ze hadden die man opgepakt omdat hij met een kromzwaard liep te zwaaien om christenen te vermoorden.’

‘Als je zoiets doet hoor je dus thuis in een inrichting.’

‘Nou, ik ben blij dat we dat soort ellende niet meer op straat hebben. Mijn vrouw durft ‘s avonds tenminste weer naar buiten.’

‘Zodat jij de hond niet meer uit hoeft te laten.’

De bewaker zuchtte.

‘Het is altijd weer een pretje om met jou te werken,’ zei hij.

*

Farima liep door de draaideur van haar appartementencomplex naar buiten en stak haar hand op. Er stopte een taxi. Het verlichte bordje op het dak ging uit.

‘Ground Zero please.’

Zowel zij als de chauffeur zwegen, ook toen een repeterend gillend geluid een lange, glimmend rode brandweerwagen aankondigde die even later gevolgd door een politieauto een hoek om kwam en rakelings aan hen voorbijschoot. De taxi volgde de langgerekte lichtblauwe hemelstreep hoog tussen de wolkenkrabbers. Farima keek op toen de taxichauffeur een Afghaans wijsje begon te fluiten, maar ze zei niets. Ze stopten. Een fietskoerier flitste voorbij, remde af voor een groep mensen op een zebrapad en schoot de stoep op. Hij droeg een rood rugzakje. De taxi trok op en sloeg af naar links. De chauffeur boog zich voorover en wees schuin omhoog door het voorraam naar de top van een toren met een gedraaid silhouet die in de verte zichtbaar was geworden.

‘Ground Zero. Last week open. Not ready.’

Farima knikte.

‘I know.’

Haar chauffeur grijnsde plotseling van oor tot oor.

‘This city is crazy. I love it.’

‘More than Kabul?’

Farima schrok van haar eigen vraag omdat ze helemaal geen zin had in een gesprek over haar verloren land, maar gelukkig leek de chauffeur daar net zo over te denken omdat hij nog wel antwoordde, maar daarna zijn mond hield.

‘Kabul is home.’

Er ging een kwartier in stilte voorbij.

‘Ground Zero.’

Farima betaalde en stapte uit. De wind die om de gebouwen waaide die alleen uit glas leken te bestaan was ijskoud.

*

De Geus was op het bed gaan liggen dat in de hoek van zijn kamer stond. Hij luisterde naar de regen die zich op de dakpannen verzamelde, de goot in stroomde en zich in de regenpijp stortte.

Op een kastje stond een scherm waarop opgewonden pratende hoofden waren te zien. Een man van een jaar of veertig met een vierkant geknipt kapsel sloeg met een vuist op een tafel waarop de grijsharige presentator tegenover hem quasigeschrokken terugdeinsde. Het programma schakelde over naar een regenachtige straat waar de huizen verlicht werden door ronddraaiende blauwe lampen van politieauto’s die daar in groten getale geparkeerd stonden. Er werd iemand uit een huis gehaald, aan beide zijden geëscorteerd door een man in een blauw uniform. Achter een door agenten van de mobiele eenheid gevormd cordon had zich een groep mensen verzameld die stil toekeek. De Geus wees naar het scherm op het moment dat de pratende hoofden weer in beeld kwamen. Het geluid ging aan. De presentator met het grijze haar had de gebleekte tanden die bij zijn klasse hoorden. Hij keek glimlachend naar zijn collega die met zijn warrige blonde haren veel weg had van een golden retriever.

‘Bent u niet bang dat dit optreden tot grote spanningen in de stad zal leiden?’

De man die even daarvoor op de tafel had geslagen glimlachte minzaam.

‘Zachte heelmeesters maken stinkende wonden,’ zei hij zonder aarzeling, ‘er is in het verleden al veel te lang gepapt en natgehouden. Wij doen wat de vorige regeringen niet durfden.’

‘Dat is uw standaardantwoord, dat kennen we al. U bent als minister toch ook verantwoordelijk voor de rust en veiligheid op straat?’

‘Ja, dat ben ik. En daarom doen we dit ook.’

De grijze journalist nam het over.

‘Naar dit concrete geval. Tot nu toe hebt u naar eigen zeggen criminelen gearresteerd. Maar de man die we net zagen is een politicus, hij is stadsdeelvoorzitter...’

‘Wij arresteren niemand zonder reden.’

‘… dus deze politicus is een crimineel?’

‘Dat zei ik niet.’

De blonde presentator lachte verontschuldigend toen hij de volgende vraag stelde.

‘Als u deze arrestatie verricht zult u toch denken dat er iets met hem aan de hand is.’

‘Dat zijn uw woorden.’

‘Volgens onze informatie zijn er op grond van uw nieuwe beleid twintig mensen gearresteerd, en we hebben nog geen aanklacht gelezen en geen proces gezien.’

‘Ons beleid voorziet in een versnelde procedure zoals u weet. We accumuleren de arrestanten en geven hun de kans zich zonder proces, dus zonder strafblad, maatschappelijk te revancheren.’

‘En zolang ze dat nog niet gedaan hebben zitten ze vast.’

‘Ja. Geheel volgens de wet op de nieuwe aanpak, zoals aangenomen door de Tweede Kamer.’

‘Die gedomineerd wordt door uw partij.’

‘Juist, zoals het volk klaarblijkelijk democratisch wilde.’

‘U bent wel erg gezakt in de peilingen sinds u daadwerkelijk regeert.’

‘Ja, dat is niet ongebruikelijk. Zodra de successen komen wordt dat weer beter.’

‘Waarom accumuleert u, zoals u dat noemt, deze arrestanten op een schip?’

Ook de golden retriever liet zijn sprankelende gebit zien, alsof hij de indruk wilde wekken dat hij best kon bijten.

‘Omdat we als regering hechten aan de symbolische waarde van een schip dat op de grens van ons land ligt.’

‘Op weg naar deportatie.’

‘De weg naar repatriëring voor diegenen die niet inzien dat ze zich anders dienen te gedragen.’

‘Waarheen? Niemand wil ze hebben. Niemand in het buitenland wil zaken met u doen. U bent zelf nergens welkom. We zijn de paria’s van Europa. Vindt u dat erg?’

‘Nee, want dat gaat veranderen. Vroeger was Nederland tien jaar later dan de rest, nu lopen we tien jaar voor. De andere landen zullen ons voorbeeld volgen. Ook daar staat de overheid onder druk, ook daar liggen de geheimen op straat. Wij willen regeren op basis van kracht, duidelijkheid en rechtvaardigheid.’

‘U hebt zelfs de grenscontroles weer ingesteld. Duitsland heeft het Verdrag van Schengen opgezegd voor zover het ons land betreft. Nederland wordt steeds meer een eiland. Onze export is met tien procent gedaald. Er zijn sterke geruchten dat de gedoogsteun die de christelijke partijen aan u geven zal worden ingetrokken. Dan valt het kabinet nog voordat u tot echte resultaten kunt komen. Wat is uw mening daarover?’

De Geus sloot zijn ogen, deed ze weer open en maakte een knijpgebaar naar het scherm dat onmiddellijk uitging. Hij stond op, liep naar het raam, stak zijn hoofd naar buiten en liet de regen op zich neervallen.

*

Toen de trein het groenverlichte stadion van FC Groningen passeerde stootte een van de jongens de andere aan.

‘Mijn neefje speelt daar,’ zei hij, ‘hij is echt goed, man.’

‘Dan komt hij beter terecht dan jij,’ zei de bewaker bij de tussendeur. Hij kreeg geen antwoord.

*

Farima liep langs een paar bomen en sloot zich aan bij een wachtende rij achter een oudere man en vrouw die elkaars hand vasthielden. Toen ze een stapje vooruit deden deed zij dat ook. Er arriveerden een paar schoolkinderen die hun best deden, om zich aan te passen aan de sfeer van gedragen rust die rond de herdenkingsplek hing. De rij begon te stromen, maar stokte weer na een meter of tien. Een meisje achter Farima giechelde en werd vermanend toegesproken door een vriendinnetje. Ze liepen weer een paar passen verder. Langs de muren van het immense vierkante gat in de bodem van Manhattan stroomde een dun gordijn van water. De man en de vrouw voor haar hielden nog steeds elkaars handen vast. Ze daalden een lange marmeren trap af en kwamen aan op een plateau dat zich achter het vallende water bevond. De namen van de doden waren moeilijk te lezen. De wind was weggevallen. De stad was niet meer te horen. De man wees naar de namen en fluisterde iets in het oor van zijn vrouw, maar zij schudde driftig haar hoofd en deed een stap naar achteren. Hij aarzelde voor hij achter haar ging staan en zijn armen schutterig om haar heen sloeg. Ze huilde. Farima liep naar de trap. Ook zij had tranen in haar ogen, niet alleen omdat ze aan de vliegtuigen dacht die hier hadden gemoord, maar ook vanwege die andere vliegtuigen die dat in haar eigen dorp hadden gedaan.

*

Ludde tilde de opgerolde kat van de tractorstoel en legde haar op de stapel jutezakken. Hij klom de cabine in en zette de monitor aan waarop eerst de oprijlaan verscheen, gevolgd door de deur naar de boomgaard, de boomgaard zelf, de openstaande schuurdeuren en de opkamer waarin oom Henderik lag te slapen.

*

Unico Blok stond achter de aardappelloods toen Ludde de schuur uitreed. Hij pakte zijn camera en nam een paar foto’s. Daarna liep hij naar het voorhuis, nog steeds in de hoop Luddes vrouw te zien.

*