Lupko Ellen

Nachtengel

literaire thriller

Uitgeverij Passage, Groningen

Na Moddergraf, Wraaktocht en Herenboer is Nachtengel het vierde boek in een serie waarin Ludde Menkema de hoofdrol speelt. Nachtengel is uitstekend zonder kennis van de eerste drie delen te lezen, maar toch is het handig om iets te weten over de ontwikkelingen die aan de gebeurtenissen in dit boek voorafgaan.

In Herenboer heeft Ludde Menkema de boerderij van zijn oom in Noord-Groningen overgenomen, na een voor hem verwarrende periode waarin hij als jongeman bij de inlichtingendienst van het leger in Afghanistan en in Joegoslavië werkte, om later journalist in Groningen te worden. Aan het eind van Herenboer ziet Ludde zich gedwongen om om politieke redenen asiel aan te vragen in Duitsland. Hij moet daarvoor letterlijk zijn boerderij in de steek laten, vluchtend over het Wad, samen met Farima, zijn gefortuneerde Afghaanse vrouw. Farima heeft een dochter uit een eerder huwelijk; Mahnaz. Ook De Geus, chef van een antiterrorisme-eenheid van de politie, speelt een prominente rol in de eerdere boeken, waarbij de relatie tussen hem en Ludde varieert van tegenstander tot vriend.

2e druk, 2014

foto auteur: Henx Fotografie

omslagontwerp: Myrthe Heuzinkveld

redactie: Roos Custers

druk: Bariet, Steenwijk

copyright © 2013 Lupko Ellen en Uitgeverij Passage

Niets van deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Postbus 216, 9700 AE Groningen

www.uitgeverijpassage.nl

ISBN: 97890 5452 272 0

NUR 305

BEGIN MEI

Ludde pakte Ilias onder zijn oksels, zwaaide hem omhoog tot ver boven zijn hoofd, liet hem los en ving hem voor zijn borst weer op. Ilias schaterde van angst en plezier.

Farima legde haar lippenstift neer.

‘Er komt een dag dat je hem laat vallen.’

Ludde liet zijn zoontje tot vlak bij Farima’s wang zakken. Ilias sloeg zijn armpjes om haar hals en gaf haar een natte zoen die ze met een glimlach accepteerde, maar toen Ludde zich ook naar haar toe keerde trok ze gespeeld geschrokken haar hoofd opzij.

‘Ik zoen je niet zolang je een baard hebt, Ludde Ben Menkema,’ zei ze, ‘dat kriebelt me te veel.’

‘Ik scheer hem binnenkort af.’

‘Als je dat nu direct doet, hoef ik er vanavond niet meer tegenaan te kijken.’

‘Je bent vanavond thuis, begrijp ik.’

‘Ja, gelukkig wel, de eerste keer deze week.’

‘Mooi,’ Ludde liep met Ilias op zijn arm naar de deur, ‘ik ga, anders krijg ik op mijn donder in de Kindergarten.’

Een kleine man met een doorploegde huid stak met een vragend gezicht een straatkrant op naar De Geus. De Geus schudde zijn hoofd en zette zijn handen achter zich op de leuning van de brug bij het Groninger Museum. Een fietser raakte de schouder van een jonge vrouw toen hij vlak langs haar schoot. Ze begon te schelden. De fietser reed zonder op of om te kijken door. Ondanks de zon was de wind koud, een kou die de afgelopen nacht onverwacht voor hagel had gezorgd waarvan her en der op plekjes waar de zon niet kon komen nog restjes lagen. De Geus duwde zich af tegen de leuning toen een man in een lange regenjas met haastige stappen vanaf de kant van het centrum naar hem toe kwam lopen.

‘Dag Henri, mooi dat je er bent.’

‘Dag Jorrit,’ De Geus drukte de hem toegestoken hand, ‘natuurlijk ben ik er.’

‘Hoe is het?’

‘Goed.’

‘Ik wil iets met je bespreken.’

‘Dat begreep ik, laten we een eindje lopen.’

‘Wacht even.’

De straatkrantverkoper begon breed te grijnzen toen de man die zich had voorgesteld als Jorrit een paar geldstukken uit zijn zak haalde, een krant kocht en die opgerold in zijn binnenzak stak, waarna ze langs het water naar links afsloegen.

‘Is dat Mongools, dat mutsje dat hij opheeft?’

‘Waar heb je het over?’ De Geus keek verbaasd opzij. Jorrit haalde een pakje shag tevoorschijn.

‘Dat mutsje van die verkoper, bedoel ik.’

‘Geen idee. Waar wilde je het over hebben?’

‘Jij komt Bekker toch nog wel eens tegen?’

‘Bekker?’ de vraag verraste De Geus, ‘hoe kom je nou bij Bekker? Ik zie hem af en toe in Utrecht op een vergadering.’

‘En jullie zijn nog steeds even goede vrienden?’

‘Is dat een grapje?’

‘Ik kwam hem tegen in een onderzoek.’

‘Een onderzoek naar wat?’

‘Een slavernijnetwerk.’

‘Gedwongen prostitutie, houdt Bekker zich daarmee bezig?’

‘Ja, in dat geval zijn het slavinnen, maar je komt ook mannen tegen, als schoonmaker in een restaurant bijvoorbeeld, of bij tuinders, in de bouw, overal, uitgeknepen als citroenen. Je wilt niet weten wat voor ellende je tegenkomt.’

‘En Bekker?’

De Geus’ stem klonk ongeduldig.

‘Hij importeert meisjes.’

‘Als onderdeel van dat netwerk.’

‘Nee, bij dat netwerk is hij alleen zijdelings betrokken, hij heeft zijn eigen winkeltje. Hij regelt de inkoop van die meisjes zelf, en de afzet ook. Pas als ze de houdbaarheidsdatum overschrijden werkt hij met anderen samen.’

Jorrit stak zijn sigaret aan. De Geus ging aan de andere kant lopen om de rook te vermijden.

‘Hoezo houdbaarheidsdatum? Dat moet je me uitleggen.’

‘Bekker haalt meisjes uit Bosnië.’

‘Bosnië.’

‘Ja, Bosnië, daarom dacht ik aan jou, Henri. Die meisjes zijn altijd jong en altijd mooi. Hij koopt ze in Sarajevo en verkoopt ze in Nederland, aan de bovenkant van de markt, voor zover hij ze niet eerst zelf gebruikt. Zijn klanten zijn rijk, mensen met goede posities en grote huizen. Als die meiden te oud worden of zich kapot hebben gewerkt, verkoopt hij ze door aan het netwerk waar ik een onderzoek naar doe.’

De Geus liep met een afkeurende trek op zijn gezicht langs een man die naast een hond stond die door zijn achterpoten gezakt in het gras naast het trottoir zat.

‘Waarom pak je hem niet op?’

‘Geen bewijzen. En die komen er ook niet.’

‘Want?’

‘Bekker is, vanuit dat netwerk gezien, een incidenteel toeleverancier. Mijn superieuren geven me geen tijd om zijn rol verder uit te zoeken.’

‘En toen dacht je aan mij.’

‘Ja, omdat jij in Bosnië dat onderzoek naar Bekker leidde, toen je daar als militair zat, dat had toch ook met kinderen en prostitutie te maken?’

De Geus trok in een soort rilling zijn schouders op, alsof hij datgene waar hij aan dacht minder plezierig vond.

‘Dat is wel erg algemeen uitgedrukt,’ zei hij, ‘hij gebruikte ze en smeet ze weer weg. Meisjes van twaalf, dertien, veertien, die leeftijd. Die kon je toen in Sarajevo van de straat oprapen.’

‘Je ziet hem nog wel eens zei je, op een vergadering.’

‘Ja, met zijn manke loopje en zijn decoratie op zijn revers.’

‘Hoe vind je dat?’

‘Vervelend.’

‘Omdat hij je superieur is.’

‘Dat is hij niet, maar hij heeft wel invloed, dat klopt. Ik kan het, om het zacht uit te drukken, niet zo goed verdragen dat zo’n type vrij rond kan blijven lopen. Hij had toen veroordeeld moeten worden.’

‘Ben je er ooit achtergekomen waarom dat niet gebeurd is?’

‘Geseponeerd wegens gebrek aan bewijs,’ De Geus schopte tegen een blikje dat voor zijn voeten lag en pakte het daarna op, ‘wat vreemd was, mijn rapport bestond alleen maar uit bewijs.’

‘Vrienden op niveau.’

‘Misschien. Ik denk niet zo in complotten maar toen kreeg ik wel mijn twijfels.’

Ze stonden stil tegenover het meer dan levensgrote vrouwenbeeld op de hoek van de Herebrug. Jorrit keek op zijn horloge.

‘Ik moet weer naar het bureau. Samengevat. Bekker haalt jonge meisjes uit Sarajevo. Hij zet ze aan het werk bij rijke mensen, zogenaamd als au pair. Ze doen onbetaald het huishouden plus vaak ook nog datgene waar de natuur ze geschikt voor heeft gemaakt.’

De Geus kon een lachje niet onderdrukken.

‘Waar de natuur ze geschikt voor heeft gemaakt,’ herhaalde hij, ‘je bedoelt dat ze gedwongen worden tot seks.’

Jorrit maakte een ongeduldige beweging.

‘De werkelijkheid is al hard genoeg zonder harde woorden,’ hij schoot zijn peuk tussen duim en wijsvinger in het Verbindingskanaal, ‘ik heb jouw rapport van toen erop nageslagen. Er zijn overlappingen. Namen komen overeen en,’ Jorrit draaide zich nadrukkelijk om naar De Geus, ‘volgens mij is dit belangrijk, hij gebruikt een huis bij Sarajevo, als overlaadstation zeg maar, waar hij in jouw tijd ook al gebruik van maakte.’

‘En waarom vertel je me dit allemaal?’

‘Omdat ik het opvallend vind dat ik mijn onderzoek niet uit mag breiden naar Bekker. Zodra mensen zoals hij in het vizier komen, trekt er ergens iemand een grens.’

‘Je suggereert dat je wordt tegengewerkt.’

‘Ja.’

‘Als dat al zo is kan ik daar ook niet zoveel aan doen.’

‘Nee. Daarom dacht ik aan Ludde.’

‘Aan Ludde.’

‘Die zie jij toch nog?’

‘Ja. Hij woont tegenwoordig in Bremen met Farima, zijn Afghaanse vrouw. Ze hebben een zoontje. Wel erg toevallig dat je over hem begint.’

‘Hoezo?’

‘Ik kreeg gisteren een observatierapport waarin stond dat hij van plan is vanmiddag met een vervalst uiterlijk de grens over te komen.’

‘Een vervalst uiterlijk?’

‘Hij heeft een baard laten staan. En hij heeft zich op de Reeperbahn een paspoort aangeschaft.’

‘Dat klinkt een tikje ondoordacht.’

‘Dat is Ludde.’

‘Ik las in het Dagblad dat hij bezig is met een rechtszaak om Nederland weer in te mogen.’

‘Ja. Als hij nu gearresteerd wordt, kan hij dat wel vergeten.’

‘Je zou hem kunnen waarschuwen.’

‘Dat was ik van plan. Waarom dacht je aan hem?’

‘Jullie hebben dat rapport toen toch samen gemaakt?’

‘Hij heeft het voor me gecontroleerd.’

‘Dus kent hij de situatie. En hij heeft ervaring. Als jij Ludde zover krijgt om voor mij naar Sarajevo te gaan zouden we Bekker alsnog kunnen pakken.’

‘Dat zou mooi zijn, dat geef ik toe. Maar ik neem wel een risico als ik me ermee bemoei.’

‘Want?’

‘Als uitkomt dat ik als politiefunctionaris een bevriende particulier inschakel om een niet officieel onderzoek te doen, terwijl dat jou is verboden, is dat niet bevorderlijk voor mijn positie, en die is al niet zo sterk.’

‘Ik hoorde inderdaad dat je dienst wordt opgeheven.’

‘Mijn dienst niet, het gaat meer om mijn persoon. Ik heb ook last van superieuren. Ze vinden dat ik me te veel op rechtse terroristen richt.’

‘En je conclusie?’

‘De conclusie is dat ik Ludde vanmiddag opvang en je vraag aan hem voorleg.’

‘Je neemt het risico dus.’

‘Ja.’

‘Mooi.’

Jorrit stak zijn hand uit naar het blikje dat De Geus nog steeds in zijn hand hield.

‘Geef maar, ik gooi het wel weg.’

Ludde nam de Eemstunnel bij Leer en volgde de A31 parallel aan de grens tot aan de afslag naar Wijmeer, waarna hij over een steeds smaller wordend weggetje tot vlak voor Bellingwolde reed. Hij stopte op de Wijmeerstersterbrug over het grenskanaal en keek een tijdje naar het water dat zich stil en ongebruikt aan weerszijden van de brug uitstrekte.

Na het blauwe bordje aan de overkant waarachter Nederland begon, ging hij noordelijk, via Ulsda, en nam vanaf daar elk klein weggetje dat hij kon vinden tot hij boven Warffum Borg Menkema zag liggen. Hij parkeerde in de berm die doorweekt was van het smeltwater van de hagel van de afgelopen nacht. De eiken rondom de boerderij waren met een lichtgroen waas overdekt. De molen draaide. Een groepje kraaien aan de andere kant van de sloot vloog op en liet zich fladderig schreeuwend in de ziltige wind weer zakken in de buurt van een oude man die op een akker een eindje verderop aan het spitten was. Ludde ging op de motorkap zitten en stak een sigaartje op. Na een paar minuten, waarin hij zijn ogen over de borg liet dwalen die opgetild door haar wierde als een schip in een helgele zee van koolzaadvelden lag, gooide hij het sigaartje in de modder voor zijn voeten en stapte weer in. Op de radio werd de muziek onderbroken door een schorre Duitse vrouwenstem die iets zei over andante’s.

De auto reed, geleid door haar elektronische systemen, waardig als een koningin de modder uit. Borg Menkema kwam dichterbij. Achter de boerderij van de buurman verscheen een tractor waarboven dieselwalm wegwolkte in de koude lucht. De keurig onderhouden oprijlaan naar de borg voerde langs het voorhuis waarvan de voorname eenzaamheid benadrukt werd door de hoge ramen aan weerszijden van het bordes waarachter niets was te zien. Ludde reed tussen de twee schuren door en stopte op het geasfalteerde plein daarachter.

Vanaf de oprijlaan klonk geronk. De tractor van de buurman kwam tevoorschijn. Achter het stuur zat een korte, stevige, nog jonge man. Hij klom uit de cabine. Ludde liep naar hem toe.

‘Dag Mansholt.’

‘Moi Ludde, dit is voor het eerst van mijn leven dat ik een Menkema met een baard zie.’

‘Ja, ik ben incognito.’

‘Ik dacht dat je intussen weer legaal naar Nederland mocht komen.’

‘Nog niet, die rechtszaak loopt nog. Hoe gaat het hier?’

‘Goed. Met jouw land erbij heb ik net de ruimte die ik nodig heb, financieel bedoel ik. Nog bedankt daarvoor. Waarom wil je me spreken?’

‘Zakelijk. En ik wil zien hoe de borg erbij staat.’

Ze liepen naar het deurtje dat in de hoge schuurdeuren was ingebouwd. Mansholt haalde een bosje sleutels uit zijn zak.

‘Ga je alleen?’

‘Ja,’ Ludde maakte de deur open, ‘ik kom straks wel naar je toe.’

In de schuur lag een kat op een stapel jutezakken.

‘Dag kat,’ Ludde tilde haar op, ‘dat is lang geleden.’

De kat kroop met haar voorpoten tegen Luddes borst omhoog, rekte zich uit, gaapte, sprong op de grond en liep naar de deur van het woongedeelte. De bijkeuken was donker en koud, net als de keuken zelf. De kat liep naar de lege plek waar ooit haar etensbak had gestaan, keek om en miauwde. Ludde negeerde haar.

In de voorkamer leek de kou nog intenser omdat de lucht daar vochtig was. Ludde liep rond met het gevoel dat hij ergens was waar hij niet hoorde te zijn, deed de deur naar de slaapkamer open, keek naar binnen, deed de deur weer dicht en liep toen terug naar het linker voorraam waarnaast twee schilderijen hingen. Op het bovenste was, tussen kale bomen, een met sombere, rode kleuren geschilderd kerkje te zien, op het onderste vochten twee paarse hengsten met elkaar tegen de achtergrond van een apocalyptische hemel. Ludde haalde de schilderijen van de muur. De kat drentelde achter hem aan tot in de schuur, waar ze weer verdween. Uit het zaagsel onder de zaagtafel, die nog op dezelfde plaats stond als waar hij die had achtergelaten toen hij daar de doodskist van oom Henderik had gemaakt, kwam de geur van eikenhout omhoog.

Ludde ging naar buiten, zette de schilderijen op de achterbank van de auto en liep naar het kerkhof aan de andere kant van de sloot waarin het water zo hoog stond dat het de loopplank van het bruggetje raakte. De ooggaten in de smeedijzeren doodskoppen in de kerkhofpoort gaven hem net als vroeger het idee dat ze door hem heen keken. De tombe waarin zijn moeder, zijn vader en oom Henderik lagen, was groen uitgeslagen. Ludde wachtte tot hij iets zou denken dat de moeite waard zou zijn, maar hij dacht niets. Boven zijn hoofd trokken ganzen in hun V-formatie naar de Waddenzee.

Hij draaide zich abrupt om en nam het paadje langs de afrastering van het weiland naar de boerderij van zijn buurman. Halverwege kwam de kat hem achterop. Haar staart stond recht overeind. De vacht onder haar lichaam zwaaide heen en weer.

‘Kom binnen.’

Mansholt deed de deur al open voordat Ludde aan had kunnen bellen. Uit het donker van de diepe met rode plavuizen bedekte gang liep een vrouw naar hen toe. Ze keek een beetje zenuwachtig schuin naar boven, naar Luddes gezicht, pakte zijn beide handen en trok die naar zich toe. Daarna liet ze ze weer los.

‘Je bent nog langer dan ik me herinner,’ zei ze, ‘ik heb nog helemaal niet de kans gehad je persoonlijk te bedanken.’

‘Ach vrouw Mansholt, jullie helpen mij net zo goed.’

‘Nee, nou ja. Koffie?’

‘Graag.’

Ludde volgde Mansholt die al vooruit naar de keuken was gelopen. Het rook er naar appelgebak.

‘Hoe was het op de boerderij?’

Ludde ging zitten.

‘Ik wilde er graag heen,’ antwoordde hij, ‘maar toen ik er was wist ik niet wat ik er deed.’

Mansholt schoof het schoteltje dat voor hem stond een stukje naar links.

‘Ja,’ zei hij na een paar seconden, ‘wat zal ik daar op zeggen.’

Mansholts vrouw kwam binnen. Ze liep druk gebarend naar de oven, haalde een appeltaart tevoorschijn, zette die op de tafel, schonk koffie in en zette de kopjes op de schoteltjes die al klaarstonden.

‘Hoe lang ben je hier nou precies weg?’

‘Twee jaar.’

Ludde deed suiker in zijn koffie.

‘Het lijkt veel langer. Hoe is het met je zoon?’

‘Dat is een mooi ventje, ik ben nu huisman, mijn vrouw is vaak op reis, conferenties en zo.’

‘En bevalt dat?’

‘Meestal wel. Hoe oud zijn die van jullie?’

‘Zestien en zeventien,’ Mansholt draaide zijn kopje koffie rond tussen zijn vingers, ‘lag de boel er goed bij?’

‘Ja. De tombe mag wel worden schoongemaakt. En misschien moet je vaker stoken in het huis. Ik neem voor de zekerheid die twee schilderijen van Dijkstra mee.’

‘Dijkstra?’

‘Ja, die tussen de voorramen hingen, zonde als die kapotgaan door het vocht.’

‘Die met die paarden en dat kerkje,’ Mansholts vrouw ging staan, ‘die Dijkstra hoorde bij De Ploeg toch?’

‘Dat soort dingen zijn mij te wild aan de muur,’ zei Mansholt, ‘zijn ze nog wat waard?’

‘Ja, die zijn wel wat waard.’

Mansholts vrouw liep naar de deur.

‘Ik ga iets doen, ik kan niet stilzitten.’

‘Ze is nerveus,’ Mansholt wipte zijn stoel pas achterover nadat zijn vrouw was verdwenen, ‘ik bedoel, we waren bijna failliet en toen kreeg ik als godsgeschenk jouw akkers erbij en zij gelooft dat dingen die je in de schoot worden geworpen ook zomaar weer op de grond kunnen vallen.’

Ludde nam een slok van zijn koffie.

‘Als ik die rechtszaak win, wil ik hier weer gaan wonen. Maar ik ben geen boer. Ik wil de pacht vastleggen voor vijf jaar. En ik wil wel een stukje van die appeltaart.’

Vanuit de schuur klonk geblaf. Mansholt liet zijn stoel weer op zijn poten terechtkomen, draaide zich om naar het aanrecht en pakte een mes.

‘De jongens komen thuis.’

‘Zit er een opvolger bij?’

‘Allebei. De jongste moet maar naar Wageningen.’

Er kwam een poes binnen die op het aanrecht sprong.

‘Dat is er een uit het nest van toen met je oom,’ Mansholt zette een stuk appeltaart voor Ludde neer, ‘je eigen kat komt hier alleen om te eten, de rest van de tijd zit ze bij jou in de schuur.’

Ludde opende een map en legde een stapel papieren voor zich neer.

‘Zullen we de zaak maar regelen dan?’

Mansholt knikte.

De kronkelende weg naar Onderdendam langs het Warffumermaar was onoverzichtelijk door het manshoge fluitenkruid in de bermen, zodat Ludde de bochten voorzichtig aansneed om te voorkomen dat hij op een onzichtbare tegenligger zou botsen. In Onderdendam sloeg hij af naar Middelstum, waarna hij zoveel mogelijk het zuiden aanhield, tot hij bij Kolham de A7 opreed. Hij neuriede mee met een liedje op de radio.

Vlak voorbij Zuidbroek vertelde een Duitse nieuwslezer dat het voorspoedig ging met de economie. De voetbaltopper tussen Bayern en Dortmund ging niet door vanwege het omkopingsschandaal en in Noord-Duitsland zou het hard gaan regenen. De temperatuur bleef een graad of zeventien, iets lager dan normaal. Naast hem, op de linker rijbaan, verscheen een politieauto die in de volgende seconde naar rechts schoot, vlak voor zijn bumper. Luddes auto remde automatisch. Achter hem liep een zwarte auto snel op hem in. In het achterraam van de politieauto verscheen een bordje waarin letters rood oplichtten. Stop. Ludde vloekte binnensmonds. De politieauto nam de afslag naar een benzine- en oplaadstation waarvan de naam door de routeplanner werd uitgesproken als Rote Tiel. Ludde bedacht dat hij Farima zou moeten bellen om haar te vragen Ilias van de Kindergarten te halen en dat ze daar geen tijd voor zou hebben. Hij stopte achter de politieauto, waarvan de portieren dicht bleven. In de spiegel waren de benen te zien van een lange man die vanaf de zwarte auto achter hem naar hem toe kwam lopen. Ludde liet het raam zakken.

‘Gutentag Herr Warschauer.’

Ludde ontspande zich.

‘Dag Henri.’

‘Sie sind illegal in den Niederlanden, Herr Warschauer.’

‘Das weiß ich.’

‘Het is wel erg stom om te denken dat je met een baard van drie weken en een vals paspoort ongemerkt Nederland binnen kunt komen. Het is bijna een belediging voor mij als politieman.’

Ludde deed zijn best om schuldbewust te kijken.

‘Ik dacht dat jullie me, als ik via Bellingwolde de grens overging, wel niet zouden zien.’

De Geus ging naar achteren zodat Ludde het portier open kon doen. Ze gaven elkaar een hand.

‘Je leeft nog te veel in oude tijden, we kunnen iedereen overal altijd volgen.’

De Geus liep naar de politieauto en gaf een klapje op het dak. De politieauto reed weg.

‘Ik zou je nu moeten arresteren,’ De Geus stak zijn handen in de zakken van zijn colbert, ‘wil je zo graag de cel in?’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘Ik moest een paar kostbare schilderijen ophalen en ik wilde dingen regelen met mijn buurman.’

‘Ik dacht dat je misschien heimwee had.’

‘Ook, maar toen ik er was voelde ik niets. Je had me ook kunnen waarschuwen natuurlijk.’

‘Dat wilde ik doen, maar ik had vanochtend een gesprek met Jorrit van Aammen, en toen bedacht ik dat het wel handig was om je te zien, ik wil iets met je bespreken. We gaan in Winschoten een uitsmijter eten.’

‘Jorrit van Aammen, van de politie.’

‘Ja.’

‘Waar ging dat gesprek over?’

‘Slavernij.’

‘Slavernij. Goed. Ik moet om vijf uur bij de crèche zijn.’

Henri de Geus keek op zijn horloge.

‘In Bremen?’

‘In Bremen.’

‘Dat haal je wel. Als een ander onderdeel van de politie je niet eerst arresteert...’ De Geus legde een hand op Luddes rug, ‘ik ben niet de enige die te horen krijgt dat Ludde Menkema van plan is zonder toestemming de grens over te komen.’

De schuifdeur van het toilet ging open. De Geus kwam naar buiten, ging zitten en wees naar het witte autootje van Ludde, buiten op de parkeerplaats.

‘Ik dacht dat jij een liefhebber van oude Volvo’s was, en nu rij je elektrisch.’

‘Niet alleen dat. Dat hele ding is geautomatiseerd. Ze weet precies waar ze is. Ik kan mijn ogen dichtdoen als ik dat zou willen, dan rijdt ze zo zelfstandig van hier naar Bremen. Als ik haar in een slip probeer te krijgen, lukt me dat niet en...’ Ludde wachtte omdat De Geus geeuwde, en maakte daarna alsnog zijn zin af, ‘en als ik zelf wil rijden moet ik haar eerst uitzetten.’

De Geus antwoordde met moeite omdat hij een tweede geeuw probeerde te onderdrukken.

‘Het is een meisje, begrijp ik.’

Ludde grinnikte.

‘Een vrouw. Hoe is het met je?’

De Geus zwaaide naar de serveerster die afwachtend tegen een mahoniehouten bar leunde. Ze kwam onmiddellijk in beweging.

‘Twee uitsmijters graag.’

‘Ik heb liever een gehaktbal.’

‘Wat jij wilt.’

De serveerster liep weg.

‘Hoe het met me is,’ De Geus wreef met de top van zijn wijsvinger tegen de vleug van het tafelkleedje in en bestudeerde het spoor dat hij op die manier trok, ‘goed en slecht. Goed met mezelf, slecht in het land.’

‘Ik dacht dat het daar beter ging.’

‘Als oude mensen bij elkaar in slaapzalen moeten slapen, gaat het dan beter?’

‘Tja, en je werk?’

‘Ook slecht.’

‘Dan moet je ermee ophouden.’

‘Vast,’ De Geus’ stem klonk sarcastisch, ‘sinds wanneer ben jij van de gemakkelijke oplossingen?’

Ludde leunde achterover en stak zijn benen naar voren.

‘Goed. Slavernij.’

De Geus liet zijn ellebogen op de tafel rusten, maar week weer terug toen de serveerster een uitsmijter en een gehaktbal neerzette.

‘Ja. Dik twintig jaar geleden heb je een rapport voor mij gecontroleerd, over een man die Bekker heet. Kun je je dat nog herinneren?’

Ludde trok de verpakking van het plastic bestek.

‘Zeker kan ik me dat herinneren, ik was die naam liever nooit meer tegengekomen, behalve dan in de krant met een rouwrandje eromheen, ze hadden dat zwijn toen vast moeten zetten.’

‘Dat hadden ze inderdaad moeten doen.’

De Geus prikte een eierdooier open en verdeelde de inhoud over de kaas die onder de gebakken eieren uitstak. Daarna schoof hij het gordijn voor het raam zodat ze vanaf buiten niet meer waren te zien. Ludde trok zijn wenkbrauwen op, maar hij zei niets. Ook De Geus was een tijdje stil. Ze aten. In de keuken werden pannen verplaatst tot het stil werd en de serveerster haar plaats tegen de bar weer innam. De rest van de zaal was leeg.

‘Een echte Hollandse gehaktbal,’ Ludde legde zijn vork neer, ‘zo klef krijg je ze gelukkig in Duitsland niet.’

‘De uitsmijter is prima,’ De Geus veegde zijn met eigeel besmeurde mes zorgvuldig af aan een servetje, ‘het onverteerbare voor mij is dat iemand als Aldwin Bekker gewoon door kan gaan met carrière maken. Hij zit nu in een commissie die zich bezighoudt met nieuwe wapensystemen voor de politie. Ik kom hem nog wel eens tegen.’

De Geus boog zich voorover en schoof al pratend het gordijn opzij om naar buiten te kunnen kijken.

‘Drink je weer of zo?’ Ludde keek ook even naar buiten, ‘of ben je gewoon paranoïde?’

De Geus liet het gordijntje weer los, alsof hij zich betrapt voelde. Ludde schoof zijn bord van zich af.

‘Ik hoop binnenkort terug te mogen naar Nederland, ik had het nooit gedacht, maar ik mis het hier toch. Ik ga weer op de boerderij wonen, dan kan ik Milan ook vaker zien.’

‘Die is nu een jaar of vijf, of zoiets?’

‘Ja. Maria komt af en toe met hem naar Bremen, maar gewoon thuis wonen zou fijner zijn. Mijn advocaat zegt dat de zaak er goed uitziet.’

‘Wat wel eens tegen zou kunnen vallen.’

‘Hoezo?’

‘Omdat er genoeg mensen zijn die jou hier niet meer willen hebben,’ De Geus keek weer naar buiten, ‘onder wie Bekker. Die heeft dat letterlijk tegen me gezegd. Hij heeft ook gezegd dat hij mij links- of rechtsom uit mijn functie zal werken.’

‘Wat heeft die man tegen mij? Van jou kan ik het me voorstellen, gezien jouw onderzoek in Bosnië. Heeft hij nog steeds dat rare platgeslagen hoofd?’

‘Ja, en hij is nog steeds zo dun als een spiering en ook nog steeds langer dan jij en ik.’

‘De soldaten vergeleken hem met een strijkijzer, door die kin van hem.’

‘Dat hadden ze goed opgemerkt. In dat rapport beschreef ik een huis in een vallei op een paar uur lopen van Sarajevo. Kun je je dat nog herinneren?’

‘Ja.’

‘En wat Bekker daar deed?’

‘Zuipen en neuken.’

‘Ja, zo kan je het ook uitdrukken,’ De Geus keek misprijzend, ‘dat huis was van de Servische inlichtingendienst.’

‘Het was een bordeel.’

‘Het een sluit het ander niet uit. Jorrit van Aammen kwam Bekker tegen in een onderzoek naar slavernij. Bekker smokkelt jonge meisjes vanuit Sarajevo naar Nederland. Hij zet ze aan het werk bij mensen met veel geld, voor het huishouden en zo.’

‘Dat “en zo” slaat op seks?’

‘Ja.’

‘Hij doet dus nog steeds wat hij toen ook al deed.’

‘Toen handelde hij niet. Toen misbruikte hij ze alleen.’

‘Van kwaad tot erger dus. En wat is er met dat huis?’

‘Volgens Van Aammen gebruikt Bekker dat nu nog steeds als overlaadstation.’

‘En wat moet ik daarmee?’

‘Jorrit komt niet toe aan dat gedeelte van zijn onderzoek. Hij suggereerde dat hij wordt tegengewerkt, maar daar krijg je natuurlijk geen vinger achter. Ons idee was dat jij er misschien zou willen gaan kijken.’

‘Om wat te doen?’

‘Observeren, in kaart brengen, foto’s nemen, het oude inlichtingenhandwerk, zeg maar.’

‘Waarom? Omdat jij last van Bekker hebt?’

‘Ook. Maar ook om een oude rekening te kunnen vereffenen.’

‘Mijn rekeningen zijn al betaald.’

De Geus wilde reageren, maar hij brak zijn zin af toen de deur van het restaurant openging. Zijn stem ging over in een zacht maar indringend gefluister.

‘Blijf zitten. Ik regel dit.’

De Geus kwam overeind en liep naar een man die, gevolgd door een kleine kordaat lopende vrouw, binnen was gekomen. Ze waren beiden gekleed in een spijkerbroek en een leren jasje. De Geus zei iets. Luddes linkerhand begon te trillen. De agent legde een hand op zijn riem waar zijn wapen hing. De vrouw riep iets naar Ludde. De Geus reageerde met een stem waarin zijn autoriteit doorklonk.

‘Wat komen jullie doen?’

‘De man controleren die bij u is.’

Het was de vrouw die antwoord gaf.

‘In opdracht van wie?’

‘Van het bureau.’

De politieman deed een stapje naar voren. De Geus hield hem met een handgebaar tegen.

‘Er wordt hier niemand gecontroleerd zonder mijn toestemming.’

Ludde ging staan, legde twee briefjes van tien euro op het tafeltje en liep naar De Geus.

‘Ik ga,’ zei hij, ‘het was aangenaam om met u van gedachten te wisselen. Bel me nog even als u wilt.’

De agente keek nerveus naar haar collega die op zijn beurt vragend naar De Geus keek. De Geus stak zijn hand uit, maar Ludde liep door. De auto ontgrendelde haar deuren toen hij dichterbij kwam. Hij ging zitten en hield zijn pasje voor het display. De auto kwam zonder geluid te maken van haar plaats, draaide scherp naar links en verliet de parkeerplaats. Voor hem lag een klinkerweg. In zijn spiegel zag hij De Geus naar buiten komen. Achter hem verschenen de twee agenten.

Luddes hand trilde nog steeds toen hij in een noordelijke buitenwijk van Bremen voor een twee verdiepingen hoog bakstenen gebouw uit zijn auto stapte. Hij liep langs een groepje jonge vrouwen op een bordes dat naar een dubbele deur leidde, ging een eindje verderop tegen de muur staan en stak een sigaartje op, wat hem een boze blik opleverde van een vrouw die zich net als hij niet bij het vrolijk pratende groepje voor de deur had aangesloten. Hij keek langs haar heen. Er klonk een bel. De vrouwen drongen naar binnen. Ludde wachtte tot ze weg waren, trapte zijn sigaartje uit en liep het bordes op. De hoge gang was gevuld met opgewonden kindergeluid. De klapdeur aan het eind van de gang zwiepte achter hem dicht. Voor hem op de grond lag Ilias. Hij krijste. Ludde bukte zich en pakte zijn zoontje op, die zijn bovenlijfje achterover gooide zodat zijn hoofd naar beneden hing. Een snotterige draad van tranen droop vanaf zijn wang op de grond. Er kwam een crèchemedewerkster naar hen toe die op een meter afstand geamuseerd toekeek hoe het jongetje zijn best deed om los te komen.

‘Hij is de hele dag zo fröhlich en braaf geweest, wie immer,’ zei ze, ‘aber jetzt is hij müde.’

Ludde slaagde erin om een hand onder Ilias’ hoofdje te schuiven zodat hij hem zonder gevaar tegen zijn borst kon drukken.

‘Dag kerel, we gaan naar huis.’

Het gehuil van Ilias ging binnen een fractie van een seconde over in een lach. Er klonk nog een snik. Ludde voelde zijn overhemd warm en vochtig worden. Ilias sliep.

Ilias lag half zittend in een rieten mandje op het aanrecht. Hij sabbelde op zijn vingers terwijl hij met zijn grote, zwarte ogen strak naar Ludde keek. Ludde boog zich naar hem toe.

‘Mijn baard is eraf zoon, wen er maar aan.’

Hij deed olie in een pan en strooide er gierst bij. Door het raam achter het aanrecht waren kale bomen te zien die donker tegen de avondhemel afstaken. Er viel een mistige regen waarin de lampen van de straatlantaarns voor het landhuis lichtcirkels tekenden. De heg om de tuin was een donkere streep die alleen onderbroken werd door een monumentaal hek waarnaast een wachthuisje stond.

De olie siste. Ilias trok een sokje uit en stopte dat in zijn mond. Ludde schonk water in de pan, wachtte tot dat begon te bruisen, leegde het zakje met de resterende gierst en begon te roeren. Op de weg verschenen de koplampen van een auto die niet lang daarna stopte bij het hek, wachtte tot dat openschoof en toen over de oprijlaan tussen de fruitbomen door naar de voordeur reed.

‘Daar is Farima.’

De chauffeur stapte uit en opende het achterportier. Hij hield een hand op zijn heup. Nadat Farima was uitgestapt bukte ze zich de auto in en kwam weer omhoog met twee leren aktetassen die ze naast zich op het grind zette. Ludde tilde Ilias op zijn arm en klopte op het raam. Farima draaide zich om. Ze zwaaide. Ilias begon in Luddes handen te kronkelen totdat Ludde hem op de grond liet zakken. De chauffeur sloot de auto af en verdween in het wachthuisje.

‘Zonder baard ben je een stuk jonger.’

‘Ja, Henri vond me stom dat ik de grens overging.’

‘Daar had hij dan gelijk in.’

‘Ik heb de groene grens genomen, ik dacht dat ze me daar niet zouden zien.’

‘De groene grens?’

‘Ja, zo noemen we de kleine weggetjes die de grens overgaan.’

‘De Nederlandse staat vergeet niet dat je haar gezichtsverlies hebt laten lijden. Wat wilde Henri precies?’

‘Over Bekker praten.’

Farima stond op van de tafel en zette op haar hurken de borden in de afwasmachine. Ilias lag te slapen op Luddes arm.

‘Wie is Bekker?’

‘Tja,’ Ludde aarzelde, ‘dat is een rotverhaal.’

‘Rotverhalen maken me nieuwsgierig. Je zat in Bosnië toch bij de geheime dienst?’

‘Bij de marechaussee. Aldwin Bekker en Henri de Geus ook,’ Ludde legde Ilias op zijn andere arm en strekte zijn afgeknepen vingers tot het bloed weer begon te stromen, ‘het is een rotverhaal voor een vrouw, bedoel ik.’

‘Hij ging naar de hoeren.’

‘Zoiets ja. Er werden daar meisjes aangeboden, soms door hun eigen vaders.’

‘Jonge meisjes.’

‘Ja, erg jonge meisjes. Te jonge meisjes. Kinderen. Bekker deed daar aan mee, en hij was niet de enige ben ik bang. Henri heeft dat gerapporteerd, maar er werd niets mee gedaan. Eerst werd die zaak geseponeerd en daarna kreeg Bekker godbetert een lintje omdat hij gewond was geraakt, neergeschoten tijdens een gevecht. Hij loopt mank.’

Luddes stem klonk onderdrukt agressief. Farima sloot de klep van de afwasmachine.

‘In mijn land gebeuren dat soort dingen ook.’

‘Dat soort dingen gebeurt overal. De mens is de mens een wolf.’

‘Ja. En wat wil Henri van jou? Je mag hem wel dankbaar zijn, dat je niet vastzit.’

‘Ach,’ Ludde gaf Ilias aan Farima, ‘ik heb een beschermengel.’

‘En die heet De Geus.’

‘Zoiets. Hij wil me naar Sarajevo hebben. Veel meer dan dat weet ik niet, maar hij belt nog.’

De Geus deed beneden in het flatgebouw zijn postbus open en pakte een envelop. Jorrit van Aammen had woord gehouden. Hij liep de trappen op naar zijn appartement, zette de verwarming hoger om de koude afstandelijkheid daar te verdrijven, keek even in de koelkast, pakte zijn telefoon, bestelde een Indische maaltijd en opende de envelop waarin een lichtblauw mapje met vijf A-viertjes zat, die hij voor zich op de keukentafel legde. Zijn ogen volgden zijn wijsvinger die door de tekst scande tot hij stopte bij een naam op de derde pagina.

Hij ging staan, liep naar de boekenkast in de kamer en schoof een fles opzij waarop hij, meer dan een jaar geleden, een rood streepje had gezet ter hoogte van het oppervlak van de nog in de fles resterende wodka. Hij stak zijn hand achter de boeken aan de rechterkant van de fles, haalde een dossier tevoorschijn en liep terug naar de keuken.

Op de eerste pagina was een foto afgedrukt met het nog jonge gezicht van Aldwin Bekker, een gezicht dat vooral opviel door de kin die zelfs in verhouding met het smalle gezicht veel te lang was. De Geus sloeg de bladen in hoog tempo om totdat hij bij een alinea op de laatste pagina kwam.

‘Mr. Savornin Lomark,’ mompelde hij, ‘dezelfde naam. Idem Petar Jović.’

Hij legde het dossier terug naast de wodkafles die hem niet meer zoals vroeger leek te roepen, liep naar het raam en keek naar de boten op het water van de Oosterhaven tot hij beneden een brommer zag waarvan de berijder zijn helm achter op zijn hoofd had geschoven. De brommer stopte. De Geus nam de lift naar beneden, betaalde, en ging weer naar boven. Toen hij klaar was met eten liep hij naar zijn werkkamer en koos daar op de ouderwetse telefoon met draaischijf, die hij in ere had gehouden, Luddes nummer in Duitsland.

‘Wat zei Henri?’

‘Hij wil me inderdaad naar Sarajevo sturen.’

Ludde sloot zijn telefoon. Farima legde het dossier dat ze had zitten lezen naast Ilias, die op haar schoot lag te slapen.

‘Om wat te doen?’

‘Informatie verzamelen over de manier waarop Bekker te werk gaat, onderzoeken wie die meisjes daar voor hem ronselt, dat soort dingen. Als Bekker doet wat hij normaal doet gaat hij daar binnenkort weer heen, dat schijnt hij zo’n twee keer per jaar te doen volgens de politie.’

‘Naar Sarajevo.’

‘Ja, in de tijd dat Henri dat rapport maakte, betrok Bekker zijn meisjes via Petar Jović, dat was een tamelijk naar mannetje dat Grbavica terroriseerde. Uit het onderzoek van Van Aammen blijkt dat die twee nog steeds samenwerken.’

‘Grbavica?’

‘Een wijk daar, die in de oorlog een tijd door de Serven was bezet.’

‘En dat zou je alleen moeten doen?’

‘Dat heb ik geweigerd. Als ik ga, dan samen met Henri. Hij zei dat hij wel vakantie kon opnemen, volgens mij heeft hij genoeg van zijn werk.’

‘Maar je gaat niet.’

‘Dat lijkt me niet. Het zit Henri dwars dat types als Jović en Bekker nog los rondlopen.’

‘En jou niet?’

‘Ik wil er niets meer mee te maken hebben. Als het zou kunnen zou ik die tijd uit mijn geheugen laten verwijderen. En ik kan Ilias niet in de steek laten.’

Ludde ging zitten en nam Ilias over van Farima. Hij sliep rustig verder. Farima zette water op.

‘En het is een pedofiel.’

‘Hij gebruikt alles tussen de tien en vijftien wat niet op tijd voor hem wegloopt, wat erger is als je het mij vraagt. Jij vindt zo te horen dat ik moet gaan.’

‘En als dat zo is?’

‘Dan zou ik zeggen dat het niet kan. Jij hebt je verplichtingen. We hebben Ilias. Ik heb Milan in Groningen.’

‘Dat valt op te lossen. Misschien vind je daar iets wat je helpt.’

Luddes stem schoot de hoogte in.

‘Helpt?’

Farima spreidde haar armen in een gebaar van gespeelde onschuld.

‘Sorry, dat is waar ook. Mannen als jij hebben geen hulp nodig.’

‘Ik zou niet weten waarvoor.’

‘Voor je dromen.’

‘Dromen tellen niet.’

‘Nee, natuurlijk niet. Laat ik het zo stellen, je moet gaan omdat je je verveelt, gezien je actie van vandaag.’

‘Ik moest die schilderijen halen, toch zonde om een kleine ton te laten verrotten. En ik kan jullie moeilijk uit verveling in de steek laten,’ hij stak een trillende hand omhoog, ‘dit heb ik sinds vanmiddag. Ik word oud, ik kan niet meer tegen een beetje opwinding.’

‘Als Henri zegt dat hij je nodig heeft, heeft hij daar een goede reden voor. Die Bekker deugt niet.’

‘Jij werkt en Ilias moet naar de crèche.’

Farima zette een theepot op de tafel, ging naast Ludde zitten en keek een beetje nerveus naar hem op.

‘Laat ik eerlijk zijn, ik heb een verborgen agenda. Ik kan naar Melbourne. Een gastdocentschap. Ik kan Ilias meenemen en Mahnaz kan mee als oppas.’

‘Melbourne.’

‘Ja.’

‘En dat wil je wel.’

‘Ja. Het lijkt ondankbaar, maar ik ben de kou hier zat, ik ben het werken hier zat, ik ben de bewaking zat en ik heb helemaal genoeg van de pers. Alles wat ik doe of denk staat de volgende dag in de krant.’

‘Het komt je dus goed uit als ik iets anders ga doen.’

Farima aaide met een vinger over Ilias’ wang. Hij deed zijn oogjes open, geeuwde hartgrondig, balde zijn vuistjes en sliep weer verder. Ludde pakte de vingers van zijn linkerhand en kneep die bij elkaar.

‘Ik word gek van dat getril.’

‘Het wordt tijd dat je iets gaat doen,’ Farima’s stem klonk beslist, ‘of er iets aan gaat doen, wat dat ook is. En als je klaar bent, kom je ook naar Melbourne.’

Ludde staarde voor zich uit. Farima stond op.

‘Ik breng Ilias naar bed,’ zei ze, ‘vannacht lag je weer te schreeuwen in je slaap.’

‘Ja, ik werd er zelf wakker van.’

‘Zal ik een besluit voor je nemen?’

‘Doe maar.’

‘Jij gaat naar Bosnië, ik ga naar Melbourne.’

EIND MEI

VRIJDAG

Het groepje fotografen drong steeds verder op, zodat Ludde zich gedwongen voelde een paar stappen achteruit te zetten. Hij drukte Ilias tegen zich aan die met zijn onpeilbaar diepe oogjes langs hem heen naar Farima keek. Mahnaz zat op de bagage bij de incheckbalie. Ludde neuriede het liedje dat zijn moeder voor hem zong als hij als kind ergens bang voor was geweest.

Een paar meter verderop stonden twee agenten van een jaar of dertig die een automatisch wapen droegen. Toen één van hen een opmerking maakte en ze elkaar lachend aanstootten, voelde Ludde een vlaag van woede waarvan hij geen idee had waar die vandaan kwam. Farima liep naar hem toe. Ilias stak een duim in zijn mond, legde zijn hoofdje op Luddes schouder en bleef naar Farima kijken. Ze aaide hem over zijn wang. De fototoestellen klikten.

‘Gaat het?’

In Farima’s stem zat heel licht een tegelijkertijd opgewonden en nerveus bijgeluid. Haar ogen keken onderzoekend naar Ludde.

‘Ja,’ ook zijn stem klonk onzeker, ‘het voelt leeg dat ik jullie een tijd niet zal zien.’

Farima legde een hand op Luddes rug. Mahnaz kwam naast hen staan en keek vragend naar Ludde tot die Ilias aan haar overgaf. Farima’s hand gleed over Luddes billen voor ze zich naar hem toedraaide en hem een zoen gaf. Het geluid van de camera’s zwol aan.

‘Je had misschien toch beter de viplounge kunnen nemen,’ Ludde duwde Farima een eindje van zich af, keek diep in haar ogen en trok haar weer naar zich toe, ‘dan hadden we die fotografen niet gehad.’

‘De effectiviteit van mijn werk is afhankelijk van mijn bekendheid, dat weet je.’

‘De effectiviteit van ons huwelijk is misschien gebaat bij het tegendeel.’

Farima keek geschrokken op.

‘Meen je dat?’

‘Een beetje. Ik kan er wel tegen.’

‘Ze komen ook voor jou,’ Farima klonk ineens fel, ‘de fanmail zal wel weer bij je binnenstromen.’

Ludde boog zijn hoofd in gespeelde onschuld.

‘Ik zal deze keer de foto’s van ontklede dames verwijderen.’

Farima wilde iets zeggen maar ze werd afgeleid door Mahnaz.

‘We moeten gaan.’

Ludde trok Farima dichter tegen zich aan.

‘Dag vrouw, pas goed op ons kind.’

‘Dag man,’ ze maakte zich los, ‘pas goed op jezelf.’

Ludde pakte Ilias op en gaf hem een zoen op zijn lange zachte haren, die als een indianentooi om zijn gezichtje hingen. Daarna omhelsde hij Mahnaz.

‘Ging het?’

De Geus stuurde de snelweg bij Hamburg op. De zon blakerde op de voorruit.

‘Ja,’ Ludde pakte een thermoskan en schonk koffie in, ‘jij ook?’

De Geus schudde zijn hoofd. Hij passeerde een vrachtwagen en ging daarna onmiddellijk naar rechts om een Mercedes, die als een veeg voorbijkwam, ruimte te geven.

‘Die rijdt tegen de tweehonderd, je zou toch zeggen dat die Grünen hier daartegen zouden moeten zijn.’

‘Die rijden zelf ook zo,’ Ludde nam een slok koffie en keek intussen op zijn telefoon, ‘ze zijn in de lucht.’

‘En nu ben je vrijgezel.’

‘Vrijgezel?’

‘Ja, geen vrouw, geen kind, geen luiers, geen crèche. Je kunt weer alles doen wat je wilt.’

‘Hoe bevalt jou dat?’

‘Ik ben weduwnaar.’

‘Ja. En hoe bevalt dat?’

‘Dat,’ zei De Geus, ‘is een rare vraag.’

‘En dat van jou was een rare opmerking.’

De Geus keek verbaasd naar Ludde die stuurs voor zich uit zat te kijken.

‘Zo erg was het nou ook weer niet.’

Ludde mompelde iets. De Geus grinnikte.

‘Ik heb op mijn donder gekregen dat ik je heb laten lopen vorige week, dat geintje gaat me een hoop werk kosten.’

Ludde nam een slok van zijn koffie.

‘Ik geef toe,’ zei hij daarna, ‘dat ik Ilias’ luiers niet zal missen. Wat voor werk?’

‘Ik moet een schriftelijke verklaring geven voor mijn handelswijze.’

‘Voor je handelswijze.’

‘Ja. Ik kan weinig goeds meer doen bij mijn bazen, niet dat dat me veel kan schelen overigens. Misschien heb je gelijk, dat ik ermee moet ophouden.’

‘Je zit in een midlifecrisis, zo te horen.’

‘Dat vind ik nou weer een rare opmerking.’

‘Je bent bijna zestig toch?’

‘Ja. Een beetje oud voor een midlifecrisis.’

‘Je hebt een riante positie die je niet leuk meer vindt, geld genoeg, geen vrouw, van de drank af, allemaal ingrediënten om de basis te leggen voor een nieuw leven.’

‘Wat eruitziet als wat?’

‘Geen idee in jouw geval, uiteindelijk komt het erop aan dat je moet durven te zijn wie je intussen bent geworden.’

‘Zo, daar zal ik over nadenken. En jij?’

‘Hoe goed zou het jou persoonlijk uitkomen als dit onderzoek iets oplevert, Henri?’

‘Vragen over je eigen zielenroerselen ga je liever uit de weg? Ik zou het prachtig vinden om Bekker te kunnen arresteren en hem veroordeeld te krijgen. Ik kan veel hebben, maar niet dat gedoe met jonge meisjes.’

‘En wraak?’

‘Omdat ik hem toen niet achter de tralies kreeg?’

‘Ja.’

‘Ook. Ik kom hem tegen op mijn werk. Ik weet wat hij gedaan heeft, hij weet dat ik dat weet en hij lacht me uit. En bovendien wordt hij me te machtig.’

Ludde kneep in de vingers van zijn linkerhand.

‘Letterlijk en figuurlijk, naar ik aanneem. Bij mensen zoals Bekker gaat het vaak meer om macht dan om seks.’

‘Of beiden. Meer macht, meer seks.’

‘Je zou dat soort mensen als ze nog kind zijn op kunnen sporen middels een hersenscan.’

‘Ik neem aan dat je dat niet meent.’

‘Nee, maar niet omdat ik het niet vind.’

Ludde lepelde met zijn wijsvinger de achtergebleven suiker uit zijn koffiebeker. De Geus keek enigszins walgend toe.

‘Bekker had natuurlijk gestraft moeten worden,’ Ludde propte de lege beker in het zijvak van het portier, ‘maar aan de andere kant weet ik er zo nog wel een paar, ik heb ook mijn herinneringen.’

‘Waar je het niet over hebt.’

‘Nee. Hoeveel dagen heb je vrij genomen?’

‘Ik moet over een dikke week terug zijn.’

‘Dat is weinig.’

‘Genoeg, hoop ik.’

‘Welke route nemen we?’

‘Gewoon, Duitsland, Oostenrijk, via Zagreb, en dan via de Republika Sprska doorsteken. Als we om de beurt rijden zijn we er morgen, vroeg in de ochtend. Ik heb een hotel gereserveerd op een kilometer of vijftien van Sarajevo.’

ZATERDAG

Het was vroeg. Ludde zat op het balkon van zijn kamer in een Oostenrijks aandoend hotel, weggestopt aan een klein weggetje in de middelhoge bergen aan de zuidoostkant van Sarajevo. Hij bladerde door de foto’s op zijn telefoon.

‘Moet je kijken,’ hij draaide het scherm naar De Geus die een rugzak naast hem neerzette, ‘langs die weg door de Republika Sprska staan na al die jaren nog steeds dit soort huizen.’

Op de foto was het karkas van een huis te zien dat ooit twee verdiepingen hoog was geweest.

‘Heb je die genomen toen ik sliep?’

‘Ja, ik ben gestopt. Een eindje verderop was een kerkhof, daar stikt het van, kijk maar.’

De Geus keek vluchtig naar de foto.

‘Toch is het niet meer zo’n zootje als toen wij hier als militair zaten,’ zei hij, ‘maar nog steeds wel van die harde koppen op harde lijven in slecht passende uniformen bij de grens, of het nu mannen of vrouwen zijn. Ben jij niet moe?’

Ludde schudde zijn hoofd.

‘Een beetje rozig. Ik heb genoeg geslapen, jouw auto is bijna een hotelkamer als je de bank achterover legt,’ hij streek weer over het scherm van zijn telefoon, ‘volgens de routeplanner kunnen we, als we onderweg niet al te lang rusten, vanaf hier gemakkelijk in een dag heen en weer naar dat huis lopen waar Bekker volgens Van Aammen zijn zaken doet. Het ligt boven in een vallei, hemelsbreed een kilometer of twintig hiervandaan.’

‘En vanaf daar naar Sarajevo is het ook weer twintig kilometer, als ik me dat goed herinner. We kunnen ook de auto nemen.’

‘Dan moeten we daar met een Nederlands kenteken door een dorpje en dan weet iedereen binnen het uur dat we er zijn. En bovendien heb ik wel zin om een lekker stuk te lopen.’

De Geus trok de sluitingen van de rugzak dicht en tilde het ding daarna op.

‘Een kilo of twaalf,’ zei hij, ‘waarvan de helft water, je moet nooit zonder water komen te zitten.’

Ludde stak een duim op.

‘Lang leve je voorliefde voor drank.’

De Geus ging zitten en schonk koffie in.

‘Humor uit jouw mond,‘ zei hij, ‘klinkt nooit grappig.’

Het pad volgde een natuurlijke plooi in de rotsige valleiwand, langs groene braamstruiken met een lichtrood waas waarvan de uitlopers het lopen moeilijk maakten. In het harde, hete licht van de zon maakte de natuur een ongewassen indruk. De vogels lieten zich niet horen. De everzwijnen, die die ochtend hoog in de verte een bergweide waren overgestoken, lagen nu waarschijnlijk ergens stil verborgen onder een struik of tegen een rotsblok in de schaduw, tussen het gezoem van insecten die als enige volop aan het werk waren. Ludde schoof zijn haar uit zijn ogen. Aan de overkant van de vallei stond een huis waarvan de ramen in de bovenste verdieping als dode ogen door de boomtoppen keken. De Geus ging naast hem staan.

‘Volgens mij is er niemand.’

Hij zette een fles water aan zijn mond. Toen hij klaar was bood hij de fles aan Ludde aan, maar die schudde zijn hoofd.

‘Nee dank je, denk jij dat het verstandig is om dit pad verder te volgen?’

De Geus haalde een stuk kaas tevoorschijn.

‘Wat is er mis mee?’

‘Dat er al jaren niemand over heeft gelopen,’ Ludde veegde met een vinger over zijn telefoon, ‘en het was hier in de oorlog vergeven van de landmijnen.’

‘Wil je kaas?’

‘Hier staat dat ze die mijnen geruimd hebben.’

De Geus nam de telefoon over. Ludde stak het stukje kaas in zijn mond dat De Geus naast hem had neergelegd.

‘Maar je vertrouwt het niet.’

‘Nee. Het staat vol bramen,’ Ludde ging staan, ‘misschien komen de mensen hier niet omdat ze bang zijn om alsnog op een mijn te lopen.’

Hij pakte zijn mes, sneed een tak van een wilgachtige boom en maakte die op maat.

‘Zo heb je niets, zo heb je een wandelstok, knap van je,’ De Geus tikte met de waterfles tegen Luddes been, ‘drink iets.’

Ludde pakte de fles aan.

‘We moeten zuinig zijn,’ zei hij sarcastisch nadat hij gedronken had, ‘straks is het op.’

‘Met een zonnesteek loop je niet zo hard.’

Ludde wees met zijn stok naar het huis aan de overkant en daarna naar een paadje dat dwars door een veld vol braamstruiken naar beneden liep, de vallei in.

‘Laten we dat wildpad nemen, waar een zwijn kan lopen, kunnen wij het ook.’

Ludde pakte de rugzak.

Vanuit de boomtoppen boven hen klonk het kreunen van oud hout. Het pad slingerde onder de bomen door de helling af. De eerste meters moesten ze hun mes gebruiken om zich een weg door een wirwar van stekelige takken te snijden waarbij ze een ongeveer halve meter hoge tunnel volgden die door de everzwijnen onder de braamstruiken open was gehouden.

Dieper in de vallei kwamen ze sneller vooruit omdat de kruinen van de bomen elkaar daar zo dicht raakten dat er in de schaduw daaronder weinig wilde groeien. Het pad daalde. Een eekhoorn schoot langs de stam van een beukenboom omhoog. Van bovenaf uit de vallei krijste een dier. Ludde keek om.