Kelderkoorts

Van Meindert Talma verschenen eerder:

Hondert Punten (album)

Ferhûddûker (album)

Dammen met ome Hajo (roman/album)

Leave Stumper (album)

De Blauwe Fedde yn petear. Libbensferhalen fan 15 eigensinnige Friezen. (levensverhalen; samen met Nyk de Vries)

Kriebelvisje (roman/album)

Meindert Talma & the Negroes (album)

Nu geloof ik wat er in de bijbel staat (album)

Tamango (album/film)

Laat het orgel jammeren (dichtbundel)

De Zee Roept (album/fotoboek; samen met Tryntsje Nauta)

Eenmaal Oranje (album)

Meindert Talma

Kelderkoorts

Nederlands Onbekendste Popster 1

Uitgeverij Passage (Groningen)

Excelsior Recordings (Amsterdam)

2013

2e druk 2014

omslag: Adriaan Pels

foto: Kees de Vries

druk: Bariet, Steenwijk

© 2013 Meindert Talma

ISBN 97890 5452 278 2 / NUR 301

www.uitgeverijpassage.nl

www.excelsior-recordings.com

www.meinderttalma.nl

INHOUD

DEEL 1

BOERENDOCHTER IN DE REGEN

eind januari ’96

Brief op zondag 11

Een zanger met enige ambitie

zou zo niet moeten willen leven 16

Storm zal er komen in Groningen 20

Dirk 22

Beppe Kollum 25

Laat het vrouwtje op haar beentjes komen 28

Klaus Kinski 33

Het smerige wijf van Zwarte Willem 35

DEEL 2

HERE ARE THE YOUNG MEN

november ’88 – eind december ’95

Surhuisterveen 43

De Barmaboys 44

Dromen van ebbenhout en ivoor 48

Gaar eten dijt niet uit 51

Feikje 54

Trui 58

Manifest voor het tijdschrift van Talma en De Vries 64

Verreijt 67

De Nightrider 70

De Crazy Gerry 75

Leve de man van de RCD 78

De Jonge Boschfazant 81

Maten 84

Radio Nightrider’s Multi Kulti Spektakel 87

De tijd is een schoft 92

G.B.J. Hiltermann bespreekt de toestand in de wereld 94

Volleyballen op Sicilië 96

Karremansgevoel 102

De Hobbyrockers ontdekken een nieuwe hobby 104

Drie minuten zuurtjeskleurendroom 106

De nieuwe Groninger Smalfilmers 108

De nacht ruikt zoet als taart 112

World of snacks 116

De Daniël Johnston van de Friese Wouden 121

Makkelijk haar 124

Het symfonische rocktrio 128

DEEL 3

DE DINGEN BEGINNEN

EN HOUDEN OOK WEER OP

eind januari ’96 – februari ’96

The Fearless Cartooneer 133

De Zinnebeeldhippie 136

Stadskabouter 141

Boerenverdoemenis 143

De Westerse muziekmaffia 149

Showtime 152

Kelderkoorts 153

Meindert Talma is hot and he’s not 154

Crucifix 157

Marije 159

Der Grosse in Galerie Utopia 161

Het Wiel Coerver-zesluik 166

Alle lullige muzikale omlijsting ten spijt 170

De tien popgeboden van Menno Bakker 173

Borstenbarometer 178

No more Negroes anymore 180

Viersporenrecorder 182

Zo lo-fi als een gehaktbal 184

Mandarijn 187

DEEL 4

EEN HEEL ANDERE AANPAK

eind februari ’96 – november ’96

Jack Spijkerman ontmoet Rommy,

de Stem van de Friese Wouden 191

Caballeros Chicos 195

Wanhoop in de Walrus 199

Kulturele Evenementen Surhuisterveen 201

In een koffieshop gebeurt van alles behalve koffiedrinken 205

Modesta 209

Cinema Mallorca 212

Omrop Fryslân 215

Werkavond bij de Groninger Smalfilmers 220

Een document humain dat de tijd mag nemen 228

Een verrassend aanbod 232

KELDERKOORTS, HET ALBUM 238

VERANTWOORDING 241

DEEL 1

BOERENDOCHTER

IN DE REGEN

eind januari ’96

BRIEF OP ZONDAG

De deurbel ging. Ik keek op de wekker. 14:15. Mijn drie huisgenoten kwamen, als ze een weekend bij hun ouders waren, altijd ’s avonds thuis. Bovendien hadden ze zelf een sleutel van de voordeur. Ik sloeg het bestand op en liep een beetje gespannen naar beneden.

Tot mijn verrassing stonden m’n ouders in de deuropening. In de acht jaar dat ik in It Skûtsje woonde, waren ze nog nooit onverwachts aan komen waaien.

‘Wat doen jullie hier?!’

‘Kun je ons eerst niet even fatsoenlijk begroeten?’ vroeg heit ontstemd.

Ik gaf hem de hand en m’n moeder drie zoenen.

‘Kom snel binnen,’ zei ik, want het was enkele graden onder nul.

‘Willen jullie koffie?’

‘Lekker,’ zei mem. Haar gezicht was gespannen.

‘Ja, doe maar een bakje,’ zei heit opgeruimd, ‘was je op je slaapkamer?’

‘Ja, ik was bezig met een verhaal dat ik vanavond moet voorlezen bij de geheime zender.’

‘Waar gaat het over?’

‘Over mijn vakantie met Nyk in Italië.’

‘Mogen wij dat verhaal ook lezen?’ vroeg mem.

‘Ja, ik maak denk ik binnenkort wel een Friese vertaling voor in De Blauwe Fedde.’

‘De Blauwe Fedde…’ herhaalde heit met een bedenkelijke bijklank in zijn stem, ‘gaat dat wat worden denk je?’

‘Jazeker, heeft heit nog De Blauwe Fedde’s aan beppe en ome Johannes en tante Geertje gegeven?’

‘Ja, vorige week zondag.’

Tien dagen geleden hadden Nyk en ik het eerste nummer van ons Friestalige tijdschrift uitgereikt aan de bezoekers van een Open Literair Podium in de sociëteit van de Friese studentenvereniging Bernlef in Groningen. Ik had in deze haveloze soos met de geur van bier en rook een verhaal voorgelezen.

Na afloop van de avond kwam er een kale man met een snor en bril op me af. Hij stak zijn hand uit en zei: ‘Teake Oppewal, Friese literatuurbevorderaar.’

‘Meindert Talma.’

‘Ja, dat had ik begrepen. Mag ik je complimenteren met het verhaal dat je hebt voorgelezen? Het was voor mij het hoogtepunt van de avond.’

‘Dankjewel.’

‘Ik ben ook benieuwd naar De Blauwe Fedde. Mag ik vragen waarom jullie het blad niet hebben gepresenteerd? Waarom niet even omroepen: “Hier is het nieuwe, Friese literaire tijdschrift!”’

‘We zijn niet zo van die roepers, denk ik,’ zei ik.

‘Zijn je huisgenoten er niet?’ vroeg heit.

‘Die komen vanavond. Maar waarom zijn jullie hier?’

‘Wil je ons hier niet hebben?’ vroeg heit. ‘Is het zo vreemd dat we even bij ons oudste kind op visite gaan?’

‘Dat is wel een beetje vreemd, ja. Jullie zijn hier altijd alleen met m’n verjaardag geweest.’

‘We zijn hier heus wel eens vaker geweest!’ zei mem verontwaardigd.

‘Bij de verhuizing misschien.’

‘Ben je al een beetje zenuwachtig?’ vroeg heit nadat hij een slok koffie had genomen.

‘Valt wel mee, het is pas over een week.’

‘Over een week?’ vroeg mem verbaasd, ‘je hebt woensdag toch jouw sollicitatiegesprek?’

‘Oh ja, ik dacht dat heit het had over ons optreden komende zaterdag.’

‘Waar moeten jullie spelen?’ vroeg heit.

‘In Vera, in de Kelderbar. Is wel een belangrijk optreden.’

‘Jouw sollicitatiegesprek komende woensdag is nog een stuk belangrijker,’ zei mem pinnig. Ze haalde een brief uit haar tas en gaf hem aan mij.

‘Deze brief heeft heit vanochtend na de kerkdienst geschreven.’

‘Maar het is ook een brief van mem,’ zei heit.

‘Een brief?’ vroeg ik verbaasd en ook een beetje ongerust, ‘waarover dat?’

De laatste brief die ik van heit en mem had gekregen, was op Tweede Kerstdag, een maand geleden. Toen ik hen op Eerste Kerstdag mijn vinylsingle had laten horen, waren ze diep teleurgesteld over het resultaat. De volgende morgen gaf heit mij een brief van drie kantjes waaraan hij tot diep in de nacht had zitten schrijven.

In deze brief sprak hij de angst uit die hij en mem al lange tijd hadden. Ik bevond mij op een hellend vlak, was al een dik jaar werkloos, en in plaats van dat ik goed achter een baan aan zat, verdeed ik mijn tijd met het schrijven van onnozele verhaaltjes en het maken van muziek die in hun ogen zowel qua tekst als zang niet door de beugel kon. Ik vergooide mijn kansen. Ik was gestopt met het schrijven voor De Feanster zonder dit met Joop Atsma te overleggen. En de mogelijkheid om mij journalistiek verder te bekwamen aan de Erasmus Universiteit middels een postdoctorale studie met veel praktijk en stages had ik, ondanks zijn toegezegde financiële steun, terzijde geschoven.

‘Lees hem eerst maar even,’ zei heit.

Ik pakte de handgeschreven brief en begon te lezen:

Surhuisterveen, zondagmorgen 21 januari 1996

Meindert,

Misschien is het helemaal niet nodig, maar het wordt jouw eerste sollicitatiegesprek en we kunnen het niet laten om je nog wat opmerkingen en tips mee te geven waar je misschien nog wat aan kunt hebben. Ze zijn in ieder geval goed en positief bedoeld. Kijk maar eens wat je er mee kunt. Wees in ieder geval jezelf en heb vertrouwen in jezelf en laat dat ook, zonder eigenwijs te zijn, zien. Hier volgen dan wat punten van aandacht:

1 Uiterlijke verzorging

a Zorg dat je er correct uitziet wat kleding betreft: schone, gepoetste schoenen; schone, hele en passende kleding.

b Goed geschoren en schoon haar.

De uiterlijke verzorging geeft een eerste indruk die medebepalend kan en zal zijn.

2 Wees jezelf en wees daar rustig en beheerst in. Groet de mensen, geef een stevige hand. Zeg je naam en kijk daarbij de mensen aan. Ga pas zitten als je een plaats wordt geboden. Groet bij het afscheid weer en geef zo mogelijk weer een hand.

3 Denk rustig na bij het beantwoorden van gestelde vragen. Mocht je wat haperend spreken, leg dat dan maar uit. De ander heeft begrip als hij de reden snapt.

4 Laat, zonder te overdrijven, blijken dat je met inzet en enthousiasme, het werk zult uitvoeren en laat merken dat je er graag voor in aanmerking komt. Zorg dat je ruim op tijd aanwezig bent.

5 Laat merken dat je tot nu toe niet stil hebt gezeten met jouw artikelen en columns in De Feanster, De Blauwe Fedde e.d. Probeer je journalistieke ervaring als positief punt te gebruiken.

6 Je affiniteit met de regio Noord-Oost Friesland en de Friese taal en cultuur benutten in het gesprek.

Heb vertrouwen in jezelf… en mocht het niet lukken dan komt er wel weer een nieuwe kans. Door positief te denken, open te staan voor opbouwende kritiek, inzet te tonen… dan mag je met vertrouwen verdergaan.

Meindert, aan de andere kant: het is een mooie kans die je zo goed mogelijk moet benutten, maar de wereld hangt er niet van af. Maak je niet te nerveus en wees jezelf. Je eigen uitstraling, instelling is en blijft van groot belang.

Groeten,

heit en mem

EEN ZANGER MET ENIGE AMBITIE ZOU ZO NIET MOETEN WILLEN LEVEN

Ik vouwde de brief ineen.

‘En?’ vroeg heit.

Hoewel ik wist dat heit en mem het goed bedoelden, had de brief me gedeprimeerd. Ik probeerde na te denken, maar het was net alsof er tussen wat ik zonet had gelezen en mijn gedachten een wand was opgetrokken.

‘Ja…’ aarzelde ik, ‘mooie brief. Goeie tips, de meeste kende ik natuurlijk al.’

‘Maar het kan nooit kwaad om alles nog even op een rijtje te lezen. Het wordt je eerste sollicitatiegesprek in de twee jaar dat je nu werkloos bent…’

‘Anderhalf jaar,’ verbeterde ik heit.

‘Anderhalf jaar. Ik wilde eerst de brief op de post doen, maar mem vond dat we hem beter zelf aan jou konden overhandigen. Het is kort tijd en je weet nooit wat er met een brief kan gebeuren. Je hoort zo vaak dat een brief kwijtraakt of verkeerd wordt bezorgd.’

‘Ga je nog naar de kapper?’ vroeg mem.

‘Is dat nodig dan?’

‘Nou, echt verzorgd ziet het er niet uit,’ vond ook heit.

‘Hebben journalisten van die verzorgde kapsels dan?’

‘Jazeker,’ zei mem beslist, ‘kijk maar naar Joop Atsma. En denk woensdag ook aan je kleding. Wat je nu aanhebt, ziet er ook níet uit. Weet je al wat je woensdag aan gaat trekken?’

‘Gewoon, m’n spijkerbroek en m’n zwarte bloesje.’

‘Een bloesje dat natuurlijk niet gestreken is...’ verzuchtte mem.

‘Ik doe er wel een sweater overheen.’

‘Die blauwe met die rits?’ vroeg mem, haar afkeer nauwelijks onderdrukkend.

‘Ja.’

‘Waarom koop je niet iets nieuws?’

‘Zolang er geen gaten of vlekken inzitten, die niet meer weg willen, is dat volgens mij niet nodig.’

‘Waarom wil je nooit iets nieuws kopen?…’ zei mem hoofdschuddend en met een stem vol verwijt. ‘Waarom moet alles bij jou er altijd zo armoedig en verwaarloosd uitzien?…’

‘Klaske…’ waarschuwde heit.

‘Ook hier in deze woonkamer,’ ging mem door, ‘jullie laten alles op een verschrikkelijke manier verslonzen. Overal slingert wat rond... Ik heb nog nooit zo’n afschuwelijke rotzooi gezien…’

Ik keek om me heen. De groene stoel met daarop het bovenste gedeelte van mijn Yamaha Electone keyboard, de tafel vol met paperassen, de Ola, ijs met plezier-vlag, de handdoek met daarop de gereformeerde kerk van Surhuisterveen. De grote poster van Yvonne van Gennip met haar drie gouden medailles op de kast. De grote schemerlamp. Het grote Eminentorgel met daarop het Indonesische houten beeld van Martha. Aan de muur mijn kersverse schilderij Boerenverdoemenis en de levensgrote Joy Division-poster. De halfvergane bankstellen met daarop cassettebandjes en tassen. De kleine, zwarte televisie die op de oude, grote, kapotte televisie stond. De Eltjo-voetbalbokaal op de ene tafel: een oranje swastika-achtig metalen voorwerp. Op de tafel daarnaast het vettige schaakbord. De vieze vitrages voor de ramen. De verschillende soorten vloerbedekking, het ene stuk nog meer vergaan dan het andere. De posters van Kobus gaat naar Appelscha en Jan Wolkers op de keukenkast met daarop allemaal lege drankflessen.

‘Het is hier inderdaad wel wat troeperig en niet heel erg schoon,’ zei heit voorzichtig.

‘Zeg maar gerust dat het er smerig is!’ riep mem.

‘Het is er smerig,’ gaf heit toe.

‘Overal zie je spinnenwebben en stof!’ riep mem wanhopig. ‘Ik word er gewoon al raar van als ik ernaar kijk. Terwijl de stofzuiger startklaar staat in de hal! Maar even de boel stofzuigen, ho maar! Er moet hier wel een leger huismijten wonen. Jij wilt toch zanger worden?’

‘Ik ben zanger, beginnend zanger.’

‘Een smerige zanger,’ zei mem met een ontgoochelde gelaatsuitdrukking.

‘Klaske, even rustig nou,’ suste heit. Hij deed zijn best om duidelijk en langzaam te praten.

‘Wat mem denk ik bedoelt, is dit: een zanger met enige ambitie zou zo niet moeten willen leven.’

‘Nee natuurlijk niet!’ riep mem, ‘zo’n zanger bestaat er ook niet. Zo’n zanger heeft er nog nooit bestaan!’

‘Dat zal mem nog vies tegenvallen,’ wierp ik tegen, ‘ik ken zat zangers die er nog veel viezer bijzitten dan wij.’

‘Misschien in jouw smerige kringetje wel!’ viel mem uit met een stem die hoog was van emotie, ‘misschien dat die Hobbyrockers of hoe ze ook allemaal maar mogen heten er ook allemaal zo bijwonen. Maar jij hoeft zo toch niet te leven? Dit is toch een hel, Meindert? Je wilt toch in de hemel leven?’

‘Klaske, je hoeft hier niet te praten over hemel en hel,’ zei heit verontrust, ‘daar gaat het hier niet over.’

‘Om de donder wel,’ bromde mem.

‘Nee, waar het hier uiteindelijk om gaat, is dat het hier niet hygiënisch is in huis. Als jullie zo doorgaan, Meindert, krijgen jullie allemaal nog eens astma.’

‘Eén voordeel heb je hier wel,’ zei mem op cynische toon.

‘Welk voordeel?’ vroeg heit verbaasd.

‘Ze hoeven hier de eerste maanden geen bak- en braadboter te kopen. Er ligt genoeg vet in het fornuis én in de rest van de woonkamer om een halfjaar jullie eten in te bakken en te braden! En dan die dode blaadjes in de vensterbank… Het is een verschrikking… Ik zit ook niet alle dagen te poetsen en te boenen, maar dit…’

Het hele gesprek emotioneerde mem zichtbaar en onwillekeurig was ze steeds luider en met meer nadruk gaan praten, alsof ze een tegenstander van diens ongelijk moest overtuigen.

‘En als het nou alleen in huis was… Maar nee, in de voortuin staat een oude wasmachine, vergane vloerkleden en andere troep en in de achtertuin staat een verrotte tafel in gras van een halve meter hoog…’

‘En in huis ook!’ riep heit, die zich nu ook niet langer meer kon inhouden. ‘Jullie kwakken de boel overal maar ergens neer… Net alsof jullie kleine kinderen zijn!’

Heit en mem hadden gelijk. Het was hier een zwijnenstal. Ik wist ook dat de boosheid van mijn ouders niet alleen ging over het feit dat het zo’n rotzooi en troep in huis was. Ze snapten mij momenteel voor geen meter en hadden geen sikkepit geloof in mijn kunnen als muzikant en schrijver. Op zich een logische zaak, want voor mijn 26e had ik mezelf nooit gemanifesteerd als zodanig en geen enkele keer te kennen gegeven dat ik die richting op wilde.

Ik daarentegen, kende al enige tijd geen enkele twijfel: het kon even duren, maar het heilige vuur brandde in mij. Eindelijk wist ik wat ik met mijn leven wilde.

STORM ZAL ER KOMEN IN GRONINGEN

Nachtbus naar Beijum.

Ik haal diep adem.

Storm zal er komen in Groningen.

Een schijnsel van vuur

in het nachtelijk uur.

Storm zal er komen in Groningen.

Nog is er niks veranderd

maar in mijn kop is het anders.

Ik open de voordeur.

Ruik de muffe geur.

Storm zal er komen in Groningen.

Wat ik heb is niet veel:

wat jenever in de keel.

Maar storm zal er komen in Groningen.

Nog is er niks veranderd

maar in mijn kop is het anders.

Wil meedoen aan het echte leven

zoals in boeken staat geschreven.

Ik loop naar mijn kamer

een stem die steeds hamert:

Storm zal er komen in Groningen

Lees het boek van Tepper

en hoor het geklepper

van de storm die raast over Groningen.

DIRK

Ik was extra vroeg van huis gegaan. Het sneeuwde en het vroor flink. De Nederlandse Spoorwegen hadden gewaarschuwd voor de stuifsneeuw omdat die in combinatie met de felle kou de koppelingen van de treinen onklaar kon maken.

‘Stuifsneeuw is onze grootste vijand,’ had een woordvoerder van de NS de vorige avond op het journaal van TV Noord gezegd. ‘Als de koppelingen bevriezen, kunnen treinen niet meer worden gecombineerd of gesplitst.’

Er was een noodscenario gemaakt met een alternatieve dienstregeling waarbij pendeltreinen werden ingezet. Passagiers zouden vaker moeten overstappen dan normaal.

‘Hé Dirk!’ riep ik op het Centraal Station naar een grote forse man met zwart, golvend haar.

Dirk, afgestudeerd socioloog en begaafd kunstschilder en drinker, draaide zich verbaasd om.

‘Meindert…’

‘Wat doe jij hier zo vroeg?’

‘Ik ga voor een paar weken naar Assen. Medicijntesten. Je kent het wel.’

‘Doe je dat nog steeds?’

‘Ja, ik moet toch wat om de drank te kunnen betalen. En waar ga jij heen dan?’

‘Kollum. Sollicitatiegesprek bij het Nieuwsblad van Noord-Oost Friesland.’

‘Voor een baan als directeur?’

Dirk lachte z’n typische lachje.

Ik haalde een Blauwe Fedde uit mijn tas.

‘Kijk,’ zei ik, terwijl ik hem het blaadje overhandigde, ‘het eerste nummer van De Blauwe Fedde, het nieuwe, Friestalige tijdschrift van Nyk de Vries en mij.’

‘Nyk de Vries van The Amp?’

‘Ja, maar die band bestaat niet meer. Z’n nieuwe band heet Skeffer.’

‘Is ie gratis?’

‘Nee, een los nummer kost twee gulden. Maar denk erom, los is maar los. Zoals Nyk altijd zegt: “Het spul waait je niet de mond in.” Een abonnement kost twaalf gulden in het halfjaar of vierentwintig gulden in het jaar. En dan krijg je De Blauwe Fedde thuisbezorgd.’

‘Wat betekent De Blauwe Fedde?’

‘Het is Fries voor Magere Hein.’

‘Ach so,’ zei Dirk, ‘het toeval wil namelijk dat ik ook bezig ben om mezelf omhoog te werken in de Friese letteren. Vorig jaar heb ik met Sjieuwe een Friestalige roman geschreven.’

‘Sjieuwe Borger, de ladykiller?’

‘Dat zou hij wel willen, haha. Zo nu en dan snipt hij er wel eens één, dat klopt. Sjieuwe kan goed praten, hè, dat vinden sommige vrouwen fijn. Als jongetje wilde hij altijd dammer Ton Sijbrands worden, maar in dienst hebben ze een man van hem gemaakt. Hij gaat nu liever met mooie wijven op stap.’

Dirk keek me even indringend aan.

‘Weet je wat het is? Sjieuwe is een beste jongen, een van mijn beste vrienden.’

‘Hij heeft ook de achternaam van een beste aardappel.’

‘Ja, dat klopt, haha.’

‘Maar, je vertelde over jullie boek. Waar gaat dat over?’

‘Over iets wat we samen hebben meegemaakt. Een driehoeksverhouding met een vrouw hier uit de stad.’

‘Oké, dat klinkt goed.’

Dirk bladerde aandachtig De Blauwe Fedde door.

‘Zou het niet wat zijn als ons manuscript als feuilleton in De Blauwe Fedde zou verschijnen?’

‘Nyk en ik zijn nog op zoek naar medewerkers, dus dat zou prima kunnen. Dan mag je deze Fedde gratis meenemen. Ik moet natuurlijk wel eerst nog even met Nyk overleggen, maar onze lijntjes zijn kort. Nyk woont sinds kort ook in It Skûtsje.’

‘Ben je nog steeds een Barmaboy?!’

‘Ja, ik woon alweer acht jaar aan de Barmaheerd.’

‘Jij liever dan ik! Ik zou voor geen goud willen wonen in dat rottige Beijum, haha.’

‘Beijum olé.’

‘Maar zullen we dan afspreken dat Sjieuwe en ik een keer langskomen? Dan nemen we wel even een floppy mee met daarop het manuscript. Jullie hebben nog altijd hetzelfde telefoonnummer?’

‘Ja.’

‘Dat heb ik thuis nog wel ergens liggen. En het adres weet ik nog wel uit mijn hoofd. Haha, toen ik jou voor het eerst bij de Barmaboys zag, dacht ik dat jij een halve autist was!’

‘Beter een halve autist dan een hele alcoholist.’

‘Ja, daar heb je misschien gelijk in. Ik moet m’n trein halen. Tot gauw.’

‘Oh ja,’ riep ik hem achterna, ‘komende zaterdag spelen The Negroes in de Vera Kelderbar!’

BEPPE KOLLUM

De hertenkamp, het Witwaterbos, de grote vijver waar ik vaak met pake de eenden wat brood gaf. De begraafplaats en het Meartedykje met de braambessen, waar beppe jam van maakte. Alles kwam me nog bekend voor. Ik had hier vaak met pake Gaele gelopen. Vroeger noemden Martha en ik pake Gaele en beppe Martha pake en beppe Kollum. En pake Meindert en beppe Germina waren pake en beppe Kollumerzwaag.

Ik wierp een blik door het raam. De enige grootouder die ik nog had, was helemaal verdiept in een boek en zag me niet.

Ik liep naar de voordeur en belde aan. Het duurde een tijdje voordat ie werd opengedaan. Mijn 79-jarige beppe was stomverbaasd.

‘Och hearken…’ zei Martha Couperus-Westra, ‘Gaele… Goaitsen… Jehannes… Arie… Meindert… Jij hier!’

Zoals wel vaker het geval was, kon beppe soms maar moeilijk op een naam komen.

‘Jou had ik hier nooit verwacht, kom binnen! Hoe kom jij hier zo verzeild?’

De leesbril bungelde tussen beppes borsten. Als jongetje schijn ik beppes borsten eens ‘grote spierballen’ te hebben genoemd. Beppe was zo te zien net bij de kapper geweest: ze had weer een keurig gepermanent, wit-grijs bloemkooltje op haar hoofd.

M’n voeten vegend, vertelde ik, dat ik zonet een sollicitatiegesprek in Kollum had gehad in de Banda Uitgeverij.

‘In de Banda Uitgeverij? Voor welke baan?’

‘Beginnend verslaggever bij het Nieuwsblad van Noord-Oost Friesland.’

‘De Kollumer Courant, toe maar, dat zou leuk zijn. Het Kollumer oud wijf wordt ie door sommigen ook wel genoemd, haha! Dan kan dit Kollumer oud wijf jouw stukken ook lezen. Hoe ging het?’

‘Ja, wel goed volgens mij. Ze vonden het geloof ik wel mooi dat ik al een jaar allerlei dingen in De Feanster schrijf. Joop Atsma van De Feanster kennen ze natuurlijk wel goed. En dat ik deze maand met Nyk een nieuw, Friestalig tijdschrift ben begonnen, vonden ze ook wel mooi.’

‘Oh ja, dat heb ik van je ouders gekregen. De Blauwe Fedde… Wel een beetje een lugubere naam voor een tijdschrift niet, Meindert? Konden jullie niet iets anders verzinnen?’

‘Het is gewoon een naam die ik had gelezen in Op ’e Taelhelling, een boek dat ik van heit heb gekregen om mijn Friese grammatica wat bij te spijkeren. Nyk vond de naam ook wel mooi.’

‘En de letters zijn wel erg klein. Zonder vergrootglas kan ik het niet lezen.’

‘Die kleine letters drukken de kosten. Als ie dikker wordt moet de prijs omhoog. En dat willen we liever niet.’

‘Nee, dat willen we niet,’ zei beppe, ‘kom ik ga even koffie zetten. Je hebt geluk, Meindert, er ligt nog een oranjekoek in de koelkast.’

‘Lekker!’

Beppe goot het kokende water in het filter en zei: ‘Ik weet nog wel dat ze dat vroeger zeiden: “Blauwe Fedde stiet om de doarsherne.”’

‘Magere Hein staat om de... hoek van de deur?’ vertaalde ik aarzelend in het Nederlands.

‘Ja,’ zei beppe, terwijl ze het laatste water erbij goot. ‘Ik hoop dat ie hier eerst nog even wegblijft.’

In de woonkamer ging beppe zitten in haar comfortabele beppestoel met de benen languit op een poef.

Er was in al die jaren weinig veranderd in dit huis. De hoogpolige, lichtgroene vloerbedekking, de rookstoel van pake, het schaatsmagazine uit 1972 met daarin alle succesverhalen van Ard Schenk op de Olympische Spelen in Saporro in de krantenbak: alles voelde vertrouwd aan.

Beppe nam een slok van haar koffie en zette het kopje weer op tafel.

‘Wanneer hoor je meer over je sollicitatiegesprek?’

‘Over twee weken, geloof ik. Ik denk trouwens niet dat ik de functie krijg, hoor.’

‘Waarom niet?’

‘Ik heb geen rijbewijs en dat is voor hen wel een belangrijke pre. Als een andere sollicitant ongeveer dezelfde kwalificaties heeft als ik én ook nog een rijbewijs, dan nemen ze die. Ik heb wel gezegd dat ik binnenkort weer moet afrijden.’

‘Bel me even op als je er weer voor moet, dan zal ik voor je duimen.’

Ik wilde zeggen dat beppe al een paar keer voor niks had geduimd, maar ik hield me stil.

Beppe stond op. Ze moest even naar het toilet.

LAAT HET VROUWTJE OP HAAR BEENTJES KOMEN

Ik had er een hard hoofd in dat ik ooit voor mijn rijexamen zou slagen. Ik was al toe aan mijn derde rijinstructeur.

De eerste heette Ted. Hij was drie jaar jonger dan ik en kwam uit Dordrecht. Dankzij een meisje was Ted in Groningen beland, maar hij zou maar wat graag, zo vergat hij geen enkele les te vermelden, weer terugkeren naar zijn geliefde Dordt.

‘Hoe dichter bij Dordt, hoe rotter het wordt,’ zong hij dan met luide stem.

De eerste les hoefde ik alleen gas te geven en te sturen. Dat viel me reuze mee, want ik had nog nooit in de auto van m’n ouders gereden en opletten wat heit of mem in de auto deden, had ik ook nooit gedaan.

Bij de tweede les stonden we aan de kant van een rustige weg en begon Ted mij de werking van de rem, het gas en de koppeling uit te leggen. Dat moet lukken, dacht ik toen Ted mij uitnodigde achter het stuur plaats te nemen en we dwars door Groningen naar de andere kant van de stad reden. Het water stond in mijn handen: als ik mij concentreerde op de pedalen, vergat ik te sturen, en toen ik wel op mijn stuur ging letten, sloeg de moter af.

Tot overmaat van ramp bleek Ted een gezellige prater. Hij was fan van Joseph Kiprich, de flegmatieke oud-spits van Feyenoord. Ted had de Hongaarse crack vaak gezien in een snackbar in Dordrecht waar hij in een oud, versleten trainingspak met bijpassende gympen uren achter de gokkast stond zonder ook maar een keer te verslappen. Een profvoetballer behield volgens Ted altijd z’n basisscherpte.

Ik vond dat soort verhalen op zich wel vermakelijk, maar ik had erg veel moeite om verschillende dingen tegelijk te moeten doen. Ik kon niet én in spiegels kijken, schakelen en koppelen én ook nog eens een gesprek voeren en op het verkeer letten.

Dit zei ik ook tegen Ted, en hij had daar ook het volste begrip voor, maar binnen de kortste keren, het liefste op een gevaarlijk kruispunt, kwam hij weer met een prachtig verhaal op de proppen over iets wat hij had meegemaakt in Dordrecht.

Ted was ook fan van AC/DC. Daar kwam ik achter toen op de radio Angus Young zijn openingsriff inzette van Whole Lotta Rosie. Ted werd meteen helemaal gek in de kop. Het volume ging op maximaal, Ted begon te headbangen en ik reed door rood en kon nog maar net twee fietsers ontwijken.

Na 38 lessen was ik volgens Ted wel zo ongeveer klaar voor het rijexamen, hoewel ik de auto nog niet een keer helemaal goed had ingeparkeerd.

Tijdens mijn examen schakelde ik van de één in de achteruit. En ook reed ik, tot mijn eigen ontzetting, door het rode licht.

‘Dat mag niet,’ zei de rijexaminator.

Ik knikte begrijpend en zei tegen Ted dat ik vooralsnog ophield met het nemen van rijlessen. Dat duurde twee weken, want toen zat Mehmet naast me in de auto.

Mehmet was wat bedachtzamer. Het was ook al snel duidelijk dat hij dacht dat ik het niet in me had. Ik had volgens hem allerlei verkeerde dingen aangeleerd bij Ted in de auto die ik zo snel mogelijk weer moest afleren.

Tijdens de eerste les reed ik buiten de bebouwde kom op het midden van de weg.

‘Waarom doe je dat?’ vroeg Mehmet.

‘Zo hebben de fietsers geen last van mij.’

‘Dat slaat nergens op, je moet om ze heen sturen.’

Inparkeren bleef ik altijd lastig vinden.

‘Laat het vrouwtje op haar beentjes komen,’ zei Mehmet op rustige toon.

‘Laat het vrouwtje op haar beentjes komen?’ herhaalde ik verbaasd.

‘Ja,’ knikte Mehmet, ‘laat het vrouwtje maar rustig op haar beentjes komen.’

‘Wat bedoel je?…’

‘Luisteren! Laat het vrouwtje verdomme op haar beentjes komen!’

‘Wat bedoel je?…’ riep ik in paniek.

Het zweet brak me uit, terwijl ik wanhopig aan het stuur draaide, als een bezetene in de spiegel keek, door het zijraam en in het boze gezicht van Mehmet.

Pas veel later begreep ik dat er op het stuur een plaatje van een vrouw met lange benen zat en dat, als je het stuur bij het inparkeren op de juiste manier draaide, die vrouw dan vanzelf op haar benen terecht zou komen.

Alle inspanningen van Mehmet ten spijt zakte ik nog twee keer. Het staatsexamen moest soelaas bieden. De meeste mensen moeten onzettend hun best doen om daarvoor te zakken. Ik hoorde blijkbaar niet tot die categorie mensen, want ik kreeg een black-out. Op een gegeven moment wist ik niet meer welk pedaal de rem of de koppeling was en toen ik ergens moest keren, reed ik net niet de sloot in.

Mehmet was nu niet bedachtzaam meer. Hij verloor zijn zelfbeheersing en schreeuwde in half Nederlands, half Turks dat hij nooit meer met me in een auto wilde zitten.