Zonderland

Marjan Brouwers

Zonderland

roman

Uitgeverij Passage, Groningen

Dit is een deel van de trilogie Leegland, Zonderland, Anderland

Omslagontwerp: Mariët Visser

Foto auteur: Henk Veenstra

Druk: Wilco

 © 2023 Marjan Brouwers & Uitgeverij Passage

Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Sint Jansstraat 15, 9712 JM Groningen

www.uitgeverijpassage.nl

 ISBN 97890 5452 423 6/ NUR 301

e-pub ISBN 97890 5452 827 2

Senna

Op de zwerfkei die het graf van Julius markeerde, groeide mos. Gehurkt op de bevroren grond legde Senna haar hand op de koude steen. Daar lag hij dan, haar gestorven lief, verborgen onder een zee van sneeuwklokjes en paarse krokussen. Elke dag kwam ze hier, in de schaduw van de grijze toren, onder het verweerde beeld van de drakendoder. Net als Sint-Joris had Julius zijn draak verslagen. Hij had vrede met de dood, maar zij niet. Julius verliezen was als een open wond die bleef zweren. Waarom was ze zo machteloos geweest toen hij weggleed uit haar leven, haar naam op zijn bleke lippen?

Sinds zijn dood was de wereld duister en onherbergzaam. Ze wilde Julius wreken. Ze wilde de schuldigen vermorzelen, hun lijken vertrappen. Maar al haar vijanden waren buiten haar bereik. Zijn vader Walter lag ergens in Leegland weg te rotten. Haar oude kapitein was verdronken in de Nieuwe Zuiderzee. En de kans om met haar blote handen het laatste zuchtje leven uit het magere lijf van Charlotte Martens te persen, was verdwenen toen die vreselijke vrouw president was geworden van de Republiek Nieuw-Nederland.

Hier, in de vrije enclave van Kosse Lester, gingen de mensen Senna uit de weg. Ze behandelden haar alsof ze een granaat was die elk moment kon ontploffen. Of ze kwamen aanzetten met goedbedoelde opmerkingen die haar woedend maakten. Als alles haar te veel werd, liep ze weg, de enclave uit over de smalle dijk naar een eenzame heuvel in het oosten, gebouwd op afval. Tussen de overwoekerde rotzooi schreeuwde ze het dan uit totdat ze haar stem verloor.

Ze peuterde een pluk mos weg en wreef met haar wijsvinger over zijn naam. ‘Julius Rademaker, rust in vrijheid’ stond erop. Lege woorden in een land waar een dictator de dienst uitmaakte. Behalve hier in de vrije enclave van Kosse Lester, waar de grijze toren fier rechtop stond en de mensen zelf bepaalden hoe ze wilden leven.

De sombere wintermaanden zonder Julius waren geleidelijk overgegaan in een kille lente. Met de eerste sneeuwklokjes begon ze te beseffen dat ze zo niet kon doorgaan. Ze had een doel nodig in haar leven. Iets anders dan alleen ronddwalen in duisternis en rouwen bij zijn graf.

Hoog boven de vrije enclave zette een zeppelin uit Kopenhagen de daling in voor de landing op de Grote Markt. Haar ogen dwaalden van het bemoste graf naar de drakendoder, zoals hij daar stond, onverzettelijk leunend op zijn bronzen zwaard. Net als hij moest zij het opnemen tegen een machtige vijand. Het verdriet bleef, maar de sluier tussen haar en de wereld was verdwenen. Ze had weer een doel, een missie waar Julius achter zou staan.

Langzaam stond ze op, slingerde haar rugzak over een schouder. Ze streelde over de naam op de steen. ‘Dag Julius,’ fluisterde ze. ‘Tot gauw.’

Senna

Gehuld in haar comfortabele, donkergroene soldatenjas liep Senna naar de Grote Markt, waar de zeppelin was geland. De langwerpige witte ballon was met vier stevige kabels vastgemaakt aan een dikke mast tussen de oude eiken op het plein. De cabine rustte op een plateau hoog boven de rode klinkers. Bij de ladder stond Kosse Lester te praten met een jonge blonde man die, op Kosses woeste baard na, als twee druppels water op de leider van de vrije enclave in Leegland leek.

Allebei keken ze op toen Senna op hen afkwam. Kosse spreidde zijn armen en verpletterde haar in een laatste omhelzing. ‘Ik ben zo blij dat je dit doet,’ fluisterde hij in haar oor en zette haar weer op haar voeten. ‘Dit is mijn neef Kjeld, hij is je gids in Kopenhagen. Het ga je goed.’

‘Dank voor alles,’ zei ze, opeens ontroerd. ‘Let je een beetje op Eske? Ze vindt het moeilijk dat ze moet achterblijven.’

De laatste keer dat ze het halfzusje van Julius sprak, had Eske haar verweten dat ze haar en de andere kinderen van Walter in de steek liet. Wat Senna ook zei, Eske wilde niet luisteren.

Kosse beloofde dat hij haar goed in de gaten zou houden. ‘Ze draait wel weer bij. Goede vlucht Senna, en doe de groeten aan mijn vriend Victor.’

Toch een beetje teleurgesteld dat het meisje haar niet kwam uitzwaaien, klom Senna achter Kjeld aan de ladder omhoog naar de cabine van de zeppelin. Halverwege keek ze naar de toren die de drakendoder en het bemoste graf verborg. Ik kom terug, dacht ze. Beloofd.

In de passagiersruimte wachtte een jonge man in een smetteloos wit uniform haar op. Hij heette haar met een zwaar Deens accent welkom aan boord van de zeppelin. ‘Mijn copiloot en ik gaan ons nu voorbereiden op het vertrek. Als de wind goed blijft staan, komen we over zes tot acht uur aan in Kopenhagen.’

‘Onze beste piloot,’ zei Kjeld en hij beukte de man op zijn rug. ’Niels kan de route blind afleggen.’ De piloot knipoogde en liet hen alleen. Een man van middelbare leeftijd keek om de hoek van de deur en stak een duim omhoog. ‘En dit is onze technicus,’ ging Kjeld verder. ‘Een landgenoot van jou: zijn ouders zijn naar Kopenhagen gevlucht toen Hans een kleine jongen was.’

Een balling, dacht Senna, zo iemand die zijn land in de steek had gelaten. Tenminste, dat had ze vroeger tijdens haar rekrutentraining in de kazerne geleerd. Sinds ze was gevlucht uit de Republiek Nieuw-Nederland wist ze niet meer zo goed wat ze moest geloven.

Ze ging zitten en gespte haar gordels vast voor het vertrek. Toch wel een beetje bezorgd keek ze naar buiten en hoopte dat die enorme ballon boven haar hoofd niet lek geprikt zou worden onderweg. Met een harde klik vielen de kabels weg, de motoren begonnen te zoemen en daar verdween de grijze toren in de diepte. Het uitzicht was overdonderend. Ze liet haar adem ontsnappen. Nu pas merkte ze hoe hard ze in de armleuningen van haar stoel kneep.

Urenlang keek ze haar ogen uit terwijl de zeppelin boven uitgestrekte watervlaktes vloog, over groene eilanden met vervallen kerktorens en ingestorte boerderijen, rijen afgeknapte windmolens langs de woest kolkende Waddenzee en heel in de verte een rode vuurtoren op een eenzame duin. Daarna was er alleen de zee met hier en daar een visserskotter of een driemaster als witte stippen in het blauw.

Kjeld vatte zijn rol als gids letterlijk op. Al snel wist ze meer dan ze wilde weten over de schiereilanden Holstein en Sleeswijk, waar piratenfamilies elkaar generaties lang op leven en dood bevochten, het uitgestrekte Jutland, dat sinds de grote overstromingen aan de overkant van de nieuwe Deense Bocht lag en de eilanden die samen het voormalige Funen vormden. Terwijl hij verder kletste, verslapte haar aandacht.

‘Senna, wakker worden.’

Ze schrok en wist even niet waar ze was. Totdat ze Kopenhagen in de diepte zag liggen: het stadseiland van de vijand met haar parken en pleinen, ronde, groen uitgeslagen koepels en spitse kerktorens. Smalle straten en brede lanen doorsneden een stad vol grillige gebouwen met rode daken die fel oplichtten in de middagzon. Aan de westkant doemde een woud van windmolens in de golven op en rondom het stadseiland lagen talloze grote en kleine havens, afgewisseld met lage gebouwen bedekt met donkerblauwe zonnepanelen.

Kjeld sprong uit zijn stoel en spreidde zijn armen wijd uit. ‘Mijn thuis! Gered van het lot dat jullie steden heeft getroffen door technisch vernuft.’ Hij schudde een lange blonde lok uit zijn gezicht. ‘Kopenhagen wordt beschermd door twee ringdijken en een muur met afsluitbare sluisdeuren. Dat krijg je als je half technisch Nederland opneemt als vluchtelingen. Voor je het weet, redden ze je van een waterig graf.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Toen de zeespiegel steeds sneller ging stijgen en het land rondom Kopenhagen telkens overstroomde, hebben Nederlandse ingenieurs die dijken laten bouwen. Daardoor is de stad alweer jaren veilig, ook bij springvloed en orkanen.’

Dus die verraders hadden niet alleen hun eigen land in de steek gelaten, maar ook dat van de vijand gered.

Kjeld ging weer naast haar zitten. ‘Jouw land was niet te redden, ook zonder de Britse bommen op jullie dijken. Jullie hebben eeuwenlang onder zeeniveau geleefd en dat kon uiteindelijk niet goed gaan. Dat weet iedereen.’

Kosse had haar wel even mogen waarschuwen dat zijn neef zo’n betweter was. Ze negeerde zijn gebabbel en keek naar de stad die daar lag te fonkelen als een diamant op blauw fluweel. Een mooie, gevaarlijke stad, want daar in het helderblauwe water wachtte ook de vijand. Aan de noordkant van het eiland lagen militaire fregatten aan lange steigers die honderden meters de zee in staken: de Groot-Scandinavische marine die ze sinds haar kinderjaren had leren haten. Er zweefden vijf zeppelins in de lucht, als langwerpige ballonnen aan een touwtje: de gevreesde luchtschepen die het Groot-Scandinavische leger vroeger gebruikte om de Republiek Nieuw-Nederland mee aan te vallen. Het was alweer vele jaren geleden dat een zeppelin dood en verderf had gezaaid in de Republiek, maar de herinnering eraan werd generatie op generatie doorgegeven.

Ze wreef over het litteken op haar arm: de zwarte letter D waarmee de beul Oscar Kwist haar vorig jaar in Amersfoort-aan-zee had gebrandmerkt als deserteur. Ten onrechte. Was dat nog steeds zo? Was ze nu niet net zo’n overloper als de bannelingen die naar Groot-Scandinavië waren gevlucht?

‘Een vriend van me kan dat brandmerk prachtig verhullen,’ onderbrak Kjeld haar gedachten.

Kribbig trok ze haar mouw zo ver mogelijk naar beneden.

‘Het is een kleine moeite, hoor. De tatoeages van Bashir zijn fantastisch, echt iets voor jou,’ ging hij onverdroten verder.

‘Waarom zou ik dat willen? Moet ik me ervoor schamen soms?’

‘Nee, natuurlijk niet. Jouw arm, jouw leven.’

Niet kwaad worden, dacht ze, blijf alert. Je bent in vijandelijk gebied. Ze draaide zich naar het raam om meer te zien van het panorama dat zich ontvouwde.

Boven de zuidpunt van het eiland maakte de zeppelin een draai naar rechts en vloog een drijvende hangar in.

Kjeld trok zijn jas aan. ‘Ik breng je naar de ambassade. Je gaat logeren bij Victor Kastelein, de Nederlandse ambassadeur in ballingschap. Dan laat ik je meteen iets van de stad zien.’

Even later liepen ze de winterse kou in, over een smalle brug naar de kade, waar drie militairen hen stonden op te wachten. Een escorte? Senna’s nekharen gingen overeind staan, maar Kjeld liep onbekommerd op de mannen af en begroette hen in het Deens. Een officier met twee strepen op zijn mouw zei iets terug op barse toon en Kjeld keek om naar Senna.

‘Er is iets mis,’ zei hij. ‘Hij zegt dat ze je komen arresteren als vijand van de staat.’

‘Ik kan ze hebben,’ gromde Senna. ‘Ik trap ze in elkaar en dan...’

‘Nee, niet doen, dit is vast een misverstand,’ protesteerde Kjeld en begon in rap Deens te praten.

Voordat Senna iets kon doen, sloeg de officier Kjeld neer met de kolf van zijn geweer. De jonge Deen viel voorover en bleef stil liggen. De twee andere soldaten sprongen op haar af en meteen namen haar instincten het over. Ze trapte de eerste soldaat in zijn kruis en velde hem met een kopstoot. Terwijl ze zich omdraaide om de tweede aanvaller aan te pakken, dook de officier achter haar op, sloeg een arm om haar keel en ze voelde een scherpe prik in haar nek. In één keer verloor ze alle controle over haar spieren.

Eva

Sinds Julius hun vader op gruwelijk wijze had vermoord, stond het leven van Eva Rademaker op z’n kop. Wie had ooit kunnen denken dat een elitemeisje als zij zo diep kon zinken. Verveeld haalde ze een verroest apparaat uit elkaar. Als haar vader nog had geleefd, was ze allang terug geweest in hun appartement in Amersfoort-aan-zee. Dan zat ze niet hier opgesloten in deze afgelegen grenspost aan de Nieuwe Zuiderzee.

Vroeger maakte ze zich alleen druk over de vraag wanneer er weer een koopvaardijschip aankwam met nieuwe kleding. Eten was er altijd genoeg, net als warme douches en fatsoenlijke shampoo. Als dochter van de alom gerespecteerde dokter Walter was ze nooit iets tekortgekomen. En als ze zich al in de nesten werkte, was daar altijd Julius die haar kwam redden, zoals een grote broer dat hoorde te doen.

Nu was Walter dood en Julius spoorloos verdwenen. Ze wist niet eens of hij nog leefde. Ze wilde dat het haar niets kon schelen wat er met hem was gebeurd. Dat ze hem kon zien als een monsterlijke moordenaar die zijn eigen vader aan stukken had gescheurd. Ergens wist ze wel dat Julius niet zichzelf was geweest op dat moment. Dat het kwam door de bijwerkingen van Walters experimenten. Maar dat maakte haar verdriet over het verlies van Walter niet minder schrijnend.

‘Doorwerken rooie.’

De opzichter stond vlak achter haar. Met tegenzin richtte ze haar aandacht weer op de berg afval op de werktafel. Samen met vijf andere vrouwen moest ze deze rommel sorteren voor het recyclingteam. Saai, smerig werk, waardoor haar vroeger zo gave handen inmiddels onder de littekens en lelijke eeltplekken zaten. Ze veegde een lange lok uit haar gezicht.

‘IJdeltuit,’ fluisterde een vrouw tegenover haar.

Eva stak haar tong uit, pakte het volgende verwrongen metalen apparaat van de stapel en begon de stroomdraden los te peuteren. Haar gedachten dwaalden weer af. Wanneer zou Oscar een manier vinden om haar naar huis te brengen? Hij wilde toch ook graag terug naar Amersfoort-aan-zee? Dan kon hij zijn oude baantje als beul van de enclave weer oppakken. Ze huiverde. Nee, dat zou hij niet willen. Hij had andere plannen en eiste van haar dat ze hem daarbij hielp.

Het liep tegen twaalven, ze merkte het aan het gerommel van haar maag, toen de vrouwen om haar heen begonnen te roezemoezen. De zware stem van de opzichter galmde door de werkplaats. Opeens zag ze Oscar staan en zo te zien waren hij en de opzichter het ergens hardgrondig over oneens. Ze stond op om een nieuwe machine van de stapel te pakken toen de opzichter haar wenkte. Zijn gezicht stond op onweer. Ze veegde haar handen af aan haar broek en liep naar hem toe.

‘Is ze nu al vrij?’ mompelde een van de vrouwen. ‘Waarom wordt die klaploper voorgetrokken?’

‘Omdat ze een elitetrut is,’ zei een ander. ‘Ze heeft haar quotum niet eens gehaald. Typisch.’

Eva reageerde niet op de chagrijnige vrouwen en haastte zich naar de uitgang.

‘We gaan naar Amersfoort-aan-zee,’ zei Oscar. ‘Nu.’

‘Ze heeft zich nog niet vrij gewerkt,’ protesteerde de opzichter. ‘Jij hebt mij beloofd dat ze in ruil voor een bed en eten een jaar hier zou werken. Dat jaar is nog lang niet voorbij.’

‘Orders van boven,’ zei Oscar en stak zijn borst vooruit. ‘De president heeft haar nodig.’

De opzichter snoof een keer, mompelde iets over slangenstreken en verdween weer naar binnen.

Eva liep achter Oscar aan, keek om en stak haar middelvinger op naar de loods, de opzichter en al die nare vrouwen. Niemand die het gebaar opmerkte, maar het voelde in ieder geval goed.

Oscar had haar tas met schamele bezittingen al uit haar cel gehaald en gebaarde dat ze op de passagiersstoel van de zonnejeep moest gaan zitten. Zonder iets uit te leggen, reed hij weg uit Kamp Steenwijk over de gebroken weg naar het zuiden.

Bij de brug over de Brede IJssel, vlak bij het verwoeste Fort Zwolle, hielden drie zwaarbewapende wachtposten van het leger de jeep tegen. Oscar stapte uit en wenkte even later dat ze ook moest komen. Hij duwde haar naar voren en gaf de militair met de meeste strepen een envelop.

‘Controleer maar,’ zei hij bars. ‘Dit is de brief van president Martens waarin staat dat ik Eva Rademaker via Amersfoort-aan-zee naar de baai van Rotterdam moet brengen. Ze gaat voor de president werken.’

De militair las de brief aandachtig door, keek een paar keer van Oscar naar Eva en weer terug. ‘Dus,’ zei hij tergend langzaam, ‘dit is de dochter van dokter Walter Rademaker? En jij bent Oscar Kwist, de voormalige beul van Amersfoort-aan-zee?’

‘Dat zei ik toch?’

Aan Oscars wangen zag Eva dat hij moeite moest doen om zich te beheersen.

‘En deze brief is authentiek? Ik mis een paar stempels.’

Oscar haalde een vierkant kaartje uit zijn binnenzak. ‘Is dit genoeg?’

De man nam het kaartje aan, bestudeerde het nauwkeurig en gaf het terug. ‘In orde. Jullie mogen verder, al voldoen de papieren niet aan alle eisen.’

‘Ambtenaar,’ mompelde Oscar en stapte weer in. Eva ging snel naast hem zitten. ‘Je zou toch zeggen dat ze in het leger geen ambtenaren dulden, maar blijkbaar zijn de tijden veranderd. Die kerel komt van de Rozenburg, wat ik je zeg.’

‘Daar wilde ik vroeger graag naartoe,’ zei Eva. ‘Maar mijn vader heeft ontheffing voor mij en mijn broer gekregen.’

‘Wilde jij naar de Ambtenarenacademie? Dat is toch niks voor verwende prinsesjes als jij? Je had je er doodverveeld.’

Ze bedacht een snedig antwoord, maar hield haar mond. Ruziemaken met Oscar liep elke keer verkeerd af en ze wreef over de blauwe plekken op haar arm.

Na een vermoeiende rit over de hobbelige weg langs het spoor en nog twee controles door het leger doemde eindelijk de hoge muur rondom Amersfoort-aan-zee in de verte op. Eva ging rechtop zitten om beter te kunnen zien hoe de enclave eraan toe was. Vorig jaar hadden de strijders van de Amsterdamse Archipel de enclave beschoten totdat het regime het leger terugtrok en zich overgaf. Hun aanvoerder Charlotte Martens liet de president en al zijn vertrouwelingen executeren. Meer dan twintig jaar nadat ze zelf was afgezet als president had ze haar oude post weer terug en leidde ze de Republiek met harde hand. Volgens Oscar was ze net zo meedogenloos als vroeger. En voor die harteloze vrouw moest zij nu gaan werken.

Toen de zonnewagen de muur naderde, zag Eva dat er flinke gaten in waren geslagen, die allemaal waren opgevuld met zandzakken. Van de oude wachttorens bij de poort, stond er nog maar één overeind. Links van de weg, in de schaduw van de muur, stonden tientallen vale tenten. Vrouwen in lompen trokken een paar kinderen opzij toen de zonnewagen naderde.

‘Zoveel,’ fluisterde ze. ‘Oscar, het lijkt wel of er twee keer zoveel ontheemden zijn als vroeger.’

Hij klakte met zijn tong. ‘Ontheemden? De helft van die klaplopers komt uit de enclave. Waar anders kunnen ze heen nu ze geen huizen meer hebben? Nee, jouw soort praat nu wel anders.’

Luid toeterend baande hij zich een weg door de menigte naar de poort, waar een wachtpost hem beval te stoppen. ‘Buiten de muur parkeren,’ zei de man door het open raam.

Oscar liep rood aan, maar bond in. In zichzelf vloekend sloeg hij rechtsaf, reed langs de gehavende muur, parkeerde de zonnewagen bij het water en stapte uit. Eva greep haar tas en ging achter hem aan. Bij de poort liet hij zijn papieren zien. Toch wat geïntimideerd door Oscars uniform en de getatoeëerde vlammen in zijn brede nek lieten de wachtposten hen binnen.

Binnen de muur was Amersfoort-aan-zee veranderd in een puinhoop. Geschrokken zocht Eva naar herkenningspunten. Ze herkende de straten en stegen van haar jeugd nauwelijks. Ramen waren dichtgetimmerd met planken en overal lagen bergen puin, brokken steen, verkoolde balken en bijeengeveegde glasscherven. Tussen de rotzooi scharrelden hologige enclavebewoners rond.

Op het plein stond nu een groezelig tentenkamp met nog meer ontheemden. Kinderen keken lusteloos op van hun spel en twee oude mannen, die zaten te kaarten aan een krakkemikkig tafeltje, vloekten hartgrondig toen ze Oscar in het oog kregen. Eentje spuugde op de klinkers. Het viel Eva op dat ze alleen oude mensen en jonge kinderen zag, nauwelijks jonge mannen of vrouwen. Die waren waarschijnlijk allemaal afgevoerd als dwangarbeiders of geronseld als rekruten voor het leger. Nergens zag ze bekende gezichten.

Een militair stond op wacht voor het gebouw waar ze vroeger woonde met Walter en Julius. Boven de deur hing een rode vlag met drie kruisjes. Op de begane grond, waar vroeger Walters laboratorium was gevestigd, waren de strijders van de president uit de Amsterdamse Archipel ingekwartierd. Mannen en vrouwen met verweerde koppen en een rode band om hun arm liepen in en uit.

Snel liep ze achter Oscar aan, de trap op naar boven, naar het appartement op de eerste verdieping. Hij opende de deur en liet haar binnen.

‘En nu?’ vroeg ze. ‘Hoelang mag ik hier blijven?’

‘Ik kom je morgenavond ophalen,’ zei hij. ‘De president wil dat jij alle papieren van je vader bij elkaar zoekt. Stop alles in die kratten.’

‘En dan?’

‘Dan breng ik je naar de Pernis.’ Hij maakte aanstalten om te vertrekken en draaide zich in de deuropening om. ‘En Eva: mondje dicht over wat we hebben afgesproken. Als ik merk dat je hebt gekletst, maak ik je af.’

Dion

Het was zo’n ochtend die het midden hield tussen mist en motregen. Dion veegde met de rug van zijn hand de druppels van zijn gezicht. Mistflarden zweefden in de diepte rond de flatgebouwen van de Amsterdamse Archipel en bedekten het wateroppervlak als een dikke wollen deken. Hierboven was het uitzicht vrij, maar op de steigers in de diepte zagen de mensen geen hand voor ogen. De dikke mist dempte alle geluiden. Het liefst was hij hier, boven de wolken onder de open hemel, weg van de drukte op de vlonders en het gedrang in de gaarkeuken.

Op het platte dak van de hoogste flat aan de As van Zuid kon hij vrijuit ademen. Hier kon hij dromen over de Republiek daar verderop, voorbij de horizon. Hij kon bijna niet wachten tot het moment waarop hij eindelijk de oversteek zou maken met zijn moeder en broertje. Dan kreeg zij de zorg die ze nodig had en kon Joey naar een echte school. Dan zouden ze in een huis gaan wonen in plaats van in de bedompte flat die ze met zijn drieën moesten delen met opa Donny.

Dankzij de overwinning van hun stadhouder zou het leven van alle bewoners van de Archipel beter worden. Charlotte Martens had Fort Zwolle aan puin geschoten en Amersfoort-aan-zee op de knieën gekregen en ze was opnieuw president van de hele Republiek Nieuw-Nederland geworden. Toen haar scharlaken vloot na de overwinning terugkwam, was het drie dagen feest.

Op de derde dag hield de stadhouder, of beter gezegd, de president, een toespraak. Voortaan hoorde de Amsterdamse Archipel bij de Republiek, zei ze. Zij zou ervoor zorgen dat alle bewoners van de Archipel het beter zouden krijgen. Eerst moest ze orde op zaken stellen, want het was een puinhoop in de Republiek. Daarom nam ze nu alvast alle gezonde mannen en vrouwen boven de zestien jaar mee om de enclaves weer op te bouwen en te bewaken. De achterblijvers moesten geduld hebben, maar niet lang. Zodra het kon, zouden ze allemaal naar de Republiek verhuizen.

Dion en Joey luisterden vanaf een vensterbank op de vijfde verdieping naar haar toespraak. Ze konden haar niet zien, maar haar stem bereikte iedereen. Elke keer als hij eraan terugdacht, trok er een warm gevoel van trots door zijn hele lijf. Niemand zou de president ooit weer het Scharlaken Serpent durven te noemen. Met een gebalde vuist sloeg hij de onzichtbare tegenstanders van zijn heldin aan moes. Hij was ook graag meegegaan. Zestien jaar was oud genoeg. Toch was hij niet geselecteerd. Vanwege zijn kreupele been hoorde hij niet bij de gezonde mannen.

Joey en hij keken toe hoe honderden mannen en vrouwen wegzeilden. De baai zag rood van de zeilboten met scharlaken zeilen en de rode vlaggen met de drie kruisjes. Ook hij droeg die dag een rode band om zijn arm, als teken van trots omdat de strijders van de Amsterdamse Archipel het Republikeinse leger hadden verslagen en nu de dienst uitmaakten op de vaste wal.

Die avond pakte zijn moeder hun tassen in en sindsdien vroeg ze hem elke dag of hij al iets wist. Daarom zat hij iedere ochtend op het dak van deze verlaten wolkenkrabber te wachten op scharlaken zeilen aan de horizon. Elke dag konden ze komen. Maar elke dag werd de knoop in zijn maag een beetje groter. De president zou toch wel woord houden? Het was al meer dan een halfjaar geleden dat de vloot was uitgevaren. Veel achterblijvers geloofden niet dat ze zou terugkomen. Op een nacht in de winter waren de laatste kleine vissersboten verdwenen. Gestolen door bewoners die niet wilden wachten op de glorieuze terugkomst van de president.

Dion deed wat hij kon voor zijn familie, maar ook hun voorraden raakten op. Hij hoopte dat de verwoestende orkanen van vorig jaar wegbleven. Op opa’s aanwijzingen beschermde hij hun geheime stadstuinen zo goed mogelijk tegen rukwinden en hagelbuien. Hopelijk oogstte hij deze zomer genoeg om de winter door te komen.

Tegen beter weten in speurde hij de horizon af. Geen zeil te zien. Een zwerm meeuwen klapwiekte krijsend voorbij en terwijl de zon de glanzende daken van de verdronken torens in het oosten in vuur en vlam leek te zetten, controleerde hij of de knopen in zijn touw goed vastzaten. Tijd om te abseilen, en hij sprong met een kreet van vreugde de diepte tegemoet.

Senna

Senna werd wakker in een zeer ongemakkelijke houding. Haar armen waren geboeid aan een metalen ring die boven haar hoofd was bevestigd aan een vochtige stenen muur. Met moeite stond ze op, zodat ze niet meer met haar volle gewicht aan haar pijnlijke armen hing. Het was halfdonker in de ruimte waar ze was opgesloten. Het enige licht viel binnen door een hoge nis.

In de verte hoorde ze gestommel en gedempte stemmen. Ze zakte door haar knieën en deed alsof ze bewusteloos was. Meteen schoot er kramp in haar linkerkuit en ze beet op haar tanden om niets te laten merken. Er stampte iemand op haar af. Een man die stonk naar zweet en drank tilde haar kin op en gaf een harde tik tegen haar wang. Ze dwong zichzelf om de pijn in haar kuit en haar armen te negeren en bleef zo slap mogelijk hangen.

‘Nog in dromenland,’ zei de man.

Een zachte vrouwenstem zei iets wat ze niet kon verstaan.

‘Ja, is goed,’ reageerde de man. ‘Dit duurt wel even. Ga maar, voor ze je missen.’

Opeens besefte Senna dat ze de man kon verstaan. Hij sprak Nederlands, geen Deens. Waren dit wel militairen? Of was ze door een of andere verzetsgroep gepakt?

Er sjokte weer iemand binnen. ‘Zit ze goed vast?’ De stem van een jongen met de baard in de keel.

‘Geen zorgen, ze doet je niks.’

‘Wanneer verplaatsen we haar?’

‘Nu, voor ze wakker wordt.’

‘Kunnen we haar niet nog zo’n spuitje geven?’

Weer die zwetende vingers onder haar kin, nog een harde tik. Niet op reageren, dacht ze, en beet op de binnenkant van haar wang.

‘Zoveel hebben we niet van dat spul,’ zei de man met de zweethanden. ‘Dit wijffie slaapt nog wel even. Bewaar dat spuitje voor later op de boot. Help me even.’

Gerinkel met sleutels, handen op haar armen. De boeien klikten open en ze gleed op de vloer. Voor ze iets kon ondernemen, werd ze op haar buik gelegd en boeide de zwetende man haar handen achter haar rug. Daarna slingerde hij haar over zijn schouder, zodat ze met haar hoofd naar beneden hing. Hij droeg haar een trap op, een deur door en ze waren buiten in een smalle steeg, die zwak werd verlicht door een slinger gelige zonnelantaarns. Het was verder donker. Ze moest uren bewusteloos zijn geweest.

Ze haalde een keer diep adem, spande haar spieren en beukte beide knieën in de maag van de man die haar droeg. Hij sloeg dubbel en liet haar vallen. Ze landde op de klinkers, stond meteen op en moest haar best doen om niet weer door haar knieën te zakken. Het leek wel of haar benen van pap waren en ze zag dubbel. Wat hadden die kerels haar ingespoten?

De jongere van de twee ontvoerders probeerde haar vast te pakken, maar ze was klaar voor hem. Ze schopte hem tegen zijn knieschijf. De zware man kwam brullend van woede op haar af, haalde naar haar uit. Hoewel ze nog steeds dubbel zag, ontweek ze zijn klap en rende ze de steeg uit. Lukraak sloeg ze linksaf, rechtsaf en nog een keer linksaf totdat ze een groot plein op holde. Ze wist niet waar ze was. Hijgend keek ze om. Daar kwamen beide ontvoerders alweer aanrennen. Even aarzelde ze. In haar normale doen schakelde ze ze allebei uit, zonder problemen, zelfs met haar handen geboeid op haar rug, maar door het middel in haar aderen was ze te slap om het gevecht aan te gaan.

Steken in haar zij en toch weer rennen, het plein over, langs een fontein, tussen de stoelen op een terras door naar de overkant, waar ze struikelde en in de armen van een geüniformeerde politieagent viel. Buiten adem riep ze om hulp en hoopte dat hij haar begreep, want ze kon niet meer op haar benen staan. Meteen duwde hij haar achter zich, trok een pistool. Nu pas zag Senna dat hij niet alleen was. Een haag van agenten verscheen om haar heen. Over en weer hoorde ze kreten, geschreeuw, een pistoolschot, gevolgd door een harde gil.

Eva

Met een knal viel de deur achter Oscar dicht. Eva plofte opgelucht op de oude leren bank in de woonkamer en nieste door het opdwarrelende stof. Ze wist niet waarom hij haar naar de Pernis moest brengen. Ze kende het schip van de verhalen van Julius, die lang geleden een keer met Walter mee was geweest naar de baai van Rotterdam. De Pernis was een drijvende wapenfabriek waar ze ook de pillen maakten die Walter had ontwikkeld voor het leger.

Het appartement was niet geplunderd zo te zien. Op een laag stof na was alles zoals ze zich het herinnerde. Alleen de ramen waren gesneuveld, waardoor het wollen vloerkleed vochtig was geworden en stonk naar schimmel.

Ze liep naar Walters werkkamer. Ook hier was alles zoals vroeger: stoffige boeken puilden uit de kasten langs de muren en dikke dossiermappen waren schots en scheef opgestapeld naast het bureau. Walters versleten leren bureaustoel bracht het verleden terug. Ze was weer hier met Julius, die haar rondjes liet draaien op de stoel tot ze duizelig werd en de slappe lach kreeg.

Eén voor één inspecteerde ze alle kamers. Een stapel zomerjurkjes viel uit de kledingkast in haar oude slaapkamer. Kleding uit een andere tijd, van een Eva die niet meer bestond. Dat leven was voorgoed voorbij. Ze kroop in bed en probeerde tevergeefs de slaap te vatten.

De volgende dag sorteerde ze Walters papieren en pakte ze de kratten in die Oscar had klaargezet. Het liep al tegen de avond toen ze daarmee klaar was. Nog één keer controleerde ze of ze niets had gemist in Walters kamer. Eén voor één trok ze de houten bureaulades open. Op enkele afgekloven potloden en een uitgedroogd gummetje na waren ze allemaal leeg. Op haar knieën voor het bureau tastte ze de binnenkant van de lades af. Niets. Ze deed ze dicht en trok ze weer open. Alles werkte soepel. Dit keer vond ze geen geheim vak waarvan de inhoud haar leven op de kop zou zetten.

Wat was ze vorige zomer in paniek geweest na het vinden van het geheime notitieboek waarin Walter precies had opgeschreven hoe hij Julius al die jaren had onderworpen aan pijnlijke experimenten. Alles was die nacht veranderd. Haar respect voor haar vader, de innige band met Julius. Ze had hen allebei willen redden, maar toen die twee tegenover elkaar stonden in dat verlaten hotel in Leegland was ze hulpeloos geweest. Ze had Julius niet kunnen tegenhouden toen hij Walter... Nee. Niet meer aan denken. Het is gebeurd. Met een klap sloot ze de lade.

Toen ook het laatste volle krat op de overloop stond, liep ze naar de keuken. Alles was zo vertrouwd in huis. Alsof er niets was gebeurd. Alsof Walter elk moment de trap op kon komen voor het eten. Alsof Julius zomaar kon opduiken met een boek in zijn hand. Waarom kon ze hem niet vergeten? Waarom bleef ze hem zien als haar grote broer in plaats van het beest dat hij was geworden? Ze liep naar haar slaapkamer en pakte een tas in met praktische kleding. De jurkjes liet ze liggen. De plunderaars mochten alles meenemen. Op de rand van haar bed trok ze haar vale gympen aan, bukte om de veters vast te maken en zag een felblauwe slobbertrui die ze van Julius had geleend onder haar bed liggen. Even was hij vlakbij, met zijn scheve grijns, warrige rode haar en lachende ogen. Ze raapte de trui op, rook zijn geur en propte hem onder in haar tas.

De zon was allang onder toen Oscar haar kwam halen. ‘Morgen komen de verhuizers. Moet al die troep mee?’ Hij gaf een trap tegen de stapel kratten. ‘Wat zit daar allemaal in?’

‘Van alles. Onderzoeksrapporten, grafieken, brieven. Het kost maanden om alles uit te zoeken.’

‘Je houdt toch niets achter, meisje? We hebben een afspraak.’ De aderen in zijn nek begonnen te kloppen. Een teken dat hij een rotdag had. Ze kende hem onderhand lang genoeg om daar niet meer van te schrikken.

‘Nee, natuurlijk niet. Wat verwacht je dan? Een briefje waarop mijn vader bekent dat hij 25 jaar geleden in het diepste geheim in opdracht van president Martens het Vikingvirus heeft ontwikkeld en verspreid? Hij was niet gek.’

Na Walters dood was ze zo bang geweest dat ze dit vreselijke geheim met Oscar had gedeeld in ruil voor haar leven. En nu wilde hij die kennis gebruiken om de president te chanteren. Alsof ze dat zou toelaten. Zodra Martens ontdekte wat Eva en Oscar wisten, was hun doodsvonnis getekend.

Ze pakte haar tas, trok haar jas aan en gunde zichzelf een laatste blik op het verleden. Daarna liep ze snel achter Oscar aan, de trap af, naar buiten, waar het zachtjes regende. Ze stak haar tong uit. Het water was zuur.

Dion

Met een plof landde Dion op de deinende vlonder aan de voet van de wolkenkrabber. Zeewater klotste om zijn voeten. Hij klikte zijn klimgerei los, rolde het touw op en haakte de rol achter de beugels in de muur.

Hij liep langs de groen uitgeslagen muren en de dichtgetimmerde ramen een luchtbrug over naar de inham waar opa’s roeiboot aan een ketting lag.

‘Dion, Dion!’ Wat had oom Leo nu weer te zeiken? ‘En, zijn ze er al, de rode zeilen van dat oude kreng?’

‘Morgen komt ze,’ zei Dion. ‘Of volgende week, als de wind gunstig is.’

Oom Leo stampte over de houten steiger, vol branie als altijd, alsof niets en niemand hem kon deren, maar zijn ingevallen wangen vertelden een ander verhaal. ‘Ga je naar de oude stad vandaag?’ Zijn hebberige oogjes keken Dion niet recht aan. Dan moest hij toegeven dat hij, de oude strijder die hij altijd was geweest, afhankelijk was van de gunsten van zijn kreupele neef.

Natuurlijk zou hij gaan. Het weer was voor het eerst in weken goed, er stond weinig wind en hij had daarnet op het dak geen donderwolken aan de horizon gezien. Zijn waterdichte pak lag klaar in de roeiboot, net als de pot met kostbare zaden en knollen die hij de hele winter zorgvuldig droog had gehouden.

Zijn oom ging op het provisorische bankje op de steiger zitten. ‘We moeten het over je moeder hebben. Ze is weer ziek.’

‘Ik weet het.’

‘Begrijp me goed!’

‘Nee. Ik zorg voor mama en niemand hoeft een hap minder te eten zolang ik eten binnenbreng.’

‘Jongen toch, dat is zeer bewonderenswaardig en je weet hoeveel ik van Saartje houd!’

‘Ik zei nee. Mama gaat niet de brug over.’

Waarom wilde oom Leo dat zijn bloedeigen schoonzus zich van de gebroken brug in het kolkende water van de Amstel zou werpen? Er was genoeg te eten voor de hele familie. En zo ziek was mama nu ook weer niet. Dat stokoude mensen die het einde voelden naderen over de brug gingen snapte hij wel. Maar zover was het nog niet en als het aan hem lag, zou mama die stap niet zetten.

‘Als jij het zegt,’ mompelde zijn oom. ‘Trouwens, als je gaat, Leonieke kan wel een nieuwe jas gebruiken.’

Wat was die man toch een triest geval. ‘Als ik genoeg vind, breng ik een deel naar jou en tante Masha. Maar mama en opa Donny gaan voor. Als mama vanavond niet in haar bed ligt, dan zie je me nooit terug. Dan neem ik nooit meer iets voor je mee. Ook niet voor Leonieke.’

Zijn oom verbleekte. ‘Dat meen je niet,’ zei hij. ‘Ze is je nichtje.’

‘Mama is jouw schoonzus. Ik vraag jou toch ook niet om Leonieke over de brug te brengen?’

‘Dat is anders. Zij is een kind!’

‘En ze wordt nooit meer beter. Net als mama. Wat is het verschil?’

Leo keek weg. ‘Ik had nooit gedacht dat jij zo’n harde zou worden. Je eigen nichtje!’

‘Je eigen schoonzus!’ riep Dion terug. ‘Ik doe mijn best voor allebei en dat is meer dan jij doet. Trouwens, waar is opa?’

Hij had eigenlijk gehoopt dat opa Donny vandaag zou meevaren. Nog één keer samen naar de stad roeien was zijn droom. Samen langs het oude museum varen, werken in de geheime tuinen. Maar zoals vaker de laatste tijd, kwam opa niet opdagen.

Oom Leo rolde met zijn ogen. ‘Waarom vraag je mij dat? Alsof die oude kerel mij vertelt hoe hij zijn dagen slijt? Als je het mij vraagt, jongen, is het juist hoog tijd dat die oude vent de brug over gaat. Ik snap dat je je moeder niet wilt missen, maar die oude kerel!’

‘Opa gaat de brug ook niet over,’ zei Dion. ‘Ik haal genoeg eten bij elkaar. Voor opa, mama en jullie allemaal. Zelfs voor jou.’

Senna

‘Senna, is alles in orde?’ Kjeld zat geknield bij haar. Er zat een pleister op zijn slaap.

Ze lag op haar rug op de natte tegels. Iemand had haar boeien doorgeknipt. ‘Waar kom jij vandaan?’

‘De politie heeft ons gewaarschuwd,’ zei hij. ‘Ben je gewond?’

‘Nee, ik heb niks. Alleen is die rotspuit nog niet uitgewerkt.’

Kjeld hielp haar overeind. ‘Dit is Victor, de ambassadeur. Toen hij hoorde dat je was ontvoerd, heeft hij de stad laten afzetten en is de hele politiemacht uitgerukt om je te zoeken. Een van die twee kerels is dood, de ander hebben ze niet te pakken gekregen.’

Een tengere man met vriendelijke bruine ogen en grijzend haar schudde haar hand. Hij had een lelijke schaafwond op zijn wang en zijn linkerarm rustte in een mitella. ‘Het spijt me wat jou is overkomen,’ zei hij. ‘Kun je lopen? We zijn vlak bij de ambassade. Mijn verontschuldigingen voor deze ontvangst. Ik wilde je persoonlijk welkom heten. Kort voordat die kerels jou te grazen namen, probeerden hun vrienden mij uit de weg te ruimen. Gelukkig zijn wij allebei taaier dan die terroristen dachten. Welkom in Kopenhagen.’

Ondersteund door Kjeld liep Senna mee naar de ambassade. Victor bleef achter op het plein om met de politie te overleggen.

‘Hij eist een klopjacht op die tweede ontvoerder, maar nu jij terecht bent, heeft dat volgens de politie weinig zin,’ zei Kjeld. ‘Waarschijnlijk is die kerel allang ondergronds gegaan.’

Ze luisterde half en wilde dat ze ergens kon gaan liggen. Bij voorkeur in een warm bed. Met opeengeklemde kaken dwong ze zichzelf om door te lopen, totdat Kjeld bleef staan voor een licht gebouw van vier verdiepingen, met smalle hoge ramen en een onbekende vlag boven de deur.

‘Rood, wit, blauw,’ zei hij. ‘De kleuren van jullie vlag.’

‘Niet waar,’ zei ze. ‘Onze vlag is blauw, groen, wit met een rode adelaar in het midden.’

‘Dit is jullie oude vlag, toen jullie nog geen Republiek waren,’ zei hij en belde aan.

Een moederlijke vrouw deed open, sloeg haar hand voor haar mond en riep dat ze onmiddellijk binnen moesten komen. Ze ging hen voor naar een woonkeuken aan de achterkant van het gebouw. ‘Ga zitten, kind. Wat zie je eruit. En jij ook Kjeld. Waar gaan we naartoe met deze wereld?’

Klakkend met haar tong zette ze een appeltaart op tafel. ‘Ik was zo ongerust,’ zei ze. ‘Eerst die aanslag op Victor en toen kwam Kjeld hier zwaargewond binnen vallen. Ik hield het niet uit en dus ben ik gaan bakken. Hier, de taart is warm, tast toe.’

‘Dit is Anika,’ zei Kjeld en sneed een flinke punt taart af voor Senna. ‘De vrouw van Victor. Is Agnes er niet?’

‘Agnes? Ja hoor, die is vroeg naar bed gegaan. Ze heeft waarschijnlijk niets van alle commotie gemerkt,’ zei Anika. ‘Wil je nog een stuk, Senna? Er is genoeg.’

‘Nee, dank je,’ zei Senna, terwijl ze met moeite een gaap onderdrukte.

‘Je bent natuurlijk doodop,’ zei Anika. ‘Ik heb Agnes een slaapkamer voor je laten klaarmaken. Kjeld, blijf jij hier vannacht? Het is niet veilig op straat. Neem de logeerkamer op zolder. Senna, ga jij met mij mee?’

De vrouw ging haar voor naar de eerste verdieping en opende de deur van een ruime slaapkamer aan de straatkant. ‘Dit is jouw kamer. Slaap lekker.’

Alleen in de meest comfortabele slaapkamer die ze ooit had gezien, bedacht Senna zich geen moment. Ze kleedde zich uit, kroop onder de dekens en viel vrijwel meteen in een diepe slaap.

Eva

Het was aardedonker toen Eva en Oscar aankwamen bij een militaire haven. Enkele zwak brandende zonnelantaarns verlichtten een smal pad. Er lagen vier fregatten aan de kade. Eva spuugde een klodder slijm op de glibberige klinkers en volgde Oscar over de metalen loopplank naar het dek van het voorste schip. Hij verdween naar binnen, maar zij bleef buiten. Van de chemische stank die opsteeg uit het stilstaande water van de binnenhaven moest ze kokhalzen, maar alles was beter dan binnen zitten met die man.