Als een mot

Lupko Ellen

Als een mot

roman

Uitgeverij Passage, Groningen 2021

Omslag: Vera Post

Auteursfoto: Henk Veenstra

© 2021 Lupko Ellen, Warffum

Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Sint Janstsstraat 15, 9712 JM Groningen

www.uitgeverijpassage.nl

ISBN 97890 5452 404 5 / NUR 301

e-book ISBN 97890 5452 883 8

Woensdag

Uit het luikje van de kiosk kroop een kromgegroeid oud vrouwenhandje, een krabje leek het, met teerbruine vingers die twee muntjes en een reep chocola achterlieten op de krant die voor Van Rijssen lag. Hij pakte zijn wisselgeld, deed een stap opzij voor de lange man die achter hem stond, bukte zich en stopte de krant en de chocola in zijn rugzak. De man boog zich naar het luik en zei iets wat op de wind wegwaaide. De onzichtbare vrouw in de kiosk lachte, een doorrookte lach die rochelend aan haar longen ontsnapte.

Van Rijssen trok een band van zijn rugzak over zijn rechterschouder en liep vanuit het centrum langs een ondiep riviertje, waarin het water over rond afgesleten, blauwige stenen spatte. Vanuit het westen waaide een zwarte wolk vol koude wind en natte sneeuw over hem heen. De heuvels aan de andere kant van het water schitterden een fractie van een seconde in het licht van bliksem. Vlak daarna klonk een knetterende klap die als echo een paar keer terugkwam. Van Rijssen drukte een vuist in zijn buik in een poging de zeurende pijn laag onder zijn navel weg te duwen, voor hij, bij een houten handvormige richtingaanwijzer via een paar stapstenen, zes telde hij er, het water overstak en naar boven klom, over een de eerste tientallen meters steil pad dat vlak onder het hoogste punt afvlakte in een zwart spoor door het gras dat voor hem uit de heuvels in kronkelde.

Hij draaide zich om naar Lowbridge, diep beneden hem nu, grauw, nat en koud. Achter de ineengedoken pub met het rieten dak waar hij had geslapen, stond zijn auto.

In de verte, op de horizon, zag hij een streep helblauwe lucht die via een gouden rand overging in de zwarte wolkenband daarboven, als de vlag van een hem onbekend land. Hij volgde het slingerende, smalle en modderige pad tot dat werd versperd door een kudde van zeker honderd schapen die in een dichte groep bij een uit keien opgetrokken muurtje stond, waar ze schuilden tegen de sneeuw die, onderbroken door korte perioden van felle zon, in buien horizontaal over de heuvels joeg. De schapen hadden opvallend brede, vierkante borstkassen. Hun koppen en poten waren zwart, waardoor ze anders overkwamen, agressiever, dan de schapen die hij kende van de dijk langs de Waddenzee boven Usquert.

Van Rijssen klapte in zijn handen. De schapen voor hem drongen protesterend dieper de kudde in tot Van Rijssen ongeduldig naar voren stapte en met zijn voet moedwillig hard tegen de achterpoten van het dichtstbijzijnde schaap tikte. Het dier sprong omhoog en landde op de samengepakte schapenruggen voor haar, die uit elkaar vlogen naar waar geen ruimte was, waardoor er een volgende golf springende ruggen ontstond, naar voren, naar achteren en opzij, een organische groepsbeweging die overging in paniek toen er een bliksemflits naar beneden schoot, even later gevolgd door een korte, felle donderslag. Er klonk een geluid dat meer op jammeren dan op blaten leek. Een schaap dat dat wanhopig niet wilde, werd van achteren tegen hem aan geduwd, waardoor Van Rijssens voeten weggleden in de modder. Zijn handen grepen zich vast in de vettige wol op de ruggen voor hem. Hij viel op zijn knieën. Een harde hoef landde op zijn kuit en ineens drong het tot hem door dat dit geen grap was, dat hij doodgetrapt zou kunnen worden, en dat hij die manier van doodgaan zeker niet wilde

Hij worstelde zich overeind, waarna, als bij een wonder, de schapen voor hem als een golf water langs hem heen naar achteren stroomden. Van Rijssen bleef staan tot het pad voor hem opnieuw zichtbaar werd en hij zich na een paar stappen happend naar lucht op het muurtje kon laten zakken. Het gieren van zijn ademhaling ging over in een serie steeds harder gemompelde vloeken, tot hij zichzelf hoorde en ophield.

Hij maakte zijn handen schoon in het natte gras. Zijn duimen, die achter de draagbanden van zijn rugzak hadden gezeten, waren rood en gerimpeld, wat hem op de gedachte bracht dat hij handschoenen moest kopen, een gedachte die tijdens het lopen eindeloos door zijn hoofd bleef zeuren, alsof er een inzicht aan was gekoppeld waarvan hij de diepgang nog moest leren kennen. Als remedie begon hij zijn stappen te tellen, een kinderlijke bezigheid die zijn hersenen afhield van het produceren van onzin omdat dat tellen op zich al onzin was.

Later in de middag begon hij het te koud te krijgen, zo koud dat hij begon te trillen, zodat hij blij was dat hij een keistenen schuur met een dak van leisteen tegenkwam. In de hoek lagen een paar ronde hooibalen waarop hij ging liggen. Hij swipete zijn telefoon open en zag dat hij nog maar een uur af hoefde te dalen naar Lexindale.

Aan een haak aan de muur voor hem hing een schep, donkerbruin verroest, waar hij naar staarde tot hij zich weer van zichzelf bewust werd en zich afvroeg of dat nou mediteren was, wat hij had gedaan, want het was ineens een uur later. Hij voelde zich kalm en ook treurig omdat hij zich vaag de persoon herinnerde, zijn zoon dacht hij, die in zijn droom iets tegen hem had gezegd waar hij niet blij van was geworden, hoewel hij geen idee had wat dat dan was geweest, vast iets over ziektes.

Hij schoof zijn doorweekte broek tot op zijn enkels en inspecteerde de donkerrode vlek op zijn kuit die de hoef van het schaap daar achter had gelaten. Toen ging hij staan, trok een droge broek aan en at de chocolareep op.

Er hing een mistige rooklaag boven de stad die beneden in het dal aan de overkant van een niet zo brede, kronkelende rivier voor hem lag. De huizen werden van de rivier afgesneden door een drukke tweebaansweg. Ze waren twee of drie verdiepingen hoog, sommige met geel- of witgepleisterde muren tussen zwarte balken. Het centrum werd in tweeën gedeeld door een brede hoofdstraat die met een flauwe bocht naar een kerk liep, met links en rechts een wirwar van steegjes.

Links, buiten het centrum, staken, haaks op de doorgaande weg, drie straten met betonkleurige aaneengeschakelde huizen parallel aan elkaar tegen de voet van een heuvel omhoog, de armere buurt ongetwijfeld. Daar tegenover, aan de kant van de rivier waar hij, Van Rijssen, stond, zag hij de ruïne van een bijna dakloos roodstenen twee verdiepingen hoog fabrieksgebouw dat je vanaf de arbeiderswijk over een smalle voetgangersbrug kon bereiken.

De hoofdstraat ging vanaf het centrum via een rotonde in de tweebaansweg over in een veel smallere weg die de rivier over een boogbrug passeerde om daarna verder te kronkelen, een heuvel op, langs ommuurde tuinen vol kale bomen waartussen daken waren te zien. Daar weer achter, nog hoger, lag een uit viesgele steenblokken opgetrokken landhuis, waarop in waterig zonlicht nat leisteen schitterde.

Het pad naar beneden was de eerste paar honderd meter veel steiler dan hij had verwacht, zo steil dat hij zich met zijn rug naar het dal en zijn handen in het natte gras voetje voor voetje moest laten zakken, waardoor ook zijn tweede broek smerig werd, maar dat deerde hem niet want hij was zich onverklaarbaar prettig gaan voelen, misschien omdat de hemel helder was en de zon fel genoeg scheen om hem op te warmen.

Het pad zigzagde naar beneden tot aan een veel vlakkere gravelweg langs de verlaten fabriek die hij van bovenaf had gezien. De ramen van de onderste verdieping waren grotendeels kapot. Voorbij de fabriek liep de gravelweg weer steiler af, waarover Van Rijssen na drie scherpe bochten een stuk lager op een asfaltweg uitkwam die naar rechts naar de grote huizen omhoogliep, en naar links naar de boogbrug over de rivier, de rotonde en het stadje. In de berm stond een houten bord. Lexindale, 17343 inwoners in 2011.

Links, aan zijn kant van de rivier, zag hij de pub waar hij moest zijn, The White Swan, die die naam eer aandeed omdat het pand weliswaar donkerrood geverfde kozijnen had, maar voor de rest witgepleisterd was, een beeld dat werd afgemaakt door een geschilderde ook witte zwaan op een uithangbord. Boven de rivier hing de geur van brandend hout.

‘Nice to meet you.’

Een vrouw met opvallend felle ogen kwam uit een gang naast de bar de pub binnen, waar het donker was, behalve in een hoek naast een open stookplaats aan de linkermuur waar de zon in een brede straal stoffig licht naarbinnen scheen, op een rode versleten hoekbank achter een laag zwarthouten tafeltje. De vrouw veegde haar handen droog aan een doek die ze al pratend opvouwde en naast de glazen op de bar legde.

‘You must be mr. Van Rijssen.’

Ze keek hem vragend aan. Van Rijssen stak zijn hand uit.

‘Jan,’ zei hij, ‘call me John if you like.’

‘Ik heet Eve,’ haar vingers waren koud en gerimpeld, ‘bent u helemaal komen lopen vanaf Lowbridge?’

Van Rijssen zette zijn rugzak op de grond, onder een opgezette schapenkop aan de muur en deed een beginnende poging de modder van zijn broek te kloppen, tot hij zich realiseerde dat hij dat beter niet binnen kon doen.

‘Ja,’ hij kwam overeind, ‘ik ben een paar keer uitgegleden.’

‘Het kan zeker gevaarlijk zijn in de heuvels als het slecht weer is,’ de vrouw draaide zich om en liep de gang in waar ze net uit was gekomen, ‘maar morgen is het droog als we de televisie mogen geloven.’

Hij volgde haar de gang naast de bar in, langs een openstaande deur waarachter hij een keuken zag, vol roestvrijstalen apparatuur. Ze wees naar een smalle trap met donkergroen tapijt op de treden aan het eind van de gang voor ze een deur aan haar rechterkant opendeed.

‘Ik woon boven, en dit is uw kamer.’

Ze liep een kamertje binnen waar Van Rijssen net onder de plafondbalken paste, die overduidelijk ooit boomstammen waren geweest. Op een grof eikenhouten tweepersoonsbed lag een witte kat die geschrokken overeind kwam en naar een openstaand raam in de nauwelijks een meter hoge muur sprong, een raam waar je alleen door naar buiten kon kijken als je op het bed zat. De vrouw mompelde iets wat op een verwensing leek, boog zich over het dekbed en veegde met haar vingers een laagje kattenharen tot een pluisje bij elkaar tot ze met een verontschuldigend lachje weer ging staan. Ze kwam net tot aan zijn schouders. Haar gezicht had een te jonge, strakke huid, botox waarschijnlijk, maar als dat zo was, had dat goed geholpen.

‘De kat van de buren,’ zei ze, ‘ik heb de pest aan dat beest.’

Ze schoof langs hem heen, deed het raam dicht, liep de gang op en tikte op een deur tegenover zijn kamer.

‘De badkamer,’ zei ze, ‘met een douche.’

Ze aarzelde, en wees toen naar zijn broek.

‘Ik kan die voor u wassen als u wilt.’

Van Rijssen zette zijn rugzak neer.

‘Dat zou prettig zijn.’

Voor ze in de keuken verdween, draaide ze zich nog even om.

‘Het diner is om zeven uur.’

Van Rijssen deed de deur dicht toen hij haar in de keuken iets op het fornuis hoorde zetten.

Zevenenzestig, dacht Van Rijssen voor de spiegel in de badkamer, maar met al mijn haar nog, grijs weliswaar, maar dik volgens de kapster, een zegen op zijn leeftijd had ze erbij gezegd, voor ze onverwacht met getuite lippen een paar losse haartjes uit zijn nek had geblazen, wat hij tamelijk erotisch had gevonden.

Bijna een meter negentig. Een niet al te dikke buik, weliswaar ontsierd door rimpelig vel, net als hij overal rimpelig was eigenlijk, gecompleteerd, dacht hij sarcastisch, door zijn bovenarmen waaronder de spieren van vroeger bungelden.

Het beste is eraf, dat wat mijn cellen bij elkaar houdt, heeft het opgegeven, maar toch, dacht hij ook, toch was hij tevreden met wat hij zag. Hij liet zijn onderbroek vallen, wipte die met een voet naar boven en ving hem op.

Toen hij een kwartiertje later met een handdoek om zijn middel de badkamer uitkwam, inspecteerde hij eerst de gang voor hij overstak naar zijn kamer, om er zeker van te zijn dat de vrouw die Eve heette zijn lichaam niet zou zien zoals dat zonder kleren was.

Hij trok zijn laatste schone broek aan, pakte zijn rugzak uit, opende de kast in de muur aan het eind van zijn bed en legde zijn kleren in een tweetal keurige stapeltjes op een lege plank, boven de handdoeken en lakens die op de planken eronder lagen. Hij hing zijn zwarte mohair pak aan een hanger voor het open raam en keek vervolgens een tijdje zittend op het bed langs dat pak naar de naar beneden glooiende tuin die na een tiental meters eindigde tegen een uit keien opgetrokken muur van ongeveer twee meter hoog waarvoor twee jonge boompjes stonden met een groen waas van uitlopende knoppen.

Donderdag

Hij werd diep in de nacht halfzittend wakker uit een droomloze door alcohol opgeroepen slaap.

De avond ervoor had hij zich naast het vuur in een chesterfieldstoel genesteld en in een gestaag tempo whisky gedronken die hem werd gebracht door een dikke man die nurks had gereageerd toen Van Rijssen had verteld dat hij uit Nederland kwam, van het continent dus, wat zo te zien niet als positief werd opgevat. Het gevolg was, dacht Van Rijssen, ietwat te paranoïde wellicht, dat de man de rest van de avond vanachter de bar langs hem heen had gekeken met de ogen van het biggetje dat in Van Rijssens jeugd door de broer van zijn moeder in een modderpoel achter zijn boerderij werd vetgemest, elk voorjaar speels en jong, elk najaar dik en dood, opgehangen in worsten aan het plafond in de woonkamer, de oom die hem als kind had opgevangen als het thuis te veel werd en die hem later, toen hij veertien was, had verteld dat het niet zo gek was dat zijn moeder dan weer rondrende en dan weer eindeloos stilviel omdat zij, net als hij, was opgevoed als een akker waar het onkruid uit moest worden getrokken.

Er waren twee andere klanten gekomen die weer waren vertrokken toen de man achter de bar om tien uur zonder iets te zeggen de deur open had gezet. Er was een koude luchtstroom binnen komen golven die Van Rijssen naar zijn kamer had gejaagd, onvast op zijn benen, waar hij, toen hij was gaan liggen, had gemerkt dat zijn lichaam dacht dat het op een schommel zat die steeds hoger ging zonder het hoogste punt te bereiken. Hij was overeind gekomen, had zijn hoofd op zijn opgetrokken knieën gelegd, zijn vingers in elkaar rond zijn onderbenen gevouwen en was toen alsnog in slaap gevallen.

Door het open raam, vanachter het café, klonk het geluid van een door de regen gedempte vrouwenstem. Er startte een vrachtauto, de deur achter in de gang naast zijn kamer ging open en weer dicht, waarna iemand, Eve ongetwijfeld, de trap opging. Ze liep boven zijn hoofd heen en weer tot het stil werd.

Van Rijssen stak zijn armen omhoog, rekte zich uit en schoof dieper onder de dekens.

Toen hij voor de tweede keer wakker werd, hoorde hij iemand neuriën, een vrouw, die zichzelf afkapte met het geluid van een pan die ze met veel kabaal ergens opzette, gevolgd door het ritmisch tikken van een garde. Het neuriën begon opnieuw en er kroop een warmzoete geur van melk en eieren de kamer in. Van Rijssen drukte zijn vuisten in zijn buik om een golf misselijkheid weg te drukken. Hij vervloekte zichzelf, boos dat zijn lichaam niet had aangekund wat zijn hersenen wilden, hersenen die sowieso hadden kunnen weten dat je niet ongestraft alcoholisch mateloos kon zijn als je dat al jaren niet was geweest.

Aan het voeteneind lag de witte kat, opgekruld, met haar kop tegen haar buik. Door het open raam waren de twee boompjes te zien, lichte vlekken tegen de nog donkere muur erachter. Van Rijssen duwde zich omhoog en zwaaide zijn benen buiten het bed. Zijn hoofd bonkte.

Over de rugleuning van de stoel vlak naast de deur hingen zijn smerige broeken. Toen hij ging staan, moest hij een plafondbalk grijpen om zich overeind te houden. Er trok een rilling vanaf zijn nek over zijn rug naar zijn billen, gevolgd door een nieuwe golf misselijkheid, zodat hij gedwongen was weer te gaan zitten en hij, om de tijd te doden die het kostte om zijn lichaam tot rust te laten komen, de roodblauwe bloeduitstorting in de vorm van een wassend maantje op zijn linkerkuit bestudeerde, daar waar de hoef van het schaap hem de vorige dag had geraakt. De kat sprong naar het raam en verdween.

Van Rijssen kwam weer overeind, trok zijn onderbroek aan, deed de deur open en stak de gang over naar het toilet waar de geur van warme melk nog sterker was, aangelengd met de geur van gebakken worst. Hij boog zich over de toiletpot en stak twee vingers achter in zijn keel tot er een golf bitter smakend slijm over zijn vingers naar buiten kwam, met een geluid alsof er binnenin hem iets werd losgescheurd. Hij ging staan. Hij voelde zich beter, maar wist op basis van ervaringen van lang geleden dat dat niet lang zou duren.

In de deuropening van de keuken stond een slanke, zwarte vrouw van een jaar of vijfendertig in een spijkerbroek en een rode trui met een scherp gezicht en lang kort-krullend haar dat ze in een wijd uitwaaierende staart achter op haar hoofd bij elkaar had gebonden. Aan haar oren bungelden gouden ringen. Ze had een vleesmes in haar rechterhand en een telefoon in haar andere. Ze liet haar ogen in een swipende beweging van Van Rijssens hoofd naar zijn voeten gaan, kneep ze toen dicht en opende ze pas weer op het moment dat ze hem aan kon kijken.

‘Uw ontbijt is klaar,’ zei ze, ‘wilt u dat nu of later?’

Van Rijssen probeerde te vergeten dat hij bijna naakt was, en uitgezakt.

‘Sorry,’ hij legde een hand op de deurklink van zijn kamer, ‘ik ben bang dat ik nu niets kan eten.’

‘Oké,’ om de mondhoeken van de vrouw speelde een lachje, maar niet meer dan dat, ‘kan ik nog iets anders voor u doen?’

Van Rijssen had de deur van zijn kamer al bijna dichtgetrokken.

‘Eve, de vrouw gisteren,’ zei hij, ‘zei dat ze mijn broeken kon wassen en misschien hebt u een kopje thee voor me en ik heb een emmer nodig.’

Hij wilde zeggen dat hij die emmer nodig had omdat hij misselijk was, maar het duurde te lang voor hij zich herinnerde hoe dat in het Engels moest, zodat de vrouw hem aanvulde.

‘Nauseous,’ zei ze, ‘ik zal u zo een emmer brengen.’

De rest van de dag lag hij in bed, met de kat tegen zijn benen. De eerste keer dat hij overeind was gekomen om gal te kotsen in de gifgroene emmer die de vrouw hem had gegeven, was ook de kat omhooggekomen, met een gespannen rug, een voorpoot opgetrokken, klaar om naar het raam te springen als dat nodig was, maar toen Van Rijssen weer was gaan liggen en zijn ogen dicht had gedaan, had ze zich opnieuw tegen hem aan opgerold.

Hij doorliep een paar keer de cycli van wakker worden, overgeven, naar de geluiden van de pub, de rivier en de stad luisteren en slapen, zonder al te veel gedachten, maar wel met het gevoel dat hem elk moment iets ergs zou kunnen overkomen, een gevoel dat hij onder de duim had leren houden met behulp van een therapeut die hem had verteld dat dat een neurologisch vastgelegde angst was, een angst die hij als kind door de omstandigheden thuis logischerwijs had ontwikkeld, maar die op zijn leeftijd geen nut meer had, en, om de bron daarvan uit te schakelen, moest hij de oorzaak, zijn moeder, met de gevolgen confronteren, ook al was ze dood.

Hij had die aanpak nogal simpel gevonden, maar had gemerkt dat het toch had geholpen toen hij zijn moeder in gedachten voor zich had neergezet en haar had verteld dat het best te begrijpen was hoe ze was geweest en dat hij ook wel begreep dat ze er zelf weinig aan kon doen, maar dat het er toch op neerkwam dat ze hem in de steek had gelaten, als kind, en dat hij daar nog steeds last van had, hoe dichterbij iemand kwam hoe meer afstand hij nam, hij vluchtte altijd vooruit, en dat was het gevolg van wat zij hem niet gegeven had.

Omdat hij wist dat hij het zelf verzon, was hij verbaasd geweest dat hij, toen ze had geantwoord dat ze hem inderdaad tekort had gedaan, blij was geworden, opgelucht, alsof dat antwoord echt van haar kwam.

Al met al had dat hem de moed gegeven haar ook te vertellen dat hij de perioden waarin ze de hele dag in haar slaapkamer op haar bed lag, de perioden waarin ze haar best niet deed, prefereerde boven de veel kortere perioden waarin ze haar best wél deed, de perioden dat God in haar was, ze van hot naar her rende, continu praatte, de wereld in al haar finesses doorzag, hem overal naartoe sleepte en grootse feestjes aanrichtte voor hem en zijn vriendjes, feestjes waar al snel niemand meer op zat te wachten, ondanks de pannenkoeken bedekt met chocolade die ze in zo’n periode in ongelimiteerde hoeveelheden in de keuken fabriceerde.

Tegen de tijd dat het donker was geworden en de kat was verdwenen, was hij zich beter gaan voelen en nadat hij zich had gedoucht, voelde hij zich zelfs uitstekend, alsof hij was schoongespoeld.

Aan het begin van de avond at hij vis, slappe patat en mierzoete yoghurt uit een kuipje. De varkensman zette het zonder enig decorum voor hem neer, waarmee hij naar Van Rijssens idee duidelijk wilde maken dat het eigenlijk zijn werk niet was om buitenlandse gasten te voeren, maar na het eten bracht hij toch ongevraagd een groot glas schuimloos zwart bier dat Van Rijssen langzaam, teugje voor teugje, opdronk terwijl hij een uur van zijn leven vergooide met het lezen van voetbalverslagen in de stapel tabloids uit de leesbak die voorzien van woordspelige koppen suggereerden dat er in de besproken wedstrijden ontelbare hoogtepunten en dieptepunten waren geweest.

Die nacht sliep hij chemisch onder invloed van een pil.

Vrijdag

Het ontbijt bestond uit van vet druipende worstjes, gebakken ei, toast, kuipjes marmelade en waterige koffie, maar dat werd goedgemaakt doordat de vrouw van de vorige ochtend vrolijk en praatgraag bleek te zijn. Ze kwam oorspronkelijk van Jamaica vertelde ze, hier gekomen met haar ouders toen ze twaalf was, maar intussen was ze nog Engelser dan de Engelsen.

Ze was aanvoerder van de lawn bowls club, waarmee ze in de derde divisie speelde. En wat hij hier kwam doen eind februari, zo ver voor de reguliere vakanties uit en met dit rotweer. Dolores heette ze.

‘Wandelen,’ had hij geantwoord, ‘rondkijken,’ en ‘dat hij de tijd aan zichzelf had,’ wat in zekere zin niet waar was.

Hij moest over twee twintig liter zakken suiker stappen om bij de achterdeur naar een ommuurde binnenplaats te komen. Die uitgang kon hij het beste nemen, had Dolores gezegd, dan had hij geen sleutel van de voordeur nodig, die zat overdag op slot, hij was de eerste gast dit jaar.

Naast een groen uitgeslagen houten tuintafel stond een donkerblauwe Landrover. Het hek knarste zoals een hek hoort te knarsen. De smalle straat achter de pub kwam uit op de weg naar de boogbrug. Hij stak de rivier over, wachtte voor de stoplichten bij de rotonde om over te kunnen steken en liep toen naar het centrum, schuifelend op stramme benen en met een kuit die hij bij elke stap voelde, maar het was tevreden pijn en tevreden stramheid omdat zijn lichaam het nog de moeite waard vond zichzelf te repareren, als reactie op de wandeling twee dagen eerder.

Het centrum was autovrij. Aan het begin zat een tearoom met beslagen ramen waar het druk was, met daarnaast een warenhuis waar een van de etalages was ingericht met souvenirs, gemaakt van wol en hout.

Op het plein voor de kerk, op het hoogste punt van de stad waren perken aangelegd, symmetrisch, vol pas geplante rode, gele en oranje bloemetjes, die heel even hun frisheid lieten zien toen de zon niet langer dan vijf seconden door de miezerige regen brak en de duizenden waterdruppels op de blaadjes uitbarstten in evenzoveel regenboogjes.

Tussen de twee grootste perken stond een informatiebord met een plattegrond waarop de structuur van de stad was te zien, een brede hoofdstraat waarvandaan bochtige smalle straten langs de contouren van de heuvels naar beneden liepen. Van Rijssens vinger gleed over de lijst winkels naast de plattegrond tot bij Choc Queen Lexindale, in het derde zijstraatje links van de hoofdstraat.

Op het plein was het druilerig druk, met gehaaste mensen in regenkleren. Bij een McDonald’s op een hoek stonden scholieren, stuk voor stuk in blauwgroene, uniforme kleren. Van Rijssen ontweek een vrouw die aan elke hand een kind meezeulde en botste daardoor bijna op een man die naar Van Rijssens idee vreemd voor zich uit mompelde, tot hij zag dat die in een microfoontje praatte dat voor zijn mond bungelde. Onder een luifel naast de deur van een winkel aan de overkant van het plein, op de hoek met de hoofdstraat, stond een bedelaar. In de winkel verkochten ze tweedehandsspullen waarvan de winst naar een organisatie voor doven ging.

Binnen rook het naar oude mensen en oude dingen. De planken tegen de linkermuur waren afgeladen met cd’s, rechts waren dat boeken. Achterin hingen rekken vol kleren, vooral voor vrouwen en kinderen, maar er hingen ook een paar colbertjes waarvan er een precies paste, een donkerblauwe met nog donkerder rode biesjes. Hij legde het colbertje over zijn arm en pakte in de korte loop naar de kassa een paar zwartleren vingerhandschoenen, een wandelstok met een geelkoperen, ronde kop en een paraplu die alle twee, net als het colbertje, ooit veel geld hadden gekost.

Bij de kassa kocht hij ook nog een boek dat iedereen kende maar dat hij nog nooit had gelezen, Robinson Crusoë.

Hij liep naar buiten en gaf het wisselgeld aan de bedelaar die zijn handen plat tegen elkaar met de vingers omhoog voor zijn gezicht bracht, een buiging maakte en vervolgens in ruil voor het geld een profetie uitsprak die erop neerkwam dat er de komende tijd veel mensen zouden sterven omdat de natuur op wraak uit was.

Boven het smalle, vochtige en donkere straatje hing kerstverlichting die erom vroeg weggehaald te worden.

Vlak voor een bocht naar rechts zat Choc Queen Lexindale. De spierpijn in Van Rijssens benen werd weggedrukt door een erger, zeurend gevoel onder zijn navel, wat hij na enig nadenken tot zijn opluchting toe kon schrijven aan het vet dat hij die ochtend bij het ontbijt naar binnen had gewerkt, gecombineerd met de schade door de drank, twee avonden geleden.

De winkel was dicht. Hij boog zich voorover tegen het vervuilde glas en legde een hand boven zijn ogen. Op de toonbank stonden een paar lege schalen.

Hij draaide zich om naar de overkant naar een etalage uit een andere tijd, met verstofte boekjes, perforators en nietmachines.

De oude man in de winkel maakte, ondanks het feit dat hij even opkeek uit zijn boek, geen aanstalten om contact te maken. Van Rijssen schoof zijdelings door een smalle doorgang langs een stellage vol papier en stopte bij een houten blok waarin pennen stonden, een zelfde soort blok zoals je die voor messen hebt. Hij pakte een dikke vulpen van vijfenzeventig pond, het soort pen dat regeringsleiders gebruiken om een overeenkomst te tekenen. De pen voelde prettig rond en zacht tussen zijn vingers en had aan de zijkant een kleine hefboom die, als je die omhoogtrok, binnenin een reservoir platdrukte, waarna je de punt in een inktpot moest dopen en het hefboompje terugduwen, zodat het reservoir binnenin zich met inkt vulde.

Zijn vader had er net zo een gehad, veel goedkoper, dat wel, maar met hetzelfde mechaniek. Er was een tijd geweest dat hij er graag mee speelde, tot de pen opeens was verdwenen, waarschijnlijk omdat zijn vader hem had verstopt, of, wat ook kon had hij later bedacht, dat zijn moeder hem in een wilde periode weg had gegeven aan iemand die het ding naar haar idee beter kon gebruiken.

Hij liep terug en legde de pen op de toonbank.

‘Verkoopt u ook inkt?’

De man legde omstandig een blaadje papier in zijn boek.

‘Ja,’ hij trok een la open en zette een laag, breed en blauw glazen potje voor zich neer, ‘ze is failliet.’

‘Failliet?’

‘Ik zag u naar binnen kijken, aan de overkant.’

‘Ach, dat is jammer,’ Van Rijssen merkte dat hij zijn best deed om de in zijn oren duur aandoende Engelse tongval van de man te imiteren, ‘was haar chocola niet goed genoeg?’

‘Te goed en daarmee te prijzig,’ de man nam de tijd om met een zakdoek omstandig zijn neus af te vegen, ‘dat zei ze zelf tenminste en dat ze het geld niet nodig had, dat ze toch alweer een baan had, maar later hoorde ik dat ze ziek was.’

‘U kent haar.’

De man pakte een vel pakpapier.

‘Wat heet kennen,’ hij wikkelde het papier zorgvuldig om het inktpotje, ‘ze was een collega.’

‘Waar is ze gebleven?’

De man antwoordde afwerend, misschien omdat de vraag te rechtstreeks was voor zijn Engelse aard.

‘Zoekt u haar?’

‘Niet echt,’ Van Rijssen pakte zijn portefeuille, ‘ik hou van ambachtelijke chocola, dat is het meer, mijn moeder was ook vaak met chocola bezig. Als ze ergens anders opnieuw is begonnen, zou ik daarheen kunnen gaan.’

‘Ach, het is ook geen geheim lijkt me,’ de man schoof de inkt naar Van Rijssen, ‘ze werkt op het landhuis, bij de Fealdings. Wilt u de pen ook ingepakt?’

‘Nee, die neem ik zo mee.’

‘Weet u,’ zei de man, ‘deze pen is echt een topproduct, handgemaakt, gouden punt, maar er is wel een schildpad voor gestorven ben ik bang.’

Van Rijssen deed de winkeldeur achter zich dicht. Hij liep naar de kerk, ging binnen op een bank zitten en haalde zijn telefoon tevoorschijn. Er was een bericht van zijn zoon, uit Nieuw-Zeeland, waar die een plantje onderzocht dat zonlicht ongekend efficiënt in energie om kon zetten.

‘Arts gesproken?’

Hij tikte een bericht terug.

‘Nee. Wandelen, rugzak, Engeland. Regen, beetje sneeuw, nu zon.’

Hij wist dat hij zich langs de waarheid bewoog, maar er zat weinig anders op als hij niet in een bad van goedbedoelde aandacht en zich eindeloos herhalende hoe-het-met-hem-ging-verklaringen terecht wilde komen, nog niet, en als het kon helemaal niet.

Hij schrok op uit zijn fantasieën over wat hij wilde ontlopen door te zijn waar hij was toen de kerk van het ene op het andere moment gevuld werd met het harde geluid van hagel die op het dak en tegen de ramen kletterde. Hij luisterde ernaar tot het rustiger werd, ging toen naar buiten en constateerde met genoegen dat hij ondanks alles in staat was blij te zijn met de dingen die hij had aangeschaft, de pen, de paraplu, de handschoenen en de wandelstok.

Hij bracht de avond door in dezelfde stoel bij het vuur, met opnieuw de man met de varkensogen achter de bar, die deze keer toeschietelijker was. Hij wist wie de Fealdings waren, en waar ze woonden, in het grote huis aan de overkant van de rivier, boven op de heuvel, en dat ze rijk waren.

Zij hadden ooit de fabriek, een wolspinnerij was dat geweest, opgericht, hun voorouders tenminste. Meer dan dat wist hij niet, hij kwam alleen maar in deze pub en dat was meer dan genoeg. Van het vasteland overzee moest hij niets hebben, hoewel daar natuurlijk ook best goede mensen woonden, nam hij aan, maar die moesten zich liever niet met hen bemoeien, hier in Engeland, ze konden hun eigen zaakjes het beste zelf regelen.

Toen het gesprek op voetbal dreigde te komen, had Van Rijssen zich teruggetrokken in zijn boek waarin hij las dat Robinson Crusoë het kon billijken dat kannibalen mensenvlees aten, omdat die gewoonte immers ook door God was geschapen, iets waarmee de God die periodiek optrad in het hoofd van zijn moeder het vast niet eens zou zijn geweest.

Hij beperkte zich tot twee drankjes, nadat hij eerst opnieuw het glas donker zoetig bier had gedronken dat bij de goed te eten karbonade hoorde die hij zelf uit de keuken had moeten halen omdat de barkeeper te druk was geweest met een groepje wielrenners dat de pub gedurende een uur over had genomen. De pijn in zijn onderlichaam was te verdragen, het voelde alsof er iets niet al te erg was gekneusd. Hij sliep goed, met de kat in een kuiltje tegen zijn benen, wat in de ochtend bijdroeg aan zijn goede humeur.

Zaterdag

Hij liet de worstjes liggen. Dolores praatte opnieuw voluit, helemaal toen hij haar naar de ins en outs van de bowls-sport vroeg, wat uitmondde in een uitnodiging om een training te bekijken, die middag, als het droog zou blijven tenminste, wat erop leek. Ze begonnen om vier uur, achter de kerk.

De zon scheen tussen de wolken door. Het was koud. Hij verliet de binnenplaats en liep in de richting van de heuvel waar de grote huizen stonden. De weg liep langs de bochten van een stroompje naar boven door een niemandsland van verwilderde weilanden tot het voor een hek in een muur scherp naar links afsloeg. Achter het hek begon een tuin, met daarin een huis met een bordes voor een hoge dubbele deur. Op de oprit stond een auto, een Jaguar. Het volgende huis zag er in grote lijnen hetzelfde uit, en dat gold in allerlei variaties ook voor de vijf of zes huizen die hij daarna passeerde, huizen met een uitstraling van verveelde rijkdom waar geen mensen te zien waren, geen dieren, geen rondslingerend speelgoed.

De weg liep dood tegen een monumentaal hek in de muur rondom het landhuis dat hij op de dag dat hij aankwam hoog op de heuvels had zien liggen, het huis van de Fealdings naar hij had begrepen. Achter het hek begon ook hier een oprit, een meter of vijftig lang, naar een bordes, waarvoor het zich verbreedde tot een halfronde cirkel van wit grind. De ingang bovenaan het bordes bestond uit drie dubbele aaneengeschakelde deuren, die toegang gaven tot een middengebouw met twee vleugels, beide twee verdiepingen hoog, en, telde hij, tien ramen per verdieping. Boven het bordes rustte een halfrond afdak op Romeins aandoende pilaren. Behalve een eksterpaar dat driftig pikkend in het gras rondscharrelde, was ook hier niets te zien.

Hij liep naar links, langs de muur, over een wandelspoor dat door de regen van de dag ervoor spekglad was, voorzichtig, met zijn wandelstok als anker naast zich. De muur was een meter of honderd lang en ging daarna haaks naar rechts waar het pad nog smaller werd omdat de weilanden aan zijn linkerhand steeds steiler naar beneden afliepen, zodat hij zich tegen de muur moest drukken om door te kunnen gaan, niet omdat hij een doel had, maar omdat hij er een hekel aan had om terug te lopen over een weg die hij al had afgelegd.

Bij de volgende hoek, na weer iets van honderd meter, verdween het pad in een door erosie veroorzaakte afgrond die overging in ook hier ongebruikt weiland dat naar de rivier golfde, een kilometer dieper het dal in. Vanaf de rivier liep een tweede pad dat ergens ver rechts van hem bij de achtermuur eindigde. Hij zette zijn wandelstok als steunpunt zo ver mogelijk in de afgrond toen hij zich liet zakken en liep daarna door tot hij het tweede pad bereikte dat uitkwam op een halfopen houten, deels verrot deurtje in de tuinmuur.

Achter de muur begon een woud van bomen en verwilderde rododendrons waar al jaren niemand leek te zijn geweest, een indruk die werd onderstreept door een half vergane tennisbal die tegen een boomstam lag. Van Rijssen baande zich een weg naar het gazon dat opliep naar het huis, waar het afvlakte om een tennisveld met twee netloze paaltjes mogelijk te maken.

De achterkant van het huis was eenvoudiger uitgevoerd dan de voorkant en was slechter onderhouden, met pokdalige muren, maar dat werd goedgemaakt door een terras dat zich over de volle breedte uitstrekte langs een rij deuren die zo te zien elk toegang gaven tot een kamer. Ook hier hing vitrage. In de kamer meest rechts brandde licht. Links naast het huis stond een kleiner gebouw waarin met gemak een gezin zou kunnen wonen. Van Rijssen liep ernaartoe, over het gazon, langs de rand van struiken.

De ramen van wat waarschijnlijk ooit een koetshuis was geweest, waren smerig, maar toch probeerde hij naar binnen te kijken, wat niet meer dan vage vormen opleverde. Hij kwam overeind toen hij in het huis een hond hoorde, liep door de rododendrons terug naar het deurtje en nam het pad naar de rivier die hij via een houten voetgangersbrug overstak. Het was twee uur in de middag en hij was moe, dus besloot hij dat hij slaap nodig had, die kwam zodra hij thuis was, in de pub, en was gaan liggen.

Het bowlsveld achter de kerk was niet moeilijk te vinden. Op een grasveld van ongeveer twintig bij twintig meter stond een groepje vrouwen. Ze droegen stuk voor stuk een witte broek met daarboven een blauw of een rood poloshirt. Het gemillimeterde gras liep enigszins bol naar een ondiepe geul om het veld, met daarbuiten aan elke kant een bankje. Dolores viel nogal op, niet alleen door haar felrode oorbellen en haar stem die moeiteloos boven het gemurmel van de anderen uitsteeg, maar ook omdat ze verreweg de jongste was.

‘Hallo,’ ze klonk opgewekt, ‘je bent gekomen, dat is mooi.’

Ze stak haar hand uit en trok hem achter zich aan naar dat deel van het groepje dat net als zijzelf een rood shirt aanhad.

‘Dit is Nancy,’ ze tikte een schuw kijkende vrouw op haar arm, ‘dit is Eve, maar die ken je al, en,’ ze wees naar het andere groepje, ‘Carola staat daar bij de vijand.’

Van Rijssen gaf de vrouwen een hand, die ze vriendelijk maar gereserveerd accepteerden, op Eve na, die zijn hand iets langer dan noodzakelijk vasthield, als om te laten zien dat zij, als zijn huisbaas, meer recht op hem had dan de anderen. Haar in piekjes geblondeerde haar lag in een kleine helm om haar ronde hoofd, zoals al haar onderdelen rond waren.

‘Geïnteresseerd in bowls?’

Van Rijssen lachte zijn sociale lachje.

‘Ik weet er weinig van,’ zei hij, ‘Dolores vertelde erover, het leek me leuk om een keer een wedstrijd te zien.’

‘Dit is geen wedstrijd, het is een training,’ ze wees naar de vrouwen in de blauwe shirts, ‘de tegenpartij speelt een divisie hoger, dus we zullen wel verliezen, wat goed is volgens Dolores omdat we daar sterker van worden.’

Ze zei het met een ondertoon van spot, misschien van afkeuring, terwijl ze hem meetroonde naar een van de bankjes buiten het speelveld. Ze ging zitten en zette haar rode handtas op het gras, naast een strandkar die er al stond.

‘We spelen vier tegen vier,’ zei ze, ‘het gaat erom om zoveel mogelijk bowls als dichtste bij de jack te krijgen.’

‘Die ballen zijn niet rond zie ik.’

‘Bowls heten die, nee, die zijn afgeplat, dan kun je er een curve in leggen als je ze wegrolt.’

Het spel begon. Een vrouw in een blauw shirt legde een mat op het gras, ging erop staan, gooide een wit balletje een paar meter het gras op, boog zich voorover en rolde een bowl in een gebogen lijn tot op een paar centimeter voor het witte balletje. Ze balde een vuist, ze was tevreden. De eerste van het rode team was Nancy. Haar bowl kwam vlak voor de andere bowl terecht, wat, gezien de reacties, ook goed was, maar daarna deden de roden het slechter, totdat Dolores, als laatste aan de beurt, haar bowl keihard rechtdoor over het gras tegen de andere bowls zwiepte die als een groep geschrokken spreeuwen uit elkaar vlogen.

‘She kills the pack,’ Eve was weer bij Van Rijssen komen staan, ‘that’s what she likes to do.’

Dolores lachte een harde, gulle lach die twee rijen parelwitte tanden liet zien. Eve ging zitten, legde haar ellebogen op de rugleuning en duwde haar buik en bovenlichaam naar voren, waarschijnlijk om haar rugspieren te ontlasten.

‘Pauze,’ zei ze, ‘hoelang denk je trouwens te blijven?’

Ze vroeg het nadat ze zich had gebukt en een pakje sigaretten en een afsluitbaar asbakje uit haar tas had gehaald.

Van Rijssen sloeg zijn benen over elkaar en draaide zich, om haar aan te kunnen kijken, naar haar toe.

‘Dat weet ik nog niet,’ zei hij, ‘in ieder geval een paar dagen, als dat kan.’

‘Dat kan,’ Eve stak een sigaret aan, ‘bevalt Lexindale je?’