Daan ligt al zeven jaar in bed, maar hij is niet ziek. Hij heeft zich vrijwillig in zijn kamer teruggetrokken. Hij kijkt televisie, luistert muziek, leest, en elke dag komen er vrienden op bezoek om hem over hun leven te vertellen. In hun overzichtelijke verhalen is de wereld mooi, begrijpelijk, flexibel, en vooral veilig ver weg.

Hoewel Daan doet voorkomen dat hij alleen uit intellectuele overwegingen in bed blijft, is er nog een andere, duidelijker reden. Door een op het eerste gezicht onbelangrijke beslissing van hem is er zeven jaar geleden iets vreselijks gebeurd, en nu is hij bang voor de consequenties die zijn daden kunnen hebben.

Aan de hand van de verhalen van zijn bezoekers en van zijn eigen herinneringen probeert hij de aanleiding en de gevolgen van die fatale beslissing te achterhalen. Maar hoe meer zijn bezoekers hem vertellen en hoe dieper hij in zijn geheugen graaft, hoe ongrijpbaarder de waarheid wordt. Tot de geschiedenis zich lijkt te herhalen.

Veelvuldig en alleen is een ingehouden vertelde, meeslepende roman over de dubbelzinnige waarheid, de onbetrouwbaarheid van herinneringen, en over schuld in haar vele grillige gedaanten.

Veelvuldig en alleen is de vierde roman van Anjet Daanje. Ze schreef het manuscript in 2001/2002, in 2003 werd het door uitgeverij Thomas Rap/De Bezige Bij in paperback uitgegeven.

Voordat ze Veelvuldig en alleen schreef ging Anjet Daanje in 2001 een paar weken naar Bretagne, waar een deel van de roman zich afspeelt. Naar aanleiding van de plaatsen die zij toen bezocht creëerde zij de verzonnen Bretonse locaties die in de roman voorkomen. Op www.anjetdaanje.nl staan foto’s van de plekken die zij toen bezocht en die hebben gediend als inspiratiebron voor de roman.

Anjet Daanje (1965) is schrijfster van romans, verhalen en filmscenario's. Haar roman De herinnerde soldaat stond op de longlist van de Librisprijs 2020, en won de prijs voor Beste Groninger Fictieboek 2020. In 2012 werd haar roman Delle Weel genomineerd voor de Halewijnprijs. In 2004 kreeg zij het Belcampo Stipendium toegekend.

Anjet Daanje schreef o.a. het scenario voor de speelfilm Schemer en de zevendelige televisieserie De geheimen van Barslet. De films waarvoor zij het scenario schreef werden tientallen malen bekroond op internationale filmfestivals, o.a. met een Gouden Beer en een vijftal Gouden Kalf-nominaties.

Van Anjet Daanje zijn op het moment de onderstaande romans verkrijgbaar

Als paperback:

De herinnerde soldaat

jl.

Als e-book:

De herinnerde soldaat

jl.

Delle Weel

Gezel in marmer

De Mei-jaren

Veelvuldig en alleen

Suikerbeest

De blinde fotograaf

Voor het schrijven van dit boek ontving de auteur een werkbeurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren.

Omslagontwerp: Dieb

Omslagfoto: Anjet Daanje (storm aan de Bretonse kust bij Kerfiat, mei 2001)

Omslagfoto © 2001 Anjet Daanje

Oorspronkelijke uitgave als (papieren) paperback: Uitgeverij Thomas Rap, 2003

Gecorrigeerde uitgave als e-book: Uitgeverij Passage, 2020

Copyright 2020 © Anjet Daanje

ISBN 9789054528876

NUR 301

Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Postbus 216, 9700 AE Groningen.

www.uitgeverijpassage.nl

www.anjetdaanje.nl

www.facebook.com/AnjetDaanje

Anjet Daanje

Veelvuldig en alleen

Roman

De spijtbetuiging

Daan

Hij ligt al zeven jaar in bed. Terwijl de mensen om hem heen hun afstandsbegrip aanpassen aan de reikwijdte van de catalogus van het reisbureau, en Thailand slechts van Nederland wordt gescheiden door het misleidend avontuurlijke begrip doe-vakantie, is voor Daan de tuin die hij vanachter de ramen van kleur ziet veranderen al onbereikbaar. Zijn tastbare wereld eindigt bij de muren van zijn kamer. Zeven bij acht, met uitzicht op het terras dat uitmondt in de twee armen van een zich splitsende trap, en daarachter het grasveld.

Zijn herinnering heeft zijn zeven-bij-acht-wereld bekleed. In gedachten kan hij de tuindeuren openen, de stenen trap aflopen en het huis bekijken waarin hij woont, zoals hij in de spiegel ook het lichaam kan bekijken waarin hij woont. Hij weet dat links van het grasveld de Engelse vijver is, met aan de overzijde een op kleur gesorteerde rododendronhaag die na de bloeitijd bijna onmerkbaar overgaat in het bos. Hij weet dat zijn kamer aan de achterzijde van de schaakvleugel ligt, zo genoemd omdat de daken van de twee torens doen denken aan de kroontjes van de koning en koningin van een schaakspel. Hij weet dat de schaakvleugel slechts een klein onderdeel van het kasteel is. Gezien vanaf het voorplein is de eerste indruk er een van indrukwekkende wanorde. Als een barok gezwel dijt het gebouw in alle richtingen uit op het ritme van de geldingsdrang van zijn opeenvolgende eigenaren die er allemaal het grootste, het monumentaalste, het sfeervolste of het modernste onderdeel aan hebben willen toevoegen. Omdat de eeuw van de ridders allang verleden tijd was en er dus geen belegeringen te verwachten waren, is de fantasie van een van de eigenaars de slotgracht die het oorspronkelijke kasteel omringt, overgestoken en heeft daarmee de weg gebaand tot grenzeloze uitbreidingsmogelijkheden. De bezitters die in zijn voetsporen traden, hebben zo dankbaar gebruik gemaakt van zijn verbinding met de vaste wal, dat het ongeoefende oog de nieuwe, grote, onoverzichtelijke vleugel voor het oorspronkelijke kasteel Rimmelzwaan houdt. Maar ieder weekend, en in schoolvakanties drie keer in de week, is er een rondleiding over het landgoed, waarbij dergelijke misvattingen door de gids worden rechtgezet. Daan ziet de toeristen nooit. Hun route loopt door de Franse tuin en door de kloostertuin, maar het grasveld dat het hart van Daans uitzicht vormt, wordt aan alle kanten beschermd door bordjes die nieuwsgierigen erop attent maken dat ze op het punt staan privéterrein te betreden. De enige mensen die hij wel eens in zijn tuin aantreft als hij naar buiten kijkt, zijn de hoofdtuinman Rein en zijn eigen ouders, soms vergezeld door hun zakenrelaties of vrienden. Als hij pech heeft, is het mooi weer en blijven ze eten op het terras. Gewoonlijk stapt hij alleen uit bed om naar de aan zijn kamer grenzende badkamer, of naar de wc te gaan, maar bij bezoek op het terras waagt hij zich aan de uiterste grenzen van zijn wereld. Hij controleert het slot op de tuindeuren en sluit de ramen, hoe warm het ook is. Hij behoudt graag een duidelijke barrière tussen hem en de buitenwereld. Het is meer een formaliteit dan een noodzaak, want hij zal nooit vrijwillig zijn kamer verlaten, en niemand die van de situatie op de hoogte is zal via die ongebruikelijke weg zijn domein binnendringen. Bezoek dat voor hem komt, belt aan en betreedt via de hoofdingang de doolhof Rimmelzwaan.

In gedachten volgt hij zijn bezoekers door de afwisselend marmeren, houten, betegelde en met tapijten bedekte gangen. In ieder aangebouwd deel moet hij enkele treden naar boven of naar beneden omdat de verschillende bezitters een uitgesproken mening over de hoogte van de vloer hadden. Om de boogcorridor te bereiken, die in drie gotische bogen boven de slotgracht hangt, moet hij zelfs een paar meter zonder trap omhoog klimmen. Gaat hij die meters aan de overzijde van het water vervolgens ook weer omlaag dan is hij in de schaakvleugel. De gangen worden ruimer en kruisingen talrijker. Al zijn bezoekers hebben ervaring in het vinden van zijn kamer en in het ritueel dat hun toegang tot zijn wereld verschaft. Ze kloppen eerst op de deur, en hoewel hij zonder uitzondering aan dat geluid kan horen om wie het gaat, vraagt hij: ‘Wie is daar?’ De bezoeker noemt zijn naam, komt binnen, hangt zijn jas aan de kapstok, en gaat in de bij het bed geplaatste bezoekersstoel zitten. Om zijn onverdeelde aandacht aan de gast te kunnen schenken, legt Daan het boek dat hij aan het lezen was binnen handbereik in de hoge boekenkast. Hij stelt geen vragen, hij richt zich naar de wensen van zijn bezoekers. Zij gedragen zich nooit alsof ze op ziekenbezoek zijn. Hij is ook niet ziek. Hij is hun biechtvader. Hij is de enige die werkelijk naar hen luistert. Hij is de enige die exact onthoudt wat zij vertellen. Zijn bezoekers hebben hem de gave van de alwetendheid geschonken, maar hij gebruikt die kennis niet, hij slaat hem slechts op. Hij is hun God.

In zijn wereld heeft de duur van een moment niet de betekenis die er daarbuiten aan wordt toegekend. Naast de deur naar de badkamer hangt een wandklok, maar de stand van de wijzers hangt niet samen met het vertrek van een trein, het begin van een werkdag of het nakomen van een afspraak. In zijn kamer kan de tijd naar hartenlust rondwentelen, versnellen, stilstaan, zich bedenken en terugdrentelen, of vooruitspringen naar een moment dat nog niet eens op de kalender staat vermeld. De tijd is tijdloos. Als hij ‘s ochtends zijn ogen even sluit, klopt Willemijn alweer op de deur om hem zijn avondeten te brengen. Een warme dag blijkt achteraf de hele zomer in beslag te nemen. Gisteren, vorige week en zelfs verleden jaar kan hij met behulp van de lijsten ontbieden en eindeloos uitrekken door er vanuit alle mogelijke invalshoeken naar te kijken. Zo nodig kan hij die visies in verschillende voorvallen splitsen of juist samenklinken tot een geheel. Alles wat hij daarvoor nodig heeft zijn de verhalen van zijn bezoekers.

Alleen

Daan gaat op zoek naar Marten die straks in de stoel naast zijn bed zal plaatsnemen om over de avond te vertellen. Op de hoogte van de nieuwe keuken ruikt hij de kruidige geur van eigengemaakte wildzwijnenpaté. Hij steekt zijn hoofd om de deur om Willemijn te vragen hoe de voorbereidingen verlopen. Ze maakt een overbezet, kregelig gebaar.

‘Als ik ergens mee kan helpen…’ biedt hij aan. Want als vriendelijke zoon van veel te rijke ouders kan hij het personeel niet zonder wroeging zien sloven.

‘Ach jongen,’ zegt ze, ‘dat is toch veel te laat! Ga jij je gasten maar ontvangen.’

Hij trekt zijn stropdas recht, knoopt zijn zwarte jasje dicht en begint aan de klim over de boogcorridor. Aan de overzijde van het binnenplein, achter de grote, verlichte ramen van de balzaal, ziet hij in het zwart geklede mensen met een glas als talisman in hun handen geklemd. Zijn broer Wessel staat met zijn gezicht naar hem toegekeerd met een paar onbekende jongens te praten. Hij ziet er zelfs van deze afstand uit als een boer die snel een net pak over zijn overall heeft aangeschoten.

In de hal komt Daan zijn vader tegen. ‘Wijn, wijn, wijn,’ zegt de kasteelheer terwijl hij met een haastige glimlach naar zijn zoon om de hoek naar de kelder verdwijnt.

Omdat Daan nooit goed weet hoe hij als moderne tweeëntwintigjarige zijn ouders behoort aan te spreken, houdt hij het meestal op hun voornaam. ‘Ben!’ roept hij achter de rug van zijn vader aan. ‘Heb jij…’ Maar de zware kelderdeur slaat als een ongeduldige punt achter zijn zin in het slot.

Hij loopt langzaam naar de balzaal en blijft op de drempel staan. De ruimte is gevuld met feest. De geur van kaarsvet die van de brandende kroonluchters walmt, de net iets te hoge temperatuur, de eentonige begeleiding van door elkaar gevoerde onbelangrijke gesprekken, de eerste gast die op de parketvloer morst, Willemijn die hem met een schaal toastjes passeert, zijn moeder die dwingend naar haar wenkt, Marten die achter de piano plaatsneemt en de eerste noten van het Ave Maria van Bach/Gounod speelt terwijl hij met valse opzet Mieke tot een quatre-mains probeert te verleiden.

Tegen zijn zin betreedt Daan de arena van het feest. Hij trekt Mieke aan haar zwarte, met fijn zilverdraad gestikte mouw. ‘Is ze met jou meegekomen?’ vraagt hij.

Mieke schudt haar hoofd. Haar lippen vormen tegelijkertijd ‘nee’, maar hij verstaat het woord niet omdat haar aarzelend zachte stem niet boven Martens interpretatie van het Ave Maria uitkomt.

‘Komt ze wel?’

Mieke haalt haar schouders op en maakt een gebaar dat het hele kasteel omvat, alsof ze wil zeggen dat ze overal kan zijn.

Daan waadt terug naar de drempel. Hij voelt zich verloren. Hoewel hij eigenlijk een van de hoofdrolspelers van deze bijeenkomst is, hoort hij hier niet. Vandaag drinkt hij geen wijn, eet hij geen wildzwijnenpaté, lacht hij niet, zingt hij niet. Hij steekt zijn hand uit en raakt de schouder van de jongen naast hem aan. Hij is de enige die niet in het zwart is gekleed. Hij draagt een vrolijk wit, rood, lichtblauw gestreept poloshirt met daaroverheen Floors donkergroene trui en Daans blauwe shorts.

‘Wat vind jij nou van zo’n feest?’ vraagt Daan. Hij kijkt opzij naar het door de zon met een rood Zorro-masker versierde gezicht van zijn medestander. Maar hij weet niet wat zijn antwoord zou zijn. Hij stelt zich zijn gezicht gedetailleerder voor. Het lichtbruine haar dat in een achteloze scheiding tot vlak boven zijn ogen hangt, zijn semi-ongeïnteresseerde, luie blik, zijn stuurse kaak die net iets te ver naar voren steekt.

Het doet er niet toe wat zijn antwoord zou zijn. Daan maakt zich niet schuldig aan vrolijkheid, verdriet of verwijt. Hij ligt in bed.

Marten

Daan heeft het licht uitgedaan zodat hij de geluiden die het kasteel bevolken beter kan onderscheiden. Hij hoort gerinkel van glazen terwijl Willemijn in de nieuwe keuken bezig is. Hij hoort de resolute voetstappen van zijn moeder die met vaste hand over het feest regeert. ‘Willemijn!’ roept ze, ‘tijd voor de zalmmousse!’ Er klatert een straal water de slotgracht in alsof een feestganger zo onbeschoft is om uit een van de ramen van de boogcorridor te pissen. Buiten, uit de richting van de Franse tuin, klinkt vals, meerstemmig gezang van vijf of zes mannen. Voetstappen op het marmer naderen zijn kamer, gevolgd door de bevelende roffel van Marten.

‘Wie is daar?’ roept Daan.

Marten opent de deur en zegt met een aangeschoten grijns: ‘Ikke.’ Hij tast naar het lichtknopje. Met een flits maken de geluiden die het kasteel gestalte gaven plaats voor Daans kamer, met Marten als uitbundig middelpunt. Hij draagt een donkergrijs pak met een vest en een lichtgrijs strikje dat droef zijn ene vleugel laat hangen. Door zijn lichtblonde haar dat onbedwingbaar tot op zijn schouders door elkaar krult, doet hij denken aan een zeebonk die na maanden alleen water te hebben gezien zich in zijn indrukwekkende gala-uniform heeft gehesen om te gaan passagieren.

‘Je ziet er netjes uit,’ merkt Daan op.

‘Ja, hè.’ Marten draait een rondje op zijn hielen. ‘Het trouwpak van mijn broer.’ Het bord met toastjes en het glas wijn die hij in zijn handen houdt, protesteren tegen de plotselinge beweging. De wijn die op de houten vloer terechtkomt veegt hij achteloos met de punt van zijn schoen weg. Het gevallen toastje stopt hij in zijn mond. ‘Voor jou,’ zegt hij kauwend, terwijl hij Daan het glas en het bordje aanreikt.

Daan bedankt hem maar zet het feestvoedsel zonder ervan te proeven op de verrijdbare tafel naast zijn bed. Marten gaat in de bezoekersstoel zitten. Daan zwijgt en wacht tot hij over het feest zal vertellen.

Er zijn nog meer mensen gekomen dan vorig jaar. Vrienden van vrienden van vrienden, en zelfs een fotograaf van de Sewuster Courant. Ze dragen aanstekers, lampionnen, kaarsen, fakkels, bloemen en er is een spandoek waarop in bloedrode letters ‘Verwoest de Bastille’ staat te lezen. In de achterhoede wordt Het land van Maas en Waal gezongen. Het klinkt verward omdat niemand de tekst precies kent, en wanneer de stoet het hek van Rimmelzwaan binnenzwenkt, gaat men dan ook over op het eenvoudiger Malle Babbe. In de voorhoede van de processie is men doodstil. Het geeloranje licht flakkert spookachtig langs hun gezichten en de boomstammen. Nachtvlinders fladderen als versnipperde schaduwen om hun hoofd. Na de laatste bocht in de oprijlaan zien ze het kasteel liggen dat op het silhouet van een verduisterde oosterse stad lijkt, maar dan worden op bevel van Ben, die gevoel voor theater heeft, alle lichten in de voorgevel tegelijk ontstoken. Gejuich stijgt op uit de optocht.

Als ze de uitnodigend geopende poort hebben bereikt, doet Marten op zijn knieën het woord. Hoewel hij zich tot hen richt, hoeven Ben en Machteld niet te antwoorden. De mensen die bij gebrek aan plaats het voorplein niet op kunnen, zwaaien ongeduldig met hun fakkels. ‘Heer, vergeef ons,’ roepen ze, ‘wij hebben gezondigd.’ En als het bericht wordt doorgegeven dat Marten weer is gaan staan, verandert hun kreet in een ongeduldig: ‘Brood en spelen!’ Op aandringen van Machteld blazen de feestgangers voordat ze de poort passeren de kaarsen uit, en doven ze de fakkels met een speciaal daarvoor door Willemijn ter beschikking gesteld steelpannetje. Mensen die nog nooit in Rimmelzwaan zijn geweest kijken met open mond rond.

‘Bent u de kasteelvrouwe?’ vraagt een jongen in een zwarte spijkerbroek aan Machteld.

Ze knikt bevestigend.

‘Hoeveel mensen wonen hier nou?’

Machteld die na jaren ervaring niet meer naar waarheid vier, en zonder Wessel zelfs drie, durft te antwoorden, zegt diplomatiek: ‘Maak je geen zorgen, jullie kunnen er nog wel bij.’

Een eensgezind getinte en toch bonte stroom feestgangers vult langzaam de balzaal. Op allerlei manieren hebben mensen gehoor gegeven aan het stilzwijgende voorschrift donker gekleed te komen. Sommige hebben galakleding uit de kast gehaald of een driedelig kostuum, een enkeling een zwart T-shirt of een leren jas. Andere hebben zich verkleed als inbreker, beul, weduwe of Dracula. Een jongen die geen fantasie of donkere kleding bezat is zelfs in een zwartgeverfde zwembroek en badmuts komen opdagen. Hoewel hij een donkerblauwe handdoek om zijn schouders heeft geslagen, zijn zijn lippen paars en bedekt kippenvel zijn hele lichaam. Maar het succes dat hij oogst, vlakt dat ongemak uit. Hij krijgt wijn om warm te worden, een meisje wrijft de handdoek over zijn rug tot zijn huid gloeit. Mensen vragen of hij Het Kanaal over kan zwemmen, hoe lang hij zijn adem kan inhouden, of hij de organisatie van het feest al heeft ontmoet.

Om Daan te jennen noemt Marten niet een keer haar naam. In de beelden die zijn verhaal begeleiden moet ze echter aanwezig zijn. Ze loopt vlak achter Marten in de optocht. Als hij omkijkt, ziet hij haar door flakkerende schaduwen doorboorde gezicht. Ze knielt naast Marten aan de voeten van Ben en Machteld.

‘Is Floor niet gekomen?’ vraagt Daan.

Marten grijnst en strijkt zijn haar uit zijn gezicht. ‘Nee, ze is er niet.’ Hij kijkt Daan strak aan alsof hij iets bijzonders van hem verwacht.

Daan probeert zijn teleurstelling te verbergen. Hij tuurt naar zijn hand die aan het dekbedovertrek friemelt. ‘Ze had geen zin,’ veronderstelt hij, in een poging om haar te verontschuldigen door het feest tot het onverschillige niveau van een verjaarspartijtje te degraderen.

Maar dan blijkt dat Marten zijn verhaal omzichtig om Floor heen heeft geleid, hij heeft alle elementen van haar aanwezigheid bij elkaar geveegd om er een mooi slot van te kunnen maken.

Al weken van tevoren, eigenlijk al na de spijtbetuiging van vorig jaar, had Floor gezegd nooit meer aan zo’n vertoning te willen meedoen. Maar Marten heeft haar overgehaald. Hij heeft haar beschreven hoe ze door iedereen verlaten de avond moet doorkomen. ‘Ik ben niet bang om alleen te zijn, als je dat soms denkt,’ antwoordt ze. Toch blijkt ze de volgende dag van gedachten te zijn veranderd. Ze zegt het niet met zoveel woorden. Ze vraagt Marten slechts of hij haar op de avond van de spijtbetuiging om negen uur wil komen halen.

Ze loopt naast hem met een fakkel in haar hand. Haar gezicht staat strak alsof ze in gedachten toch alleen thuis is gebleven.

‘Hé,’ zegt hij opbeurend, ‘eigenlijk is het nog steeds hetzelfde ritueel als toen we met zijn tweeën waren. Er is wat franje bijgekomen, maar die moet je wegdenken.’

Ze werpt een twijfelende blik achter zich, de ondoordringbare, zwarte, brandende, zingende mensenmassa in. ‘Ze kunnen op zijn minst hun kop houden.’

Alsof ze haar ergernis proeven, sterft net Het land van Maas en Waal een natuurlijke dood en zetten ze Malle Babbe in. Floor staat abrupt stil. Mensen moeten haar, vervaarlijk met hun toortsen zwaaiend, op het laatste moment ontwijken en slingeren haar verwensingen naar het hoofd. ‘Floor!’ roept Marten, ‘Doe niet zo kinderachtig. Floor!’

Het laatste dat hij van haar ziet is hoe ze met een van woede verkreukt gezicht naar de voorbijtrekkende stoet staat te kijken. Haar fakkel heeft ze in de sloot gedoofd, alsof ze zich met dat gebaar voorgoed van de hele poppenkast distantieert.

‘Dit kan niet,’ zegt Marten tegen Mieke die achter hem loopt. ‘Zonder haar betekent het niets. Overtuig haar er dan tenminste van dat ze met ons mee moet nadat we bij haar moeder zijn geweest.’

Mieke laat zich langzaam naar de zijkant van de stroom drijven, en verdwijnt uit het gezicht. Zoals te verwachten was, is Floors overredingskracht echter groter dan die van Mieke. Tot op dit moment heeft Marten geen van beiden teruggezien. En over een halfuurtje vertrekt de stoet al in de richting van Verdonschot.

Wessel

Vlak nadat Martens voetstappen langzaam en weloverwogen als de maaltijd van een fijnproever door de schaakvleugel zijn verorberd, schenkt het kasteel Daan een nieuwe bezoeker. Een forse klop op de deur, geen inleidend praatje over toastjes, wijn of kleding. Van uitstel dat het verlangen vergroot of van een van Martens andere emotionele spelletjes moet Wessel niets hebben. Hij geeft zijn jongere broer ruimhartig waarop hij ligt te wachten. Hij houdt van overzichtelijkheid, zonder dramatische versieringen. Het onderwerp van dit bezoek is: Floor en de spijtbetuiging.

Op de verzamelplaats bij de ingang van dierentuin Rimmelzwaan, voordat de processie vertrekt, loopt Wessel Floor toevallig tegen het lijf. Ze strijkt een lucifer af en probeert de fakkel aan te steken die ze in haar andere hand houdt. Doordat hij langs haar loopt, haar herkent en zich met een zwierige draai naar haar toe wendt, waait de vlam direct weer uit. ‘Hoi,’ zegt hij, ‘toch maar gekomen?’

‘Niet iedereen kan zich overal aan onttrekken,’ antwoordt ze snibbig. Ze schuift een nieuwe lucifer uit het doosje.

Wessel vindt haar bedekte toespeling laf. ‘Jij zou ook zeven jaar in bed willen blijven?’

‘Wie niet?’

Wessel heeft zich de afgelopen jaren ook wel eens afgevraagd of hij moest weigeren om aan de spijtbetuiging deel te nemen, maar wanneer hij eenmaal had besloten om toch mee te doen, gedroeg hij zich als een goede spijtbetuiger. Hij is niet zoals Floor, die met een fakkel in de voorhoede meeloopt, maar intussen in iedere handeling, in ieder woord laat doorschemeren dat ze tegen de processie is. Ze zingt niet, ze schreeuwt niet, ze lacht niet. Voor haar is het geen feest maar een verplichting. Als Marten voor Ben en Machteld op zijn knieën valt, moet hij haar arm grijpen en haar dwingen naast hem te knielen. Ze kijkt om zich heen, op zoek naar Wessel die haar andere beschaamde zijde kan chaperonneren. Als ze hem heeft gevonden, haalt ze smekend haar wenkbrauwen naar hem op. Hij stapt naar voren. Vanwege de opening die daardoor in haar uitzicht valt ziet ze een jongen in een zwembroek staan. ‘Wie is dat?’ vraagt ze scherp als Wessel naast haar knielt.

Hij legt zijn vinger op zijn lippen. Marten heeft net het woord genomen. Hij vraagt om de vergiffenis die hem ieder jaar met meer plezier wordt verleend. Ben legt met een groots gebaar, alsof hij hem tot ridder slaat, zijn hand op Martens schouder. ‘Sta op,’ galmt hij zodat tenminste de eerste rijen hem kunnen verstaan, ‘wie zijn wij om over jou te oordelen. Laten we samen eten en drinken.’

De menigte dringt naar voren en Wessel verliest Floor uit het oog. Pas een halfuur later duikt ze weer op. Ze staat naast de piano, tegenover de zwemmer. ‘Denk je dat dit grappig is?’ vraagt ze.

Hij kijkt haar uitdagend aan. De handdoek glijdt van zijn schouder. ‘Dat denk ik niet alleen, dat weet ik. Dit feest is niet voor stijve Miepen zoals jij. Hier moet je uit je dak gaan, en lekker gek doen.’

Floors blik haakt als een harpoen in zijn gezicht. Gedurende een seconde overweegt ze of het zal helpen om hem te vertellen dat dit een feest van respect en spijt is, en dat als hij echt ‘lekker gek wil doen’ hij maar van de klokkentoren moet springen. Maar dan wiegt hij treiterend met zijn heupen. Haar vuist raakt hem hard op zijn neus, gevolgd door een goed gerichte trap tegen zijn slechts door een zwembroek beschermde ballen.

De vrienden van de waterrat joelen en lachen terwijl hij dubbelslaat van de pijn. Floor draait zich zonder triomf om en loopt de balzaal uit. Wessel volgt haar. ‘Ik ken hem van de lagere school,’ zegt hij. Het is een ontzettende lul.’

‘Die mensen hebben er niets mee te maken.’ Haar stem klinkt schor alsof hij zich langs verborgen tranen perst. ‘Laten ze opdonderen.’ Ze loopt met grote passen de hal in, en als hij haar na enig aarzelen volgt, ziet hij nog net de zware, eikenhouten poort achter haar dichtzuchten.

Alleen

Hij hoort de beschaafde maar resolute dubbeltik van zijn moeder. ‘Daan,’ roept ze vanachter de gesloten deur, ‘doe je de gordijnen open. Ze vertrekken over een paar minuten.’

Hoewel hem het verband tussen het eerste en het tweede deel van haar bericht niet duidelijk is, begint hij gehoorzaam de gordijnen open te schuiven, waardoor over de gehele breedte van de kamer het zwarte glas van de ramen en de tuindeuren te voorschijn komt.

‘En doe de lichten uit. Anders zie je niets,’ voegt ze er nog aan toe terwijl ze zich al heeft omgedraaid om weg te lopen.

Daan gaat op zijn bed zitten en kijkt over het langzaam uit het donker opdoemende gazon dat in de verte doodloopt op een wollige muur van bomen. Voorzichtig verspreidt een gelig licht zich over de rechterzijde van zijn uitzicht, alsof de rococovleugel in brand staat. Maar dan verschijnt de kop van de optocht. Omdat er zo veel mensen meelopen kan hij hun lichamen niet onderscheiden, ze zijn versmolten tot een anonieme massa schaduw. Het kronkelt zich over zijn grasveld als een vuurspuwende draak op honderden poten. De kop maakt speciaal voor Daan een eerbiedig rondje langs de border, de romp stampt er luidruchtig onwetend achteraan en de staart steekt met geknal van rotjes en gegil een bocht af zodat het monster in zijn eigen buik hapt.

Daan tuurt naar het hoofd van de processie, hij gaat er zelfs voor op zijn bed staan en drukt zijn neus tegen het raam. Hij denkt Martens gestalte te herkennen en die van Wessel. Even meent hij ook Miekes roodgeverfde haar te zien, wat hem de hoop geeft dat Floor er misschien toch ook bij is. Maar hoe meer hij zich inspant het te ontwaren hoe meer het rode haar op de reflectie van een brandende fakkel lijkt.

Na bijna tien minuten verdwijnt de laatste feestganger uit zijn gezichtsveld. Er blijft alleen een geur van brand en petroleum achter die door de kieren tussen de ramen en de kozijnen naar binnen dringt. Hij gaat weer op zijn bed zitten. Een gevoel van intense eenzaamheid overvalt hem. Zeven jaar geleden heeft hij haar voor het laatst gezien. Ze was net als hij vijftien. Ook al liep ze werkelijk naast Mieke een drakenrondje over zijn grasveld, hij zou haar niet herkennen. Al klopte ze nu op zijn deur, met een onbekend ritme, al zou haar antwoord op zijn routinematige ‘Wie is daar?’ zijn hart doen galopperen, een vreemde zou over de drempel van zijn kamer stappen. Hij zou zich misschien haar bruine ogen herinneren, en in haar mond en haar jukbeenderen de trekken van haar moeder zien. Maar Floor zou ze niet zijn.

Hij grijpt achter het verzamelde werk van Dostojewski, op de vijfde plank vanboven, en trekt de lijsten te voorschijn. Op de handelingslijst, op de kruising van de kolom van vandaag met de rij van Marten, noteert hij: ± 21.30 uur, Floor boos naar huis vanwege zingen Malle Babbe, komt niet terug. Op het kruispunt van vandaag en Wessel schrijft hij: ± 22.00 uur, Floor boos weg vanwege handgemeen met zwemmer. In de rij die zijn eigen naam draagt, vult hij in: 23.00 uur, stoet maakt ererondje over gazon, Floor aanwezig? En op de Daan-lijst omschrijft hij Floors opmerking over hem: niet iedereen kan zich overal aan onttrekken. Zijn blik dwaalt over het papier en neemt als een pijnstiller haar vele verwijzingen naar hem tot zich. Soms zijn het verwijten, zoals vandaag, soms is het nostalgie, soms nieuwsgierigheid naar de Daan die hij is geworden, soms zijn het neutrale woorden waarin zelfs hij geen diepere betekenis kan ontdekken. Maar wat ze ook over hem zegt, het bewijst hoezeer haar leven met hem is doordrenkt.

Hij bladert door de andere lijsten. De kledinglijst, het collegerooster, de boekenlijst, de plaatsen-tijd-lijst, de Plouquinteux-lijst. Niemand weet zo veel over haar als hij. Zelfs zij kan zich niet herinneren wat ze drie weken geleden aanhad, of wat ze vijf maanden geleden deed. Hij kent haar beter dan zij zichzelf kent. Hoe meer aantekeningen hij doorneemt, hoe meer hij daarvan overtuigd is. Met ervaren hand strijkt hij de storende plooien in zijn wereldbeeld glad. Natuurlijk zou hij haar silhouet van dat van een ander onderscheiden als ze in de kop van de draak langs zijn raam marcheerde. Natuurlijk zou hij haar herkennen als ze aan zijn bed stond.

Willemijn

Nadat zijn moeder hem heeft gewekt en de gordijnen met de woorden: ‘Het is mooi weer’ heeft opengeschoven, alsof het aantal zonne-uren ertoe doet als je in bed ligt, komt Willemijn hem zijn ontbijt brengen. Ze zet het dienblad op de verrijdbare tafel en schuift de wielen tegen zijn bed zodat het eten als in de wensdroom van een verhongerde onder zijn neus rolt. Hij hoeft alleen een keuze te maken.

Willemijn laat zich met een zucht in de bezoekersstoel zakken. Ze denkt aan de resten van de spijtbetuiging die in de keuken op haar staan te wachten, maar ze is te kies om daar tegen de zoon van haar werkgever over te beginnen. Hoewel ze graag en veel praat, heeft ze net als de motor van een oldtimer een aanmoediging nodig. Waarschijnlijk noemt zij het in stilte een toestemming, want hoe lang ze ook al voor de familie Merkelbach werkt, en hoe vaak zij ook vergeten dat ze haar betalen voor haar inspanning, zij vergeet het nooit.

‘Het was druk gisteravond,’ geeft Daan als voorzet.

Tien wildzwijnenpatés, twee schalen met zalmmousse, twintig pakken toastjes, dertig flessen wijn, vijf kratten bier, twee pakken sinaasappelsap, en vier rollen wc-papier. En dat terwijl ze na anderhalf uur alweer vertrekken en het feest voortzetten bij mevrouw Van Gameren, en vervolgens bij de familie Cauberg. Willemijn holt van de nieuwe keuken naar de balzaal met gesmeerde toastjes en volgeschonken glazen, en met lege glazen weer terug, ondertussen vragen beantwoordend zoals: ‘Weet u waar de wc is?’, ‘Heeft u mijn camera misschien gevonden?’ en ‘Zou ik even kunnen bellen?’. Soms treft ze een bekende uit het dorp met wie ze haastig een praatje maakt, bestaand uit één vraag en één antwoord. De vrienden van Daan, Wessel en hun ouders groeten haar uit de verte, en doordat ze iedere minuut van de avond haar handen vol heeft, moet ze zich er met een knik van haar hoofd en een glimlach van afmaken. Alleen voor Floor neemt ze langer de tijd.

Omdat Willemijn drie lege glazen heeft laten vallen, en ze het dienblad even op de vloer moet zetten om de scherven aan de kant te vegen, ziet ze Floor op de houten bank bij de oude keuken zitten. Ze heeft zich in een donker hoekje aan het oog geprobeerd te onttrekken, maar het is duidelijk dat ze huilt. Als ze merkt dat Willemijn naar haar kijkt, veegt ze snel met haar mouw over haar ogen. ‘Let maar niet op mij,’ zegt ze, ‘ik zit me aan te stellen.’

Willemijn pakt het dienblad weer op. ‘Kom met mij mee naar de nieuwe keuken. Deze hal is net een kerk, je vat nog kou als je hier blijft zitten.’

Floor trekt een gezicht alsof ze verzucht dat zelfs in zo’n groot kasteel geen rust is te vinden. Maar ze staat gedwee op, want eigenlijk is ze blij dat iemand zich over haar ontfermt.

‘Wat zie je er mooi uit in die zwarte rok,’ merkt Willemijn op, terwijl ze haar in de smalle gang van de koningstoren laat voorgaan.

‘Nou!’ zegt Floor geringschattend.

Ze heeft geen idee hoe mooi en volwassen ze in een avond is geworden. Haar lange, zwarte rok ruist over de plavuizen en gaat bijna ongemerkt over in een getailleerd jasje, dat op zijn beurt juist contrasteert met een crèmekleurige blouse. Ze is een zelfverzekerde, negentiende-eeuwse jongedame op doorreis naar haar kuuroord.

Willemijn glimlacht. ‘Ik weet nog goed hoe je voor de eerste keer bij Daan kwam spelen. Hoe oud was je? Drie of vier, denk ik. Je had net zo’n blond jongenskopje als je nu hebt, en je had een schattig, blauw jurkje aan. Maar je was in een mum van tijd smerig, want je zat overal aan en je was watervlug. Toen je moeder je kwam halen, vertelde ze dat ze je met opzet altijd jurkjes aantrok, omdat ze anders steevast van mensen op straat of in winkels kreeg te horen dat ze zo’n leuk zoontje had.’

Willemijn had nog willen vertellen dat Floor, toen ze zeven was, onder de ophaalbrug was gaan hangen en Daan opdracht had gegeven hem op te halen omdat ze wilde weten hoe het was om te zweven. Vervolgens had ze Floor willen herinneren aan het feit dat ze een paar jaar later in dierentuin Rimmelzwaan de gracht over was gezwommen die de beren van de toeschouwers scheidde, omdat ze Marten wilde laten zien dat het geel in een ijsberenvacht een natuurlijke verkleuring en geen vuiligheid was. Maar Floor opent tijdens Willemijns jurkjes-citaat overdreven lawaaiig de deur van de nieuwe keuken en stapt naar binnen. ‘Wat ruikt het hier lekker, zeg.’

Kinderen vergeten het liefst dat ze ooit klein en vertederend zijn geweest. En dus vertelt Willemijn zichzelf in stilte over Floors heldendaden terwijl ze zich bukt om de schalen uit de vaatwasser te halen.

Floor schuift een stoel naar achteren en gaat aan het hoofd van de keukentafel zitten. Willemijn neemt rechts van haar plaats. Ze legt toastjes met zalmmousse op een schaal en zwijgt in de hoop dat Floor haar uit eigen beweging zal toevertrouwen waarom ze zich in de hal had teruggetrokken.

Floor krabt met de nagel van haar duim aan een splinter die uit het tafelblad steekt. Ze zucht. ‘Ik snap niet wat ik hier doe,’ zegt ze. ‘Het is een smakeloze, kitscherige, koning Arthurpoppenkast geworden. Meer dan de helft van de mensen die hier vanavond zijn, kent de aanleiding niet. En onder de andere helft doen allerlei leugens en geruchten de ronde. Een jongen die het thema van de avond wel denkt te hebben begrepen, minacht ons zelfs zo dat hij in een zwembroek is gekomen. Dat is toch…!’ Ze perst haar lippen op elkaar en schudt haar hoofd, in een poging niet weer te gaan huilen.

‘Zal ik meneer Merkelbach vragen om hem weg te sturen?’ oppert Willemijn.

‘Nee, zeg!’ Ze veegt ruw met haar handen over haar wangen die tegen haar wil weer nat zijn geworden. ‘Hoe meer aandacht je eraan besteedt, hoe meer lol hij heeft. Gewoon negeren.’

De deur gaat met een karakteristiek knars-knars-piepgeluid open. Marten leunt behoedzaam naar binnen alsof hij bang is de keukenvloer vies te maken. ‘Machteld vraagt of je…’ begint hij tegen Willemijn, maar dan ziet hij Floor zitten. ‘Ben je hier!… Wat is er? Heb je gehuild?’

‘Natuurlijk niet.’ Ze wendt haar hoofd af om de aanduidingen op de knoppen van de oven te bestuderen.

Marten neemt een toastje van de schaal en verkruimelt het luidruchtig in zijn mond. Terwijl hij slikt, maakt hij een hoofdbeweging naar Floors blonde, afwijzende achterhoofd en haalt vragend zijn wenkbrauwen op.

‘Een jongen is zo onbeschoft geweest om in zijn zwembroek te komen,’ verklaart Willemijn. Hoewel ze weet dat geen enkele gast het zal opmerken, stoort ze zich aan het gat in de rangschikking waarin een minuut geleden nog het zalmhapje lag dat Marten heeft opgegeten. Het zal lijken dat ze er op weg naar de balzaal stiekem een heeft geproefd. Afwezig luisterend begint ze toastjes te verschuiven totdat het hele oppervlak van de schaal is bedekt met een explosief stermotief.

Marten gaat achter Floors zwarte rug staan en met een kleinerend naar beneden gerichte blik, alsof hij een kind een standje geeft, spreekt hij haar kruin toe. ‘Je moet niet alles zo serieus nemen en het al helemaal niet persoonlijk opvatten, dat heb ik je een paar dagen geleden ook al uitgelegd. Wat maakt het uit of iemand in zijn zwembroek feestviert? Hij heeft gewoon lol.’

Ze draait zich om. Hij ziet dat ze ondanks de huilerig rode vlekken op haar wangen boos is en doet er nog een schepje bovenop: ‘Als het nu in een korte broek en een poloshirt was.’ Hij lacht.

‘Als jij het zo leuk vindt,’ zegt Floor minachtend, ‘waarom loop je dan zelf niet in je onderbroek rond.’ Ze grijpt hardhandig zijn overhemd vast en geeft er een ruk aan, alsof ze hem ter plaatse wil ontkleden. ‘Doet het je helemaal niets?’

‘Natuurlijk wel… Maar dat staat los hiervan.’

‘Lul,’ mompelt Floor gelaten. Ze laat zijn kraag los.

Hij probeert zijn strikje recht te trekken dat ernstig heeft geleden onder haar aanval, maar het blijft vleugellam. ‘Machteld vraagt of er nog bier in de koelkast ligt,’ bericht hij Willemijn. Wat hem betreft is daarmee alles geregeld. Hij opent de deur om terug te gaan naar het feest.

‘Ik ga Machteld voorstellen de stoet een rondje over het grasveld te laten lopen,’ zegt Floor, ‘voor Daan.’

Marten draait zich met een ruk naar haar toe. ‘O ja, als ik het niet met je eens ben, heb je altijd Daan achter de hand. Goede, oude Daan. Hij zegt al zeven jaar geen stom woord tegen je, maar hij begrijpt alles. Werkelijk alles.’ Hij maakt een weids gebaar naar de hemel en smijt de deur achter zich dicht.

Later hoort Willemijn dat Marten na die aanvaring met Floor zonder aanleiding de zwemmer te lijf is gegaan. Hij heeft hem een trap in zijn kruis gegeven en een kaakslag, waarna hij zijn van pijn kronkelende slachtoffer aan zijn broekje naar de ophaalbrug heeft gesleurd en hem met zijn hoofd boven de slotgracht hangend de keuze heeft gegeven om te gaan zwemmen of voorgoed op te hoepelen.

Machteld

Daans moeder drinkt iedere middag om halfvier thee met hem. Behalve op dinsdag, dan vergadert ze met de directie van de dierentuin. Soms komt ze van wat ze zelf een ‘laarzenbespreking’ noemt met een pachter, de houtvester, de jachtopziener, de stalmeester, de hoofdtuinman of de aannemer, en draagt ze een vrijetijdsbroek en trui. Soms komt ze van een bijeenkomst met de provinciale staten, de accountant, de VVV of een of ander natuurbeschermingsorgaan en is ze een zakenvrouw van in de veertig in een mantelpakje. Soms is ze vermoeid, soms is ze geïrriteerd, soms gehoorzaamt het landgoed haar als een goed opgevoede hond, soms leidt het het dubbelleven van een trouweloze minnaar. Maar ongeacht welk deel van haar baan haar tracht te omhelzen, altijd verandert ze op de drempel van Daans kamer in zijn moeder. Ze schudt de vergaderstukken en de teruglopende wildstand uit haar mevrouw Merkelbach-hoofd, en vult de zo ontstane gaten met onderwerpen die haar zoon betreffen. Haar stem wordt warmer. Als ze naar hem glimlacht, lijkt ze op een poes die zich in de zon koestert. Ze noemt hem ‘schat’, een eer die Wessel al jaren niet meer ten deel valt, en Ben slechts hoogst zelden.

Daans kamer is een monument voor het vroeger van de kinderen met een nachtzoen in bed stoppen, van op vakantie gaan naar Plouquinteux, van houden van. Het verleden heeft er zelfs als een alternatief op haar dagelijks leven een vervolg gekregen waarin ze nog steeds overtuigend de moeder van Daan en Wessel is, en Bens vrouw. Hier voedt haar huwelijk zich met herinneringen, waarvan het niemand meer duidelijk is in hoeverre ze op ware gebeurtenissen dan wel op verzinsels zijn gebaseerd. Hier baant het zich, ingeklemd tussen landgoed Rimmelzwaan en pretpark Crombeecke, een weg naar buiten om zich gedurende de lengte van de theepauze te verheugen op een reisje naar Venetië of een rustige avond in bed. Het is een soort spel. Zoals Daan via zijn bezoekers met Floor communiceert, zo geeft Machteld ‘s middags door middel van een verhaal een bericht aan Daan, dat Ben ‘s avonds bij hem komt ophalen. Ze gaan nooit naar Venetië, en zelfs die rustige avond in bed wordt altijd overschaduwd door zakelijke problemen, maar omdat Ben, na van Daan te hebben gehoord waarnaar Machteld verlangt, over hetzelfde fantaseert als waarover zij het die middag heeft gehad, hebben ze toch beiden het gevoel dat ze destijds terecht zijn getrouwd.

‘Je vader heeft Floor verdedigd,’ zegt Machteld met een glimlach. ‘Ik was bijna vergeten hoe onwrikbaar en imposant hij kan zijn.’

Ze staat met een glas wijn in haar hand met Annet van Grimbergen te praten wanneer ze achter zich rumoer hoort dat meer wegheeft van de aanmoedigingen bij een amateurvoetbalwedstrijd dan van de gesprekken die bij elkaar opgeteld de muziek vormen waarop een feest danst. Ze draait zich om en ziet nog net hoe Floor met een woedend gebaar de badmuts van het hoofd van een jongen in zwembroek trekt. Hij grijpt naar haar handen, maar het rubber glipt tussen zijn vingers door en ploft elastisch tegen Floors pols. Ze slingert de badmuts de balzaal in, in de richting van de binnenplaats, waar een meisje hem met veel vertoon vangt, alsof het een bruidsboeket betreft dat haar aanstaande huwelijk voorspelt.

De zwemmer probeert zijn haar glad te strijken dat hulpeloos verbaasd alle kanten uit piekt. Hij ziet er belachelijk uit. Het is alsof alleen de badmuts duidelijk maakte dat hij verkleed was gekomen, nu is hij een magere, bleke jongen die in zijn onderbroek een feest bezoekt. Hij schreeuwt tegen Floor dat hij het toch niet kan helpen dat zij zelfs op een avond in juli niets van zwemmen moet hebben. Zij haalt uit en slaat hem hard met haar vuist op zijn neus. Bloed gutst langs zijn bovenlip en zijn kin. Hij proeft de ijzersmaak van een gevecht in zijn mond. In blinde woede stormt hij op haar af. Met zijn knokkels raakt hij haar wang, haar wenkbrauw, haar schouder.

Ben moet hem van Floor af sleuren. Hij schudt hem ruw door elkaar. ‘Idioot, waar ben je mee bezig!’

Onder het uiten van verwensingen probeert de zwemmer zich uit Bens greep los te rukken. Als dat niet lukt, verdraait hij zijn hoofd zodat hij Floor kan zien. Ze staat ongemakkelijk naar de omstanders te lachen, alsof ze wil zeggen dat ze ook niet weet wat haar bezielde. Onverwacht spuugt de zwemmer haar een klodder speeksel in het gezicht. De belediging treft haar onder haar linkeroog, waar hij als een smerige, met roze bloedbelletjes bezaaide amoebe langs haar wang druipt. Als ze met de jongen alleen was geweest, was ze hem opnieuw te lijf gegaan, maar nu is ze zich bewust van het veroordelende publiek. Met een servetje veegt ze het aandenken aan haar tegenstander weg en smijt het papiertje als een besmet voorwerp van zich af.

Ben grijpt de zwemmer bij zijn kin en kijkt hem doordringend aan. ‘Nu is het genoeg geweest,’ zegt hij. ‘Zo gedraag je je niet tegen een dame.’ Met een hand pakt hij zijn schouder beet en met zijn andere duwt hij hem hardhandig in de richting van de deur.

Als de kasteelheer en de opstandige jongen van het feesttoneel zijn verdwenen, herschikken de gasten zich in slordige cirkels, en wordt het praten, lachen, eten en drinken voortgezet. Een uit de hand gelopen onenigheid hoort bij een goed feest. Het maakt dat het zich onderscheidt van soortgelijke bijeenkomsten. Jaren later zal men tegen elkaar zeggen: ‘Ja, ik herinner het me nog als de dag van gisteren, dat was de spijtbetuiging waarop Floor Manders die zwemmer sloeg.’

Wanneer Ben na tien minuten nog niet terug is, gaat Machteld hem zoeken. Op de ophaalbrug treft ze Floor. Met haar armen steunend op de leuning staat ze in het donkerbruine water van de slotgracht te staren.

‘Houd je er een blauw oog aan over?’ vraagt Machteld.

Floor tast langs haar wang. ‘Het gaat wel weer over.’ Alsof er bijzondere vissen in te zien zijn, richt ze haar blik weer op het water. Haar gedachten dobberen weg.

Machteld kijkt naar de weerspiegeling van het vrolijk verlichte kasteel. In de verte, in de buurt van het koetshuis, hoort ze mensen lachen en zingen. Ieder jaar opnieuw vindt ze het idee van de spijtbetuiging ongepast, maar als het eenmaal zover is, is ze blij met de gasten en zelfs met de feestelijke stemming. Het is een herhaling van het vuurwerk van zeven jaar geleden. Het is wrang, maar niet ongepast.

‘Waarom ga je niet even bij Daan op bezoek?’ zegt Machteld, ‘hij zou het ontzettend leuk vinden.’

Floors gedachten maken rechtsomkeert. Ontsteld kijkt ze uit de door een fuut veroorzaakte golven op. ‘Nee.’ En alsof dat niet duidelijk genoeg is, voegt ze er nog een ‘nee’ aan toe. Maar dan vindt ze dat weer te expliciet en probeert ze de dubbele afwijzing met een verklaring af te zwakken. ‘Je vergist je. Hij wil mij niet zien, ik hem trouwens ook niet, en vandaag al helemaal niet.’

‘Ik begrijp het niet,’ dringt Machteld aan. ‘Ik bedoel… ik weet natuurlijk wat er is gebeurd, maar Daan is nog wel steeds met Marten bevriend, en jij spreekt Marten ook geregeld. Ik snap niet waarom dat niet voor Daan en jou opgaat. Jullie waren zulke goede vrienden.’

Floor haalt onverschillig haar schouders op. ‘Alles gaat voorbij.’

‘Ik heb Daan er ook al eens naar gevraagd. Hij zegt dat, ook al ziet hij jou nooit, jullie nog steeds bevriend zijn.’

‘Dat is echt iets voor hem.’ Floor lacht.

‘Je kunt het toch proberen,’ houdt Machteld vol, gewend om haar verzoeken ingewilligd te zien. ‘Je klopt op zijn deur en zegt dat je hem graag wilt spreken. Als hij weigert, keer je gewoon om. Niets aan de hand.’

Floor wendt haar hoofd af. ‘Nu ik je toch tegen het lijf loop,’ zegt ze op een vastberaden, afstandelijke toon die het Machteld onmogelijk maakt om nog verder in haar leven te wroeten, ‘ik wilde je toestemming vragen om de optocht een rondje over het achtergrasveld te laten lopen.’

Machteld glimlacht verzoenend. ‘Dat zal Daan erg leuk vinden. Ik zal hem vertellen dat het jouw idee was.’

‘Kijk eens aan,’ zegt Ben, terwijl hij van het voorplein met dreunende stappen de ophaalbrug opstapt, ‘de twee mooiste vrouwen van het feest bij elkaar.’ Hij gaat tussen hen in staan en legt joviaal zijn armen om hun schouders.

‘Is die idiote zwemmer weg?’ vraagt Machteld met een blik die, op weg naar zijn gezicht, over de mouw van zijn jasje schampt en daar een zalmmoussevlek ontdekt.

‘Foetsie.’ Hij lacht uitbundig.

Later hoort ze van Marten dat Ben de zwemmer naar de doolhof in de Franse tuin heeft gebracht. Terwijl hij de ogen van de jongen met zijn handen bedekte, heeft hij hem naar het midden geleid, en na hem daar dertig keer te hebben rondgedraaid zodat hij duizelig op de grond zakte, is Ben hard weggelopen. Bij de heg die de ingang van het wanhopig dwalende padenstelsel markeert, heeft hij zijn slachtoffer toegeroepen: ‘Als je vandaag een zwembroek durft aan te trekken, moet je dit ook kunnen!’

Ben

Vlak voordat ze naar huis gaat, komt Willemijn Daans avondmaaltijd brengen. Rijst met lamsgehakt en kerriesaus, en een gemengde vruchtensalade toe. Terwijl hij eet, kijkt hij naar een aflevering van In voor- en tegenspoed, de soap waarbij Wessel productieassistent is.

Zijn ouders eten bijna nooit samen. Zijn moeder werkt snel wat naar binnen voordat ze naar een volgende vergadering moet, zijn vader komt pas thuis als zij weer weg is en heeft dan al gegeten, of hij warmt op wat Willemijn heeft klaargezet en nuttigt dat op Daans kamer.

Hij trekt zijn colbertjasje uit, hangt het over de stoel en rolt de mouwen van zijn felblauwe overhemd op. Hij draagt altijd vrolijke kleuren, dat is volgens hem het voorrecht van de directeur van een pretpark. ‘Zo,’ zegt hij, ‘eens proeven wat Willemijn vandaag heeft uitgespookt.’ Hij neemt keurend een hap. ‘Haar dag is duidelijk beter verlopen dan de mijne.’

In tegenstelling tot Machteld huldigt Ben het principe dat Daan niet alleen de fragmenten van de buitenwereld gepresenteerd moet krijgen waarnaar hij verlangt. Hij moet ook een idee hebben hoe het minder interessante gedeelte eruitziet, zodat hij niet al te erg schrikt, mocht hij ooit besluiten om uit bed te stappen.

Hij vertelt over de Tarzanride die vandaag is afgekeurd omdat hij tien centimeter te hoog is. Ben heeft er uiteraard sinds vorig jaar niet stiekem een stukje bovenop laten bouwen, maar de heren van de inspectiedienst hebben gemeend de normen te moeten veranderen. Wat een jaar geleden nog veilig was, is nu ineens levensgevaarlijk. ‘Je hebt groot gelijk dat je deze kamer niet uit komt,’ besluit hij de anekdote schertsend, ‘daarbuiten is het een gekkenhuis.’

Hij veegt zijn mond af aan het servet, staat op van de eettafel en gaat in de bezoekersstoel zitten. Alsof gespreksonderwerpen plaatsgebonden zijn, laat hij pretpark Crombeecke plotseling voor wat het is, en vraagt waarover Daan het met zijn moeder bij de thee heeft gehad.

‘Je schijnt Floor te hebben gered,’ zegt Daan. ‘Machteld vond het indrukwekkend.’

Ben grinnikt. ‘Ik weet niet of Floor daar ook zo over denkt. Als ik niet had ingegrepen had ze die zwemmer waarschijnlijk eigenhandig het kasteel uitgesmeten. Het is niet alleen een ontzettend mooie meid, ze is ook verdomd stoer.’

Ben heeft net Wessel en zijn collega’s van In voor- en tegenspoed in de steek gelaten. Op weg naar een nieuw glas wijn loopt hij toevallig langs Marten, die met een jongen in zwembroek en een groep balorige jongens staat te praten. Ben legt joviaal een hand op zijn schouder. ‘Hé, Marten. Blij dat je ook dit jaar weer mijn vergiffenis hebt gekregen?’

Marten grijnst. ‘Zonder jouw zegen zou ik 365 nachten niet slapen.’

In de wetenschap dat ze elkaar al bijna Martens hele leven kennen en ze dus iets te zeggen zouden moeten hebben, kijken ze elkaar houterig lachend aan. ‘Hoe staat het met de ijzerwarenbranche?’ vraagt Ben.

‘Prima. Mensen slaan elkaar nog steeds graag aan het kruis, en hebben vervolgens nagels voor hun doodskist nodig. Dus we doen goede zaken.’ Terwijl hij praat, kijkt hij van Ben weg. Zijn blik zwerft over het feest, en blijft bij het einde van zijn zin aan Floor kleven die net de balzaal binnenkomt. Hij wendt zich tot de jongens die nog steeds tegenover hem staan. ‘Dat blonde meisje bij de deur wil graag een foto van je maken,’ zegt hij tegen de zwemmer, ‘ze zeurt er al de hele avond over.’

De zwemmer volgt nieuwsgierig Martens aanduiding en tuurt naar zijn bewonderaarster. ‘Best een lekker ding,’ concludeert hij. ‘Beetje kleine tieten, maar vast een natte spleet.’

Marten hangt hem de camera van een van zijn vrienden om de hals. ‘Veel plezier,’ wenst hij hem, terwijl hij hem een zetje in zijn rug geeft. Als de zwemmer halverwege de af te leggen afstand is, draait Marten zich naar Ben om en haalt zijn wenkbrauwen op alsof hij een uitroepteken wil plaatsen bij hetgeen gebeuren gaat.

De zwemmer begroet Floor en zegt gehoord te hebben dat ze een foto van hem wil maken. Hij zwaait uitnodigend met het fototoestel dat voor zijn blote buik bengelt.

Floors blik schiet over zijn hoofd de balzaal in, zigzagt door de ruimte en boort zich dan driftig in Martens gezicht.

Omdat ze niet reageert op zijn aanbod, trekt de zwemmer de badmuts van zijn hoofd. ‘Misschien is het zo beter,’ zegt hij, ‘in het normale leven…’

Ze rukt de badmuts uit zijn hand en slingert hem naar Marten. Maar een gretig meisje staat in de weg. Ze springt in de lucht om het hoofddeksel te vangen. Haar vriendinnen lachen hard.

‘Trut. Wat doe je nou!’ zegt de zwemmer boos tegen Floor.

Floors vuist schiet uit en raakt hem op zijn neus. Hij grijpt naar zijn gezicht. Vrijwel onmiddellijk loopt er een straal bloed over zijn mond en zijn kin, die langs zijn hals afdaalt naar zijn borst. Floor rukt de draagriem van de camera over zijn hoofd. Zonder door de zoeker te kijken, maakt ze een foto van haar tegenstander. ‘Zo goed?’ vraagt ze sarrend. ‘Ga hem maar aan je vriendjes laten zien.’ Ze geeft hem een zet in zijn buik.

De zwemmer verplaatst zijn aandacht van de pijn in zijn neus naar het herstel van zijn mannelijke trots. Hij slaat Floor hard op haar jukbeen, op haar mond, op haar schouder, waarbij hij de afdruk van zijn bebloede knokkels op haar stempelt. Floor probeert zijn woede te ontwijken door op tijd te bukken of opzij te springen. Tegelijkertijd zoekt ze naar een gelegenheid om hem in zijn kruis te trappen, zodat hij een paar minuten is uitgeschakeld en zij zich uit de voeten kan maken. Maar omdat ze niet gewend is om een rok te dragen, en de stof als een lastig aanhankelijk kind rond haar benen fladdert, struikelt ze bijna waardoor ze nog een klap in ontvangst moet nemen. Ze vloekt binnensmonds.

Ben kijkt naar Marten. ‘Zou je niet eens ingrijpen,’ oppert hij. Hij is tenslotte de oorzaak van deze ruzie. Maar Marten verroert zich niet. Hij lacht alleen, met een grimas die het midden houdt tussen vermaak en pijn.

Geërgerd baant Ben zich een weg door de menigte en slaat zijn armen om de borstkas van de zwemmer, zodat diens volgende uitval naar Floor de onschuld van een schijnbeweging krijgt. Zolang ze in de balzaal zijn, protesteert de jongen tegen Bens dwingende handen, maar zodra niemand zijn moed meer kan zien, loopt hij gedwee met zijn begeleider mee naar de poort. Hij kwakt een rode klodder op de ophaalbrug, haalt zijn neus op en spuugt nog eens in de slotgracht. Hij ziet er zielig uit.

‘Ga je nu naar huis,’ zegt Ben op een toon die openlaat of het om een vraag dan wel een bevel gaat.

De jongen veegt met de rug van zijn hand bloed van zijn bovenlip. Ondanks de redelijk warme zomeravond ziet hij bleekblauw en klinken zijn woorden afgebeten, alsof hij moeite moet doen om zijn klappertandende kaken in bedwang te houden. ‘Ik heb het koud.’

‘Woon je in het dorp?’ vraagt Ben die medelijden met hem krijgt. ‘Ik breng je wel even met de auto.’

Hij geeft hem de plaid die op de hoedenplank ligt en zet hem bij een eengezinswoning in de nieuwe wijk van Verdonschot af. ‘Als de optocht hier straks langskomt,’ drukt hij hem op het hart, ‘en je besluit toch mee te gaan naar Dufaes, trek dan wat anders aan. Je moet niet spotten met zaken waarvan je niets begrijpt.’

Daan

Hij staat in zijn zwarte pak onder de grove, middeleeuwse poort van Rimmelzwaan. Zover het oog reikt is de aarde bedekt met een menselijke lavastroom. Brandend en zingend van de hitte vloeit hij over het voorplein, maakt een bocht om het beeldhouwwerk van Sint Joris en de draak, en buigt dan aan Daans voeten deemoedig het blonde hoofd.

‘Vergeef mij,’ zegt Floor, ‘want ik heb gezondigd.’ Ze richt vanuit haar geknielde positie haar blik op Daan. Haar woorden worden achter haar rug als een echo door de menigte herhaald.

Daan kijkt haar aan. In haar nachtdonkere ogen ziet hij zichzelf en de fakkels van de mensen naast hem weerspiegeld. Maar achter die werkelijkheid zweeft een vage schim. Hij herkent het moment waarop spijt nog niet bestaat, de door de zon beschilderde zee, de snelle, krijsende schaduwen van meeuwen, de rotsen die zich aan het ritme van het water hebben aangepast. Hij pakt haar rechterhand. ‘Het is niet aan mij om over jou te oordelen,’ zegt hij, ‘mij treft meer blaam.’ Hij knielt voor haar op de stenen. ‘Vergeef mij. Want ik heb gezondigd.’

Zij grijpt zijn pols en bedekt de plek waar hij vroeger een horloge droeg, alsof ze de tijd verzoekt stil te blijven staan. ‘Hou op,’ zegt ze. ‘Dit is onzin.’

Hij haalt diep adem en laat haar stem voorbij waaien. Hij concentreert zich op haar warme, enigszins klamme, en daardoor opwindend menselijke handen die zijn vingers omvatten. Met gesloten ogen blaast hij het moment op tot een grote ruimte waarin hij vrijelijk heen en weer kan lopen. Hij voelt hoe haar hand in zijn hoofd roert. De achterzijde van zijn oogbollen krijgt een liefkozing, zijn verhemelte een aai. Hij slikt haar vingers door. Ze zakken langzaam naar beneden, waar ze zijn longen benauwen en zijn ingewanden kietelen, en daarna stromen ze tintelend als vrieskou door zijn benen om uiteindelijk zijn voeten te verzwaren.

Nog iets langer tracht hij zijn gedachten in het moment vast te houden. Hij stelt zich Floor voor. Haar grote, bruine ogen, de geprononceerde jukbeenderen die haar gezicht op de snuit van een eekhoorn doen lijken. Haar smalle, donkere wenkbrauwen die voortvarend uit haar neuswortel springen. De schaduw van haar onderlip die haar kin uitholt. Zijn knie die bijna onmerkbaar de hare raakt door de stof van haar zwarte rok heen. Hoe ze daar tegenover elkaar knielen, haar handen in de zijne geklemd, alsof ze elkaar heilige, eeuwige trouw beloven. Maar welke beelden hij ook als remedie oproept, het ogenblik ontglipt hem. Het wordt schetsmatig alsof hij naar een film over een onbekend land kijkt. Voordat hij zich kan gaan vervelen, verplaatst hij zijn aandacht naar de balzaal.

Floor houdt uitnodigend een toastje met zalmmousse voor zijn mond. Hij eet het van haar vingers, zijn lippen raken terloops haar huid.

Hij onderbreekt zichzelf. Zoiets zou Floor nooit doen. Hij moet zich aan de regels van de realiteit houden. Juist de beperkingen maken het uitdenken van een gebeurtenis de moeite waard.

Hij staat tegenover Floor. Ze steekt een toastje met zalmmousse in haar mond, en terwijl ze daarop kauwt, tikt een jongen in een zwembroek haar op de schouder: ‘Ik hoorde dat je een foto van mij wilde maken.’

Floor draait zich met een ruk om. Ze staart naar de halfnaakte jongen en dan naar de camera om zijn hals. ‘Pardon?’ vraagt ze agressief.

De zwemmer herhaalt zijn aanbod. Om het kracht bij te zetten, trekt hij de draagriem over zijn hoofd en houdt haar het fototoestel voor.

Floors hand schiet uit en raakt hem op zijn neus. Ze maakt aanstalten om hem nog een klap te geven, maar Daan grijpt haar arm. ‘Niet doen,’ zegt hij kalm, ‘je straft de verkeerde.’ Alleen Daan, Marten en Floor kunnen begrijpen waarnaar de camera om de nek van de zwemmer verwijst. De provocerende situatie moet dus wel door Marten in scène zijn gezet. ‘Laat mij dit maar afhandelen.’

Daan loopt met grote passen op Marten toe en geeft hem een vuistslag in zijn grijnzende gezicht. Zijn bloed spettert op zijn nette, grijze pak. Maar hij lijkt niet onthutst. Hij is eerder geamuseerd alsof zijn opzet is geslaagd en hij alleen hiervoor de zwemmer op Floor heeft afgestuurd.

Daan kijkt een ogenblik van een afstand naar het tafereel. Marten met een bloedrode snor en sik, zijn ogen stoer half dichtgeknepen alsof de zon hem tart, zijn lippen met typerende Marten-onschuld iets van elkaar geweken. En Daan zoals hij zichzelf soms in de spiegel ziet. Kleiner dan Marten, smaller, donkerder en onvoorspelbaarder, en met een slaperige, sluwe uitdrukking op zijn gezicht. Om hen heen verzamelen zich de nieuwsgierige feestgangers met toastjes en wijn in hun handen. Floor duwt zonder een woord van excuus een man opzij om haar vrienden te bereiken. Ze is nog maar een paar gasten van hen verwijderd.

Daan weegt de mogelijkheden tegen elkaar af. Dan staat hij zichzelf toe razend te worden. Hij gaat terug naar de vuistslag in Martens gezicht en laat er een aantal willekeurige, harde klappen op volgen. Tot zijn verrassing merkt hij dat zijn woede langzaam verandert in een wilde vreugde. Hij wist het niet. Maar in niets schept hij meer genoegen dan in het toetakelen van zijn beste vriend. In het dichtslaan van Martens zorgeloos blauwe ogen, het smoren van zijn zelfverzekerde, grote bek, in het uitrukken van zijn nonchalante landloperskrullen, in het onder hem vandaan schoppen van zijn stoer gebogen motorbenen, in het scheuren van zijn geleende, nette pak. En dat alles terwijl Floor toekijkt.

Veelvuldig

Soms vraagt Daan zich af hoe andere mensen het in het benauwende omhulsel van hun eigen lichaam uithouden. Van zijn bezoekers krijgt hij niet het idee dat zij ooit moeite doen om het leven van een ander te leiden. Ze luisteren niet naar de verhalen die hun worden verteld, ze houden geen lijsten bij, ze schijnen genoeg te hebben aan de gebeurtenissen en de gedachten die hun bij hun geboorte zijn toebedeeld. Als hij op hen leek, zou Daans wereld in de afgelopen zeven jaar tot de grootte van zijn kamer zijn gekrompen. Maar dat is niet het geval. Zijn domein is juist gegroeid.

Hij sluit zijn ogen en ziet hoe Willemijn de koninginnetoren aan het luchten is. Ze is met koppige plattelandsbijgelovigheid overtuigd van de heilzame werking van frisse lucht. Ze geeft de schoonmaakploeg uit zuinigheidsoverwegingen opdracht om alleen de bewoonde kamers een beurt te geven. Zelf inspecteert ze eens in het halfjaar de leegstaande ruimtes in het kasteel, maar ze stofzuigt ze niet, ze klopt het stof niet uit de gordijnen, ze veegt de schimmel en het spinrag niet van de muren. Ze zet enkel de ramen tegen elkaar open, en doet ze weer dicht wanneer ze naar huis gaat. Nu zit ze in de vensterbank van het linkeroog van de koningin een sigaret te roken. Ze denkt aan een niet-bestaand kind. Vandaag is het een meisje. Ze lijkt op Floor, maar ze heeft de grijze onweersluchtogen van haar vader en ze houdt van cake bakken met haar moeder. Gedachteloos wuift Willemijn een opdringerige wesp weg. ‘Mama,’ zal ze vragen, ‘waarom moet jij hun kasteel schoonmaken, kan die deftige mevrouw dat niet zelf?’

Willemijn glimlacht langzaam en vaag alsof de helft van haar lach in haar hoofd blijft steken. Dan roept ze zichzelf tot de orde en drukt de sigaret op de vensterbank uit. Ze rolt de vederlichte peuk in de holte van haar hand heen en weer. Eventjes overweegt ze hem in een stoffige hoek te gooien. Maar ze houdt te veel van het oude rotkasteel. Ze stopt hem in de zak van haar schort.

Daan ziet hoe zijn moeder intussen met een toekomstig bruidspaar in de kerk van Rimmelzwaan staat te praten. Ze willen graag een vleugje van de indrukwekkende eeuwigheid van het landgoed in hun bruiloft opnemen, bij wijze van verzekering dat hun huwelijk zal standhouden tot de dood hen scheidt. ‘U bent hier zeker erg gelukkig?’ vraagt de bruid met een mengeling van vrouwelijk medeleven en jaloezie in haar stem.

Omdat Machteld bij geluk niet per definitie aan haar man denkt, begrijpt ze de vraag verkeerd en vertelt ze over de vorig jaar voltooide restauratie van de balzaal, en over de pasgeboren neushoorn in dierentuin Rimmelzwaan.

Het bruidspaar luistert beleefd. De bruidegom knikt en pakt terloops de hand van zijn geliefde. De bruid denkt bezorgd: zouden wij over vijfentwintig jaar ook over de verbouwing van ons huis beginnen als iemand ons vraagt of we gelukkig zijn?