Delle Weel is de naam van een personage uit een bekende televisieserie. Als chef-kok van haar eigen restaurant leidt zij het dramatische leven waarvan de meeste mensen slechts kunnen dromen. Hoewel zij buiten de grenzen van het televisiescherm niet bestaat heeft zij een grote invloed op de levens van de andere hoofdpersonen in de roman. De scenariste van de serie raakt steeds meer verstrikt in de belevenissen van de chef-kok die zij zelf heeft bedacht. De actrice die de rol van Delle Weel vertolkt doet dat met zo veel succes dat haar fans haar nauwelijks nog van haar personage kunnen onderscheiden. De vrouw die ooit model heeft gestaan voor Delle Weel raakt verslingerd aan het internetforum waarop de serie tot in detail wordt besproken. Zonder het te weten zijn ze de drie vrouwen via Delle Weel met elkaar verbonden. Maar wat gebeurt er met hen als het met Delle Weel bergafwaarts gaat?

De roman Delle Weel schetst op subtiele wijze onze moderne maatschappij waarin onder invloed van media, internet en computergames de grens tussen fictie en werkelijkheid steeds verder vervaagt. De personages in de roman gaan allemaal op hun eigen manier om met de verwarring die daarvan het gevolg is. Ze proberen hun leven zin te geven in een wereld waarin de definitie van geluk uit Hollywood is geïmporteerd.

Delle Weel is de zesde roman van Anjet Daanje. Ze schreef het manuscript in 2009/2010, in 2011 werd het door uitgeverij Thomas Rap/De Bezige Bij in paperback uitgegeven.

In 2012 werd Delle Weel genomineerd voor de Halewijnprijs.

Anjet Daanje (1965) is schrijfster van romans, verhalen en filmscenario's. Haar roman De herinnerde soldaat stond op de longlist van de Librisprijs 2020, en won de prijs voor Beste Groninger Fictieboek 2020. In 2012 werd haar roman Delle Weel genomineerd voor de Halewijnprijs. In 2004 kreeg zij het Belcampo Stipendium toegekend.

Anjet Daanje schreef o.a. het scenario voor de speelfilm Schemer en de zevendelige televisieserie De geheimen van Barslet. De films waarvoor zij het scenario schreef werden tientallen malen bekroond op internationale filmfestivals, o.a. met een Gouden Beer en een vijftal Gouden Kalf-nominaties.

Van Anjet Daanje zijn op het moment de onderstaande romans verkrijgbaar

Als paperback:

De herinnerde soldaat

jl.

Als e-book:

De herinnerde soldaat

jl.

Delle Weel

Gezel in marmer

De Mei-jaren

Veelvuldig en alleen

Suikerbeest

De blinde fotograaf

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Omslagontwerp: Dieb

Foto omslag: Emad Kolahi

Oorspronkelijke uitgave als (papieren) paperback: Uitgeverij Thomas Rap, 2011

Gecorrigeerde uitgave als e-book: Uitgeverij Passage, 2020

Copyright 2020 © Anjet Daanje

ISBN 9789054528890

NUR 301

Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Uitgeverij Passage, Postbus 216, 9700 AE Groningen.

www.uitgeverijpassage.nl

www.anjetdaanje.nl

www.facebook.com/AnjetDaanje

Anjet Daanje

Delle Weel

Roman

Delle Weel

De keuken heeft bijna zijn kookpunt bereikt. Stoom puft uit de pannen met groenten en kreeft, hitte kringelt van de bakplaat omhoog, zweet biggelt langs de gezichten van de koks. Ze vegen het vergeefs met de mouw van hun koksbuis weg, in de hoop dat Delle niet ziet waarnaar de druppels op weg zijn en hun spottend zal vragen of hun lichaamssap een exotische specialiteit is die ze voortaan op de kaart moet zetten. Ze ziet alles, weet alles, proeft alles. Achter haar rug, terwijl ze de keuken schoonmaken, vertellen de koks elkaar over haar onhebbelijkheden. Alwin die ze vroeg om zijn hand op te houden waarna ze er een hap te lang gekookte risotto in spuugde. Cor die ze altijd Knorr noemde omdat hij één keer, slechts één keer, op een feestje nota bene, het verschil tussen eigengemaakte mosterdsaus en die uit de supermarkt niet had geproefd. Ze boenen terwijl ze stiekem van de restjes eten, en ze roddelen. Ze geloven dat ze haar haten, hoe meer ze over haar praten hoe erger het wordt. Maar als ze koks spreken die onder een aardiger, minder omstreden chef werken, merken ze tot hun verbazing dat ze eigenlijk trots op haar zijn. Haar grove beledigingen blijken bewijzen van haar liefde voor het vak te zijn, haar tergende perfectionisme wordt ineens noodzakelijk om hemels te kunnen koken.

‘De zeebaars, Rein, hoe lang nog?’

‘Nog vijf minuten, chef.’

‘Vijf minuten?! Je hoeft hem niet de laatste sacramenten toe te dienen, alleen te pocheren.’

Rein zwijgt en wrijft een lamsrugfilet in met een mengsel van knoflook en olijfolie.

‘Wat zeg je? Ik hoor je niet.’

‘Ja, chef.’

‘Wat, ja chef?’

‘Het duurt wat langer chef, want ik was…’

‘Bel het journaal! Wat was Rein aan het doen toen hij zeebaars moest pocheren? Dat wil iedereen weten. Wereldnieuws.’

‘Ja, chef.’

Alsof ze een vreemde is ziet Delle zichzelf soms in haar eigen keuken staan, in haar hagelwitte koksbuis met haar naam op haar borst geborduurd, strooiend met giftige scheldwoorden omdat de ossenhaas en de avocadopuree niet tegelijkertijd klaar zijn, omdat er zand bij de bospaddenstoelen zit, omdat de rode wijnsaus koud is. Van de chefs onder wie ze heeft gewerkt, bewondert ze Gideon Serré het meest. Hij schold nooit, verhief zelfs nooit zijn stem. Hij praatte zo zacht dat zijn koks doodstil werden als hij sprak, anders verstonden ze hem niet. Als er wat mis ging in de keuken, stond op zijn gezicht te lezen hoe vreselijk hij dat vond, en haastten zijn koks zich om het probleem op te lossen in de hoop de gepijnigde blik van hun chef te zien veranderen in een glimlach. Zo kan Delle geen keuken leiden, ze zou het willen, maar ze kan het niet. Zij heeft woorden nodig en heel veel misbaar, en zelfs dan is ze nog bang dat de controle over haar luie, roddelende, op macht beluste, witte brigade haar ontglipt. Ze vecht zich door de lunch en het diner heen, met altijd dezelfde twijfels als de eerste bestelling binnenkomt, en dezelfde opluchting als de laatste gerechten de keuken verlaten. De dag waarop ze ’s ochtends al zou weten dat iedere maaltijd volstrekt volmaakt op tafel zou belanden, zou ze een andere kaart introduceren, haar personeel ontslaan en overnieuw beginnen, alleen om weer met een droge mond van angst de eerste bestelling te kunnen annonceren, en om moegestreden en gelukkig na afloop van het diner met Selwyn de halfvolle fles keukenwijn te kunnen opdrinken en hem te laten vertellen over de klanten voor wie ze heeft gekookt, klanten die zij niet kent, klanten die geen idee hebben wie zij is, maar die haar gerechten nooit meer zullen vergeten.

Selwyn loopt in de eetzaal geruisloos tussen de tafels door. Als hij passeert praten de gasten doodgemoedereerd verder over hun vertederende of lastige kinderen, hun zielige of ergerlijk gelukkige vrienden, hun levendige of ingedommelde seksleven. Ze merken hem niet op, want hij is precies zoals ze verwachten, keurig gekleed, beleefd, begripvol, met alleen een eigen mening als die van hem wordt gevraagd. Hij bestaat niet, net zo min als de keuken die zich achter de klapdeur in een onbekende, verontrustend banale wereld bevindt.

Hij blijft staan bij tafel zes waaraan vier mensen zitten. Twee stellen, denkt hij, de vrouwen zijn vriendinnen. De mannen doen hun best om elkaar aardig te vinden. Hij vraagt of ze al een keuze hebben kunnen maken. Ze twijfelen nog. Een van de vrouwen wil weten wat hij hun aanraadt. Hij zegt dat de zalm met Hollandse asperges een van zijn lievelingsgerechten is. Maar hij denkt aan de lage inkoopprijs van de zalm, niet aan de smaak. Terwijl de gasten overleggen en twijfelen tussen de zalm en de steenscholfilet, en misschien ook het wildzwijn met bospaddenstoelen, of toch de zeebaars, ziet hij dat Jolijn moeilijkheden heeft bij tafel elf. Hij geeft de gasten aan tafel zes beleefd nog wat bedenktijd zodat hij intussen naar tafel elf kan.

Als hij de twee klanten aan tafel elf vraagt of er een probleem is, zegt de man verontwaardigd dat er een haar in zijn gepocheerde zeebaars zit. En dat voor een gerecht van meer dan dertig euro! Jolijn wisselt een blik met Selwyn. Ze gelooft de man niet. Ze denkt dat hij indruk wil maken op de vrouw die tegenover hem zit. Maar Selwyn biedt onmiddellijk zijn excuses aan en belooft binnen tien minuten een nieuwe zeebaars. Buiten gehoorsafstand van de gasten geeft hij het bord aan Jolijn en geeft haar op gedempte toon de opdracht om de haar eruit te halen en het gerecht te laten opwarmen. Opwarmen? Hij leest verbazing op haar gezicht. Ze aarzelt. Hij herhaalt het nog eens: haar eruit, opwarmen. Met tegenzin loopt ze met het bord in haar handen naar de klapdeur, een scheldkanonnade van Delle tegemoet. Hij zou zelf moeten gaan, maar zoals zij zich in haar veilige keuken heeft verschanst, zo verstopt hij zich in zijn eetzaal tussen beschaafde gasten die niet lijken te weten wat schelden is. Ze gebruiken beiden het personeel om hun standpunt kracht bij te zetten. Zij stuurt hem een kok met dure, volstrekt overbodige aanvullingen op de menukaart. Hij stuurt haar Jolijn met een denkbeeldige haar in een zeebaars.

Delle ziet Jolijn aankomen met het volle bord in haar handen, ze doet alsof ze het te druk heeft. Ze annonceert de hoofdgerechten voor tafel vier, geeft Daan op zijn kop omdat hij de ratatouille niet proeft nadat hij er basilicum bij heeft gedaan, ze laat de nagerechten voor tafel negen uitserveren. Jolijn wacht onhandig tot de chef haar opmerkt, terwijl de koks vol leedvermaak uitzien naar de berisping die Delle haar ongetwijfeld gaat geven.

‘Wat sta je daar nou?’ zegt Delle. ‘Denk je dat ik helderziend ben? Als je wat wilt moet je je mond opendoen.’

Jolijn zegt dat de man aan tafel elf beweert dat er een haar in de zeebaars zit.

‘Een haar?’ herhaalt Delle ongelovig.

Jolijn knikt. ‘Een lange,’ zegt ze. ‘Maar hij kon hem niet aanwijzen.’ Er klinkt ironie in haar stem. Domme, verwaande klanten.

Delle pakt het bord uit haar handen, en inspecteert de zeebaars van alle kanten. Ze trekt een donkere haar van bijna tien centimeter uit het gerecht. De koks die hoopten dat Jolijn voor hun ogen op haar nummer zou worden gezet, zodat het bedienend personeel ook eens merkt hoe zwaar het is om in de keuken te werken, voelen de bui hangen en concentreren zich haastig op hun ratatouille, hun krabtaartjes of hun millefeuille. Daan wijst onopvallend naar het donkere haar van Lucas. Sander schudt zijn hoofd en knikt in de richting van Rein die immers de zeebaars heeft gepocheerd.

‘Hoe ziet de klant eruit?’ wil Delle van Jolijn weten.

Jolijn begrijpt niet wat ze bedoelt.

‘Ga even kijken,’ dringt Delle aan.

Jolijn opent de klapdeur op een kier en gluurt de eetzaal in.

‘Donkerblauw kostuum,’ bericht ze, ‘lang, een buikje…’

‘Zijn haar!’ zegt Delle.

Hij blijkt halflang, donker haar te hebben. De haar in de zeebaars is van hemzelf. Jolijn en de koks lachen opgelucht.

‘Wilt u dat ik hem dat ga vertellen?’ vraagt Jolijn. In Delles aanwezigheid doet ze vaak uit-spraken waarvoor ze zich later schaamt. Ze kan niet nadenken terwijl de chef tegenover haar staat. Het is alsof Delle in haar hoofd kruipt en alles wat ze zou kunnen zeggen al belachelijk maakt voordat ze het kan formuleren.

Delle zegt dat ze dat vooral moet doen, als ze tenminste de rest van haar leven in de garderobe wil werken tussen de natte, ongewassen jassen, waar het hoogtepunt van haar avond een gast is die zijn paraplu vergeet.

Jolijn knikt hulpeloos.

‘De haar is niet van de klant,’ zegt Delle. ‘Hij is van jou.’

‘Maar ik ben blond, en…’

Delle kijkt haar doordringend aan. Jolijn slikt het einde van haar zin in. Ze weet wat de chef bedoelt. De klant heeft altijd gelijk, ook al heeft hij ongelijk.

Delle keert zich naar de keukenbrigade en annonceert het gerecht voor de man aan tafel elf opnieuw, maar Jolijn valt haar schichtig struikelend over haar woorden in de rede. Ze zegt dat de maître wil dat de zeebaars wordt opgewarmd, dat heeft hij gezegd, zij kan het ook niet helpen. Ze durft de chef niet aan te kijken terwijl ze de belediging overbrieft.

Delle voelt verontwaardiging in zich opborrelen. Opwarmen?! Gaan ze nu al opwarmen? Mijn God! Waarom maken ze niet direct een snackbar van Dellecieus? Dan kunnen ze de restjes van vorige week serveren, in smerig vet frituren, haren in de gehaktballen bakken. Het maakt niet uit. Zolang het maar geen geld kost.

Ze staat op het punt om uit te vallen tegen Jolijn, maar dan ziet ze haar angstige gezicht, alsof ze meent dat Delle haar zal slaan. Ze houdt zich in. Het personeel kan ook niet helpen dat Selwyn het restaurant om zeep wil brengen.

‘Vertel de maître dat we de zeebaars opnieuw maken,’ zegt ze kortaf. ‘Als hij daar een probleem mee heeft, komt hij me dat maar zelf vertellen.’

Jolijn knikt opgelucht. Ze loopt snel de keuken uit voordat de chef de kans krijgt om zich te bedenken. Delle roept naar de koks: ‘Eén keer gepocheerde zeebaars, ratatouille, saus van chorizo… En Rein als ik ook maar één haartje in de zeebaars vind, dan scheer ik persoonlijk je hoofd kaal.’

‘Ja, chef.’

Delle denkt dat Selwyn haar probeert te straffen omdat haar plan om Dellecieus te redden is mislukt. Hij weet dondersgoed dat zij geen gerechten gaat opwarmen. Zij is op z’n best een redelijke chef, een chef voor een grillrestaurant of een pizzeria, een chef voor opwarmen in magnetrons, geen chef voor een Michelinster. Dat probeert hij haar al weken, sinds het verschijnen van de Guide Rouge, als een mokkend kind duidelijk te maken. Hij is boos, maar niet op haar, op zichzelf. Hij had nooit op haar moeten vertrouwen toen ze hem plechtig beloofde dat al hun zorgen als sneeuw voor de zon zouden verdwijnen als ze maar een Michelinster kregen. Zij denkt nog steeds dat ze de ster zouden hebben gewonnen als hij er ook in had geloofd, als hij bereid was geweest om er net zo hard voor te werken als zij.

Terwijl Jolijn hem vertelt dat Delle de gepocheerde zeebaars voor tafel elf opnieuw maakt, denkt Selwyn dat hij al die tijd wist dat ze de Michelinster niet zouden krijgen, hij heeft er alleen uit liefde voor haar in geprobeerd te geloven. Hij houdt meer van haar dan van het restaurant. Dat is het probleem. Hij denkt wel eens dat zij meer van haar keuken houdt dan van hem. Dat is ook een probleem.

Laila komt Selwyn vertellen dat Laurien Karman net is binnengekomen en haar jas in de garderobe afgeeft. Ze vraagt met een insinuerende lach of ze haar aan tafel twintig zal neerzetten, hun slechtste tafel, bij de deur naar de keuken. Selwyn kijkt in het reserveringsboek. Alle tafels zijn bezet. Hij geeft Laila opdracht om Laurien een glas champagne aan te bieden in de lounge, en haar over een kwartiertje tafel twee te geven, als de gasten van halfzeven zijn vertrokken.

Laila zwijgt verrast. Tafel twee is een van hun beste tafels, bij een raam, rustig, ver van de buitendeur. Ze dacht dat ze geacht werden Laurien Karman te haten omdat zij verleden jaar een concurrerend restaurant op loopafstand van Dellecieus was begonnen.

Selwyn zoekt Laurien op in de lounge. Hij geeft haar een hand en feliciteert haar met haar Michelinster. Laurien zegt met valse bescheidenheid dat ze het helemaal niet hadden verwacht. Volgend jaar misschien, als de chef en de keukenbrigade volledig op elkaar zouden zijn ingespeeld, maar niet zo belachelijk snel. En dat terwijl Dellecieus nog geen driehonderd meter verderop ligt en al meer dan vijf jaar bestaat. Ze hoopt dat Delle niet al te erg teleurgesteld is omdat zij haar ster hebben gekregen. Ze kijkt Selwyn doordringend aan. Het is een steek onder water. Zelfs nu de strijd is beslecht, nu zij zo verpletterend heeft gewonnen, kan ze het niet laten. Ze komt bij de verliezers eten. Het voorgerecht is een pesterij, het hoofdgerecht een flinke vernedering, het dessert een trap na.

Alsof ze naast hem staat ziet hij ineens Delle voor zich, zoals ze in haar strak gesteven koksbuis de keuken bestuurt, een cynische glimlach rond haar mond die moet verhullen hoeveel ze om haar gerechten, om hun restaurant geeft, zo veel dat het haar pijnlijk kwetsbaar maakt. En ze heeft niemand om haar te beschermen tegen de dolkstoten van Michelin, Laurien Karman, en onbenullige klanten. Ze heeft alleen hem. Hij zou Laurien aan haar haren het restaurant uit willen sleuren, naar de keuken willen gaan en daar Delle in zijn armen nemen om te doen wat hij al weken geleden had moeten doen, toen hij veel te overtuigend gelijk kreeg. Het was alsof hij had gewild dat Douceur de vivre van Laurien Karman een Michelinster kreeg, alleen om Delle te bewijzen dat zij zich aan onrealistische verwachtingen vastklampte. Maar hij is niet heroïsch. Hij is een maître.

Hij zegt kalm dat het onzin is om te veronderstellen dat Laurien Delles ster heeft gekregen, en dat het winnen van een Michelinster, het behouden ervan, de verwachtingen die het schept, een zware opgave kan zijn. Laurien glimlacht geamuseerd. Ze proeft jaloezie in zijn woorden.

Het doet hem goed dat ze merkt dat hij Delle op zijn eigen bescheiden manier verdedigt. Terwijl hij wegloopt, om haar in haar eentje van haar glas Henri Giraud te laten genieten, voelt hij zich alsof hij haar werkelijk het restaurant uit heeft gesmeten. Delle weet het nog niet, maar er is iets veranderd. Ze hebben ineens weer samen een restaurant, geen strijd meer, geen gelijk, geen ongelijk, tijd voor een verzoening. Hij staat op het punt om door de klapdeur haar wereld te betreden en het haar te vertellen, maar dan ziet hij meneer en mevrouw Weesenbeek binnenkomen, vaste klanten die hij moet begroeten.

Het komt er niet van, het gesprek met Delle. Hij denkt dat het wel kan wachten tot na het diner, als ze moe en tevreden en zachtmoedig is. Maar als hij een kwartier later de bestelling van Laurien opneemt, en zij voor de zalm kiest, weet hij dat hij het moment voor de verzoening voorbij heeft laten gaan. Het is te laat. Hij probeert Laurien nog onopvallend de zalm uit het hoofd te praten, maar zij merkt dat er wat mis is. Ze vraagt achterdochtig of de Hollandse asperges vers zijn, of de wilde Atlantische zalm gemarineerd in groene kruiden niet stiekem gekweekt is. Hij kan niet anders dan haar geruststellen. In Dellecieus serveren ze alleen het allerbeste. ‘Als jij het zegt,’ besluit ze ironisch terwijl ze de menukaart dichtklapt.

Selwyn gaat niet zelf naar de keuken. Dat lijkt hem het verstandigste. Hij stuurt Laila met de bon voor tafel twee naar Delle, en drukt haar op het hart om de chef te vertellen dat ze de bestelling met voorrang moet behandelen.

Hoewel Selwyn Laila niet heeft opgedragen om de chef over Laurien Karmans aanwezigheid in te lichten, doet ze dat natuurlijk toch, omdat Delle wil weten waarom de bestelling voor tafel twee zo dringend is. Als de naam Laurien Karman valt, wordt het doodstil in de keuken. De koks herinneren zich nog de woede-uitbarsting die de chef een paar weken geleden heeft gehad toen ze in de Guide Rouge las dat, zoals zij het noemde, de steriele kaktent van Laurien Karman een Michelinster had gekregen en Dellecieus, waar eerlijk eten wordt gemaakt, eten dat nog smaakt waarnaar het behoort te smaken, blijkbaar niet eens een Bib Gourmand waard was.

Delle bekijkt in de angstig stille keuken de bon voor tafel twee. Vooraf een krabtaartje met basilicum en tomatenmousse, de wilde Atlantische zalm met asperges als hoofdgerecht, en als dessert de crème brûlée van koffie. Geen lastige gerechten. Ze nam aan dat Laurien was gekomen om haar te vernederen, want ze hebben elkaar nog niet gesproken sinds haar overwinning, maar nu begint ze te twijfelen. Laurien is doortrapt. Delle kan niet geloven dat ze voor de aardigheid bij de concurrent gaat eten. Ze wil iets van hen. Een onbestemd dreigend gevoel bekruipt haar, alsof Laurien dit allemaal heeft gepland, de Michelinster, de weken waarin ze niets van zich heeft laten horen, zelfs geen reactie op de grote bos bloemen die Delle en Selwyn als goede verliezers bij Douceur de vivre hebben laten bezorgen, en nu dit, op een doodgewone doordeweekse avond eten bij haar in slaap gesuste tegenstanders.

Met luide stem, die haar twijfels moet overstemmen, annonceert Delle de bestelling en voegt eraan toe dat ze Laurien Karman eens even zullen laten zien wat koken is. Dit wordt een culinaire belevenis die ze niet meer gaat vergeten. De gerechten verlaten de keuken niet voordat ze volmaakt zijn, voordat Delle er helemaal niets meer op aan te merken heeft. Begrepen?

‘Ja, chef!’ antwoorden de koks, terwijl ze achter haar rug vertwijfelde blikken wisselen. Dit wordt nog erger dan vorig jaar op de huwelijksreceptie van de chef en de maître, waarop zij de ingehuurde chef-kok met veel misbaar de keuken uitstuurde en zelf in haar trouwjurk de keuken overnam, omdat zij, zoals ze zei, niet wilde dat haar gasten uitgedroogde, gierige cre-matiehapjes voorgeschoteld kregen, maar overheerlijk eten zodat iedereen tenminste deze ene dag kon geloven dat hun huwelijk een goed idee was.

Terwijl de andere koks zich bezighouden met minder belangrijke tafels, maakt Sander met trillende handen een krabtaartje voor Laurien Karman. Delle loopt zo nu en dan langs, blijft naast hem staan en kijkt toe, maar ze levert geen commentaar. Als hij het voorgerecht naar de uitgifte brengt, bekijkt en proeft ze het zorgvuldig. Ze zegt niets, geen compliment, geen kritiek, ze knikt alleen, nauwelijks merkbaar. Sander ontspant zich. De andere koks slaken eveneens een zucht van verlichting. Ze hebben het idee dat ze het hoofdgerecht nu ook naar volle tevredenheid moeten kunnen maken.

Delle maakt het bord voor Laurien op, het krabtaartje exact in het midden, de tomatenmousse er in lichtzinnige halen omheen, net niet symmetrisch zodat lijkt of het nemen van de eerste hap de orde zal herstellen. Ze wenkt Laila en geeft haar het voorgerecht mee. Terwijl zij met het volle bord door de klapdeur verdwijnt waarachter Selwyn zijn werk doet, hoopt Delle dat hij haar persoonlijk zal komen vertellen wat Laurien van het krabtaartje vond, dat hij niet weer Laila of Jolijn stuurt. ‘Rein, Daan,’ zegt ze, ‘over een kwartier de zalm en de asperges voor tafel twee.’

‘Ja, chef.’

Maar als Delle na twintig minuten de zalm en de asperges proeft, gaat het alsnog mis. De zalm heeft te weinig smaak. Ze scheldt op Rein en vraagt of hij wel beseft hoe weinig wilde zalm er op de wereld is, hoeveel moeite er is gedaan om dit prachtexemplaar te vangen, allemaal zodat hij uiteindelijk in zijn pan zou belanden, en dan heeft hij het lef om er een slappe, zouteloze borrelhap van te maken. Onacceptabel. Ze veegt het bord leeg in de vuilnisbak.

Rein bereidt zenuwachtig een nieuwe zalm. Hij gebruikt meer kruiden in de hoop dat de chef het niet meer flauw zal vinden. Dat heeft een averechts effect. Delle proeft de smaak van de zalm amper. De vis is vet en waterig. Dit kunnen ze Laurien Karman niet voorzetten. Ze stuurt Rein voor straf naar de koude nagerechten en maakt zelf de zalm voor tafel twee. Maar als ze hem proeft smaakt hij net zo als die van Rein. Ze begrijpt ineens wat er aan de hand is. Ze wendt zich tot haar souschef, Remy, en vraagt of hij zich vanmorgen door de leverancier heeft laten bedonderen. Dit is gekweekte zalm. Geen wilde Atlantische zalm. Remy durft haar niet aan te kijken. Hij knikt. Ja, chef. Hij weet het. Het is gekweekte zalm.

Daar kan Delle met haar verstand niet bij. Hij koopt bewust gekweekte zalm, terwijl er exclusieve wilde Atlantische zalm op de kaart staat. Dat is oplichterij. Net zoiets als iemand een Volkswagen verkopen als je hem een Rolls-Royce hebt beloofd. Wil hij dat ze bekend komen te staan als het restaurant waar ze hun gasten belazeren?!

Remy mompelt beschaamd dat hij de gekweekte zalm helemaal niet wilde. Het is niet zijn schuld. Het moest van de maître.

Selwyn stelt al de hele avond Delles geduld op de proef, zeebaarzen opwarmen, onnozele serveersters met berichten sturen omdat hij zelf te laf is om haar in de ogen te kijken. Nu is hij echt te ver gegaan. Ze roept Jolijn terug, die net met de nagerechten voor tafel tien de deur uitloopt, en eist dat zij de maître in de keuken ontbiedt. ‘Als hij weigert te komen, dan maak ik een scène midden in de eetzaal. Zeg dat maar tegen hem.’

Delle heeft zich al de hele avond weten in te houden. Ze draagt zichzelf op om ook nu haar kalmte te bewaren, maar als Selwyn de keuken binnenstapt en ze aan zijn gezicht ziet dat hij bang is dat zij onder de ogen van hun personeel een beledigende tirade tegen hem zal afsteken, vergeet ze haar goede voornemen. De onrechtvaardigheid van de situatie. Hij belazert haar en haar klanten door haar met een gekweekte zalm op te zadelen en dan gelooft hij nu heel schijnheilig te kunnen doen alsof het haar fout is dat ze boos op hem is. Waar haalt hij het lef vandaan.

Ze verwijt hem woedend dat hij zich niet met haar keuken heeft te bemoeien. Hij kan nog niet eens een ei bakken. En hij denkt haar te kunnen vertellen welke ingrediënten ze moet gebruiken?! Wat zou hij ervan vinden als zij hem ging vertellen welke wijn hij zijn klanten moet aanbevelen?

Selwyn herinnert zich talloze momenten waarop ze precies dat heeft gedaan. Hem vertellen welke wijn hij moest schenken, welk tafellinnen hij moest kopen, hoe hij de gasten moest begroeten. Maar hij weet wel beter dan haar tegen te spreken als ze zo boos is. ‘Ik wilde alleen helpen,’ zegt hij sussend.

Dit noemt hij helpen?! Mijn God. Geen wonder dat ze geen Michelinster hebben gekregen. Zij had ook geen ster toegekend aan een restaurant waar een gevaarlijk bekrompen boekhoudersmentaliteit heerst die alle creativiteit vertrapt om een paar euro meer te kunnen verdienen. Want daar gaat het hem allemaal om. Geld, geld, en nog eens geld. Hij geeft niet om de kwaliteit van het eten, niet om zijn gasten. Zij snapt echt niet hoe hij gelooft mensen voor een tweederangs gerecht de prijs van haute cuisine te kunnen laten betalen. Als ze daaraan beginnen weten ze pas echt zeker dat ze over een paar maanden failliet zijn.

Terwijl ze die laatste zin schreeuwt ziet ze de geschrokken gezichten van de koks en van de serveersters die in de keuken zijn blijven hangen om te zien hoe de chef de maître de mantel uitveegt. Ze waren niet op de hoogte van de geldproblemen van Dellecieus en dat had zo moeten blijven. Ze weet dat ze zich zou moeten beheersen, dat het alleen maar verder uit de hand kan lopen, en dat ze achteraf enorme spijt zal hebben. Maar het is als een steen die van een berg rolt, halverwege kan ze niet meer stoppen.

Selwyn probeert haastig te redden wat er nog te redden valt. Hij zegt dat er geen sprake van een naderend faillissement is. Ze moeten misschien wat bezuinigen, maar dat doen alle restaurants met een efficiënte, professionele bedrijfsvoering bij tijd en wijle. Het betekent niets. Helemaal niets. Het gaat juist heel goed met Dellecieus, beter dan ooit. Het personeel twijfelt. Ze weten dat de chef graag overdrijft, maar ze weten ook dat de maître zelfs een vegetariër nog een biefstuk kan aanpraten.

Delle heeft nauwelijks gehoord wat Selwyn zei. Ze gaat in haar eentje te keer tegen de kwaliteit van sterrenrestaurants, tegen het gebruik van goedkope ingrediënten zonder respect voor de gasten, tegen geld in het algemeen. Ze hoopt dat hij zijn ergerlijke zelfbeheersing verliest en haar net zulke onredelijke verwijten maakt als zij hem zodat het niet langer alleen haar schuld is dat haar professionele keuken in een echtelijk slagveld is veranderd. Maar hij laat haar helemaal in haar eentje de beschamende, brandende stilte voor zich uit duwen, de stilte die zal vallen als ze haar mond houdt, waarin haar koks elkaar gegeneerd niet aankijken omdat ze geen oordeel over hun chef durven te vellen, waarin zij zal beseffen dat de gasten in de eetzaal haar tirade letterlijk hebben kunnen volgen. De hautaine, geamuseerde glimlach van Laurien Karman terwijl zij naar het machteloze geschreeuw van haar concurrente luistert en ondertussen haar krabtaartje eet. Delle ziet het voor zich. God, wat een onuitstaanbare, arrogante vrouw. Ze scheldt op haar, op haar verwerpelijk pretentieuze, hippe restaurant, op Selwyn, op Michelin, op haar koks en haar gasten, op iedereen die haar gevangen houdt in een restaurant dat maar niet perfect wil worden. Hoe perfecter ze het probeert te maken hoe verder het afglijdt, en nu dreigt het hartverscheurend als een spartelend kind voor haar ogen te ver-zuipen. Het restaurant van haar en Selwyn. Ze begrijpt niet hoe hij er zo onbewogen onder kan blijven. Kijk hem daar nou staan. Ze kan hem van alles naar zijn hoofd slingeren. Scheldwoorden, borden, afschuwelijke verwijten. Het maakt niet uit. Hij verliest nooit de controle over de situatie. Hij behoudt zijn goede manieren, hij rekent, hij bezuinigt. Terwijl ze tegen hem schreeuwt dat ze morgen meteen gekweekte zalm op de kaart gaan zetten, en als ze dan toch bezig zijn waarom ook geen Canadese kreeft in plaats van Oosterscheldekreeft, en hij geen spier van zijn gezicht vertrekt, ziet ze in zijn kalmte ineens geen blijk meer van de kracht waarop ze altijd kon bouwen, maar van monumentale onverschilligheid. Hij heeft het al opgegeven, denkt ze geschokt. Zo eenzaam als ze hier staat te schreeuwen, zo eenzaam is ze ook in haar strijd voor hun restaurant. Ze kan niet meer. Ze hoort hoe haar stem zielig breekt. Verdomme, dat gaat haar niet overkomen in het bijzijn van haar personeel. Voordat iemand de tranen in haar ogen opmerkt, loopt ze naar de buitendeur en smijt die met een harde dreun achter zich dicht.

Ze staat in het steegje tussen de vuilnisbakken. Het is er ontnuchterend stil en fris. Ze leunt tegen de muur en kijkt naar de grijsblauwe avondlucht. In de verte hoort ze gasten het restaurant verlaten. Ze lachen. Ze denkt dat het om de chef is die hen met een scheldkanonnade heeft vermaakt, en vervolgens haar eigen keuken in de steek heeft gelaten. Zo ontzettend onprofessioneel. Als een van haar koks het waagde om tijdens het koken weg te lopen zou ze hem op staande voet ontslaan.

In de keuken geeft Selwyn opdracht om de gekweekte zalm voor Laurien Karman toch klaar te maken. Delles inspanningen zijn niet aan Laurien besteedt. Ze kan nog geen basilicum van munt onderscheiden. Ze heeft de Michelinster gekregen door voor heel veel geld een bekende chef uit Frankrijk te halen. Het is een andere wereld, de wereld van Laurien Karman. Dat weigert Delle te aanvaarden, ze spartelt tegen, ze probeert aan te tonen dat gasten nog steeds echte kwaliteit willen, dat zelfs Laurien van een eenvoudige, perfect klaargemaakte wilde zalm kan genieten. Maar het is een al bij voorbaat verloren strijd. Delle vecht met de verkeerde wapens, denkt Selwyn, terwijl hij door de klapdeur de eetzaal inloopt. Hij merkt dat de gasten nieuwsgierig naar hem gluren alsof ze op zijn gezicht hopen te lezen wat zich in de keuken heeft afgespeeld.

Rein probeert intussen zo snel mogelijk de gekweekte zalm klaar te maken. Hij houdt angstvallig de buitendeur in de gaten waarachter de chef staat af te koelen. Hij hoopt van harte dat Lauriens hoofdmaaltijd de keuken al uit is voordat de chef terugkomt.

Delle wilde dat ze niet gestopt was met roken, dan kon ze in de avondlucht tussen de stinkende vuilnisbakken een sigaret opsteken, en was er een logisch moment waarop ze zich weer in de keuken zou kunnen vertonen. Nadat ze haar peuk had uitgetrapt. Ze zou achteloos binnen kunnen komen, niets aan de hand, ze heeft gewoon een rookpauze gehouden. Ze staart naar de bakstenen in de muur tegenover haar. Een, twee, drie, vier. Als ze de stenen tussen de eerste en de tweede vuilnisbak heeft geteld, gaat ze terug naar haar keuken. Tien, elf, twaalf.

Selwyn loopt naar tafel twee, en vraagt Laurien of het voorgerecht heeft gesmaakt. Hij ziet haar spottende blik. ‘Moeilijkheden in de keuken?’ informeert ze.

Selwyn antwoordt niet. Hij pakt haar bord van de tafel. Ze heeft een deel van het krabtaartje laten liggen. Ze wil dat Delle haar halfvolle bord terug ziet komen in de keuken. ‘Was het eten niet naar je zin?’ moet hij wel beleefd vragen.

Zij zegt dat het simpel en doeltreffend was, maar daardoor ook behoorlijk saai. Ze lacht verontschuldigend. Misschien is ze verwend geraakt door de exquise gerechten van haar eigen kok.

‘Dat zal het zijn,’ zegt hij.

Vals kreng, denkt hij, terwijl hij het bord terugbrengt naar de keuken. Vlak voordat hij de klapdeur bereikt hoort hij Delles stem. Ze heeft de leiding weer van souschef Remy overgenomen. Selwyn blijft aarzelend staan. Hij keert de nabije tafels zijn rug toe en propt de overgebleven resten van het krabtaartje in zijn mond. Hij kauwt gejaagd en slikt.

Delle ziet Selwyn met een leeg bord de keuken inkomen. Ze kijken elkaar lang en ernstig aan alsof ze twijfelen tussen verontwaardiging en spijt. Selwyn geeft als eerste toe. Hij wijst naar het bord in zijn handen. ‘Van Laurien,’ zegt hij, ‘ze vond het heerlijk.’

Delle knikt. Ze gelooft hem niet, ze weet hoe Laurien is. Maar het doet er niet toe. Dit gaat niet meer over het eten, dit gaat over hen tweeën. Het is haar beurt voor een verzoenend gebaar. Rein brengt haar nerveus de zalm voor Laurien. Delle duwt er met haar vinger op, maar ze proeft hem niet alsof ze weigert verantwoordelijkheid te nemen voor eten dat niet volgens haar richtlijnen is gemaakt. Tot Reins opluchting levert ze geen kritiek. Ze rangschikt zwijgend de asperges en de vis op het bord en geeft het aan Selwyn zodat hij het naar de eetzaal kan brengen.

Selwyn weet hoeveel moeite haar dit kost. Ze doet het voor hem. Terwijl hij het bord van haar overneemt, houdt hij een seconde lang haar hand vast. Zij glimlacht bijna onmerkbaar naar hem. Haar ogen worden zacht en zonnig. Ze weten allebei dat ze elkaar zouden hebben gekust als ze alleen waren geweest. Ze bedenken de vochtige, aarzelende beroering van hun lippen, hun handen die strelend op zoek gaan naar vergeving. Dan wenden ze beschaamd hun blik af, alsof het echt is gebeurd, hier in de nuchtere, felverlichte, lawaaiige keuken onder de ogen van de koks.

Hij loopt naar de klapdeur met het bord met daarop de omstreden zalm in zijn handen. Zij kijkt hem na. Ze is blij dat ze niet alleen waren. Ze wil zich niet laten verleiden om hem te vergeven, niet zonder een knagend restje wrok achter te houden tenminste, en niet vandaag. Morgen misschien, als ze weer wilde Atlantische zalm bij de visleverancier heeft ingekocht.

Terwijl Delle met een ongewoon vriendelijke, zachte stem haar koks tot perfectie maant, alsof ze hun smeekt om te vergeten hoe zij zich heeft misdragen, vraagt Laurien Selwyn om een paar minuten bij haar te komen zitten. Ze wil hem een voorstel doen. Ze weet hoe zwaar Dellecieus het heeft sinds zij enkele straten verderop Douceur de vivre heeft geopend. Ze heeft Delle en Selwyn met oplossingen voor hun afnemend aantal gasten zien worstelen. Prijsverla-gingen, reclamestunts, de verbouwing van de eetzaal, het aannemen van meer personeel om aan de hoge eisen van Michelin te kunnen voldoen. Dat moet veel geld hebben gekost. En uiteindelijk heeft het hun de zo fel begeerde ster niet opgeleverd, ze hebben er alleen een forse tweede hypotheek aan overgehouden. Hoeveel maanden kunnen ze het nog uitzingen, vraagt Laurien, drie, misschien vier?

Selwyn zwijgt. Hij begrijpt waar dit verhaal heengaat. Terwijl ze verder praat over wat een aardig, knus restaurantje Dellecieus is, en hoe treurig het zou zijn als ze de deuren zouden moeten sluiten, denkt Selwyn koortsachtig na. Hij wil het aanbod dat zij hem gaat doen niet aannemen, er niet eens over nadenken, maar hij is bang dat hij geen keuze heeft. En Delle. Aan Delle durft hij niet te denken.

Hij kijkt toe hoe Laurien doet alsof het levenswerk van Delle en hem haar vreselijk aan het hart gaat, terwijl zij van de zalm eet en niet proeft dat hij niet is zoals hij behoort te zijn. ‘Heerlijk,’ zegt ze tussen twee zinnen door, ‘een beetje boers, maar heerlijk.’

Hij neemt het beledigende compliment met een hoffelijk knikje in ontvangst. Op het aanbod dat ze hem na een paar minuten charmant eromheen draaien uiteindelijk doet, zegt hij dat hij het zal overwegen. Het is geen beslissing die hij in zijn eentje kan nemen. Hij moet met Delle overleggen. Laurien lacht. Ze ziet voor zich hoe dat overleg zal verlopen. Geschreeuw, gevloek, tranen. Wat de uitkomst ook is, zij wint altijd. Of Delle en Selwyn nemen haar aanbod aan, of het is haar gelukt om Delle zo onnoemelijk te vernederen dat ze weigert.

‘Natuurlijk,’ zegt ze, ‘praat maar met haar. Jullie hebben tot het einde van de week. Dan ga ik verder kijken naar andere restaurants.’

Selwyn probeert zichzelf wijs te maken dat hij nog van alles in de lege, schemerige eetzaal te doen heeft. Hij loopt langs de tafels, verschuift nodeloos een stoel, vervangt een kaars. In de keuken is het stil geworden. De koks zijn naar huis. Ze is alleen. Dit is het juiste moment, het enige moment, om het haar te vertellen. Als hij het uitstelt kan ze nagaan dat hij het al sinds Lauriens bezoek aan Dellecieus voor haar heeft achtergehouden.

Hij controleert of de buitendeur op slot is, pakt in het voorbijgaan een achtergebleven menukaart van een tafel. Hij hoort een geluid in de keuken. Ze heeft de kruk gepakt waarop ze vaak na sluitingstijd gaat zitten, klaar met haar bezigheden in de keuken, maar nog niet klaar om naar huis te gaan. Hij stelt zich voor dat ze het bodempje uit een fles keukenwijn in een glas schenkt, en een stokbrood met een overgebleven stuk lamsrugfilet belegt. Nu, denkt hij. Het moet. Hij duwt de klapdeur naar de keuken open.

Ze zit met haar rug naar hem toe aan de groentesnijtafel, maar als ze hem hoort binnenkomen, kijkt ze om. Ze staat zwijgend op en pakt een glas en een bord voor hem. Hij schuift een kruk naast de hare en gaat zitten. Terwijl ze wijn voor hem inschenkt, legt hij zijn arm om haar middel. Ze laat zich kussen. Niet onwelwillend, maar enigszins afwezig, alsof ze intussen aan het dagmenu van morgen denkt. Zo kan hij het haar niet vertellen. Ze moeten op z’n minst de vorige ruzie overtuigend hebben bijgelegd voordat ze zich halsoverkop in de volgende storten.

Hij probeert het nog eens, in de hoop op meer aandacht van haar. Terwijl hij haar tegen zich aan trekt, zij zich laat overhalen om hem te zoenen en daarbij bemoedigend haar armen om zijn nek legt, komt Rein de keuken binnen. ‘Tot morgen, chef,’ zegt hij, en als hij merkt dat hij hen stoort, voegt hij er ongemakkelijk aan toe: ‘Tot morgen, maître.’

Delle en Selwyn laten elkaar betrapt los, en zeggen Rein goedendag. Hij sluit de deur met een net iets te harde klap. Hij weet niet of hij om zijn formidabele chef moet lachen of zich schuldig moet voelen omdat hij heeft gezien dat ze zo lief, zo menselijk, kan zijn.

Delle en Selwyn wisselen een beschaamde blik die hen dichter bij elkaar brengt dan de liefkozingen waarop ze door Rein zijn betrapt. Zij denkt dat ze hem de blunder met de gekweekte zalm vergeeft. Hij is bang om alles te verliezen, denkt ze, net als zij. Daarom maakt hij fouten. Hij denkt hoopvol dat het aanbod van Laurien toch kans van slagen heeft. Heel misschien, als hij het voorzichtig brengt.

Hij vertelt haar dat hij vanavond een tijdje met Laurien heeft gepraat. Ze vond het eten heerlijk, zegt hij, ze was zelfs jaloers op de kwaliteit van de keuken, en ze vond de nieuwe eetzaal ruim en prettig licht. Hij praat verder, gedreven door de overtuigingskracht van zijn eigen woorden. Hij geeft haar alles wat ze maar zou kunnen willen horen.

Delle staart naar de wijn in haar glas. Hoe meer complimenten hij Laurien in de mond legt hoe banger ze wordt dat hij haar iets vreselijks gaat vragen. Ze weigert het te geloven. Ze zijn getrouwd, hij kent haar beter dan wie ook. Hun ideeën over hun gezamenlijke levenswerk kunnen niet zo uiteenlopen dat hij dit van haar gaat vragen. Dat kan niet.

Hij denkt dat het dan nu maar moet. Voordat de inleiding te lang en te vleiend wordt en zij zich door hem gemanipuleerd voelt. Hij laat een korte stilte vallen en zegt dan dat Laurien heeft aangeboden om Dellecieus en alle bijbehorende schulden over te nemen. Het voltallige personeel mag aanblijven, ze houden dezelfde naam, dezelfde kaart, Delle mag nog steeds de scepter zwaaien in de keuken, hij in de eetzaal. Eigenlijk verandert er niets, zegt hij, alleen op papier.

Tot zijn verwondering wordt ze niet boos. Ze zwijgt alleen. Hij gelooft dat ze nadenkt over zijn voorstel, maar zij is zo onnoemelijk teleurgesteld in hem dat ze niets kan zeggen, ze kan zelfs niet naar hem kijken. Het ergste is dat zijn verraad haar nauwelijks verrast. Het is alsof ze het al weken, misschien al maanden, heeft voelen aankomen, tijdens de dure verbouwing van het restaurant die ze hem heeft opgedrongen, tijdens het Michelin-debacle, ze durfde het alleen niet onder woorden te brengen. Ze is ineens verschrikkelijk moe. Ze zou haar ogen willen sluiten, slapen, en alles vergeten.

‘Wil jij verkopen?’ vraagt ze zonder hem aan te zien.

‘We zullen wel moeten,’ zegt hij.

Ze herhaalt haar vraag. Dat ze moeten interesseert haar niet. Wil hij verkopen? Wil hij dat echt?

Hij geeft geen antwoord op haar onmogelijke vraag. Het gaat lukken, denkt hij opgelucht. Ze heeft alleen een klein zetje nodig. Hij praat over de kansen die de overname hun biedt. Laurien is bereid om te investeren. Ze kunnen de keuken vergroten zoals Delle altijd al wilde, ze kunnen gewaagdere gerechten op de kaart zetten, meer reclame maken. Misschien krijgen ze volgend jaar dan de Michelinster die zij zo verdient.

Delle weet niet of hij gelooft wat hij zegt, zij gelooft er in elk geval niets van. De enige inves-teringen die Laurien gaat doen zullen zijn om Dellecieus in een kloon van Douceur de vivre te veranderen. Ze koopt echt geen restaurant waarvan de kaart, de keuken en de chef haar niet aanstaan. Delle en haar koks zullen volgens de matroesjka-stijl van Douceur de vivre moeten gaan koken. Patrijs gevuld met kwartel, gevuld met garnalen, gevuld met bospaddenstoelen, gevuld met kaviaar, gevuld met misselijkmakende pretenties. Eén smaak is veel te simpel. Zout, zoet, zuur, bitter, vis, vlees, groenten, vruchten, alles moet in één gerecht worden gepropt. Eten gaat niet meer om genieten, maar om indruk maken op de gasten tot zij er van bewondering in stikken. Delle gaat nog liever de rest van haar leven patat frituren in een snackbar. Ze wil niet, zegt ze tegen Selwyn. Ze verkopen niet. En al helemaal niet aan Laurien Karman.

Hij verliest teleurgesteld zijn geduld. Hij verwijt haar dat ze onvoorstelbaar egoïstisch is. Het gaat nu eens voor de verandering niet om haar, maar om de toekomst van hun restaurant. Ze moet haar trots opzijzetten, anders zijn ze binnen een halfjaar failliet. Is dat wat ze wil? Straks weer souschef in een of ander trendy restaurant worden?

Zij houdt koppig aan haar besluit vast. Ze gaat nog liever met haar restaurant ten onder dan het aan haar grootste vijand te verkopen, zegt ze. Het valt hem op dat ze het niet langer over hun restaurant heeft, maar over haar restaurant. De keuken, de kaart is er niet voor de gasten, het restaurant is er niet omdat Selwyn en Delle van elkaar houden en samen willen doen waarvan ze genieten, nee, alles is er alleen ter meerdere glorie van Delle Weel, de vrouw van wie de naam op de gevel pronkt, van wie de naam trots op haar hagelwitte koksbuis staat geborduurd. En hij is er om haar dat allemaal te geven. Hij heeft er ineens zo ontzettend genoeg van. Haar arrogantie, haar dictatoriale optreden, zijn beschamende inschikkelijkheid, en zijn onvoorwaardelijke liefde, vergooid aan een vrouw die duizendmaal meer van haar keuken houdt dan van hem.

Hij zegt kalm dat het heel eenvoudig is. Ze moet kiezen tussen hun restaurant en hun huwelijk. Of ze verkopen aan Laurien Karman, of hij gaat bij haar weg. Terwijl hij het ultimatum uitspreekt en de pijnlijk geschokte blik in haar ogen ziet, weet hij al dat het een vergissing is. Maar hij kan niet meer terug. Hij heeft het gezegd, en zij heeft het gehoord.

Zij denkt ontsteld dat ze altijd al meer van hem heeft gehouden dan hij van haar. Zoals hij bezuinigt en rekent en hun restaurant aan de eerste de beste denkt te kunnen verkopen, zo houdt hij ook van haar. Het is een verstandelijke afweging, geen gevoel. Ze wil woedend opstaan, hem laten zien wat de gevolgen zijn van zijn gevaarlijke spelletje. Maar ze durft niet. Nu hij zo ongewoon onbezonnen is, moet zij verstandig proberen te zijn. Ze blijft roerloos zitten, alsof iedere beweging, ieder woord haar fataal kan zijn. Straks heeft ze helemaal niets meer.

Kis E. Burgers

‘Heeft u gereserveerd?’ vraagt de maître d’hôtel die Kis uit haar jas helpt.

‘Onder de naam Lieskes,’ zegt Mat.

Kis wurmt zich onder het toeziend oog van de maître zo onhandig uit haar jas dat de inhoud van haar rechterzak op de grond valt. Een oude pen, een pakje kauwgom, een verkreukeld boodschappenlijstje, een kleverig snoepje. Ze bukt zich beschaamd, maar de maître is haar voor. Met Kis’ jas keurig over haar arm geslagen, alsof ze niet heeft opgemerkt hoe versleten die is, zijgt ze met geknevelde knieën in haar mantelpakje op de grond.

Kis wil niet toekijken hoe de onberispelijk geklede en gekapte, kunstig in zichzelf verstopte vrouw haar rommel opruimt, maar ze kan haar blik niet afwenden. Ze denkt dat dit een prachtige, subtiele scène zou zijn als zij elkaar kenden. Als ze elkaar hartgrondig haatten. Kis zou met opzet de inhoud van haar jaszak op de grond hebben laten vallen. Alleen om haar aarts-vijandin aan haar voeten te zien knielen. Om de vernederde blik op te vangen die ze haar toezendt, terwijl ze de pen, de kauwgom, het papiertje en het kleverige snoepje in Kis’ hand legt.

Kis kijkt de maître aan. Ze glimlacht en bedankt haar alsof ze de rommel onmogelijk kon missen. De maître overhandigt hun jassen aan de garderobejuffrouw.

‘Lieskes?’ vraagt ze voor de zekerheid.

Mat knikt. Hij heeft gisteren gebeld.

Kis wisselt een hulpeloze blik met hem. Ze weet niet wat ze met de rotzooi moet die de maître zo zorgvuldig voor haar van de vloer heeft geraapt. Mat steekt achter zijn rug zijn hand uit. Hij neemt de spullen van haar over om ze in de zak van zijn colbert te proppen.

Kis ziet dat de maître opkijkt van het computerscherm met de reserveringen en merkt wat ze stiekem proberen te doen. ‘Iris,’ zegt ze tegen het meisje bij de garderobe, ‘heb je vanmorgen de prullenmand geleegd?’ Ze wijst naar de hoek bij de kapstokken alsof Iris anders niet begrijpt wat zij bedoelt.

Kis volgt haar gestrekte arm met haar ogen, en ziet de prullenbak staan. Ze kijkt de maître aan. Ze ontdekt een zweem van een glimlach op haar strakke, onleesbare gezicht. Ik heb haar al eens eerder gezien, denkt Kis terwijl ze de onnodig bewaarde spullen weggooit. Kis en Mat kwamen vroeger vaak eten in De Fyne keuken, maar toen was er een mannelijke maître. Geen vrouw, dat weet Kis heel zeker.

Terwijl ze achter haar aan de eetzaal inlopen, fluistert Kis tegen Mat of hij haar ook kent. ‘Werkte ze hier vroeger als serveerster?’ vraagt ze. Ze ziet de jaloerse blikken al voor zich. Een vrouw die bestellingen opnam, gemorste wijn opdweilde, tafels afruimde, ineens de baas van het bedienend personeel.

‘De chef-kok,’ fluistert Mat.

Kis lacht verrast. Hij heeft gelijk. Het is de chef. De hoogmoedige, strenge vrouw die hen zeven of acht jaar geleden heeft ondervraagd over de menukaart die Mat voor Kis had gestolen. Hij had hem onder zijn colbert verborgen toen ze van tafel opstonden omdat Kis had gezegd dat ze hem nodig had voor de menukaart van Dellecieus. Ze had geen idee welke gerechten er in Dellecieus geserveerd moesten worden. Het was al een Italiaans restaurant geweest, een visrestaurant, een grillrestaurant. Ze bleef het gevoel hebben dat het niet klopte. Maar de kaart van De Fyne keuken was zo verfijnd en tegelijkertijd zo eerlijk en zonder omhaal, ze wist direct dat dit was waarnaar ze had gezocht. Ze liepen lacherig naar de buitendeur, Mat met zijn hand krampachtig tegen zijn colbert gedrukt. Een ober botste tegen hem op. De menukaart viel op de grond. Mat probeerde zich er met een grapje vanaf te maken, maar de ober nam het belachelijk hoog op. Hij haalde de chef-kok erbij, de vrouw die nu Kis en Mat een tafel bij een raam wijst dat op het terras uitkijkt. Zij dacht blijkbaar dat ze voor een concurrerend restaurant spioneerden. Ze vroeg hun namen, waar ze werkten. En toen hun antwoorden haar niet bevredigden, hoorde ze hen uit over de gerechten op de ontvreemde kaart. Kis herinnert zich dat ze naar de ingrediënten vroeg van de soufflé van gerookte forel met spinazie. Mat en Kis kwamen niet verder dan forel en spinazie. De uitdrukking op het gezicht van de chef kan Kis zich nog steeds voor de geest halen. Aarzelend tussen onverholen minachting en verwondering. ‘Eieren,’ zei ze, terwijl ze hen vragend aankeek, ‘stijfgeklopt eiwit?’

Kis knikte. Mat mompelde: ‘O ja, natuurlijk’.

De chef overhandigde hun de menukaart. ‘Veel plezier ermee,’ zei ze. Het waren maar drie woorden, maar ze wist er zo veel overwicht en sarcasme in te leggen dat Mat en Kis in de auto op weg naar huis het niet konden laten om scènes te bedenken waarin Delle precies dat op die manier zei. Veel plezier ermee. Tegen een domme serveerster, tegen een vervelende klant, tegen Selwyn als ze hem na veel gezeur zijn zin had gegeven. Veel plezier ermee.

De volgende keer dat ze in De Fyne keuken gingen eten bestelden ze de fameuze soufflé van gerookte forel met spinazie, gegarneerd met in boter gebakken noisette aardappelen. Het was het heerlijkste dat ze ooit hadden gegeten. Dat kwam door de stijfgeklopte eiwitten, zeiden ze lachend. En iedere keer als ze er gingen eten, vertelden ze elkaar opnieuw de anekdote over de beledigde chef, en fantaseerden ze hoe ze haar nog een keer op de kast konden jagen. De forelsoufflé zonder de stijfgeklopte eiwitten bestellen. De soufflé terugsturen omdat er niet genoeg stijfgeklopte eiwitten in zaten.

Ze hadden een vaste tafel op de smalle galerij boven de eetzaal, waar ze van onder de donkere spanten over de andere gasten heen naar buiten konden kijken de kruidentuin in, met daarachter de boomgaard waar hun dessert hing te rijpen. Eten in de engelenbak, zoals ze hun galerij noemden, praten over de chef en de maître die ze samen hadden bedacht, kaas en wijn toe op het schemerige terras. Zo herinnert Kis zich het. Alsof het altijd mooi weer was. Alsof de bomen er op wonderbaarlijke wijze tegelijkertijd in bloei stonden en vrucht droegen. Alsof ze in haar eigen verbeelding kon leven, alleen door met Mat in de auto te stappen en de stad uit te rijden naar De Fyne keuken, waar ze de strenge, bewonderenswaardige chef nooit zagen, maar haar altijd schuin onder zich in de keuken wisten, waar ze hun gerechten bereidde die het bedienend personeel in zichzelf vloekend de trap op moest dragen naar die verdomde tafel op de galerij.

Kis weet niet meer waarom ze op een gegeven moment waren opgehouden met naar De Fyne keuken te gaan. Misschien was het te ver rijden, hadden ze het te druk. Misschien waren ze er te vaak geweest, te gelukkig geweest, het kon alleen nog maar tegenvallen.

Alles is veranderd. De eetzaal lijkt groter, de boomgaard blijkt verder weg te zijn, de engelenbak is niet meer van hen omdat Mat heeft vergeten hun vaste tafel te reserveren, de strenge chef staat niet meer in de keuken, en heeft haar tot de verbeelding sprekende hooghartigheid ingeruild tegen heel gewone beleefdheid. Het is alsof ze het allemaal hadden kunnen voorkomen door te blijven komen, alsof ze hun herinnering als een bloementuin hadden moeten on-derhouden, nu ze dat hebben verzuimd, hadden ze nooit op het verkeerde moment moeten terugkomen, het moment waarop het te hard nodig is.

Ze heeft het gevoel dat het allemaal met elkaar samenhangt. Haar onvermogen om Delle en Selwyn te redden, De Fyne keuken die niet meer is wat hij zou moeten zijn, Mat die haar hier mee naartoe heeft genomen omdat hij ook gelooft dat ze een geheimzinnig, maar essentieel bestanddeel van hun liefde missen, een bestanddeel dat er nog was toen ze hier vaak kwamen eten. Ze houdt niet meer genoeg van wat ze bedenkt. Dat is het probleem. Van Delle, van de engelenbak waarin nu onbekende mensen van onbekende gerechten genieten, van de man die tegenover haar aan het tafeltje zit. Als ze zou durven zou ze zich weer met hart en ziel in hen storten. Dan zou ze vergeten dat ze de voormalige chef-kok had herkend, en haar, in plaats van in een mantelpakje in de eetzaal, terug naar de keuken denken, waar ze geruststellend onzichtbaar over het eten van haar gasten kon regeren. Dan zou ze Delle haar restaurant afnemen, en ook haar huwelijk, maar ze zou weten hoe ze het haar stukje bij beetje weer terug zou moeten geven, en ze zou genieten van de dramatische verwikkelingen die daarmee ge-paard zouden gaan. Dan zou ze Mat bedenken zoals hij was toen ze nog samen in de engelenbak aten, toen ze nog naar elkaar keken en een onbekende, begerenswaardige wereld in de ander vermoedden. Zo zou ze het bedenken, en ze zou erin geloven. Want er is niets veranderd, denkt ze. Het ligt aan haar.

‘Wat neem jij?’ vraagt ze hem.

Hij twijfelt tussen de wilde eend met een saus van morieljes en de gegrilde kalfslende met risotto.

‘Geen soufflé van gerookte forel met spinazie,’ zegt ze. Het staat niet meer op de kaart.

Hij reageert niet. Het ergert hem dat ze nu juist daarover begint. Misschien had hij haar mee moeten nemen naar een restaurant waar ze nog nooit waren geweest zodat ze niet in de verleiding zouden komen om de oude, ingesleten sporen te volgen die altijd en eeuwig naar hetzelfde leiden.

Hij besluit om een kreeftsalade en daarna de wilde eend te nemen. Zij wil de Hollandse hazenrug met een stamppotje van spruitjes proberen en als voorgerecht de gegrilde coquilles. De maître die verderop twee mensen naar een tafel heeft begeleid, ziet aan hun afwachtende houding dat Kis en Mat klaar zijn om te bestellen. Ze wenkt een serveerster die haastig naar hen toe komt.

De serveerster is jong en onervaren. Kis merkt hoe de maître haar vanaf de overkant van de eetzaal onopvallend in de gaten houdt. Ze vraagt hun heel beleefd of ze een keuze hebben kunnen maken, maar in haar stem trilt een misplaatste, geestdriftige opwinding. Ze durft hen nauwelijks aan te kijken. Zo nu en dan gluurt ze stiekem over haar bonnenboekje als ze denkt dat ze niet op haar letten.

Kis voelt zich slecht op haar gemak. Ze zijn herkend. Kis E. Burgers en Mat Lieskes zomaar samen uit eten in een romantisch restaurant op het platteland. Ze wisselt een blik van verstandhouding met Mat. Hij heeft ook geen zin in bewonderaars. Vanavond al helemaal niet. Hij houdt de serveerster aan de praat terwijl ze hun bestelling noteert, zodat ze niet in de verleiding komt om ergens anders over te beginnen. Ze loopt al weg. Maar na twee passen keert ze zich om. Ze zou het zichzelf nooit vergeven als ze deze kans voorbij liet gaan. Ze zegt zenuwachtig dat De witte brigade haar lievelingstelevisieserie is. Ze heeft alle vijf de seizoenen gezien en alles wat er maar enigszins mee te maken heeft, interviews, dvd-extra’s, documen-taires. Ze vindt het echt een fantastische serie. Ook omdat zij zelf in een restaurant werkt natuurlijk. Het is allemaal heel herkenbaar, de veeleisende baan, de onenigheid en de genegen-heid onder het personeel, de lastige gasten. Soms heeft ze het gevoel dat het over haar eigen leven gaat. Zo goed is het. Ze kan bijna niet wachten op het nieuwe seizoen.

Kis glimlacht. Ze knikt, zegt ja of nee op momenten waarop dat van haar wordt verwacht. Ze weet niet precies hoe een gesprek met een bewonderaar behoort te verlopen, hoe en wanneer ze het vriendelijk, maar resoluut kan beëindigen. Acteurs hebben daar ervaring mee. Kis wordt zelden herkend.

De serveerster vraagt hun om een handtekening. Ze geeft Kis haar opschrijfboekje en haar pen. Kis vraagt hoe ze heet. Esther. Terwijl Kis de enige toepasselijke zinnen die haar zo snel te binnen willen schieten voor haar neerkrabbelt, wil ze nieuwsgierig weten wat Delle gaat doen. Ze kan niet voor haar restaurant kiezen en haar huwelijk op het spel zetten. Toch? Delle en Selwyn mogen niet uit elkaar gaan. Al die afleveringen met houden ze nu wel van elkaar of niet, en toen: ja, ze houden van elkaar maar willen ze dat ook toegeven? En nu zijn ze eindelijk getrouwd, en dan zouden ze alweer uit elkaar gaan. Dat kan gewoon niet.

Kis glimlacht om haar vurige pleidooi. Ze weet het. Het kan gewoon niet. Wat Delle ook kiest Kis kan haar niet meer gelukkig maken. Maar ze zegt tegen Esther dat Delle de juiste beslissing zal nemen. Dat zal ze zien als in het najaar het zesde seizoen in première gaat. Nog zeven maanden.

‘U bedoelt dat ze voor Selwyn kiest?’ dringt Esther aan.

‘Of voor haar restaurant, wat haar het beste lijkt.’

Esther is teleurgesteld. Ze had gehoopt op een aanwijzing nu ze onverwacht de scenariste en de regisseur van haar lievelingsserie aan een van haar tafels heeft gevonden. Het leek of het zo had moeten zijn. Vanmorgen dacht ze nog aan Delle toen ze bij het ontbijt een haar uit een boterham met kaas moest plukken. Kis ziet voor zich hoe Esther na sluitingstijd opgewonden aan al haar vriendinnen vertelt dat ze Kis E. Burgers heeft uitgehoord, en hoe kortaf Kis tegen haar was, en die vriendinnen vertellen het weer aan andere vriendinnen. Binnen een uur staat op de internetforums dat iemand Kis E. Burgers heeft gesproken en dat ze arrogant en onbeschoft was. Kis weet niet hoe ze het moet voorkomen. Ze zit daar maar aan de tafel bij het raam naar het terras en glimlacht naar Esther in de hoop dat ze uit zichzelf weg zal gaan.

Esther wil ook Mats handtekening. Terwijl hij in haar bonnenboekje schrijft voert hij een geanimeerd gesprek met haar. Net als Kis beantwoordt hij geen van haar vragen, hij doet het alleen zo handig dat het haar niet opvalt. Hij vertelt over De witte brigade, over hoe de strijd tussen Laurien en Delle een strijd is tussen commercie en integriteit die overal in de maatschappij wordt uitgevochten, hier in De Fyne keuken waarschijnlijk ook, over hoe alle verhalen over de liefde blijken te gaan, en wat dat over de mensheid zegt, hoe hoopvol dat is. Ze wordt helemaal niets wijzer van zijn woorden, maar hij geeft haar het gevoel dat ze voor een paar minuten in de luisterrijke wereld van Delle Weel en Selwyn Wolf is opgenomen. Hij weet haar honger met louter water te stillen. Het gaat hem verontrustend makkelijk af alsof hij zelf niet merkt dat hij het doet. Misschien is het al die jaren tussen hen tweeën ook zo gegaan, denkt Kis achterdochtig. Ze neemt het in overweging alsof hun verleden een scenario is dat zij heeft besloten om te herschrijven. Scènes die geschrapt moeten worden omdat ze het pas verkregen inzicht tegenspreken, scènes die er juist dramatischer van worden.

Acht jaar geleden, toen ze elkaar leerden kennen, en een gesprek met hem nog een ontdek-kingsreis was met talloze gevaren en verrassingen, wilde ze niets liever dan hem begrijpen. Maar hoe meer ze wist, hoe nauwkeuriger zij hem kon samenstellen uit wat hij haar aanreikte, hoe ongrijpbaarder hij werd. Op een gegeven moment waren er geen onbeantwoorde vragen meer, toch bleef ze het gevoel houden dat ze hem nog steeds niet kende, ze kon alleen niet aangeven wat ze nu precies miste. Ze zocht naar iets wat er niet was, waarvan ze koppig wilde blijven geloven dat het bestond.

Ze was verliefd geworden op de manier waarop hij haar zag, het gevoel dat hij haar gaf als ze samen waren. Zij voelde zich een personage in een groots liefdesverhaal, en het was niet belachelijk of naïef of zelfs maar eindig, zoals ze zo vaak bij de liefdesgeschiedenissen van anderen had gedacht, het was bedwelmend, allesomvattend, bevrijdend. Ze was ooit gaan schrijven omdat ze begrepen wilde worden, maar ze had er het tegenovergestelde mee bereikt. In toe-nemende mate vormden haar woorden op papier het pijnlijke bewijs dat zij niet was zoals andere mensen. Pas toen ze hem ontmoette was daar verandering in gekomen. Hij had haar woorden genomen en ze een plek midden in de wereld gegeven, waar ze tot haar verwondering ineens thuishoorden. Door hem vertaald bleken mensen ze te begrijpen, en vreemder nog, zichzelf erin te herkennen. Zij had zich verrast over hem uitgestort, en hij had alles omarmd wat zij hem te bieden had. Ze woonden samen in het huis van haar verbeelding. Het was groot en warm, en bestand tegen zware stormen. Het was alles waarnaar ze hadden verlangd. Ook voor hem. Dat wil zij nog steeds geloven.

Maar de laatste tijd bekruipt haar steeds vaker de vage angst dat ze met opzet alles hebben genegeerd wat er werkelijk toe deed. Het is een gedachte die iedere dag dreigend een stukje dichterbij sluipt. Ze is bang dat hij de illusies zal aanvreten waarmee ze het gat dat tussen hen gaapt zo kunstig hebben toegedekt.

De maître komt hen van Esther verlossen. Ze stuurt haar weg, en biedt haar excuses aan Kis en Mat aan. Mat zegt dat het niet geeft. Hij heeft een leuk gesprek met haar gevoerd. De maître kijkt naar Kis, alsof ze vermoedt dat zij er anders over denkt. Kis voelt zich betrapt en knikt vaag.

Als de maître hen alleen heeft gelaten, om Esther de mantel uit te vegen vermoedt Kis, zegt Mat dat hij hoopt dat ze een andere serveerster krijgen.

‘Je hebt haar zelf aangemoedigd,’ zegt Kis.

Hij zwijgt. Zo gaat het altijd. Zij negeert de sociale conventies. Hij mag haar van zichzelf redden, maar achteraf wordt hem verweten dat hij haar niet heeft laten zwemmen en verdrinken.

Zij zwijgt. Ze zou verzoenend willen zeggen dat ze begrijpt waarom hij haar hier mee naartoe heeft genomen. Zij verlangt ook naar de gesprekken die ze in de engelenbak voerden waarin ze elkaar via de dramatische verwikkelingen tussen Delle en Selwyn de liefde verklaarden. Sinds het einde van het vorige seizoen hebben ze Delle en Selwyn aan hun lot overgelaten. Het staat overal in de scenario’s tussen de regels door te lezen. Het is pijnlijk. Ze weet zeker dat als ze een bezielend gesprek zoals vroeger zouden kunnen voeren, ze Delle de juiste keuze zouden kunnen laten maken, of misschien de verkeerde maar ze zou dat met zo veel innemende overtuiging doen dat het uiteindelijk toch goed uitpakte.

‘Heb je de scenario’s gelezen?’ vraagt ze hem.

Ze is bang zonder haar geschreven woorden, denkt hij, zoals zijn acteurs zich naakt voelen als ze zich niet achter een door een ander bedachte tekst kunnen verschuilen. Hoewel hij de scenario’s van aflevering één, twee en drie gisteren heeft gelezen, twee keer zelfs, zegt hij dat hij er nog niet aan toe is gekomen. Hij ziet aan haar gezicht hoe teleurgesteld ze is. Hij voelt het in zijn buik alsof hij moet toekijken terwijl ze zich in haar vinger snijdt, maar hij neemt zijn leugen niet terug.

Weer met haar in De Fyne keuken eten, is als slapen op zijn oude kinderkamer tussen zijn lievelingstreinen, avonturenboeken en de uit de bibliotheek gestolen medische encyclopedie. Hij schaamt zich voor wat het over hem zegt. Niet voor de liefde die hij voor haar voelde, maar voor alles waarin die liefde hem als een naïeve puber deed geloven.

Toen ze elkaar net hadden ontmoet en samen aan de politieserie Met harde hand werkten, viel hem vooral aan haar op dat zij volstrekt onbenaderbaar was. Als hij haar vroeg over zichzelf te vertellen, over haar verleden, haar karakter, maakte ze zich er verlegen met een paar nietszeggende opmerkingen vanaf. Anderen, zelfs mensen die zij haar vrienden noemde, bleken nog minder over haar te weten dan hij met veel toewijding wist te achterhalen. Ze was een raadsel dat schreeuwde om te worden opgelost, en hij geloofde dat alleen hij dat kon. Hij zocht haar in alles wat ze schreef. Hij leidde af, vergeleek, en dacht daarbij meer over haar na dan hij ooit over een vrouw had gedaan. Zij vermoedde al snel waar hij mee bezig was. Het werd een spel. Ze liet met opzet aanwijzingen voor hem achter in de verhalen die het jaar daarop de eerste scenario’s van De witte brigade zouden worden, maar dat wisten ze toen nog niet. Het waren liefdesbrieven van haar aan hem, pagina’s vol verzonnen situaties en niet-bestaande personages. Ze gaf hem nooit echt waarnaar hij zocht, beaamde ook nooit dat hij had gevonden wat ze voor hem had verstopt. Ze liet zich gevleid door hem bedenken, maar als hij haar te na kwam verschool ze zich achter Delles grote mond. Hij nam haar mee uit eten naar De Fyne keuken en praatte met haar over wat ze hem al schrijvend had verteld. Hij knip-te haar kunstig bedachte woordensnoeren los, ze regen ze samen opnieuw, totdat niet meer duidelijk was wie wat had bedacht en waarom, totdat ze niet meer wisten over wie ze het hadden, of hij haar was, of zij hem was, of ze zo veel van elkaar hielden omdat Delle en Selwyn dat deden, of dat Delle en Selwyn zo veel van elkaar hielden omdat hun bedenkers dat deden. Hij zag haar in haar verhalen en in hun gezamenlijke verzinsels zoals hij nog nooit iemand had gekend. En hij zag ook voor het eerst zichzelf, want zij had woorden voor hem, voor alles wat hij beleefde en voelde.

Maar nu weet hij niet meer wat hij toen meende te zien. Hij denkt dat het gezichtsbedrog was, ook wel liefde genaamd. Alles wat hij van haar kent zijn haar weloverwogen, geschreven woorden, zij baadt zich erin, kleedt zich erin, begraaft zich erin. Maar zij is niet haar woorden, hoe graag ze dat ook wil. Hij heeft geen idee wie zij is.

Hij vraagt haar om hem te vertellen wat er in de scenario’s staat die hij zou moeten hebben gelezen, omdat hij weet hoe vervelend ze dat vindt. Haar woorden overtuigen alleen op papier. Als ze ze moet uitspreken lijken ze te veel over haar zelf te gaan.

Ze aarzelt. Het werkt niet als zij het hem vertelt. Hij moet het lezen, en het vervolgens juist aan haar vertellen, zodat haar woorden de zijne worden, en Delle en Selwyn een leven gaan leiden dat zich buiten haar hoofd afspeelt.

Ze vertelt hem onbeholpen wat hij al weet. De eerste aflevering begint op de opening van het nieuwe Dellecieus. Delle heeft voor haar huwelijk gekozen, Laurien Karman heeft het restaurant overgenomen. De eetzaal is verbouwd tot een lichte ruimte met strakke, hoekige vormen, de menukaart heeft een zelfde metamorfose ondergaan van liefdevolle eenvoud naar modieus gebeuzel. Alles waarvoor Delle bang was is gebeurd. Haar restaurant is niet meer. Ze heeft eigenlijk alleen Selwyn nog. Maar ze is niet in staat om hem wat hij haar en haar restaurant heeft aangedaan te vergeven. Hij op zijn beurt kan niet verkroppen dat ze weigert in te zien dat hij hun restaurant juist van de ondergang heeft gered. Ze praten nauwelijks meer met elkaar. Ieder woord dat ze wisselen lijkt een verwijt. Op slechte dagen denkt Delle dat ze meedogenloos had moeten zijn en voor haar restaurant had moeten kiezen. Dan was ze net zo eenzaam geweest, maar ze had tenminste niet Dellecieus eigenhandig hoeven om te brengen.

‘Waarom kan zij hem niet vergeven?’ vraagt Mat.

Kis antwoordt verbaasd dat Delle van het restaurant houdt dat ze heeft opgebouwd. Maar dat is niet wat Mat bedoelt. Hij zegt dat het niet om de metamorfose van Dellecieus gaat, ook niet om Laurien. Delle heeft het gevoel dat ze heeft gefaald, ze heeft een zondebok nodig en dat is Selwyn. Als ze wat minder kinderachtig was, wat realistischer, zou ze inzien dat Selwyn alleen heeft gedaan wat nodig was. Ze zou zich neerleggen bij de situatie. Waarom doet ze dat niet, dat is de vraag.

Kis zegt onaangenaam verrast dat Delle dat niet kan. Maar Mat maakt ervan dat ze dat niet wil. Het is een keuze, een nieuwe keuze. Uit wrok wil ze haar huwelijk ruïneren. Maar waarom zou ze dat doen?

‘Omdat Selwyn hun levenswerk heeft verkwanseld,’ zegt Kis.

Dat vindt Mat een drogreden. Wat was er eerder? Haar verlangen om hun huwelijk stuk te maken, of Selwyn die hun restaurant aan Laurien wilde verkopen? Door hem het irreële plan op te dringen dat Dellecieus met een Michelinster te redden was, heeft ze Selwyn gedwongen om in te grijpen. Ze heeft alle verantwoordelijkheid op hem afgeschoven. Toen was ze al bezig om hun huwelijk te ondermijnen. Het ging nooit om het restaurant.

Kis zwijgt. Ze begrijpt niet waar Mat mee bezig is. Dit is niet het gesprek waarop ze haar hoop had gevestigd. Dit maakt het alleen nog maar vele malen erger.

Mat vraagt haar waarom Delle met Selwyn is getrouwd. Wilde ze dat eigenlijk wel? Of heeft ze het gevoel dat hij haar gevangen heeft gezet en breekt ze zich nu met geweld een uitweg?

Nee, zegt Kis ontdaan, nee. Hoe komt hij daarbij? Dat is het probleem helemaal niet. Vroeger toen ze nog in De Fyne keuken soufflé van forel, spinazie en stijfgeklopte eiwitten aten, schepten ze genoegen in het ongeluk van Delle en Selwyn. Hen uit elkaar drijven was een spel zonder risico, want het was duidelijk dat aan het einde de liefde wachtte die de engelenbak als een boomgaard in bloei zette. Maar nu is de inzet gevaarlijk veel hoger.

Ze zegt dat het een tijdelijke inzinking is. Eentje zoals ieder huwelijk wel eens heeft. Delle wil niet weg. Natuurlijk niet.

‘Als dat zo is,’ zegt hij, ‘dan moet ze hem dat vertellen.’

Hij drijft haar met opzet in een hoek, in de hoop dat ze voor een keer bereid is om Delle en Selwyn te vergeten, om een normaal gesprek met hem te voeren in een aardig restaurant. Geen hooggestemde verwachtingen, geen opgesierde herinneringen, geen verzonnen verhalen. Gewoon zij tweeën. Dat zou genoeg moeten zijn. Maar zij ziet er zo ontzet uit dat het hem moeite kost om te volbrengen waaraan hij is begonnen. Hij slaat zijn ogen neer, zodat hij haar niet hoeft aan te kijken, en vraagt haar waarom Delle en Selwyn niet met elkaar praten.

‘Daar wordt het alleen maar erger van,’ zegt ze. Want als het is benoemd, kunnen ze niet meer doen alsof het niet bestaat.

‘Misschien is dat juist de oplossing,’ zegt hij. ‘De waarheid onder ogen zien.’

Nee, zegt zij, nee. Hij weet niet waarover hij het heeft. Ze zou tegen hem willen schreeuwen. Met de gegrilde coquilles willen gooien, hier in het keurige, knusse restaurant aan de tafel bij het raam met uitzicht op de uitbottende boomgaard, onder de ogen van de strenge maître. Hem laten zien wat er gebeurt als ze niet meer doen alsof. Maar ze durft niet. Ze is Delle niet.

‘Hoe loopt het dan af?’ vraagt hij.

Zij zwijgt.

‘Gaan ze uit elkaar?’ vraagt hij. Terwijl hij het uitspreekt en de geschokte blik in haar ogen ziet, weet hij al dat het een vergissing is. Dat had hij nooit mogen zeggen. Het is niet de waarheid die hij haar vanavond wilde opdringen. Hij wilde een gelukkige, gezellige waarheid. Een man en een vrouw samen uit eten, pratend over of ze een groter huis zullen kopen, of ze eindelijk een kind zullen nemen. Zoiets. Maar dit is een nieuw verzinsel. Zij weet hem altijd weer te verleiden tot het bedenken van dramatische onwaarheden waar niemand iets aan heeft.

Zij begrijpt dat ze zich heeft vergist. Ze geloofde dat het aan haar lag. Dat Delle ongelukkig was omdat ze niet meer genoeg om haar gaf. Maar dat is het niet. Ze kijkt naar hem, de man met wie ze al acht jaar lang een fabelachtig restaurant en vier levens deelt, en ze ziet in zijn onverstoorbaarheid ineens geen blijk meer van de kracht waarop ze altijd kon bouwen. Ze ziet monumentale onverschilligheid. Hij heeft het opgegeven, denkt ze ontsteld. Delle en Selwyn hebben alleen haar nog.

Fyne Ven

Fyne biedt beleefd haar excuses aan en belooft de man en de vrouw aan tafel twaalf dat ze niet meer gestoord zullen worden. De man doet er luchtig over, maar Fyne heeft de uitdrukking op het gezicht van de vrouw gezien terwijl haar man geanimeerd met Esther praatte. Ze was jaloers. Sommige stellen komen in De Fyne keuken uitbundig vieren dat ze eindelijk, nog steeds, of voor altijd en eeuwig samen zijn, andere komen in de ijdele hoop dat het delen van een tafel en een maaltijd hen weer samen zal brengen.

Vanuit haar ooghoeken ziet Fyne dat Luuk in het voorbijgaan nieuwsgierig naar de man en de vrouw gluurt. Gerben en Katja staan bij de deur naar de keuken opgewonden met Esther over haar bevindingen te fluisteren. Het voltallige personeel zou de gasten aan tafel twaalf het liefst met impertinente vragen bestoken. Het zijn blijkbaar beroemdheden, maar Fyne heeft geen idee wie het zijn. De kunstenaars, schrijvers of politici die haar restaurant bezoeken herkent ze meestal. Dit zullen wel soapacteurs zijn, of presentatoren van een of ander televisiepro-gramma dat alleen is bedacht om de reclameblokken waar het tussen zit geklemd van kijkers te voorzien.

Fyne knikt nog eens geruststellend naar de onbekende beroemde vrouw en loopt dan naar Esther, Gerben en Katja die hun tijd staan te verdoen met het ontleden van een hoogst belangwekkend bericht in Esthers bonnenboekje. Tafel drie, zeven en veertien hebben nog steeds geen voorgerecht, ziet Fyne. De keuken is tergend langzaam vanavond. Ze stuurt Katja naar de chef om te informeren waar het eten blijft, en Gerben naar de gasten om hun toene-mende ongeduld in goede banen te leiden. Esther neemt ze mee naar de gang. Ze steekt dwingend haar hand uit in de richting van haar bonnenboekje. Esther zegt dat ze het nooit meer zal doen. Mag ze alstublieft de handtekeningen houden? Wanneer komen de scenariste en de regisseur van De witte brigade hier nou weer eten? Dit was haar enige kans. Alstublieft.

Fyne zwijgt en houdt haar hand onverbiddelijk uitgestrekt. Ze had het kunnen weten. De witte brigade. Ze hebben het nergens anders over. In de keuken tijdens de mise-en-place, zelfs tijdens het koken, in de eetzaal tijdens de bediening, in de personeelsruimte tijdens het gezamenlijke avondeten. Zo langzamerhand is niet De drossaard, het haute cuisine restaurant dat vijftig kilometer verderop zit, haar grootste concurrent, maar dat verdomde fictieve televisie-restaurant.

Esther geeft haar verzet op. Ze legt het opschrijfboekje met een treurige klap in Fynes hand. Fyne bladert het door op zoek naar de handtekeningen. De scenariste heeft een onbegrijpelijke, persoonlijke boodschap aan haar naam toegevoegd. Voor Esther, staat er. Bestelling tafel twee. Krabtaartje met basilicum en tomatenmousse. Wilde Atlantische zalm gemarineerd met groene kruiden, geserveerd met Hollandse asperges. Crème brûlée van koffie.

Het zijn geen gerechten die in De Fyne keuken worden geserveerd. Tafel twee ligt ook niet in Esthers wijk. Onzin. Fyne scheurt de bladzijden met de handtekeningen uit het boekje. Ze ziet de verongelijkte uitdrukking op Esthers gezicht, en zegt dat mensen hier komen om rustig van het eten, de omgeving en van elkaar te genieten. Niet om naar het dwaze gekwebbel van een serveerster te luisteren. Bedienen, het woord zegt het al, gaat niet om krijgen wat jij wilt hebben, maar om mensen geven wat zij willen hebben.

Esther zegt niets. Ze durft de maître niet tegen te spreken. Haar uitbranders zijn berucht. Ze schreeuwt niet, scheldt niet, ze weet je uitsluitend met haar sarcasme het gevoel te geven dat je niets waard bent en dat ze je alleen uit menslievendheid niet op straat zet. Esther weet zeker dat Kis E. Burgers en Mat Lieskes het helemaal niet erg vonden om met haar te praten. Als zij beroemd was zou ze het ook leuk vinden om herkend te worden, om te weten dat mensen de handtekening koesterden die zij gewoon met haar eigen vingers en een ordinaire balpen had gezet. Al die mensen die je bewonderen en van je houden. Dat moet geweldig zijn. Ja, misschien heb je niet altijd zin in fans. Dan heb je pech gehad. Je hebt er zelf voor gekozen, niemand heeft je gedwongen om beroemd te worden. De maître behandelt de bekende mensen die het restaurant bezoeken als exemplaren van een zeldzame diersoort die voor hun eigen bescherming eenzaam in een kooi moeten worden opgesloten. Dat klopt gewoon niet. Zonder hun publiek waren ze helemaal niet beroemd. Ze zouden hun fans dankbaar moeten zijn in plaats van zich in een plattelandsrestaurant achter de maître te verschuilen.

Fyne verkreukelt de bonnen met de kostbare handtekeningen van Kis E. Burgers en Mat Lieskes en laat ze in de prullenmand vallen. Esther volgt ze met haar ogen. Ze belanden tussen een leeg pakje sigaretten en een sinaasappelschil. Ze denkt dat ze ze er straks stiekem weer uit zal vissen. Maar de maître betrapt haar op haar onbeschaamde blik. Ze bukt zich, haalt de propjes uit de prullenbak, en stuurt haar terug naar de eetzaal. Esther kijkt nog een keer verlangend naar Fynes rechterhand waarin ze de met zo veel lef verkregen handtekeningen weet, dan loopt ze weg.

Fyne pakt een tissue uit de binnenzak van haar jasje, wikkelt de bonnen erin en gooit ze opnieuw in de prullenbak. Ze leunt een paar seconden met haar rug tegen de muur. Ze is moe. Haar voeten doen pijn. Stom personeel. Hoe jonger ze zijn hoe minder ze van goede manieren begrijpen. Ze zouden de koningin nog met hoi begroeten als Fyne het hun niet zou verbieden. Ze haalt diep adem. Nog twee uur tot sluitingstijd. Ze stapt de eetzaal binnen. Er loopt opvallend weinig bedienend personeel rond. Luuk en Katja zijn nergens te bekennen. Tafel drie en zeven hebben nog steeds hun voorgerecht niet. Niets gaat hier ook vanzelf. Als zij zich er niet mee bemoeit loopt alles in het honderd. Ze gaat geërgerd naar de keuken, maar onderweg spreekt een van de mannen aan tafel tien haar aan. Hij vraagt haar waar het eten blijft. ‘Moeten ze het wild eerst nog schieten?’ wil hij spottend weten.

Te veel gedronken terwijl hij op het hoofdgerecht wachtte, denkt Fyne. Ze heeft helemaal geen zin in lastige klanten. Ze biedt gehaast haar verontschuldigingen aan en belooft in de keuken te zullen informeren hoe lang het nog gaat duren. Ze wil doorlopen, maar een van de andere mannen beweert op luide, provocerende toon dat hij hier vorig jaar een dood hert heeft afgegeven bij de keuken. Verkocht, wel te verstaan, stiekem aan de achterdeur. ‘Zo’n tent heeft u hier,’ zegt hij terwijl hij haar uitdagend aankijkt.

Ze weet dat ze daar niet op in moet gaan. Hoe graag ze dat ook wil. Ze voelt hoe om haar heen gasten nieuwsgierig van hun borden opkijken, hoe de blikken van Esther en haar collega’s in haar rug branden, in de hoop dat nu eindelijk zal blijken dat ook hun maître de onvergefelijke fouten begaat waarvoor zij hen bijna dagelijks op het matje roept. Ze zwijgt.

De man vertelt aan zijn lacherige tafelgenoten dat hij hier in de buurt een hert heeft aangereden. Vorig jaar herfst. Buiten het dorp op een bosweg. Het was vreselijk. Zijn vrouw had nog dagenlang de diepbedroefde blik niet kunnen vergeten waarmee het hert hen, verblind door de koplampen, aankeek voordat het door de auto werd geraakt. Het was niet op slag dood. Het probeerde vergeefs op te staan, hapte zielig naar adem. Hij had het aan de kant van de weg willen leggen, maar zijn vrouw kon de gedachte aan de pijnlijke, eenzame dood die het hert daar door hun schuld zou sterven niet verdragen. Hij tilde het beest op de achterbank. Zijn pak, de auto, de stoffering, alles onder het bloed. Ze konden natuurlijk zo snel geen dierenarts vinden. Het hert stierf in zijn dure, nieuwe auto. Om de schoonmaakkosten terug te verdienen had hij, onder protest van zijn vrouw, het lijk aan het dichtstbijzijnde restaurant verkocht. De Fyne keuken. Tien euro gaven ze ervoor, de afzetters. Dus misschien zou de maître hun bij wijze van compensatie nu gratis te eten kunnen geven.

De mannen kijken naar haar in de baldadige hoop dat ze de gastvrouw met het strenge, uitgestreken gezicht zo hebben beledigd dat ze voor hun ogen in een ordinair viswijf zal veranderen. Fyne denkt er niet aan. Zakenlui zijn het ergste. Ze proberen indruk te maken op de klanten die ze een avondje mee uit hebben genomen, in de hoop na het dessert een goede deal met hen te kunnen sluiten.

‘Ik zal kijken of we uw hert nog in de koeling hebben liggen,’ zegt ze ijzig, ‘wilt u dat we van het orgaanvlees een stoofschotel voor u maken?’

De man weet verrast niet wat hij daarop moet antwoorden. Hij mompelt dat hij kalfslende had besteld. Fyne houdt haar gezicht in de plooi. Nu moet ze gauw weggaan voordat ze een nieuwe belediging bedenken. Terwijl ze naar de keuken loopt, hoort ze een van de mannen zeggen dat zij iedere nacht in haar eigen koelcel slaapt, dat kan niet anders. Bij haar in bed liggen. Brrr. Zo’n wijf, daar vries je aan vast. Ze passeert tafel twaalf, en ziet hoe de scenariste van De witte brigade geamuseerd naar haar kijkt. Ze heeft alles meegekregen. Als Fyne haar blik beantwoordt, slaat ze snel haar ogen neer. Ze schrijft over die irritante, scheldende, ongeloofwaardige nepchef. Maar zelf krijgt ze nog geen gefluisterd bezwaar over haar lippen wanneer haar man onder haar ogen met een serveerster flirt.

Fyne duwt de klapdeur naar de keuken open, en begrijpt waarom haar gasten drie kwartier op hun voorgerechten moeten wachten. Ze hoort een paar meter van haar vandaan de luide, zelfbewuste stem van de televisiechef een tirade afsteken die de scenariste aan tafel twaalf ongetwijfeld heeft bedacht. Of een van haar koks per ongeluk zijn hersenen heeft gekookt, vraagt ze, in plaats van de artisjokken. Dat zou veel verklaren.

In de keuken van Fynes restaurant wordt te hard gelachen om de beledigingen van de nepchef en het beteuterde gezicht van de kok met de gekookte hersenen. Alsof ze zich schamen, zo klinkt het. De koks, de serveersters en de obers die in de eetzaal zouden moeten zijn, allemaal kijken ze naar de televisie die boven de uitgiftetafel hangt. Ook Erla Damen, Fynes chef-kok. In Fynes tijd zou niemand het in zijn hoofd hebben gehaald om zelfs maar het woord televisie in de keuken te laten vallen.

Fyne geeft de klapdeur een zwaai zodat hij hard tegen de muur slaat. Het wordt doodstil in de keuken, alleen de nepchef op de televisie is niet onder de indruk. Ze scheldt ongegeneerd verder tegen haar personeel. Als ze zo doorgaan, schreeuwt ze, dan geeft Michelin hun het tegenovergestelde van een ster. Een zwart gat krijgen ze. Ja, dat horen ze goed. Een pikzwart Michelingat.

Fyne pakt zwijgend de afstandsbediening van de uitgiftetafel. Ze draait zich om naar de televisie. De nepchef, die meer op een fotomodel lijkt dan op een kok, leunt in de gang van haar restaurant tegen de muur en zucht vermoeid. Stom personeel.

Nee, Fyne gaat niet weer Erla’s problemen oplossen. Ze is een kundige chef, creatief, stressbestendig, maar ze wil veel te graag aardig gevonden worden door haar koks. Ze is bang om leiding te moeten geven. Voor de eenzaamheid die erbij hoort.

Fyne legt de afstandsbediening terug op de uitgiftetafel en zegt streng tegen Erla dat het haar niet uitmaakt hoe ze het voor elkaar krijgt. Als haar koks zo nodig televisie moeten kijken en zij dat zo nodig goed moet vinden, dan kookt ze het eten maar zelf. Wat dan ook, ze zorgt dat de gasten hun bestellingen krijgen. Goed, lekker eten, en op tijd. Dat is haar taak, en niets anders.

Erla slaat haar ogen neer. Ze vindt het vreselijk als Fyne in de keuken meent te moeten ingrijpen. Zij is de maître, Erla de chef-kok. Niet andersom. Hoe kunnen haar koks haar respecteren als Fyne keer op keer haar gezag ondermijnt.

Fyne schuift de afstandsbediening uitnodigend naar Erla toe, alsof ze er niet op durft te vertrouwen dat haar chef zelfstandig de juiste beslissing zal nemen. ‘Het is jouw keuken,’ zegt ze, ‘jouw personeel, jouw televisie. Gedraag je daar dan ook naar.’

Erla pakt de afstandsbediening. Ze kijkt Fyne niet aan. Mijn keuken, denkt ze schamper. Het is mijn keuken. Ja, ja. Fyne doet het met opzet, dat weet ze zeker. Als ze ook maar iets om Erla’s positie in de keuken zou geven, zou ze haar meenemen naar de gang en haar daar op haar kop geven. Maar Fyne wil helemaal niet dat Erla haar werk goed doet, dat haar koks tegen haar op kijken, zelfs niet dat haar gerechten hemels zijn en stipt op tijd de keuken verlaten. Want dat zou betekenen dat Fyne haar macht met haar chef zou moeten delen.

Erla zet de televisie uit, juist op het moment dat Delle zich op zoek naar troost op Selwyns schoot nestelt. Ze gaan elkaar zoenen, lang en opwindend en innig, dat weten al Fynes koks, serveersters en obers, en daarna eten ze samen pasta met een botersaus van room, knoflook, ansjovis en truffel. Hoewel ze zich allemaal herinneren hoe het verdergaat omdat het een herhaling van het afgelopen seizoen is, gaat er een zucht van teleurstelling door de keuken als het beeld zwart wordt, en ze weer gewoon in hun eigen restaurant zijn, waar ruzies niet worden bijgelegd met pasta en vrijen in het kantoortje van de maître, maar met een biertje en zand erover.

Erla legt de afstandsbediening weg en annonceert met luide stem, te luid, de hoofdgerechten voor tafel tien. Zonder zich naar hen toe te keren, weet ze hoe haar koks nu naar haar kijken. Met een mengeling van plaatsvervangende schaamte en geamuseerd medelijden. Hun chef slooft zich uit. Alsof iemand gelooft dat ze het meent.

Was Erla maar zo moedig en roekeloos als Delle Weel, dan zou ze Fyne een koekje van haar eigen deeg geven. ‘Nog één keer de baas spelen in mijn keuken,’ zou ze haar in het bijzijn van het voltallige personeel vertellen, ‘en ik ga op zoek naar een restaurant waar ik wel voor vol word aangezien.’ Kijken wat Fyne dan zou doen. Smeken of zij alsjeblieft wil blijven, want goede chef-koks als Erla die zich het gedrag van mevrouw Fyne Ven laten welgevallen zijn dun gezaaid. Een smekende Fyne Ven. God ja. Als ze dat nog eens mee zou mogen maken. Ze glimlacht terwijl ze een bord met gegrilde zeetong, olijven en een saus van kappertjes voor tafel één opmaakt. Een mens kan altijd dromen.

Fyne blaast de kaarsen uit in de verlaten eetzaal. De laatste gasten zijn vertrokken. Ze zijn in hun auto gestapt en hebben tegen elkaar gezegd wat een geslaagde avond het was, hoe heerlijk ze het eten vonden, de zeetong, de kalfslende, de hazenrug, zo goddelijk, die vergeten ze nooit meer. Tenminste zo stelt Fyne zich het voor. Vroeger zou haar dat plezier hebben gedaan. Nu zegt het haar niet veel meer. Ze zou het allemaal voor haar gasten moeten doen, de beleefde glimlach waarvan ze aan het einde van de avond kramp in haar kaken heeft, het inwilligen van al hun wensen hoe onbeduidend ook, het verrukkelijke eten. Ze zou gelukkig moeten worden van het geluk dat zij hun geeft, dat herinnert ze zich, maar het enige waaraan zij nog voldoening beleeft, is het idee dat ze alles onder controle heeft, haar personeel, de keuken, de eetzaal. Het is geen middel meer om haar klanten te geven waarvoor ze zijn gekomen, het is een doel op zich geworden. Niemand merkt het verschil. Alleen Fyne zelf.

Ze zet de laatste stoel op de tafel en kijkt de eetzaal rond. Alles is in orde, klaar voor de werkster morgenochtend. Ze schakelt de verlichting uit. In de keuken hoort ze de opvallend kalme stem van de nepchef. De televisie staat altijd aan tijdens het schoonmaken en opruimen. Ze duwt de deur open. Hoewel ze al niet meer van haar zijn omdat ze hun koksbuizen en uniformen hebben ingewisseld tegen spijkerbroeken en korte rokjes, reageren haar koks, serveersters en obers onmiddellijk als ze haar zien. Ze pakken hun spullen bij elkaar, mompelen een groet en gaan naar huis.

‘Tot morgen,’ zegt Erla. Ze weet nooit hoe ze Fyne moet aanspreken, met haar voornaam, met haar functie, met mevrouw, met jij of met u. Ze probeert het al vijf jaar lang te omzeilen.

Fyne knikt naar haar. Tot morgen. De deur slaat dicht. Ze is alleen in de felverlichte, brandschone keuken. De televisie staat nog aan. Geen aflevering van De witte brigade, maar Corté & co, een praatprogramma, waarin de actrice die de irritante chef speelt te gast is. Fyne kent de chef alleen van de beelden die ze in de loop van de jaren heeft opgevangen doordat haar personeel aan de serie verslingerd is. Bij elkaar heeft ze nooit meer dan tien minuten van De witte brigade gezien. Het is een vreemde gewaarwording om naar het gezicht van de scheldende chef te kijken en de actrice te horen spreken. Ze is bedaard, bijna verlegen, met een aandoenlijke zweem van sarcasme die niet helemaal bij haar lijkt te passen, maar die haar waarschijnlijk wel de rol van de chef heeft bezorgd. Het is alsof ze zich op landelijke televisie heeft uitgekleed, haar stekelige koksbuis heeft uitgetrokken, en nu beschroomd de zachte, melkwitte huid die eronder schuilging aan honderdduizenden kijkers toont.

Ondanks haar weerzin tegen de serie, die alleen nog maar is gegroeid doordat haar personeel de nepchef en haar maître adoreert, zet Fyne de televisie niet uit. Ze leunt tegen het aanrecht en blijft kijken. Eventjes, houdt ze zichzelf voor, vijf minuten maar. En dan nog eens vijf minuten, en nog eens vijf minuten. Totdat Corté & co is afgelopen en het vervolg van de mara-thonuitzending van seizoen vijf van De witte brigade wordt aangekondigd. Na de reclame de slotaflevering.

Er is niets veranderd. De chef vloekt natuurlijk nog steeds als een dragonder, draagt in de keuken nog steeds ijdel geen koksmuts op haar prachtige lange haren, bereidt nog steeds ingewikkelde gerechten in een minuut, maar Fyne is benieuwd naar haar geworden, alsof ze de moeder kent en nu het kind wel eens wil zien. Ze vertelt zichzelf dat ze een kwartiertje naar de aflevering gaat kijken, een kwartiertje, zodat ze voortaan weet waarover haar personeel zo hysterisch doet, en om met zekerheid te kunnen zeggen dat ze al die jaren gelijk heeft gehad.

De chef heet Delle Weel. Ze houdt van haar restaurant zoals Fyne dat jaren geleden deed, en met haar gebeurt waarvoor Fyne ooit bang is geweest toen ze net was begonnen en voor het eerst chef in haar eigen keuken was. Het restaurant waarin ze alles heeft gestopt wat ze had, en ook wat ze niet had, dreigt failliet te gaan. Ze verzet zich wanhopig en hopeloos vergeefs, ze scheldt op haar personeel dat niet met haar levenswerk ten onder zal gaan en morgen doodleuk een andere baan kan zoeken, ze ruziet met Selwyn omdat ze zijn vertwijfeling niet kan aanzien. Ze is onhebbelijk, egoïstisch, ze walst over iedereen heen omdat ze altijd haar zin wil krijgen, maar ze is ook verlegen, onzeker, bang, daarom overschreeuwt ze zichzelf. Hoe harder ze brult hoe eenzamer ze zich voelt. Het doet bijna pijn om ernaar te moeten kijken.

Tijdens de reclame haalt Fyne een stoel uit de donkere eetzaal. Ze controleert of de buitendeur en de personeelsingang zijn afgesloten alsof ze niet betrapt wil worden terwijl ze naar de serie kijkt die ze al vijf jaar openlijk verafschuwt. Ze ziet zichzelf op blote voeten door haar restaurant lopen, de kraag van haar keurige blouse open geknoopt, haar korte, blondgrijze haar weerspannig uit de scheiding gesprongen. Maître maar nu even niet. Ze voelt zich op een geheimzinnige manier verbonden met anderen, alsof ze wordt gadegeslagen, net als Delle die zelfs als ze in bed ligt een camera aan haar voeteneinde weet. Gadegeslagen en begrepen. Ze weet dat het belachelijk pathetisch is. Maar het is bijna middernacht in haar eigen restaurant. Het geeft niet. Niemand merkt het.

Op de stoel die ze bij de werktafel voor de groenten neerzet kijkt ze naar wat zich in een andere, niet-bestaande keuken afspeelt. Het is niet haar keuken, niet haar restaurant dat aan de concurrent moet worden verkocht. Het is toeval dat de aflevering eindigt met Selwyn die in die andere schemerige eetzaal ook de kaarsen uitblaast en de stoelen op de tafels zet, met Delle die eenzaam in die andere koude, brandschone keuken ook aan een werkbank gaat zitten en een glas wijn neemt. Maar het is alsof Fyne zichzelf krijgt verteld. Bij haar was het niet in de keuken, na sluitingstijd. Haar toenmalige maître, Job Dupré, nodigde haar heel hoffelijk uit voor een etentje bij hem thuis. Tijdens het nagerecht van frambozen met sabayon, dat zij hem had leren maken, vertelde hij haar dat hij een restaurant in Frankrijk ging beginnen. Hij vroeg het niet, hij suggereerde het alleen. Hij had een goede chef-kok nodig, zei hij. Hij bedoelde haar. Ze waren niet getrouwd, zoals Delle en Selwyn, ze hadden niet eens een relatie, zouden die waarschijnlijk ook nooit krijgen. Fyne wilde heel graag mee, ze zou hem naar de andere kant van de wereld volgen om bij hem te kunnen zijn, hoewel ze hem dat nooit zou vertellen. Ze moest wel weigeren. Ze zou zichzelf niet meer onder ogen durven komen als ze De Fyne keuken zou opgeven voor een dwaze verliefdheid. Ze heeft nooit aan de juistheid van haar beslissing getwijfeld. Maar nu ze Delle aan de werktafel in haar keuken ziet zitten, geschokt dat Selwyn haar dwingt om te kiezen tussen haar huwelijk en haar restaurant, denkt ze dat ze had kunnen gaan. Delle zou naar Frankrijk zijn gegaan, denkt ze. Ze weet ineens niet meer waarom ze zo zeker wist dat ze hier moest blijven, bij het restaurant dat haar gasten alles geeft waarvan ze dromen, maar dat al haar dromen heeft verstikt. Ze zou wel kunnen huilen. Zo dom, zo sentimenteel. Niet om Job Dupré in Frankrijk. Maar om zichzelf in haar grote, stille restaurant, helemaal alleen, en om de overbodigheid ervan. En dat allemaal vanwege een vrouw die ze vijftig minuten geleden nog niet eens kende, een vrouw zonder lichaam, zonder gedachten, zonder leven.

Wina Driessen

Het gezicht van de visagiste is ongemakkelijk dichtbij terwijl ze met een sponsje over Wina’s wang wrijft. Wina probeert niet naar haar te kijken. Ze wisselt een blik met haar eigen spiegelbeeld. Grote schrikogen, strakke, smalle lippen, wit weggetrokken. Angst die zich niet laat wegschminken. Nog een kwartier. Hoogstens. Ze sluit haar ogen en doet een poging om zichzelf in gedachten door een andere vrouw te vervangen. Doortastend, ongedwongen, een vrouw van wie mensen voor het slapengaan, tussen de samenvatting van het voetbal en het laatste journaal, een halfuurtje willen houden. Ze ademt diep in, heel langzaam, zodat de visagiste het niet merkt. Kalm. Het stelt niets voor. Voor je het weet is het alweer voorbij.

Als ze haar ogen opent, kijkt ze recht in de onderzoekende spiegelbeeldblik van de visagiste. Wina herkent de uitdrukking op haar gezicht. Ze is teleurgesteld. Iedere week zitten er beroemdheden in haar stoel. Ze schildert hun zwakheden weg, leest hun zorgen over de in de bladen aangekondigde scheiding in hun rimpels. Met grappen en arrogante eisen, zelfs met onverwachte bekentenissen, menen ze de aandacht af te kunnen leiden van het open boek dat hun lichaam voor haar is. Ze heeft gefantaseerd over het temmen van de lastige chef-kok met haar kleurige poedertjes en crèmes. Wat niemand is gelukt, zelfs Selwyn niet, is voor haar weggelegd. Delle Weel als was in haar handen. Maar aan niets blijkt minder eer te behalen. In haar stoel zit een dodelijk verlegen actrice die nog geen woord met haar heeft gewisseld.

Wina probeert vriendelijk naar haar te glimlachen. Het gaat haar slecht af, alsof haar gezicht niet langer bij haar hoort. Als ze zich nu al zo voelt, hoe moet het dan straks? Tegenover Bo Corté aan zijn spiegelend zwarte tafel. Drie camera’s. Een miljoen kijkers. Ze verlangt hevig naar een filmset. Ook met een visagiste die zo dichtbij is dat het lijkt of ze een liefdesscène spelen. Maar met een script op schoot. Tekst die ze kan leren. Drama’s die slechts tijdelijk de hare zijn. Een ontknoping die vastligt.

Het is haar eigen schuld. Ze had niet zo dom moeten zijn om jarenlang interviews te weigeren terwijl ze volgens haar contract met Primo verplicht was om aan de publiciteit voor De witte brigade mee te werken. Als ze af en toe in een onnozel middagprogramma of in een roddelblad wat vragen had beantwoord, zat ze nu gewoon thuis, en keek ze zo meteen samen met Graas naar Corté & co waar een andere bekende Nederlander voor de ogen van het halve land zou worden afgemaakt. Ze ligt languit op de bank, ja, heerlijk veilig op haar eigen bank, haar hoofd in zijn schoot, haar blik terloops op de televisie gericht. En terwijl Bo Corté een beklagenswaardige politicus of televisiepersoonlijkheid in een hoek drijft waaruit alleen het einde van het programma nog een uitkomst kan bieden, valt zij zorgeloos in slaap.

Ze ziet dat de visagiste voor een felrode, donkere lippenstift kiest. Haar gezicht heeft pastel-tinten nodig, anders is ze net een man in vrouwenkleren. Ze zou haar erop moeten wijzen. Maar na een stilte van een kwartier kan ze geen commentaar meer leveren. Dat moment heeft ze voorbij laten gaan. Ze moet zwijgend toekijken terwijl haar spiegelbeeld een verleidelijk brutale mond krijgt. Een mond die nog niet eens een visagiste de waarheid durft te vertellen.

De productieassistent leunt om de hoek van de deur. ‘Tien minuten tot de uitzending,’ meldt hij.

De visagiste poedert nog wat rouge op Wina’s bange, bleke wangen. ‘Klaar,’ zegt ze kortaf. Wina staat snel op uit de stoel. Weg van de spottende spiegel, van de teleurgestelde visagiste. Ze probeert voor de laatste keer naar haar te glimlachen. Dan loopt ze de deur uit.

Op de gang zoekt ze een tissue en een spiegeltje in haar tas. Terwijl ze in de richting van studio 1 loopt, klemt ze de tissue tussen haar lippen en veegt het aanstootgevende rood weg. Met haar eigen lippenstift, een zachtroze, onopvallende tint, tekent ze haar mond opnieuw. Haar vingers trillen. Het gaat niet. Ze haalt diep adem, probeert het nog eens terwijl ze haar ogen met de doodsangst erin ontwijkt. Ineens ligt ze languit op de vloer. Ze is gestruikeld over een kabel die dwars door de gang loopt. Het spiegeltje is kapot. Ze heeft haar pols aan de scherven gesneden.

Twee mannen lopen langs. Hoewel dat helemaal niet nodig is, helpen ze haar overeind. Ze vraagt zich af of ze weten wie zij is. Als ze nu nog geen idee hebben, zien ze het straks als ze in de uitzending zit. Ze zullen het vanavond lachend aan hun vrouw vertellen. Je raadt nooit wie ik van de grond heb geraapt. Delle Weel. Niks geen gescheld en stoere praatjes. Ze was zo ongeveer in tranen.

Ze vlucht beschaamd de damestoiletten in. Scherven, bloed. Als dit een film was zou er straks iets vreselijks gebeuren. Een voorbode, alleen de vrouwelijke hoofdpersoon heeft niets in de gaten. Die loopt gewoon studio 1 binnen, zo in de armen van haar beul.

Ze bet de wond in haar pols met een papieren handdoek. Het doet pijn. Ze kan dit niet. Mijn God, ze kan het echt niet. Ze stelt zich voor dat ze wegrent, zo hard dat haar voeten de grond nauwelijks raken. Ze vliegt door de verlaten gangen, de vrijheid tegemoet, door de parkeergarage naar haar auto. De actrice die al jaren voor de camera huilt en lacht en liefheeft, vertrekt als een dief in de nacht. Niemand zou het begrijpen, alleen Graas. Ze belt hem op haar mobiel. Hij noemt haar Dries. ‘Dries, wat is er? Is alles in orde?’ Dries. Alleen hij kan dat zeggen alsof het een liefkozing is. Ze voelt tranen in haar ogen opwellen. Nee, niet huilen. Denk aan de make-up.

Op de gang hoort ze de productieassistent roepen dat ze over vijf minuten in de lucht zijn. Ze sluit haar ogen. De toiletten, de wastafel, haar vlucht naar de parkeergarage, de stem van de productieassistent drijven weg. Ze voelt alleen de pijn in haar pols. Een scherpe, gloeiende pijn. Ze heeft zich aan de oven gebrand omdat Rein weer eens heeft vergeten de tarbot eruit te halen. Haar zoveelste litteken. Snijwonden, brandwonden. Haar armen zijn ermee bezaaid. Achterlijke koks. Ze grijpt de verontwaardiging die ze in zich voelt opborrelen vast alsof het een reddingsboei op volle zee is. Ze denkt aan de manipulatieve Laurien Karman en haar kakrestaurant, aan Selwyn die haar verdomme tussen haar huwelijk en haar levenswerk laat kiezen. Hoe kan hij. Ze blaast haar woede op als een ballon. Dan durft ze weer naar zichzelf te kijken. De vrouw in de spiegel heeft zwarte, zelfverzekerde ogen, een zachtroze, onverzette-lijke mond. Zij huilt niet om haar man, vlucht niet naar haar auto. Geen denken aan. Snel pakt ze wat haarspelden uit haar tas en steekt haar haar op, alsof ze zo de keuken binnen kan stappen om haar koks uit te foeteren.

Voor de deur van studio 1 aarzelt ze terwijl ze de mouw van haar blouse naar beneden rolt. Haar gedachten dwalen in de richting van de uitgang. Niet doen. Niet doen. Denk aan de pijn. De oven. Ze haalt diep adem. Ze gaat naar binnen. Een geluidsman rent opgelucht op haar af en speldt een microfoontje op haar blouse.

Bo Corté die aan zijn spiegelend zwarte tafel zit, vertrekt geen spier van zijn gezicht als hij zijn gast eindelijk binnen ziet komen hoewel hij zich de afgelopen minuten over acteurs in het algemeen heeft opgewonden, en over domme, arrogante, omhooggevallen televisieactrices in het bijzonder. Hij staat half op uit zijn stoel en geeft haar een hand. Het is geen begroeting. Hij meet de kracht van zijn tegenstander van vanavond. Zij beantwoordt zijn blik uitdagend. Ze kan dit. Een halfuurtje maar. Dan mag ze naar huis.

Terwijl ze tegenover hem aan tafel gaat zitten, voelt ze het publiek in de duisternis achter de lampen meer dan dat ze het ziet. De prevelende, gulzige blikken die een web om haar heen spinnen. Kijk nou, daar is Delle Weel. In een rok. Dat is lachen. Is ze groter en dikker geworden, of lijkt dat maar zo?