Marco Kunst

Farabel

ROMAN

e-editie januari 2014, naar de eerste druk januari 2014

© 2013 Marco Kunst | Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Léon Groen

Omslagbeeld Sea of Tears © Olena Chernenko | Getty Images

ISBN 9789055150007 | NUR 301

www.marcokunst.nl

www.uitgeverijvangennep.nl

Instant Karma’s gonna get you

Gonna knock you right in the head

You better get yourself together

Pretty soon you’re gonna be dead

(JOHN LENNON, ‘Instant Karma’)

I | Naar Afrika

1 | 11-septembergevoel

Farabel leunde voorover, een arm om haar schrijfblok gebogen, zodat niemand zag wat ze deed. De mug die ze tijdens de vorige vergadering getekend had moest een olifant worden: de pootjes en buik had ze dikker gemaakt en de angel was al omgewerkt tot slurf. Nu de vleugels wat groter, dan konden ze voor oren doorgaan, zoals bij Dombo, het vliegende olifantje. Het beest op haar tekening had dan nog wel zes poten, maar dat was een detail, en in details was ze nooit echt goed geweest. Even vroeg ze zich af waar ze eigenlijk wél goed in was. Ze ging wat rechter zitten, zou beter moeten opletten, maar ze wist allang wat Maarten ging zeggen. Hij zei altijd hetzelfde. Alles bij Zara2stra Insurances was altijd hetzelfde, hoe hard ze ook met zijn allen probeerden het tegendeel uit te stralen.

Het was warm in het kantoor, de lucht versleten, het licht schraal, de luxaflex dicht. Verkeerslawaai, hitte, zomers stof: slechts vage echo’s drongen tot de vergaderruimte door; alsof ze zich in een stalling bevond, een parkeergarage waar ze overdag bewaard werd. Maarten droeg een donkerblauw pak, even degelijk als dat van de andere aanwezige mannen.

Werkmieren. En alle vrouwen hier zijn grijze muizen. Ik ook. Was Dombo niet met een grijze muis bevriend? Terwijl de andere olifanten er juist bang voor waren?

Haar ogen ontmoetten die van Maarten. Ze zag wrevel in zijn blik, boog weer voorover, deed of ze aantekeningen maakte.

Wanneer ben ik eigenlijk in een grijze muis veranderd? Iedereen die ik ken is de afgelopen jaren in een grijze muis veranderd. Misschien is dat wel goed. Ook als grijze muis kun je carrière maken. Als je maar strategisch handelt of blijft zitten waar je zit.

Ze voorzag het olifantje van een krullende pluimstaart.

Grijze muizen aller landen verenigt u! Uw Koninkrijk kome! Geef ons heden onze dagelijkse kaas en vergeef ons onze schuld! Néé, concentreer je, Fara. Blijven geloven. In je toekomst. Het Grote Geheel. Crisis of geen crisis. Ook als grijze muis kun je gelukkig worden.

‘Kijk,’ ging Maarten verder. Hij verhief zijn stem en probeerde energie en passie uit te stralen, terwijl hij toewerkte naar het hoogtepunt van zijn presentatie, zijn versleten stokpaardje. ‘Waar het op neerkomt… De laatste keer dat ik écht het gevoel had dat ik leefde, de laatste keer dat alles zinderde, was op 11 september 2001. En die dag vormt sindsdien the ultimate core van de verzekeringsbusiness: ze verbeeldt de oeronzekerheid van ons leven! Iedereen weet nog waar hij was op 11 september, wat hij toen deed, dacht en voelde… Wat jij, Fara?’

Farabel keek op van haar schrijfblok en staarde Maarten blanco aan.

Maarten keek naar het olifantje.

‘Verdómme… wat héb jij vandaag?’ Hij sloeg zijn armen over elkaar en stak zijn kin naar voren. Met een heersersblik keek hij de vergaderruimte rond.

Alfa-aapje, dacht Farabel chagrijnig en haar blik zakte weer naar haar schrijfblok. Het olifantje lachte scherpe tandjes bloot.

Alfa-aapje op een stokje achter moeders keukendeur… Bonusbobo, bonobo… Wat héb ik vandaag? Zat er eigenlijk ook een aap in die film van Dombo? Ja, maar daar gaat het niet om. Waar het om gaat is dat ik eenzaam, zinloos, verdrietig ben, een kamerolifantje zonder vleugels… 11 september is alweer lang geleden, Maarten wordt oud… Ik word oud. De wereld stort ondertussen allang weer door andere flauwekul in elkaar… Néé, concentreer je!

‘Wat ik bedoel is dat 11 september hét ijkpunt van onze tijd is! Het is ónze moord op Kennedy, het Waterloo waar de twintigste eeuw op stukliep, de Zwarte Dood van onze generatie! Aan dát ultieme belevingsmoment moeten we onze strategieën ophangen! We moeten er zin uit peuren, pássie! De durf om tegen de Al Qaedaklippen op ónze Zeitgeist te verzekeren. Wij moeten tenslotte gelúk verkopen. Zekerheid… gevoel… emotie! Het gaat er niet om wat de klant aan z’n polissen heeft bij een aanslag, het gaat erom hoe hij zich erbij vóélt!’

Maarten projecteerde de rokende Twin Towers op het scherm, het moment van inslag van het tweede vliegtuig; beeld dat iedereen kent. Hij gebaarde breed. ‘Hier zie je hoe duizenden mensen het leven laten. Mensen, échte mensen, die worden verpletterd, uiteengereten, verbrand, verkoold. En wij keken er live naar. Ze gilden van angst, dachten hun laatste, bange gedachten. In hun bijna-doodervaring wisten ze ineens weer waarvoor ze eigenlijk leefden, waarom ze niet dood wilden. Pure adrenaline. Zuivere emotie. Betékenis. Zin! En wij zaten op de bank en keken tv.’

Hij klikte met zijn afstandsbediening. Beelden van springende, duikende, vallende mensen; grofkorrelig. ‘We moeten aansluiten bij de helderheid die zíj hadden, die laatste seconden voor hun dood, in het vuur, in vrije val. Waar zij in geloofden, van droomden, op hoopten, want daar draait het allemaal om. Consumenten die geloven, die kópen. Een polis is een aflaat, een feel-good gadget, om vooral toch maar te kunnen en mogen vergéten dat je kwetsbaar, sterfelijk bent!’

Hij liep terug naar de vergadertafel, leunde zwaar over de rugleuning van zijn stoel naar voren. Het viel Farabel op dat hij een buikje begon te krijgen.

… had een gaatje in zijn rokje en daar stak zijn staartje deur… Ja, zo ging het!

Ze krabbelde de woorden van het liedje naast haar olifantje.

Maarten rechtte zijn rug. ‘We moeten kortom aansluiten bij dat 11-septembergevoel, het gevoel dat we in een film leefden, een blockbuster waarvan iedereen wist dat hij geen happy end zou hebben. Wíj geven de mensen met onze nieuwe polissen het gevoel dat ze gezellig in de zaal zitten, naar de film kijken en na de ramp ongeschonden naar buiten kunnen lopen.’ Hij keek triomfantelijk rond en ging toen zitten. ‘Farabel, wil jij toelichten hoe we de nieuwe campagne voor de Cocoonproductgroep voor ons zien?’

Alle blikken richtten zich op haar.

Maarten was groot en Farabel was zijn profeet, zo werd er nog altijd een heel klein beetje naar hen gekeken: de coming man van de firma, de flamboyante verzekeringsgoeroe, met in zijn bruisende slipstream het jonge vrouwelijke talent. Maar zo jong was Maarten niet meer, de vaart was er een beetje uit geraakt de laatste jaren, hij begon zelfs grijs te worden aan zijn slapen. Hiermee samenhangend was Farabels carrière ook wat in het slop geraakt. Het sprankelde niet meer als in het begin. Eigenlijk moesten ze vooral in hun handjes knijpen dat ze er niet uit waren geknikkerd bij de laatste reorganisatie.

Farabel had de sleetsheid opgemerkt, bezocht sinds kort een life coach, was op yoga gegaan, had zich opgegeven voor trainingen… Het was nog niet te laat, ze was nog jong, zou er nog komen. Ze glimlachte naar niemand in het bijzonder, sloeg haar schrijfblok dicht, stond op, trok onopvallend haar rok recht en liep naar de lessenaar met de laptop. Daar aangekomen kneep ze haar handen even tot vuisten – zo, dat haar nagels diep in haar handpalmen drongen – en herhaalde in gedachten de woorden die haar coach haar ter overdenking had meegegeven.

Ik ben een instrument. Gedachten, gevoelens, bewustzijn: alles kan en moet strategisch ingezet worden. Ik ben niet in dienst van Zara2stra, maar Zara2stra staat in dienst van míjn carrière, en dús van mijn geluk. Ik werk aan míjn geluk en laat de kosmos voor me werken.

Vervolgens haalde ze diep adem – Buikademhalen! Indalen in je bekken… Aárden! – en met een strakke glimlach rond haar lippen begon ze zich een weg door haar Power Pointpresentatie te praten en klikken – targets, gevoelsmomenten, cocooningscoëfficiënten… Zakelijk zette Farabel uiteen hoe de nieuwe antiterrorisme-, derivaat- en klimaatramppolissen aan de man gebracht zouden worden.

Terwijl ze sprak, zag ze haar omgeving langzaam vervagen. Ze balde opnieuw haar vuisten, maar haar collega’s weken steeds verder terug. De geuren van het kopieerapparaat, de bodempjes koffie en de nieuwe vloerbedekking kregen de overhand, de wereld om haar heen werd glazig. Van achter de vergadertafel staarde grootogig vee haar herkauwend aan en haar woorden verlieten in taaie bellen haar mond. Ze voelde de warmte van de projector, zag op het scherm het stroomdiagram dat ze met zo veel zorg ontworpen had en voelde haar voeten loskomen van de grond. Ze zweefde, onmerkbaar, onzichtbaar voor de anderen, maar toch. Ze haalde nog een keer diep adem.

Buikademhalen! De wereld houdt van je! Je bent niet eenzaam, maar happy single.

Haar mond sprak verder alsof er niets aan de hand was.

Um mani padme hum… Um mani padme hum…

De mantra die ze bij yoga geleerd had, schoot door haar gedachten als een reclamejingle die je maar niet kwijtraakt. De spreuk was bedoeld om inzicht te krijgen, helderheid, innerlijke rust, maar hij stoorde alleen maar.

Um mani padme hum! Wat betékent die rotkreet in godsnaam?

Het gevoel van vreemdheid bereikte haar lichaam. Farabel zag haar handen op de lessenaar – glanzende, harde nagels, huid, scharnierende geledingen, schaaldieren. Ze voelde hoe haar mond bewoog, klanken vormde; haar tong een raadselachtig weekdier.

2 | Zure bom

Afgekloven nagels, paardenstaart, knokige knieën. Acht, misschien negen jaar oud was ze. Ze kwam thuis uit school, tastte door de brievenbus naar het touwtje. De voordeur zwaaide open, ze liep vanuit het stoffige voortuintje de koele gang in.

Er hing een vreemde geur in huis. Zilt, rot, bedorven.

‘Ben jij dat, Fara?’

Haar moeders stem had een schrille bijklank.

‘Ja?’

‘Kom eens boven.’

Farabel legde haar schooltas onder de kapstok op de grond. Onwillig liep ze de trap op, weke knieën van vermoeden. ‘Hoe krijgt dat rotkind het toch iedere keer weer voor elkaar?’ hoorde ze haar moeder mompelen.

In de deuropening van haar kamer bleef Farabel staan. Haar moeder zat op haar knieën voor de openstaande klerenkast; geflankeerd door veger, blik en een emmer sop. Grijsbruine klodders op het roze tapijt, onduidelijke harde stukjes en glasscherven. Opgewonden vliegen zoemden boven de stinkende drab en streken erop neer. De nazomerzon scheen door het openstaande raam naar binnen en leek het hele tafereel, inclusief die knielende moeder te willen smoren in hitte en licht. Beiden zeiden ze een paar tellen niets. Farabel bleef met haar tenen gekromd in haar schoenen in de deuropening staan. Haar moeder schepte vervolgens met het blik zo veel mogelijk van de prut op, haalde een dweil door het sop en begon de rest van de vuiligheid op te dweilen.

[...]