‘Wat weten wij van het leven? We nemen waar, we voelen, we denken en we onthouden. We construeren ons verhaal. Niet met opzet, het gaat vanzelf. Soms begrijpen mensen elkaars verhaal niet. Soms begrijpt niemand iemands verhaal. Of ze durven er niet aan te beginnen. Als zo iemand bepaalde verschijnselen heeft (hallucinaties, wanen, verwarring van het denken en minder energie en daadkracht) en dat duurt lang en het schaadt het maatschappelijk functioneren, dan valt de diagnose schizofrenie. Dat doet het verhaal onrecht.

Karin Anema heeft het verhaal van Twan opgetekend. Ze is verder gegaan toen ze het niet begreep. Ook toen ze het niet kon begrijpen. Daardoor kon het verhaal van Twan zich ontplooien. Daardoor hebben zij de scheiding der geesten overbrugd. Een gedeeld verhaal. Het is niet alleen het verhaal van Twan, worstelen wij niet allemaal met de vraag hoe ons kleine oog deze grote wereld kan zien?’

Lieuwe de Haan,

hoogleraar psychotische stoornissen, AMC

KARIN ANEMA

Vandaag koop ik alle kleuren

Het levensverhaal van een man en zijn psychoses

Het levensverhaal in dit boek is de waarheid zoals deze ervaren en verteld is door de hoofdpersoon en opgetekend en gedocumenteerd werd door Karin Anema. De familie van de hoofdpersoon betwist op punten de juistheid van het in het manuscript van het boek opgetekende verhaal.

e-editie juli 2014

© 2013 Karin Anema | Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Foto omslag © Karin Anema

Ontwerp omslag Léon Groen

ISBN 9789055157785 | NUR 320

www.karinanema.com

www.uitgeverijvangennep.nl

Voorwoord

Het verhaal van dit verhaal

Dit boek is een bewerking van het relaas van Twan, zoals hij het me de afgelopen jaren beetje bij beetje heeft verteld. Toen hij over zijn leven begon te vertellen, zeven jaar geleden, nam ik het voor wat het was: een door hem in vertrouwen verteld verhaal, waar ik uit vriendschap naar luisterde. Voor het eerst in zijn leven kon hij zijn verhaal aan iemand kwijt. Hij liet mij zijn ruwe materiaal zien, kladjes, aantekeningen op brochures, tekeningen, plattegronden met notities en uitsneden, collages, schriften, brieven, woorden zonder verbanden, en vertelde zijn herinneringen erbij. Die heb ik toen op zijn verzoek opgeschreven. In die tijd had hij het over ‘psychose 1’ en ‘psychose 2’. De originele tekst beslaat acht pagina’s. Het belangrijkste was dat hij zijn verhaal aan mij had verteld en dat het zwart op wit stond. Maar de tekst was zo informatiedicht en feitelijk dat hij in wezen onleesbaar was.

De jaren daarop luisterde ik naar zijn dagelijkse frustraties en activiteiten, waarin hij als geperfectioneerde toeschouwer mensen bijna als studieobject ontleedde, maar tegelijkertijd het wrange gevoel had dat anderen hem als wereldvreemd zagen. Vanzelf kwam dan ook weer zijn verleden naar boven. Bij stukjes en beetjes.

Nadat mijn levenspartner begin 2011 was overleden, merkte Twan dat ik me begon te isoleren. Mijn reisboek Anders dan Afrika was net gepubliceerd en voor het eerst van mijn leven had ik geen ideeën voor een nieuw boek. ‘En mijn verhaal?’ vroeg Twan. Daar keek ik van op, want hij had zijn verhaal systematisch voor de buitenwereld verborgen gehouden en het mij alleen in het diepste vertrouwen verteld.

Nadat we beiden het idee een paar weken hadden laten bezinken, liet hij weten dat hij echt graag wilde dat er een boek kwam. Zelf zou hij het niet kunnen. Omgekeerd had ik hem ook nodig: ik miste een nieuw doel en als ik naar zijn verleden luisterde, was het alsof ik naar een fascinerende cultuur reisde. Ik wist al dat Twan een fenomenaal geheugen had en een onwaarschijnlijk goed bijgehouden persoonlijk archief. Daaruit had hij mij de afgelopen jaren al veel laten zien.

We begonnen. Soms was hij een goede verteller, vaak zocht hij het in wijdlopige verhalen, die vol associaties afdwaalden naar de uithoeken van zijn geest. Samen legden we een lange weg af om tot zijn moeilijk te reconstrueren verhaal te komen. Toen we zijn relaas beknopt op papier hadden, trok ik me een maand lang terug in het Roland Holsthuis in Bergen. Daar verdiepte ik me in de brij aan informatie, checkte details en feiten, en schreef mijn eerste versie.

In de negen maanden daarop schreef ik diverse andere versies. Twans levensverhaal schreef zich niet vanzelf. De oogst aan informatie, losse ervaringen, vele psychosemomenten, heb ik zodanig gefilterd dat ik zijn leven in scènes kon gaan oproepen. Uiteindelijk besloot ik zijn historie in de eerste persoon te schrijven, alhoewel ik onmiskenbaar de auteur blijf. De hoofdstukken die gaan over de afgelopen paar jaar, waarin Twan niet langer alleen is en zijn isolement verdampt, heb ik vanuit het hij-perspectief beschreven. Ik ben als ‘zij’ aanwezig: degene die luistert en vraagt.

In dat stadium hebben we (deels samen) vijf personen uit zijn oude netwerk van veertig jaar geleden opgezocht: de zanger, de toenmalige buurvrouw, de buren van zijn ouderlijk huis, de dichter, een nicht. Eenmaal hebben we samen zijn werk bezocht.

Op 4 juli 2013 las hij de laatste versie en zei: ‘Een treurig verhaal, maar zeer juist. Het is alsof je er mijn levenlang bij bent geweest.’

KARIN ANEMA, december 2013

Dicht gesmeerd met hoop en verwachting

Alleen nieuwsgierigheid en weerzin

Knagen het gat in het ei

Dat elke ervaring legt

[LUCEBERT]

Ontmoeting

(2006)

Met gespannen bovenlijf en enigszins vooroverhellend opent hij de deur. Hij heeft zich tientallen jaren getraind in wachten. Daar staat zijn bezoeker.

Hij neemt haar aandachtig op. Op zoek naar details, naar dingen die verkeerd bij hem zouden kunnen vallen. Ze gaan aan de kleine tafel zitten waar al die jaren geen gast is aangeschoven. In de kamer schijnt gedempt licht, de gordijnen zijn vrijwel dicht. Hij heeft zo veel te vertellen, er zijn zo veel dingen om te laten zien dat hij plotseling paniek voelt opkomen.

‘Luister je wel naar me?’ vraagt hij scherp.

‘Naar wie anders?’ zegt ze rustig. Dan staat ze op en loopt naar de muur waar een kleine zwart-witfoto hangt van een jonge man op de vloer van een kale ruimte. In de hoek gedreven. Met aangespannen spieren, klaar voor de aanval.

‘Wat een angst straalt eruit. Wie is dit, Twan?’

‘Dat ben ik.’ Als hij haar aandachtige blik ziet, voegt hij eraan toe: ‘Ik heb heel lang in de bagger gezeten.’ Hij kan de stilte horen. In zijn eigen huis, in de buurhuizen, geen enkel rumoer. Fijn dat het hier altijd stil is, denkt hij. Als ze weer is gaan zitten bestudeert hij minutieus haar gezicht. Hij schuift met zijn hand een bordje met twee appelflappen naar haar toe, neemt een slok thee en zegt: ‘Als jongen klotste ik met mijn laarzen door het bloed in het slachthuis.’

‘Als kind? Wat deed je daar?’

‘Het gewone werk: mijn relatie met bloed is professioneel. Ogen uitsteken heeft me het meest geraakt.’

‘Wat?!’ vraagt ze. ‘En dat zeg je alsof het niks is?’

‘Daarna is het maar één korte periode echt misgegaan. Ik leid een gewoon leven. Het is allemaal heel lang geleden.’

Hij lacht kort. ‘Ik ben opgegroeid in een katholiek gezin in Brabant. Mijn ouders hebben zeven van die rotjongen grootgebracht.’

‘Jij een rotjong? Daar zie je niet naar uit.’

Een halfjaar geleden heeft hij haar ontmoet. [...]