EERDER VERSCHENEN WERK VAN ADRIAAN GROEN

Wat weet ik er eigenlijk van?

Vijftig maanden zwaar

Vertrapt gras

Kruisbestuiving

Trommelhart

Adriaan Groen

Overlander

Eerste druk februari 2014

© 2014 Adriaan Groen | Uitgeverij Van Gennep

Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 RW Amsterdam

Ontwerp omslag Léon Groen

Foto auteur Rens Vrijenhoek

Drukwerk Bariet, Steenwijk

ISBN 9789055159444 | NUR 301

www.adriaangroen.nl

www.uitgeverijvangennep.nl

Overlander / ‘ohvәlandә / (telb.zn) 0.1. reiziger over land 0.2. (Austr. E) veedrijver

Van Dale, Groot Woordenboek Engels-Nederlands

Tussenlanding

Vlak voor het vliegtuig naar links zwenkt om de tussenlanding op Kenyatta Airport in te zetten, wordt mijn aandacht getrokken door iets eigenaardigs. In het duister beneden me, tussen spaarzame oranje straatverlichting, staat in wat een buitenwijk van Nairobi moet zijn een veertigtal lantaarns met helderwitte lampen. Het is niet goed te zien wat de lantaarns verlichten. Een smalle weg misschien, met een flauwe bocht en aan het eind drie kleine rotondes.

Wat me er zo aan opvalt, is de figuur die de lichten samen vormen. Er is weinig voor nodig daar een exacte replica van een filovirus in te herkennen, de meest kwaadaardige virussoort die ons bekend is. Het Ebolavirus behoort tot deze groep. De allereerste uitbraak ervan, nabij de Ebolarivier in Congo, schokte de wereld door de snelheid waarmee het virus om zich heen greep en het geweld waarmee patiënten, artsen en verpleegkundigen werden gedood.

Langzaam glijdt het stille, stralende virusbeeld onder me door. Een reusachtig vignet, geponst in het donkere Afrikaanse continent. Ik blijf ernaar kijken tot het door de vleugel aan het zicht wordt onttrokken.

St. Christopher’s Hospital

1

‘U zult wel moe zijn, dokter,’ zegt zuster Amabilis.

We staan op een betonnen pad voor een laag stenen huis met golfplaten dak, dat kennelijk als woonverblijf van de nonnen dienstdoet. Als vanzelfsprekend heeft een van de bewakers bij de poort van het ziekenhuisterrein me hiernaartoe gebracht nadat ik had verteld wie ik was. In de vroeg ingevallen schemer kan ik de gezichten van de vrouwen achter zuster Amabilis niet goed onderscheiden, ik zie alleen dat drie ervan blank zijn. Allen dragen een sluier, de witte habijten reiken bijna tot hun enkels. Vanuit het huis achter hen valt lamplicht door twee vensters. In de kozijnen zijn ijzeren spijlen aangebracht.

‘Ja,’ antwoord ik.

Ik ben kapot. Ruim elf uur in de bus heeft me weer doen beseffen dat de menselijke wervelkolom een minder goede schokbreker is dan de schepping heeft beoogd. Al helemaal als er een paar keer aan is geopereerd.

Zuster Amabilis ziet me langs haar heen kijken. Ze wenkt het groepje. Een voor een stellen ze zich aan me voor. De Afrikaanse zusters maken daarbij een reverence.

‘We zullen goed voor u zorgen.’ Het Engels van zuster Amabilis heeft een licht Duits accent.

‘Dank u.’ Even wacht ik of er nog meer komt, maar er blijft een ongemakkelijke stilte hangen. Ik buk naar mijn tas.

‘Wacht.’ Zuster Amabilis draait zich om. ‘Emerentiana, Fabiola…’

Een van de twee jonge Tanzaniaanse zusters pakt de tas aan mijn voeten op, de ander komt met een vragende blik naast me staan. Ik begrijp het, til mijn schoudertas aan de band over mijn hoofd en overhandig hem.

‘Uw avondmaal wordt om halfacht bij u gebracht,’ zegt zuster Amabilis.

‘Mooi,’ zeg ik mat. ‘Dank u.’

‘En nogmaals welkom. We zijn blij dat u er bent.’

Mijn onderkomen voor de eerstvolgende maanden is een kleine, uit cementblokken opgetrokken aanbouw aan een groter huis.

Als ik, gevolgd door Emerentiana en Fabiola, het halletje binnenstap, zie ik een lage koelkast met erbovenop een dienblad met glazen, kopjes en een thermoskan. Een deur geeft toegang tot een badruimte met toilet en een douchecel van hetzelfde grijze mortel als de vloer. De andere leidt naar een kleine kamer met een breed uitgevallen eenpersoonsbed. Bij het hoofdeind hangt een koperen kruis. Schuin eronder is een tafeltje tegen de muur gezet met een rechte houten stoel. De andere muur wordt opgesierd door een ingelijste legpuzzel van een alpenweide in de zomer. Een teakhouten linnenkast en een leunstoel met vierkante, roodstoffen kussens doen alsof ze daar liever niet bij horen. Van het enige, grote venster zijn de gordijnen opengeschoven. Het kozijn is met horrengaas bespannen en heeft louvreruitjes die kunnen draaien. Ik zie geen tralies.

Voor de vorm maak ik een paar goedkeurende geluiden en neem mijn tas over van de jonge zuster die hem heeft gedragen.

‘Dank je, … Emerentiana?’

Ze giechelt. ‘Fabiola. Zij is Eme.’

Ik snak naar alleen zijn en koud bier.

‘In de ijskast staan flessen met drinkwater,’ zegt Fabiola.

‘Geweldig.’

Nog even blijven ze staan. Dan, stilletjes, verdwijnen ze.

Uiterlijk vier maanden, was er gezegd door de uitzendorganisatie waarmee ik regelmatig contact heb. Een aanvraag uit Tanzania vanwege een tijdelijk tekort aan een arts.

Voor mensen die in de branche werkzaam zijn en het derhalve kunnen weten vond ik dat een merkwaardige uitdrukking. Het tekort aan artsen in Afrika is nooit tijdelijk, het is chronisch.

‘Afzienbare periode,’ werd er droog aan toegevoegd. ‘Geknipt voor jou.’

Ze weten inmiddels dat ik nergens graag lang blijf. Ik neig meer naar weggaan. Waar ik me ook bevind, ik wil voortdurend ergens anders zijn. Het is niet de hang naar nieuwe prikkels die me voortdrijft, een volk met een andere huidskleur en een klankrijke taal. De stille pracht van in nevel verdwijnende bergketens of de geur van gebarsten aarde na een eerste regenbui. Ik wil gewoon verder. Zoals anderen ergens heen willen, trek ik het liefste weg.

‘Dus je gaat er weer vandoor?’ is het onveranderlijke commentaar als ik na een paar maanden Nederland aankondig dat ik een nieuw contract in Afrika heb aangenomen.

Ik knik en hoop dat het bij dat ene zinnetje blijft.

Meestal niet.

‘Dokter onder arme mensen. Mooi werk lijkt me dat. Bewonderenswaardig, de manier waarop jij je inzet.’

Intussen geneer ik me dood, want daar doe ik het niet voor.

Toegegeven, bij schrijnende beelden van een als kaf verstoven volk of van door honger en ziekte uitgemergelde kinderen in de armen van vrouwen of mannen met hun blik gericht op niets, maakt zich altijd wel een soort onrust van me meester. Maar dat is niet meer dan hetzelfde onbehagen dat anderen ertoe beweegt naar een ander kanaal te zappen of iets te storten op een in beeld verschijnend gironummer. Ik vertaal het alleen anders, gebruik het als excuus om weg te kunnen.

Beschamender is dat er gemakzucht bij komt. De ambitie carrière te maken is me vreemd. Werken wil ik best, maar aan het beklimmen van de maatschappelijke ladder heb ik geen enkele behoefte. Verder verandert er zo weinig aan de gezondheidszorg in Afrika dat ik weliswaar regelmatig mijn kennis moet opfrissen, maar nooit voor een ommezwaai kom te staan die uitgebreide bijscholing noodzakelijk maakt. Ik heb inmiddels een ruime voldoende voor het Kiswahili, de meest gebezigde taal in het gebied waar ik veelal zit, verbeeld me af en toe de plaatselijke bevolking te begrijpen en afhankelijk van mijn standplaats is de sociale druk en alle geschetter van de media slechts een paradijselijke fractie van waar de gemiddelde Nederlander onder gebukt gaat. De paar keer dat ik zoiets heb gezegd, werd ik niet geloofd. Zulke dingen beweert iemand alleen uit bescheidenheid.

Voordat ik me met die mij toegedichte eigenschap uit het gesprek kan terugtrekken begint men hardop jaloers te worden op mijn avontuurlijke bestaan. Bij dergelijke gelegenheden moet ik bijna mijn tong afbijten om er niet uit louter balorigheid op los te fantaseren. Ik moet niets hebben van avontuur. Avontuur is niets anders dan narigheid die kan worden naverteld.

Veel meer ben ik gesteld op de lome leegte van de uren waarin ik op een schaduwrijke veranda en te midden van insectengegons, voorbijwaaierende vlinders en rapvleugelig gescharrel van vogels op zoek naar water kan wegzinken in een wolkig niets. Op de plekken waar ik meestal terechtkom, bestaan die momenten. Tegen de tijd dat de dodelijke saaiheid van die dagen begint te lijken op een verblijf in de gecapitonneerde isoleercel van een psychiatrische afdeling ben ik meestal alweer vertrokken.