Liefdevol
in
gesprek

7 lessen uit Jezus’ ontmoeting met
de Samaritaanse vrouw

Paul Waterval

Copyright © 2018 Uitgeverij De Vuurbaak, Hilversum

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

ISBN 9789055605606

NUR 707

Omslagontwerp: idd, Zwolle

Opmaak binnenwerk: Scriptura, Westbroek

De liedtekst op pagina 79 en 80 is met toestemming weergegeven:

Titel: Gebed om zegen

Tekst en muziek: Hans Maat / Gerrit Dekker

© Unisong Music Publishers (Expl. Smallstonemediasongs.com)

All rights reserved. Used by permission.

www.vuurbaak.nl

Woord vooraf

Dit bijbelstudieboek is begonnen met een preek over liefhebben met woorden, gebaseerd op Jezus’ ontmoeting met de Samaritaanse vrouw. Uitgeverij Vuurbaak kwam met de vraag of ik deze preek wilde uitwerken tot een bijbelstudieboek. Ik heb me laten overhalen en het resultaat heb je als lezer nu in handen.

Liefdevol in gesprek zijn is ook binnen de kerk niet gemakkelijk. Persoonlijke belangen, hete hangijzers, oude controverses en barrières in alle maten en soorten vormen vaak een bedreiging voor de liefde die ook in het onderlinge gesprek zou moeten doorklinken. Ik vind het erg als mensen daardoor afhaken. Maar ik word blij als ik zie dat mensen ondanks allerlei verschillen elkaar niet loslaten. Nog blijer word ik als mensen ook door liefdevolle gesprekken Jezus leren kennen en Hem gaan volgen.

Met dit boek wil ik daarom graag bijdragen aan een liefdevoller gespreksklimaat. Ik wil net als Jezus mensen graag tot zegen zijn. Ik hoop dat het door velen gelezen en besproken wordt en dat het zijn weg vindt naar kringen, bijbelstudiegroepen en verder iedereen die wil leren van Jezus en wil groeien in liefde. Zodat we elkaar en de ander tot zegen zijn.

Ik ben een aantal mensen dankbaar dat ze me hebben willen helpen door de tekst nauwkeurig te lezen en van commentaar te voorzien: Ruud de Boer, Wout Scherff, Piet Runhaar en Jessica Maat. Ook de uitgever die mij overhaalde, Peter Johannes, dank ik voor de goede contacten en deskundige begeleiding.

Last but not least dank ik Jezus, mijn Heer, die mijn ogen opende voor zijn liefde en me gaf wat ik nodig had om dit boek te schrijven.

Paul Waterval, Harderwijk

Inleiding

Een bekend gezegde luidt: liefde is een werkwoord. Ook de Bijbel zegt dat je liefde moet doen:

Kinderen, we moeten niet liefhebben met de mond, met woorden, maar waarachtig, met daden (1 Johannes 3:18).

Toch kan dat niet betekenen dat ons spreken onbelangrijk is. Liefde moet je doen, maar ook spreken. Als we Jezus willen volgen als onze Heer, moeten we ook willen nadenken over wat we zeggen en de manier waarop we het zeggen. Onze communicatie in woorden en zinnen, in de manier waarop we een gesprek voeren, doet ertoe.

Woorden zijn namelijk niet alleen maar klanken die we produceren met onze adem, via onze keel, met onze tong en lippen. Zo kun je er vanuit de wetenschap van de fonetiek – heel clean – naar kijken, maar dat is veel te smal. Woorden doen ook iets. Ze brengen informatie en gevoel over, en ze kunnen behoorlijke impact hebben. Positief of negatief. Koning Salomo, de spreukendichter, zei ooit al terecht:

Woorden hebben macht over leven en dood, wie zijn tong koestert, plukt daarvan de vruchten (Spreuken 18:21).

Er zit enorme kracht in woorden. Met woorden kun je iemand bemoedigen en kracht geven, maar ook iemand beschadigen en breken. Ga maar na. De woorden van een rechter betekenen iemands vrijheid of gevangenschap. Met vijandige woorden zijn oorlogen ontketend, maar met wij-ze woorden zijn ook oorlogen voorkomen. Daarom is het belangrijk om – zoals Salomo zegt – onze tong te koesteren, dat wil zeggen: zorgvuldig te zijn met onze woorden, want dat levert wat op, daar pluk je de vruchten van.

Daarmee zeg ik eigenlijk al dat communiceren niet zo gemakkelijk is. Juist vanwege de kracht die woorden kunnen hebben, is het lastig voor ons, mensen die door de zonde zijn aangetast en in een gebroken schepping leven, om een goed en liefdevol gesprek te voeren. We herkennen het allemaal wel: dat woorden zomaar een onbedoeld negatief effect kunnen hebben, omdat ze volkomen verkeerd begrepen worden en beledigend overkomen. En – omgekeerd – kunnen woorden soms ook positiever worden opgevat dan je eigenlijk bedoeld hebt. Onze antennes zijn vaak niet goed afgestemd op elkaar, waardoor we vaak langs elkaar heen praten en elkaar niet bereiken. Maar dat alles wil niet zeggen dat we het niet beter zouden kunnen doen, want dat kan wel degelijk.

Bij wie kunnen we daarvoor beter te rade gaan dan bij Jezus Christus, onze Redder, die ons, mensen, niet alleen door zijn daden maar ook met zijn woorden volmaakt liefhad? En als Hij ook onze Heer is, zullen we ons dan ook niet laten gezeggen door Hem? Zou het nieuwe gebod dat Hij ons gaf – ‘Zoals ik jullie heb liefgehad, zo moeten jullie elkaar liefhebben’ (Johannes 13:34) – dan ook niet slaan op ons spreken?

De vraag is wel: waar moeten we dan naar kijken en luisteren in het voorbeeld dat Jezus ons geeft? Want dat is zo ongelooflijk veel. Je zou daar een dikke theologische studie over kunnen schrijven, maar dat is niet de opzet van dit boekje.

In plaats daarvan wil ik liever goed naar één gesprek van Jezus kijken en luisteren. Ik vind het zelf een van de meest fascinerende conversaties die Jezus tijdens zijn leven hier op aarde gevoerd heeft. Het is het gesprek met de Samaritaanse vrouw, uit Johannes 4. Daar zit veel leerzaams in wat leerlingen van Jezus kan helpen om lief te hebben met woorden. Zó zal ik dus ook door dit bijbelgedeelte heen lopen, met het oog op die vraag: hoe laat Jezus ons zien wat het betekent om een liefdevol gesprek te voeren? Welke lessen leert Hij ons? En hoe kunnen we leren worden als Hij?

Laat ik meteen aan het begin ook maar zeggen: lang niet alles is na te volgen. Jezus kijkt namelijk dwars door deze vrouw heen. Hij weet alles van haar, bijvoorbeeld dat ze al vijf mannen heeft gehad en dat haar huidige man niet haar wettige echtgenoot is. In het hart van de ander kijken kunnen wij niet en dat is maar goed ook! Afgezien daarvan valt er nog steeds veel te leren van de manier waarop Jezus dit gesprek voert. Ik heb het samengevat in zeven lessen (het volmaakte getal) in het voeren van een liefdevol gesprek.

Johannes 4:1-30, 39-42 (NBV)