Omslag

Titelpagina

Colofon

Copyright © 2021 Uitgeverij De Vuurbaak, Amersfoort

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

ISBN 978 90 5560 590 3

NUR 283/284/285

Omslagafbeelding: Jaap Kramer

Binnenwerk: Studio Mol 

www.vuurbaak.nl

1

Een voltreffer

Door de Dorpsstraat racete een jongen. Hij reed hard op zijn gloednieuwe fiets die hij nog maar een paar dagen had.

Naast hem rende een mooie, grote herdershond. Met lange sprongen hield hij zijn baas bij, zonder moe te worden. Die jongen was Tom Sanders. De hond heette Snuf.

Die twee waren nu al een paar jaar onafscheidelijke vrienden. Tom had Snuf gekregen toen het een puppy was. Samen hadden ze heel wat avonturen beleefd tijdens de oorlog en bezetting. Ze hadden het bijna niet overleefd, maar alles was nog goed afgelopen. Het was nu ongeveer een jaar geleden dat het dorp, waar Tom woonde, was bevrijd. Er was veel veranderd in die tijd. Er was weer genoeg te eten. De meeste dingen waren niet meer op de bon, maar gewoon vrij te koop. Maar het mooiste was, dat de ménsen weer vrij waren. Niemand hoefde meer bang te zijn, dat hij zomaar weer opgepakt zou worden door de geheime politie en in een concentratiekamp terecht zou komen of zou worden doodgeschoten.

De kranten konden weer verschijnen zonder dat ze de leugens van Duitse bezetters af hoefden te drukken. De koningin was terug in het land en daarmee was de vrijheid teruggekomen.

Tom was de vorige week jarig geweest en had een mooie, nieuwe fiets gekregen. Die waren nu ook weer gewoon vrij te koop. Zijn oude fiets was in de oorlog een roestige rammelkast geworden en hij was dan ook erg blij met het cadeau.

Elke dag ging Tom nu op zijn nieuwe fiets naar school.

Tja, dat was óók iets dat met de bevrijding te maken had. Er was nu weer elke dag school. In de oorlogstijd waren de scholen soms maandenlang gesloten, omdat er geen verwarming was en de leerlingen in hun versleten kleren zaten te bibberen van de kou.

Nu alles al weer een jaar zijn normale gang ging, dacht Tom soms weleens, dat die paar maanden gedwongen vakantie toch ook wel fijn waren… Hij had de laatste tijd erg hard zijn best moeten doen voor zijn paasrapport. Maar als hij zich vervolgens de ellende van de bezettingstijd herinnerde, dan schaamde hij zich een beetje over die gedachte.

Ze waren nu buiten het dorp gekomen. Tom begon wat langzamer te rijden. Snuf kon het rennen wel lang volhouden, maar Tom wilde de hond niet afbeulen.

Een kilometer verder stond een molen met daarnaast een houtzagerij en een woonhuis.

Daar woonde de familie Van Doorn. Karel van Doorn was een van Toms beste vrienden. De andere, Bertus Verhoef, woonde op een boerderij nog verder van het dorp.

Tom had een huiswerkvrije avond en was nu op weg naar Karel. In de molen en in de houtopslagplaats kon je altijd veel plezier maken. Misschien zou Bertus er ook zijn, als ze het op de boerderij tenminste niet druk hadden.

Met stilstaande trappers reed Tom het molenerf op, een liedje fluitend dat de drie vrienden als speciaal herkenningsteken gebruikten. Hoog uit de lucht kwam het liedje bij hem terug. Hij tuurde naar boven en ontdekte Karel en Bertus, die door een raampje vlak onder de kap van de molen naar hem zwaaiden.

‘Kom snel, joh, het is hier fantastisch!’ riep Bertus.

Tom zette zijn fiets neer, rende door de openstaande molendeur en klom snel naar boven. Snuf, die moest achterblijven, blafte boos.

Heel hoog in de molen was een kleine ruimte. Door een paar smalle raampjes kon je de hele buurt overzien. Aan het einde van de oorlog hadden de jongens deze plek als uitkijkpost gebruikt.

Tom werd enthousiast ontvangen. Karel liet vol trots een voorwerp zien, dat hij net gemaakt had. Het was een grote sterke boog, waarvan de pees heel strak was gespannen. Hij had er zes pijlen bij.

‘Je kunt er heel ver mee schieten!’ zei hij overtuigend. ‘Bertus en ik hebben op het erf al geoefend. Nu gaan we het van hier uit proberen. Dan vliegen de pijlen vast nog veel verder!’

‘Mooi, ik doe ook mee. Wedden dat ik het beter kan dan jullie!’

‘Opschepper!’ lachte Bertus. ‘We zullen jou wel even laten zien hoe het moet!’

Karel nam de leiding. ‘We maken er een wedstrijd van. Iedereen krijgt twee pijlen. Eerst gaan we elk met één pijl zo ver mogelijk schieten uit het raampje richting het oosten. Dan hebben we de wind mee. Goed opletten waar de pijlen terechtkomen, want we moeten ze straks weer oprapen.’

Tom schoot het eerst. Met al zijn kracht spande hij de boog. De pijl flitste weg met grote snelheid en kwam ver voorbij het achtererf op de grond neer. ‘Niet slecht voor een beginner! Geef die boog nou maar eens aan boer Bertus, dan zul je zien hoe een vakman het doet.’

Tom wilde meteen een antwoord geven, maar hij bedacht zich. Eerst maar eens zien wat ‘boer Bertus’ er van bakte…

Nou, zijn vriend bleek het goed te kunnen. De pijl die hij afschoot kwam nog meters verder dan die van Tom.

Nu was Karel aan de beurt. Het lukte hem om net nog even voorbij de pijl van Tom te komen.

‘Eerste prijs Bertus Verhoef, tweede prijs Karel van Doorn, troostprijs Tom Sanders,’ riep Karel plechtig. Toen ging hij op andere toon verder: ‘De strijd is nog niet voorbij. Nu gaan we proberen, wie het beste kan mikken.’

Hij liep naar het andere raampje, dat uitzicht gaf op het woonhuis. Even keek hij zoekend rond naar een geschikt doel. Ha, daar zag hij al wat.

‘Kijk, jongens, daar op de hoek van het huis loopt de dakgoot uit in de opvangbak van de regenpijp. Nu gaan we proberen die bak te raken.’

Tom mocht weer beginnen. Het kwam er nu op aan! Hij wilde niet weer worden verslagen door zijn vrienden.

De afstand was vrij groot en het doel redelijk klein. Hij mikte lang en zorgvuldig. Daar ging de pijl… ‘Raak!’ juichte Tom op hetzelfde moment dat hij het doffe ‘plonk’ hoorde waarmee de stompe pijlpunt tegen de metalen bak botste.

Bertus durfde niet weer een plagende opmerking te maken. Deze voltreffer was moeilijk te verbeteren. Zijn pijl kwam op het dak terecht, meer dan een meter opzij van het doel.

‘Je hebt veel te ver naar links gemikt,’ vond Karel. ‘Tom deed het goed, maar hij heeft toch niet precies het midden van de bak geraakt. Kijk, dát doe je zo!’

Terwijl zijn vrienden vol kritische belangstelling toekeken schoot hij. Op hetzelfde moment gaven ze alle drie een kreet van schrik. Om de hoek van het huis kwam een in het zwart geklede man met een hoge hoed aanlopen. In zijn ijver om het slechte schot van Bertus te verbeteren en Tom het liefst nog te overtreffen, had Karel te veel naar rechts geschoten. De pijl vloog met grote snelheid recht op de man af, die niets door had. Even leek het alsof hij pal in zijn gezicht zou worden geraakt, maar dat liep gelukkig goed af. De pijl botste tegen de hoge hoed, die met een sierlijke boog op de grond rolde, waar de wind ermee vandoor ging.

De man was erg geschrokken, maar na een paar tellen ging hij snel achter zijn hoed aan. Deze rolde van de ene plaats naar de andere. Zijn lange jas fladderde als een verschrikte vogel, zijn grijze haar danste wild om zijn hoofd en zijn blozende gezicht was nog roder geworden. Na een paar tellen had hij de hoed te pakken. Met zijn zakdoek probeerde hij zijn hoed schoon te maken, wat niet goed lukte. Toen keek hij onderzoekend rond om te ontdekken wie dit op zijn geweten had. Hij onderzocht ook de molen, maar ontdekte de dader niet, want Karel en zijn vrienden hadden net op tijd hun hoofd teruggetrokken.

Nu alles nog redelijk goed was afgelopen, stonden Tom en Bertus te grinniken van plezier, maar Karel moest eerder huilen dan lachen.

‘Het is oom Klaas,’ zei hij zacht. ‘Vader en moeder mogen hem graag. Hij komt maar heel weinig bij ons, want hij woont hier ver vandaan, op een boerderij vlak bij de Duitse grens. Die hoed zal wel kapot zijn. Ik durf zo niet naar mijn oom toe te gaan.’

Tom keek voorzichtig even door het raampje. De deur van het woonhuis ging open en Karels vader kwam naar buiten.

‘Klaas, kerel, dat is een verrassing! Wat zie je er deftig uit. Je lijkt wel een dominee.’

Oom Klaas stopte met het schoonmaken van zijn hoed.

‘Tja, ik loop liever in mijn boerenpakkie, maar vandaag ging dat niet. Ik moest naar de begrafenis van een nicht van me, hier dicht in de buurt en toen ben ik even doorgegaan om jullie op te zoeken, maar ik kreeg hier een beetje een rare ontvangst.’

‘Hoe bedoel je?’ vroeg Van Doorn verbaasd.

‘Nou, ik kwam om de hoek en toen botste er opeens wat tegen mijn hoge zijden hoed. Hij viel op de grond en is er niet mooier van geworden. Mijn vrouw zal wel mopperen als ik thuiskom. Ach, wat doet een boer ook met zo’n kachelpijp op zijn hoofd.’

Van Doorn zag een pijl op de grond liggen. Meteen begreep hij wat er was gebeurd. ‘Ik zal de dader wel opsporen en dan zwaait er wat,’ zei hij boos. ‘Kom nu maar gauw binnen.’

Ze verdwenen door de deuropening.

De drie jongens in de molen hadden het gesprek goed kunnen volgen. Verslagen keken ze elkaar aan. Dat zag er niet goed uit voor Karel!

‘Ik kan het beste maar naar binnen gaan en alles eerlijk vertellen,’ mompelde de schuldige. ‘Het ging toch per ongeluk?’

Ja, dat vonden de anderen ook, maar ze wilden er hun vriend niet alleen voor laten opdraaien. Zij hadden ook aan het onvoorzichtige spel meegedaan en het had hun net zo goed kunnen overkomen. Ze zouden samen gaan, dat stond vast, maar ze maakten toch geen haast om naar beneden te gaan.

Toen klonk opeens luid en duidelijk een bel.

‘Dat is het teken dat we gaan koffiedrinken,’ zei Karel. ‘Nu kunnen we echt niet langer wachten.’

Ze klommen de lange molentrap af. Beneden begroette Snuf hen met opgewonden sprongen. Karel zette de boog weg. De pijlen zouden ze straks wel oprapen.

Bedeesd kwam het drietal de huiskamer binnen, gevolgd door de vrolijke Snuf.

‘Daar heb je de scherpschutters!’ riep oom Klaas. Zijn gezicht stond gelukkig niet boos meer.

De jongens gaven de bezoeker een hand en noemden hun naam. De oom van Karel heette Wentinck.

Van Doorn had de pijl in de hand en keek met opgetrokken wenkbrauwen naar het drietal dat door hun verlegen gedrag duidelijk schuld bekende.

Karel overwon zijn aarzeling. ‘Ik vind het erg vervelend van die pijl, oom. Die heb ik afgeschoten, maar ik wist niet dat er iemand om de hoek zou komen.

‘Nou, je wist me anders knap te raken,’ spotte Wentinck. ‘Met wat meer oefening kun je het nog ver brengen.’

Karels gezicht werd rood. Zijn vrienden probeerden hem te helpen door een deel van de schuld op zich te nemen.

Oom Klaas was niet echt boos, maar hij had een plagerige bui en zijn opmerkingen maakten de jongens erg verlegen en Van Doorn zat er bij te grinniken.

Gelukkig kwam Karels moeder binnen. Zij had de mishandelde hoed in haar handen.

‘Hij is weer helemaal in orde,’ zei ze. ‘Je zult zelfs de plek niet meer kunnen vinden waar de pijl hem geraakt heeft.’

‘Knap gedaan,’ prees Wentinck, terwijl hij het hoofddeksel van alle kanten bewonderde. ‘Bedankt! En nu zand erover. Dat wil zeggen, niet over die hoed, maar over het voorval. Ik heb Karel en zijn vrienden er nu genoeg over geplaagd. Straks denken ze nog dat ik een oude bullebak ben.’

‘Dat weet ik in elk geval wel beter, oom Klaas!’ lachte Karel opgelucht. Ook Tom en Bertus merkten al heel snel dat boer Wentinck geen bullebak en geen brompot was. Onder het koffiedrinken zat hij gezellig te vertellen over thuis, over het werk op de boerderij en over de streek waar hij woonde, een bijzonder mooi landschap, dat nog niet was ontdekt door toeristen.

Even later kwam het gesprek op de bezettingstijd. Wentinck had al wel eens iets gehoord over wat er toen in het dorp gebeurd was. Van Doorn was door de Duitsers gevangengenomen, maar had het overleefd. De drie jongens hadden zich dapper gedragen. Karel en Tom hadden samen met Snuf belangrijk werk gedaan bij de bevrijding van het dorp door de Canadezen.

Van Doorn vertelde nu wat meer over deze dingen en langzamerhand kreeg de boer een heel andere kijk op de drie jongens. Er bleek toch een stuk meer in het drietal te zitten dan hij had gedacht.

Het werd voor Bertus tijd om naar huis en naar bed te gaan. Hij zou de volgende dag op de boerderij al weer vroeg moeten beginnen. Ook Tom stond op om weg te gaan.

Bij het afscheid nemen zei Wentinck: ‘Als jullie zin hebben om deze zomer enkele weken bij ons te logeren, dan zeg je het maar. Er is plaats genoeg op de boerderij en de omgeving is echt de moeite waard.’

‘Wij alle drie, oom Klaas?’ vroeg Karel verrast.

Wentinck schudde het hoofd. ‘Nee, zo heb ik het mij niet voorgesteld.’ Toen hij de teleurstelling op de gezichten van de jongens zag, vervolgde hij met een lach op zijn gezicht: ‘Ik had gedacht: alle vier! Snuf mag ook meekomen.’

‘Hoera! Graag, meneer Wentinck!’ riep Tom enthousiast. Ook Karel nam het voorstel met beide handen aan.

Alleen Bertus aarzelde. Hij wilde maar al te graag, maar hij werkte thuis op de boerderij en hij wist niet of zijn vader hem in de oogsttijd zou kunnen missen.

Wentinck klopte hem bemoedigend op de schouder.

‘Jij moet meekomen. Het is voor een boerenzoon die het vak wil leren heel nuttig om eens op een ander landbouwbedrijf rond te kijken. Daar leer je vast dingen die je later van pas zullen komen. Vertel dat maar namens mij aan je vader.’

Karel bracht zijn vrienden nog een eindje weg. Hij was al eens op de boerderij van oom Klaas geweest en vertelde nu enthousiaste verhalen, hoe gezellig het daar was en hoe mooi de omgeving. Ze zouden er een fijne tijd kunnen hebben.

‘Als ik nu maar mee mag van mijn vader,’ zuchtte Bertus. ‘Maar die oom Klaas van jou heeft mij in elk geval een goede reden gegeven, die ik goed zal gebruiken.’

Ze gingen uiteen met de afspraak dat ze elkaar over een paar dagen weer zouden ontmoeten om te horen hoe het ermee stond.

Twee dagen later vertelde Bertus overgelukkig dat hij mocht van thuis. Zijn vader had eerst getwijfeld, maar toch vrij snel zijn toestemming gegeven.

Tom had thuis óók moeite gehad, maar die was van heel andere aard. Zijn jongere zus Ina en ook Mirjam, het Joodse meisje dat door Toms ouders als pleegdochter was aangenomen, waren erg jaloers geweest en hadden lang gezeurd, of zij ook niet mee mochten.

Tom had natuurlijk gezegd dat dat niet kon, maar toen hij dit aan Karel vertelde, zei die: ‘Dat weet ik zo net nog niet. Oom en tante zijn erg gastvrij en ze hebben logeerruimte genoeg. Ik zal er eens met mijn vader en moeder over praten. Als die het goed vinden, schrijf ik een brief om te vragen of Ina en Mirjam óók mogen komen.’

Een week later ging de brief op de post en drie dagen later was er antwoord in de vorm van een hartelijke uitnodiging voor Ina en Mirjam. De meisjes waren geweldig blij en iedereen keek nu nog meer uit naar de zomervakantie, die voor hen extra mooi zou worden.

2

De ontdekkingstocht

Met veel lawaai stoomde de trein een klein stationnetje binnen ergens in het oosten van ons land. De remmen knarsten en hijgend en puffend kwam het gevaarte tot stilstand. Toen werden een paar deuren opengeworpen en enkele reizigers stapten uit.

Erg druk was het hier meestal niet, maar deze keer was dat anders. Uit een van de coupés zag de grijze stationschef een vrolijke groep van twee meisjes en drie jongens komen, dat gevolgd werd door een grote herdershond met een prachtige, scherpe kop.

Pratend en lachend liepen ze met hun koffers en rugzakken over het perron in de richting van de uitgang.

Het waren Karel van Doorn en zijn beide vrienden met Ina en Mirjam. En de hond was natuurlijk Snuf, Toms onafscheidelijke vriend.

Toen de groep de controle was gepasseerd, stond het op een dorpsplein, dat door hoge, oude bomen werd overschaduwd. Even keken ze zoekend om zich heen.

‘Ik zie niks,’ zei Karel. ‘Mijn neef zou hier toch zijn om ons af te halen.’

Met de hand boven de ogen tuurde hij de lange weg af, die op het dorpsplein uitkwam. De weg lag te schitteren in de felle zon, want het was midden in de zomer. Maar wat Karel zocht, kon hij nergens ontdekken.

Besluiteloos stonden ze bij elkaar. Toen klonk plotseling achter hun rug een vrolijke schaterlach.

Ze draaiden zich om en zagen een jongen van ongeveer achttien jaar met een door de zon bruingebrand gezicht en donker krulhaar. Hij stapte op Karel af en gaf hem een hand.

‘Je kijkt de verkeerde kant uit, neefje. Ik was er wel, maar ik heb mijn paard en wagen daar opzij achter de bomen gezet; daar is het lekker koel. Mijn paard heeft het al warm genoeg gehad op de heenreis en terug krijgt hij ook nog een hele lading te trekken.’

Toen begroette hij de anderen.

‘Mijn naam is Jaap Wentinck,’ zei hij, terwijl hij ook de anderen een hand gaf. ‘Jullie namen weet ik nog niet zo goed, behalve die van Snuf, want daar heb ik al veel over gehoord.’

De kinderen lachten en noemden hun naam. Die Jaap leek wel een leuke vent.

Binnen enkele seconden had iedereen op de wagen een plek gevonden. Ook Snuf sprong erop. Karel mocht naast zijn neef Jaap op de bok zitten. Deze gaf het paard een tikje met de leidsels, waarop het dier vrij snel in draf begon te lopen.

Ze hadden het prima naar hun zin. Het landschap was hier heel anders dan bij hun eigen dorp. Eerst reden ze door een redelijk vlak gebied, waar hier en daar nog oude boerderijen stonden, maar gaandeweg kwamen ze in een gebied met meer heuvels.

Uiteindelijk sloeg de wagen een smalle zijweg in, die door dichte bossen liep. Op sommige plaatsen bogen de bomen zich zo ver over de weg, dat het bijna donker werd, hoewel het midden op de dag was. Later werd het weer wat lichter.

Ze reden nu tegen een vrij steile helling op. Het paard liep stapvoets, want het viel niet mee, de wagen met de hele kinderclub tegen de heuvel op te trekken.

Toen ze op de top waren, hadden ze een prachtig uitzicht over het voor hen liggende dal. In de verte zagen ze in een blauwige waas weer nieuwe heuvels, die nog hoger en steiler waren.

‘Mooi is het hier,’ zei Tom. ‘Morgen moeten we direct maar eens een wandeling naar die hoge heuvels maken.’

‘Dat zou ik niet doen,’ lachte Jaap. ‘Dat is Duitsland al. En vóór je daar bent, heeft de douane je al opgepakt, want vlak bij de grens mag je niet eens komen.’

Ze gingen nu met hoge snelheid de helling af. De kinderen hadden groot plezier. Bertus en Tom waren rechtop gaan staan, maar Tom, die het niet gewend was, had moeite om op de hotsende wagen zijn evenwicht te bewaren.

Snuf was op de grond gesprongen en rende vrolijk blaffend naast het voertuig.

Plotseling liet Jaap het paard rechts afslaan, een smalle zandweg in. Aan die ene kant was bos, aan de andere kant een uitgestrekt stuk bouwland.

De wagen ging nu weer veel langzamer. Het zandpad maakte enkele bochten, liep eerst door het dichte en dan weer door meer open terrein. Plotseling zagen ze in een dal een oude, statige boerderij voor zich liggen.

De kinderen waren opgetogen toen Jaap hun vertelde, dat dit de boerderij van zijn vader was. Alleen Karel was hier wel eens eerder geweest. ‘Wat is het hier mooi!’ zuchtte Ina vol bewondering. En Mirjam was het er helemaal mee eens.

Ze sprongen nu allemaal van de wagen, behalve Jaap natuurlijk, die het paard moest mennen. Rennend gingen ze op de boerderij af.

Toen ze hijgend op het erf aankwamen, stapte boer Wentinck uit de grote schuur naar buiten.

‘Zo, daar heb je onze logés,’ zei hij, terwijl hij op het groepje toeliep. ‘Kom maar gauw mee naar binnen, want jullie zullen wel dorst hebben van de warmte.’

Intussen was ook Jaap het erf opgereden. De koffers en rugzakken werden van de wagen geladen en de groep ging naar binnen.

Ze kwamen in een heel grote kamer met een vloer van tegels. Twee grote kasten met veel blinkend koper stonden tegen de wand en er was ook nog een met blauwe tegels versierde open haard.

In een hoek was een hoge, staande klok. De kinderen keken hun ogen uit naar alle mooie dingen die er te zien waren.

Mevrouw Wentinck en haar dochter Hanna, een oudere zus van Jaap, ontvingen de gasten hartelijk. Ze kregen meteen een glas lekkere, koude karnemelk. Daarna ging Hanna met hen mee om te laten zien waar ze konden slapen.

Voor Ina en Mirjam was er een leuk zolderkamertje met een openslaand raam, waardoor ze een prachtig uitzicht hadden op de omgeving. De jongens werden in een van de bijgebouwen van de boerderij ondergebracht. Op de zolder van een grote schuur had boer Wentinck een vertrek met enkele bedden laten aftimmeren, waarvan ’s zomers weleens vaker gebruik werd gemaakt door mensen uit de stad, die hier hun vakantie kwamen doorbrengen.

Het was intussen al avond geworden. De ergste hitte was voorbij en buiten was het nog licht. De kinderen wilden nog graag eens rondom de boerderij kijken en mevrouw Wentinck vond het goed, dat ze nog een poosje opbleven.

Jaap ging met hen mee om hen de omgeving te laten zien. Op het erf was direct al van alles te bekijken. Karel, die veel belangstelling had voor techniek en machines, liep meteen door naar een van de bijgebouwen, waar een groot aantal accu’s stond.

‘Wat is dat?’ vroeg hij aan Jaap.

Deze trok een geheimzinnig gezicht. ‘Dat is onze eigen elektriciteitscentrale,’ zei hij deftig. ‘Wij wekken zelf elektrische stroom op en die stroom wordt hier in deze accu’s verzameld. Daar branden onze lampen van.’

Hij liep naar een contactknopje in de schuur en draaide het om. Een elektrische lamp begon te gloeien.

Maar Karel was nog lang niet tevreden.

‘Waar krijgen jullie die stroom dan vandaan?’

Jaap lachte. ‘Dat zal ik je straks nog wel laten zien. Wacht maar eens even. Er is hier heel veel, dat je in je eigen dorp nog nooit gezien hebt,’ zei hij.

Ze liepen verder en kwamen langs de bijenkasten, waar het een en al beweging was van actieve honingbijen, die met de laatst verzamelde voorraad naar huis gingen.

De meisjes vonden het wel wat griezelig, maar Jaap verzekerde hun, dat ze niet bang hoefden te zijn, als ze zich maar rustig gedroegen.

Er was nog veel meer te zien. Aan de rand van het erf stonden een paar oude notenbomen en er waren ook tamme kastanjes met veel vruchten eraan.

Tom wilde er een paar plukken, die aan een laaghangende tak zaten, maar hij schrok van de lange, scherpe stekels.

‘We moeten opschieten,’ zei Jaap. ‘Hier kunnen jullie de komende dagen nog genoeg rondkijken. We gaan nog even het bos in.’

Vrolijk pratend wandelden ze achter hun gids aan en al snel zaten ze in het dichte bos. Vlakbij stroomde een snelle beek met kristalhelder water.

Het was nu heel stil in het bos. De meeste vogels waren al stil en al de geluiden van de dag waren verdwenen, alleen klonk uit de verte een vreemd geruis en geklater, waarvan de kinderen niet wisten wat het precies was.

Toen ze er Jaap naar vroegen, zei hij: ‘Wacht maar even. Straks zul je het wel zien.’

Even later boog het pad af en kwamen zij bij een soort bosmeertje, dat lag te glanzen in de avondlucht.

Terwijl ze langs de oever liepen, werd het geruis steeds sterker en plotseling stonden ze bij een waterval van bijna twee meter hoog, die een scheprad in beweging bracht.

Vol belangstelling stonden de kinderen ernaar te kijken. En Jaap was er erg trots op, dat hij zijn gasten iets bijzonders kon laten zien.

‘Hier komt onze elektriciteit vandaan,’ zei hij. ‘De beek, die jullie zagen, stroomt door dit meer en op deze plek stort het water een paar meter naar beneden. Kijk, daar in de verte loopt het riviertje weer verder. Nu hebben we hier een turbine aangebracht, die door het vallende water in beweging wordt gezet. Daarbij wordt elektriciteit opgewekt en die stroom vangen wij bij de boerderij in onze accu’s op.’

Het begon nu al schemerdonker te worden, zodat ze zich moesten haasten om thuis te komen. Langs een andere weg nam Jaap de groep weer mee terug naar de boerderij.

De jonge gasten mochten nog een korte tijd opblijven. Mevrouw Wentinck had voor iedereen een boterham klaargemaakt en hoewel de kinderen al hadden gegeten, hadden ze alweer trek.

‘Ziezo,’ zei boer Wentinck, ‘en nu is het tijd voor de jongelui om naar bed te gaan. Morgen komt er weer een lange dag.’

‘Hè, nu al, oom?’ zei Karel, die dit wel aan zijn oom durfde te vragen. ‘We hebben nog helemaal geen slaap.’

Wentinck lachte.

‘De beide meiden zitten al bijna te knikkebollen,’ zei hij, ‘en voor jullie jongens wordt het ook hoog tijd, anders hebben jullie morgenvroeg te weinig slaap gehad en we houden hier van vroeg opstaan.’

Gehoorzaam stonden allen op. Ze waren ook eigenlijk wel moe van de lange reis en van de vele nieuwe indrukken.

De meiden gingen naar het zolderkamertje en de jongens naar de bedden in het bijgebouw. Snuf ging natuurlijk met Tom mee en klom handig de trap op. Boven waren drie bedden, terwijl er voor Snuf een grote mand was neergezet.

‘Kijk eens,’ zei Bertus, ‘in de achterwand zit een grote deur. Is daar nog een kamer?’

‘Nee,’ vertelde Karel, die al wel vaker bij zijn oom gelogeerd had, ‘vroeger was dit gewoon een stuk van de zolder. Als je die deur opendoet, kijk je naar buiten.’

Hij schoof een grendel opzij en trok aan de klink. De zware deur zwaaide open. Beneden hen lag het achtererf van de boerderij. Boven hun hoofd zat een balk met een katrol eraan.

‘Daar werden vroeger de zakken met graan aan opgehesen, die hier werden opgeslagen,’ zei Karel.

Ze keken nog even naar buiten. De maan was opgekomen en verspreidde een zachte glans over de bossen. In de verte hoorden ze nog het geruis van de waterval.

Karel sloot de deur weer zorgvuldig en enkele minuten later lagen de drie jongens in bed, terwijl Snuf zich in de mand had genesteld. En toen duurde het niet lang meer, of alle vier sliepen als rozen.

3

Het geheimzinnige briefje

De dagen daarna wisten de kinderen zich goed te vermaken. Ze maakten speurtochten door het bos en beklommen de heuvels. Ze gingen met Wentinck en Jaap naar het land en hielpen bij het werk. Ze speelden verstoppertje op het erf van de boerderij, waar wel honderd mooie schuilplekken waren. Geen moment verveelden ze zich.