Omslag

Titelpagina

Colofon

Copyright © 2021 Uitgeverij De Vuurbaak, Amersfoort

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

ISBN 978 90 5560 592 7 

NUR 283/284/285

Omslag: Jaap Kramer

Binnenwerk: Studio Mol

www.vuurbaak.nl

1

Het plan voor een zwerftocht

Voor een groot gebouw in een stille straat stond een groep jongeren te wachten. Er waren ook wat volwassenen, maar die waren in de minderheid.

Blijkbaar werden er nogal wat grappen gemaakt, want telkens klonk er gelach. Toch was van de meeste gezichten onderdrukte spanning af te lezen. Dat was ook geen wonder, want in het grote gebouw vond het mulo-eindexamen plaats; de uitslag zou zo bekendgemaakt worden. De examenkandidaten waren nog binnen en de jongeren die buiten wachtten, waren vooral vrienden die op dezelfde school zaten of familieleden van de ‘slachtoffers’. Op een afstandje van de rumoerige jongeren stond een man met twee uit de kluiten gewassen jongens. Een prachtige herdershond sprong om het drietal heen. Het waren meneer Sanders met zijn zoon Tom en vriend Bertus Verhoef. En de mooie hond, dat was natuurlijk Snuf, de onafscheidelijke makker van Tom.

Ze stonden te wachten op Karel van Doorn, die het mulo-examen had gemaakt en nu elk moment naar buiten kon komen. Karel was van tevoren aardig zenuwachtig geweest en had gezegd dat hij zou zakken als een baksteen. Zijn vrienden geloofden dat zo net nog niet, want Karel was altijd een goede leerling geweest, maar erg gerust waren ze toch niet. Een examen was toch altijd lastig.

Meneer Sanders, die vandaag voor zaken in de stad moest zijn, had met Karels vader afgesproken dat hij zijn zoon zou opwachten en hem met de auto mee terug zou nemen. Tom en Bertus mochten mee.

De deur van het grote gebouw ging open. Er kwam een jongen naar buiten. Het was een onbekende voor de vrienden, maar aan zijn stralende gezicht zagen ze meteen dat hij geslaagd was. Hij zwaaide uitgelaten met zijn diploma en was gelijk omringd door een groepje vrienden die hem feliciteerden.

Weer kwamen een paar mensen naar buiten: een jongen en een meisje. Het meisje huilde en glipte stil weg, aarzelend gevolgd door een paar verbaasde vriendinnen. De jongen probeerde een onverschillig stoer gezicht op te zetten, maar zijn bleekheid verraadde dat hij het echt niet zo leuk vond dat hij gezakt was.

De stemming onder de wachtenden begon merkbaar te dalen. Al twee gezakt! Dat beloofde niet veel goeds. Maar even later vrolijkte iedereen weer op. Twee meisjes kwamen naar buiten stuiven, allebei geslaagd. Toen volgde een jongen die stil, zonder enige uitbundigheid de deur uitstapte.

Iedereen keek gespannen naar hem. Een paar vrienden drongen naar voren.

‘Gezakt?’ vroegen ze aarzelend.

Toen begon het kalme kereltje toch te lachen.

‘Geslaagd!’ zei hij.

Een van zijn vrienden rukte hem opgewonden zijn cijferlijst uit handen.

‘Kijk nou! Bijna allemaal achten en negens. Jij bent ook een droge, zeg!’

Het was nog steeds rumoerig toen Karel van Doorn naar buiten kwam. Even keek hij zoekend rond.

‘Karel, hier!’ schreeuwde Tom opgewonden.

Rennend kwam Karel naar zijn vrienden toe. Van zijn vrolijke gezicht was al wel af te lezen hoe het ervoor stond, zodat zijn twee vrienden een sprong in de lucht maakten van blijdschap, terwijl Snuf, aangestoken door zo veel vreugde, opgewonden begon te blaffen.

‘Ik ben geslaagd!’ bracht Karel hijgend uit. Zijn vrienden grepen zijn handen en trokken ze bijna uit het lid. Meneer Sanders was wat kalmer, maar toonde zich toch ook erg blij.

‘Stap vlug in, jongens,’ zei hij. ‘Onderweg kunnen we verder praten. We moeten gauw naar Karels ouders, want die zitten ook in spanning te wachten.’

Even later zoefde de auto door de straten van de stad en daarna over de lange weg naar het dorp waar het viertal woonde.

Karel vertelde opgewonden hoe het examen was gegaan. Hij had echt een goede cijferlijst, die hij vol trots liet zien.

‘Tjonge, een acht voor Engels!’ lachte Tom. ‘Dat heb je zeker zo goed geleerd toen we ’s nachts met die Canadese commandant spraken en later met de soldaten door het moeras trokken om ons dorp te bevrijden.’1

‘En wat ga je nu doen?’ vroeg meneer Sanders.

‘Mijn vader helpen op de molen en de houtzagerij,’ antwoordde Karel. ‘Maar hij heeft me beloofd dat ik eerst nog mag genieten van een lange vakantie.’

‘Jullie boffen maar,’ vond Bertus. ‘Tom heeft ook al vakantie en kan wekenlang luieren, terwijl ik op de boerderij hard moet werken.’

Hij zei het met een verongelijkt gezicht, maar zijn vrienden wisten wel dat hij het niet serieus meende, want Bertus was boer in hart en nieren.

‘Jij hebt niets te klagen,’ zei Tom. ‘Jij bent de hele dag lekker buiten, terwijl wij ons in muffe klaslokalen suf zitten te werken boven de boeken. Ik zie er nu al tegenop om volgend jaar eindexamen te doen voor de hbs. Maar even wat anders, jongens,’ liet hij erop volgen, ‘we zouden er deze zomer eigenlijk nog eens met z’n drieën op uit moeten trekken om avonturen te beleven. Als Bertus het aan zijn vader vraagt, krijgt hij vast ook wel een paar weken vrij.’

‘Met z’n vieren, bedoel je. Snuf doet toch ook mee!’ antwoordde Karel. ‘Maar heb je ook een plan, wat we moeten doen?’

‘Nee,’ zei Tom een beetje onnozel, ‘dat heb ik nog niet bedacht.’

‘Als ik zomaar vrij vraag, krijg ik het niet van mijn vader,’ merkte Bertus op. ‘We moeten eerst een goed plan maken, dan lukt het misschien.’

De volgende tien minuten kwamen de jongens om de beurt met allerlei ideeën, maar ze konden het niet eens worden. Iedereen verdedigde zijn eigen plannetje met zo veel vuur dat ze bijna ruzie kregen.

Meneer Sanders, die het gesprek glimlachend aanhoorde, zei ten slotte: ‘Jongens, rustig aan. Jullie hebben nog wel een of twee dagen de tijd om samen een goed plan te bedenken. Nu is het tijd voor andere dingen.’

Terwijl hij dit zei, stuurde hij de wagen het erf van het molenhuis op en stopte daar.

Karels moeder kwam meteen naar buiten en sloot haar geslaagde zoon in haar armen, terwijl ze hem op beide wangen zoende. De jongen schaamde zich bijna een beetje tegenover zijn vrienden. Maar het was nu eenmaal een bijzondere dag en niemand lachte Karel uit.

Ook het personeel kwam aanlopen om het feestvarken te feliciteren. Alleen Van Doorn, Karels vader, ontbrak. Hij was naar een belangrijke houtverkoping maar kon ieder moment thuiskomen.

Toms vader nam weer afscheid, de twee jongens mochten bij Karel blijven.

Vlak daarna kwam Van Doorn thuis. Hij was erg blij dat zijn zoon het er zo goed had afgebracht.

Tijdens de feestelijke maaltijd vertelde hij van zijn eigen ervaringen. Hij had goede zaken gedaan en een grote partij hout tegen een voordelige prijs kunnen kopen.

Lachend voegde hij eraan toe: ‘En nu ben ik per ongeluk ook nog scheepseigenaar geworden.’

Iedereen keek verrast op. Van Doorn vertelde verder: ‘Jullie weten misschien wel dat die houthandel die opgeheven wordt aan het water ligt. De verkoper wilde de hele houtvoorraad in een keer van de hand doen, maar dan moest de koper ook nog een grote houtschuur, twee roeiboten en een klein jacht overnemen. Ik heb het maar gedaan, omdat het hout tenslotte niet te duur was. Dat scheepje raak ik wel weer kwijt.’

‘Hoe ziet het eruit?’ vroeg Karel nieuwsgierig. Ook zijn vrienden luisterden met gespitste oren.

‘O, best leuk. Het schijnt vroeger eigendom te zijn geweest van een schilder, die er ook in woonde en er hele tochten mee maakte. Er zijn drie slaapplaatsen, en er is ook een klein keukentje. Volgens de verkoper zeilt het ding heel goed en bovendien heeft het nog een buitenboordmotor.’

De ogen van de jongens begonnen te stralen. Blijkbaar dachten ze tegelijkertijd hetzelfde. Karel knipoogde even tegen zijn vrienden en zei toen zonder dat zijn gezicht iets verraadde: ‘Vader, nu ik mijn diploma heb, zouden we graag nog eens met z’n drieën een paar weken op vakantie gaan.’

‘Het is je gegund, jongen, en je vrienden ook,’ zei zijn vader, die in een goede stemming was. ‘Weten jullie al wat jullie willen gaan doen?’

Karel begon te lachten.

‘We hebben onderweg in de auto al zo veel plannen gemaakt dat we er bijna ruzie over kregen,’ zei hij. ‘We konden het niet met elkaar eens worden. Maar nu weet ik, geloof ik, iets waar we alle drie erg veel zin in hebben.’

‘Dan ben ik benieuwd wat dat is,’ zei Van Doorn nietsvermoedend.

‘We zouden er heel graag een paar weken met dat jacht op uit willen,’ antwoordde Karel. ‘Jullie toch ook, jongens?’

‘Ja! Graag! Mag het alstublieft, meneer Van Doorn?’ riepen Tom en Bertus enthousiast.

‘Maar jongens,’ zei Van Doorn afwerend, ‘dat gaat niet. Zo’n zeiljacht is echt niet zo gemakkelijk te bedienen.’

‘Wij hebben thuis een boot waar we de melk mee vervoeren over de rivier,’ zei Bertus vlug. ‘En ik heb ook vaak genoeg met een echte zeilboot gezeild.’

‘En die buitenboordmotor kan ik vast wel bedienen,’ voegde Karel eraan toe.

Dit laatste moest zijn vader toegeven. Karel had gevoel voor techniek en zat graag aan motoren te prutsen.

Tom haastte zich ook om te vertellen hoeveel verstand hij had van schepen in het algemeen en van zeiljachten in het bijzonder. Van Doorn had plezier in het enthousiasme van de jongens, maar hij bleef toch nog wat bedenkelijk kijken. Ook Karels moeder mengde zich in het gesprek en zei dat de drie jongens vast en zeker zouden verdrinken als ze er met de boot op uit trokken. Daarop volgde echter zo’n verontwaardigd protest van de vrienden, die alle drie heel goed konden zwemmen, dat mevrouw Van Doorn er maar snel over ophield.

Ten slotte zei Karels vader, die nog steeds in een goede bui was: ‘Jongens, we gaan morgen eens naar dat jacht kijken. Ik wil het eerst eens goed bekijken voor ik een beslissing neem, en dan gaan we er samen een proeftochtje mee maken. Dan kan ik eens zien wat er waar is van dat zeemanschap van jullie. Als jullie het er goed van af brengen… nou ja… ik beloof nog niets.’

Karel gaf zijn vrienden opnieuw een knipoog, alsof hij wilde zeggen dat het wel goed zou komen.

Het werd een gezellige avond en de jongens speelden samen nog wat potjes tafeltennis.

Toen Tom en Bertus naar huis moesten, bracht Karel hen nog een eindje weg. Meteen barstten ze los over het plan om er met het jacht op uit te gaan. Ze vonden het allemaal geweldig.

‘Zou je vader toestemming geven?’ vroeg Bertus.

‘Vast wel,’ dacht Karel. ‘Tenminste… als we morgen geen fouten maken! Laten we maar goed ons best doen.’

Daar waren zijn vrienden het helemaal mee eens. Ze spraken af dat Tom en Bertus thuis alleen maar zouden vertellen dat ze de volgende dag een zeiltochtje met Van Doorn mochten maken.

Als ze toestemming van Karels vader hadden om er een paar weken met het schip op uit te gaan, zou het makkelijker lukken om toestemming van de andere ouders te krijgen.

Vol plannen namen ze afscheid van elkaar. Een avontuurlijke reis lag op hen te wachten.

De volgende dag was het prachtig weer. De zon straalde fel uit een helblauwe hemel, waarlangs maar een paar grote, witte wolken zeilden. Het was vooral ’s middags erg warm, maar gelukkig stond er nogal wat wind, waardoor het beter uit te houden was. Op de houtwerf bij de rivier stond een groepje vrolijke mensen. Het waren Van Doorn met Karel, Bertus en Tom en verder Ina, Toms zusje, en Mirjam, het joodse meisje, dat al jaren als pleegkind bij de familie Sanders woonde en helemaal bij het gezin hoorde. Ook Snuf ontbrak natuurlijk niet.

Ze waren net op de fiets aangekomen en stonden nu vol bewondering te kijken naar het sierlijke scheepje dat op de rivier lag te deinen en aan het kabeltouw rukte alsof het ernaar verlangde weg te zeilen naar verre streken.

‘Het is prachtig!’ zei Tom. ‘Nog veel mooier dan ik gedacht had.’

‘En het is zo mooi geverfd,’ voegde Mirjam eraan toe.

‘Helder blauw met roodbruin,’ antwoordde Van Doorn. ‘Dat zijn de kleuren van de ijsvogel. Zo heet het jacht ook. Kijk maar, daar staat de naam.’ Dicht bij de boeg was in witte letters de naam geschilderd met een mooie afbeelding van een ijsvogel ernaast.

Via de loopplank gingen ze aan boord om het scheepje ook vanbinnen te bekijken. Erg ruim was het daar niet, maar er waren toch drie slaapplaatsen, ze konden er gezellig zitten en er was een keukentje. De drie vrienden vonden het dan ook een geweldig schip.

‘Ziezo,’ zei Van Doorn, toen ze alles bekeken hadden, ‘meisjes, wij gaan erbij zitten. De jongens hebben gisteravond zo opgeschept over hun bekwaamheid in het manoeuvreren met een jacht. Nu wil ik toch wel eens zien wat de schippers ervan terechtbrengen. Ga je gang maar, jongens!’

De drie jongens hadden dit moment zien aankomen en er eigenlijk een beetje tegen opgezien. Als ze nu domme dingen uithaalden, zou hun mooie plan niet doorgaan. Ze gingen met z’n drieën even apart staan.

‘Het moet lukken,’ zei Tom zacht. ‘We kunnen het echt wel. Karel, jij zet de motor aan. Ik ga aan het roer staan. Als we dan midden op de rivier zijn, hijst Bertus het zeil. De motor kunnen we dan wel uitschakelen, want er is wind genoeg.’

Toen gingen ze aan de slag. Ze leken kalm, maar eigenlijk trilden hun handen van spanning.

Het lukte! De IJsvogel kwam los van de wal en koerste naar het midden van de rivier. De motor pufte regelmatig. Bertus, geholpen door Karel, hees het zeil. Tom stond aan het roer, met Snuf naast zich en stuurde het bootje met vaste hand.

Van Doorn stak zijn tevredenheid niet onder stoelen of banken.

‘Dat hebben jullie knap gedaan,’ prees hij. ‘Als jullie het er verder ook zo goed van af brengen, begin ik er echt wat vertrouwen in te krijgen.’ De drie jongens straalden van trots; ze voelden zich al bijna volleerde schippers.

De IJsvogel bleek een vrij snel zeilend en gemakkelijk bestuurbaar schip te zijn. De jongens losten elkaar af bij het sturen en bij het letten op de zeilen. Het werd een prachtige tocht; statig gleden de rivieroevers voorbij. Van de drukkende hitte had je hier op het water weinig last en ze genoten volop.

Na een uurtje legden ze ergens aan en Van Doorn trakteerde de hele club. Toen gingen ze weer terug. Het schip moest gekeerd worden en de jongens beleefden een paar inspannende momenten, want dat ging niet zo vlot als ze gehoopt hadden. Toch slaagden ze erin zonder problemen de koers te verleggen en Van Doorn, die nog steeds goed oplette, maakte geen kritische opmerkingen.

Ze hadden nu de wind en de stroming tegen en moesten laveren, waarbij ze maar langzaam vooruitkwamen, terwijl ze erg hun best moesten doen om geen aanvaring met andere schepen te krijgen.

Na een poosje zei Karels vader: ‘Jongens, ik zie wel dat jullie de slag vrij goed te pakken hebben en wat je nog niet weet, zul je wel leren. Zet nu de motor maar weer aan, zodat we wat vlugger kunnen opschieten.’

‘Mogen wij er dan een paar weken met de IJsvogel op uit, vader?’ vroeg Karel.

‘Daarover kan ik niet alleen beslissen,’ lachte Van Doorn. ‘De ouders van Tom en Bertus moeten daar ook over meebeslissen. Maar mijn toestemming hebben jullie, als jullie tenminste beloven net zo voorzichtig te zijn als vanmiddag.’

Het jacht werd weer bij de houtwerf vastgelegd en dolgelukkig reden de jongens naar huis. Tom en Bertus waren vol vertrouwen dat zij ook toestemming zouden krijgen van hun ouders.

Maar zo gemakkelijk ging dat niet. Vooral boer Verhoef had nogal wat bezwaren. Hij kon Bertus eigenlijk niet missen in de zomer. Toen Tom echter toestemming had gekregen en Van Doorn nog eens een goed woordje voor Bertus ging doen, wilde Verhoef geen spelbreker zijn. Ina en Mirjam waren vreselijk jaloers. Toms ouders beloofden dat ze samen met de meisjes met de auto een dag naar de IJsvogel zouden gaan, als de jongens op hun zwerftocht waren.

Natuurlijk kregen de drie jongens heel wat waarschuwingen mee om toch vooral voorzichtig te zijn. En natuurlijk beloofden ze dat – ze zouden echt geen gekke dingen uithalen – maar stiekem hoopten ze dat ze toch avonturen zouden beleven.

De volgende dagen waren ze druk met allerlei voorbereidingen. De jongens maakten het hele jacht schoon van onder tot boven, werkten de verf hier en daar wat bij, maakten de keuken en de slaapplaatsen in orde en richtten het schip zo goed mogelijk in. De zeilen werden geïnspecteerd, het touwwerk werd gecontroleerd en de motor grondig nagekeken. Ook moest een grote voorraad eten worden ingeslagen. De jongens hadden moeten beloven dat ze goed voor zichzelf zouden zorgen.

De voorbereidingen duurden bijna een week. Toen ze dachten dat ze klaar waren, kwam Karels moeder even kijken en ze ontdekte al snel dat de jongens aan allerlei dingen, zoals pannen, niet gedacht hadden. Dat was snel opgelost.

Nog steeds hadden de jongens geen route uitgestippeld om met de IJsvogel te varen. Na veel discussie besloten ze geen plannen te maken. Ze wilden vrij zijn en het zo veel mogelijk van de situatie laten af hangen.

Wel moesten ze hun ouders beloven dat ze regelmatig brieven en kaarten zouden sturen, zodat de families altijd zouden weten waar ze te vinden waren.

Op een mooie zomeravond was alles klaar. Een laatst inspectie had de jongens overtuigd dat ze niets vergeten waren. De IJsvogel glansde in de avondzon en leek evenveel zin te hebben om aan de zwerftocht te beginnen als de drie jongens.

Morgen zouden ze er met hun schip op uit trekken, het onbekende avontuur tegemoet.

2

Een oude vriend

De IJsvogel scheerde al over het water van de rivier toen de stralende zomerzon de volgende morgen boven het dennenbos uit kwam.

Bertus stond aan het roer en stuurde als een ervaren stuurman. Tom zat op een krukje en hield de zeilen in de gaten. Karel was languit in een dekstoel gaan liggen en Snuf stond voor bij de boeg, terwijl zijn scherpe ogen alles om hem heen opnamen.

Ze waren vroeg vertrokken. Door de spanning had niemand veel geslapen en voor dag en dauw hadden ze zich klaargemaakt om naar de IJsvogel te gaan. Het was nog een hele tocht geweest, omdat ze moesten lopen, maar ze hadden genoten van de ochtendwandeling door de velden. Bertus was als boerenzoon wel gewend vroeg op te staan en buiten te zijn, maar voor zijn vrienden was dit minder gewoon.

Zonder vertraging kon de boot vertrekken en nu waren ze al een eind van hun dorp verwijderd.

De jongens hadden zo vroeg ontbeten dat ze alweer honger begonnen te krijgen.

‘Hé, luilak,’ riep Bertus, terwijl hij zich half omkeerde, ‘jij zou ook wel eens iets kunnen doen voor de kost.’

Karel ging er nog luier bij liggen en antwoordde lachend: ‘Jij bent stuurman en ik machinist. Nu de motor uit is, heb ik dus vrij.’

‘Prima,’ bemoeide Tom zich ermee, ‘dan ben ik de kapitein en mijn eerste beslissing is dat de machinist ook tot kok wordt benoemd. Hij moet maar eens koffie gaan zetten en zorgen dat we wat te eten krijgen.’

Karel trok een zielig gezicht, maar kwam toch uit zijn luie stoel omhoog.

‘Heb ik net een zwaar examen achter de rug,’ zei hij, ‘kan ik me gelijk weer uitsloven om de kapitein en de stuurman een volle maag te bezorgen.’

‘We zullen wel eens zien wie het meest eet en drinkt,’ riep Bertus. Karel verdween grinnikend in het keukentje. Hij stond bij zijn vrienden als een grote eter bekend en zijn maag knorde dan ook al behoorlijk.

‘Ik ben benieuwd wat hij ervan terechtbrengt,’ bromde Tom. Ze hoorden Karel beneden rommelen bij het schipperskacheltje. Hij leek het nogal naar zijn zin te hebben, want al snel stond hij te zingen en zijn vrienden deden vrolijk mee. Tien minuten later roken ze de geur van heerlijk verse koffie.

Even later stak de kok zijn hoofd naar buiten en vroeg op onderdanige toon: ‘Hebben de kapitein en de stuurman misschien ook zin in een uitsmijter?’

‘Wat is dat voor iets?’ vroeg Bertus onnozel.

‘Dat is boterham met ham en een spiegelei,’ legde Tom uit. ‘Het is heerlijk; doe er mij maar een.’

‘O, mij ook,’ riep Bertus enthousiast, ‘twee of drie mag ook.’

‘Komt voor elkaar,’ zei Karel terwijl hij weer verdween.

De verwachtingen van de vrienden waren hooggespannen. Bij het goede schip de IJsvogel leek een prima kok te horen. Maar even later schrokken ze van de scherpe schroeilucht die van beneden tot hen doordrong.

Karel kwam met een ongelukkig gezicht tevoorschijn. In zijn hand hield hij de koekenpan, die rookte als een oven en waarin een behoorlijk verbrand spiegelei lag.

‘Die is zeker voor de vissen?’ vroeg Tom spottend.

‘Ik snap er niks van,’ zei Karel, ‘spiegeleieren bakken is zo makkelijk. Ik heb het mijn moeder vaak genoeg zien doen, maar de eerste keer dat ik het probeer, mislukt het.’

‘Nu snap ik waarom ze zo’n ding een uitsmijter noemen,’ merkte Bertus sarcastisch op. ‘Smijt hem maar gauw overboord. Ik heb mijn moeder ook al vaak genoeg spiegeleieren zien bakken, maar dan deed ze eerst een beetje boter in de pan. Heeft de chef-kok dat ook gedaan?’

Karel kreeg een kleur.

‘Stom van me,’ zei hij. ‘Natuurlijk! Dat ben ik helemaal vergeten.’ Meteen verdween hij weer naar beneden en even later hoorden ze de boter in de pan sissen.

Nu rook het heel wat lekkerder. ‘Je leert het nog wel, als je maar goed naar mij luistert,’ riep Bertus naar beneden.

Even later kwam Karel naar boven met drie lekkere uitsmijters. Ze aten op het dek en genoten van het eten. Ook Snuf werd niet vergeten. De jongens hadden ervoor gezorgd dat er flink wat hondenbrood aan boord was.

Ze voeren nu langzaam met de stroom mee. Er was weinig wind, maar dat gaf niet want ze hadden geen haast. Met het besturen van het schip hadden ze helemaal geen moeite.

‘Ik heb het gevoel dat we een geweldige vakantie krijgen,’ zei Tom. Zijn vrienden knikten en Snuf, die er ook bij zat, stemde ermee in door al kwispelend met zijn staart op het dek te slaan. Een grote plezierboot vol vakantiegangers voer voorbij. Ze zwaaiden naar elkaar en de mensen op de grote motorboot keken vol bewondering naar het ranke zeiljacht, dat zo sierlijk door het water gleed. De middag vloog voorbij en tegen de avond bereikten ze een mooi oud stadje aan de rivier, waar ze de IJsvogel aan een meerpaal vastlegden.

Langs de kade liepen wat wandelaars te genieten van het prachtige weer. Ze keken nieuwsgierig naar het mooie zeiljacht en de jonge bemanning.

Tom legde een loopplank uit. Ze wilden een wandeling door het stadje maken. Maar plotseling schoot Snuf met een grote sprong Tom voorbij en holde naar een oud mannetje, dat vlakbij een pijp stond te roken. De hond was uitgelaten blij en liep kwispelstaartend om de oude man heen. Die leek op zijn beurt ook Snuf te herkennen, want hij streelde het dier lachend over zijn kop.

De jongens hadden verbaasd toegekeken. Ze kenden deze man helemaal niet en Snuf gedroeg zich nooit zo tegenover vreemde mensen.

Aarzelend stapten ze aan wal en liepen op de oude man af. Hij had een vriendelijk, enigszins verweerd gezicht en hoewel je kon zien dat hij oud was, zag hij er toch nog gezond en sterk uit.

‘Kent u Snuf?’ vroeg Tom nieuwsgierig.

‘Dat hij Snuf heet, wist ik niet,’ was het antwoord. ‘Maar ik ken hem heel goed. Deze hond is een tijdje bij mij in huis geweest.’ Tom keek zo mogelijk nog verbaasder dan daarvoor.

‘U vergist zich, denk ik,’ zei hij vol overtuiging. ‘Ik heb Snuf gekregen toen hij nog een heel klein hondje was en hij is sinds die tijd altijd bij mij geweest.’

‘Dan zal ik dat toch nog eens even nakijken,’ zei de oude man. Hij tastte met zijn hand in de stugge haardos van Snuf, ergens boven de rechtervoorpoot van de hond.

‘Ja, hier was het. Het litteken is nog duidelijk voelbaar,’ zei hij toen tevreden.

Nu begon Tom iets te vermoeden. ‘Hoe weet u… Hebt u…’ hakkelde hij.

De oude man lachte en nam een trekje van zijn pijp. Toen wees hij naar een bank die daar dichtbij stond en vanwaar ze een prachtig uitzicht op de rivier hadden.

‘Ik was net op weg naar m’n vaste plaatsje,’ zei hij. ‘Laten we daar eens gaan zitten, dan zal ik jullie alles vertellen. Maar vertel me eerst eens hoe jullie heten.’

‘Ik ben Tom Sanders,’ zei Tom, ‘en dit zijn mijn vrienden Karel van Doorn en Bertus Verhoef. We maken een tocht met het jacht van Karels vader.’

‘Een mooi scheepje,’ lachte de oude man, ‘ik heb er wel verstand van, zie je, want ik ben mijn leven lang rivierschipper geweest. Pas twee jaar geleden heb ik de zaak aan mijn knecht overgedaan. Maar elke dag kom ik hier nog naar de waterkant om te zien wat er op de rivier gebeurt. Mijn naam is Sipkema.’

Hij ging op de bank zitten en vervolgde. ‘En nu over de hond! Op oudejaarsavond 1944 heb ik dit beest bijna dood uit de rivier opgehaald. Hij dreef met dichtgebonden bek onder water en had een bloedende wond bij de rechtervoorpoot.’

‘Ja, ja, dat kan. Dan is het toch Snuf geweest!’ riepen de drie jongens bijna tegelijk. Ze herinnerden zich meteen weer het vreselijke avontuur van die oudejaarsdag.

‘Daar was ik al gelijk van overtuigd,’ knikte Sipkema.

‘Om het kort te houden: ik heb het dier in de roef wat op krachten laten komen en het mee naar huis genomen, waar mijn vrouw en ik de hond twee dagen verpleegd hebben. We begonnen ons al erg aan hem te hechten, maar plotseling was hij verdwenen.’ Tom vertelde nu op zijn beurt hoe Snuf op die oudejaarsdag meegenomen was door de Duitsers, maar een paar dagen later plotseling weer was komen opdagen. Toen hij uitverteld was, zei Sipkema: ‘Nu gaan we samen naar mijn vrouw. Zij heeft het nog vaak over de hond gehad en zal blij zijn hem nog eens terug te zien, en ze zal vast en zeker ook graag eens kennismaken met drie dappere jongens die in de oorlog zo veel meegemaakt hebben.’

De jongens bloosden een beetje bij deze woorden, maar ze gingen toch graag met de oude schipper mee.

In het kleine huisje dicht bij de rivier werden de jongens gastvrij ontvangen. Mevrouw Sipkema vond het geweldig om Snuf nog eens terug te zien.

De oude mensen wilden graag dat de gasten bleven eten. Eerst bedankten de jongens, omdat ze mevrouw Sipkema geen werk wilden bezorgen, maar na enig aandringen namen ze de uitnodiging aan.

Ze genoten van de heerlijke maaltijd. Bertus vertelde aan tafel het verhaal van Karels eerste mislukte bakpogingen en er werd hard om gelachen.

‘Eet maar goed, jongens,’ zei de gastvrouw aanmoedigend, ‘vanavond is het tenminste niet aangebrand wat jullie krijgen.’

‘Ik heb voor die ondankbare kerels een heerlijke uitsmijter klaargemaakt en nu lachen ze mij ook nog uit,’ verdedigde Karel zich. ‘Maar u kunt het inderdaad beter dan ik,’ voegde hij eraan toe en schepte nog een keer op.