Nabije vogels

© 2021 Frans van der Helm | Uitgeverij Noordboek

Ontwerp binnenwerk: Elgraphic

Illustraties: Elwin van der Kolk

Ontwerp omslag: Sander Pinkse Boekproductie

Foto omslag (jonge grauwe vliegenvanger): Paulo Brandao via Unsplash

ISBN 978 90 5615 833 0

NUR 410

Een deel van de teksten verscheen eerder in het tijdschrift Vogels van Vogelbescherming Nederland, NRC Handelsblad of dagblad Trouw – doorgaans in iets andere vorm. Dank aan de betreffende redacties en redacteuren.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Noordboek, postbus 234, 8400 AE Gorredijk, Nederland – info@noordboek.nl

Noordboek is onderdeel van

20 leafdesdichten en in liet fan wanhoop bv

www.noordboek.nl

Nabije

FRANS VAN DER HELM

vogels

Persoonlijke portretten en alledaags spektakel

MET ILLUSTRATIES VAN ELWIN VAN DER KOLK

NOORDBOEK|NATUUR

Inhoud

INLEIDING– Een nachtegaal in oorlog

STAD

Zonder verrekijker

Een zilvermeeuw studeert techniek

Een musje van niks

Stadse huismus kent geen mens

In gedachten schallend

Winterwandelen met gezelschap

Geen bouwmeesters

DORP

Pjiew pjiew pjiew tixí tixí trruuoe – Het Ochtendconcert

Roek in de reclame

Een neurotisch persoon

Een slechte zanglijster

Goede oude tijden

Spechtenroffel

Onder de bomen

TUIN

Fluisterzangers

Kauw is de betere tortelduif

Geen vogel-GGZ

Kijkende kauwen

Vinkig vakvrouwschap

Zingen met hoofdpijn

Jong gezelschap

Vliegenvanger leert vliegen

Grauwe pedagoog

Een Circusmerel

Kauw met kwetsuur

Geen reisverzekering

De Mussenbrigade

Veren in de koelkast

Roodborstje tikt

Een kip

Ontaarde moeder

Halfwees

Dorp zonder merels

BOS

Krakende boomklevers

Sperwerscherp

De lichtheid van een bestaan

Een vechtende vader

Bosbedelaars

Bouwers aan de telefoon

Met geheven klauw

Het buizerdbord

Een leigrijze pedagoog

Het ritme van de nacht

WEI

Stil staan bij zwanen

Naar vogels kun je fluiten

Berekenende buizerds

Zon in de snavels

Rijke streektalen

Ophef en getier

Stille hangjongeren

Zwart-wit op wit

Fladderruis

STROOM

Op de troon

Watermerel

IJzervogels met stalen zenuwen

Oerverstand

Roerloze Roerdomp

Verraderlijk ijs

Welsprekend zwijgen

Echte vogelliefde

De Koninklijke eet een visje

ZILT

Eenpotig paalspringen

Meeuw op afstand

Verwaaide oorpluimen

Rechtlijnige denkers

Lentebravoure

Tussen wal en schip

ZWERK

Een mooie moordenaar – SLOT

INLEIDING – Een nachtegaal in oorlog

De kastanjebomen liepen ongekend snel uit, hun bloemkaarsen staken fier de blauwe lucht in, sterker geurend dan ooit. Ze deden het goed in de weldadige warmte – van de nabranden in Rotterdam, mei 1940.

Er zijn altijd mensen die naar planten en dieren kijken. Altijd. Soms omdat ze even bij iets anders stil willen staan dan het overheersende.

Zo hebben heel wat Londenaren, terwijl hun stad in de oorlogsjaren werd geradbraakt, een open oog gehouden voor vogels.

Voor die gierzwaluw die door een spectaculair luchtgevecht cirkelde – vliegjes vangend. Eén geval werd vastgelegd van een mus die bij een bombardement een flauwte kreeg.

Het is een kwestie van instelling, zo blijkt. Je kunt het gevaar op jezelf betrekken. Maar je kunt jezelf er ook als gevaar tegenoverstellen. Dat is wat de nachtegaal deed.

Nachtegalen stonden bij oplettende Londenaren bekend om hun gebrek aan angst voor wapengeweld. Sterker nog, ze leken het te beschouwen als het geluid van een buitengewoon krachtige rivaal en indringer’,... trying to muscle in on their territory’.

In mei kon het gebeuren dat een nachtegaal tijdens een luchtaanval, te midden van bomexplosies, extra luid zat te zingen. Vogels kunnen in doodsnood een lied aanheffen. Maar de Engelsen, zelf op weg naar schuilkelders, waren het eens over zo’n zingende nachtegaal. Dit was geen angstig vogeltje. Dit was een boze vogel – wáág het niet, nog dichterbij te komen.

Het was zijn wereld, en of iedereen daar maar rekening mee wilde houden. Vooral die indringer die hem wilde overdonderen.

Een nachtegaal die, met felle oogopslag, bommenwerpers en afweergeschut probeert te overstemmen. Kijk, zo kennen we ze weer. Vogels. Alledaags, en altijd bijzonder.

Ze hebben veerkracht. Ze proberen zichzelf te beschermen. In een door mensen gedomineerde wereld vol machtige economische krachten lukt ze dat niet altijd. Dan hebben ze diezelfde mensen weer nodig. Bekendheid helpt dan, net als een gevoelde band. Daarom dit boek, met een persoonlijke blik, zonder verrekijker – op nabijheid in meerdere opzichten.

STAD

Zonder verrekijker

De mantelmeeuwen op het platte dak maken als elk jaar weer druk aanstalten daarop te nestelen, luidruchtig paren vormend of juist prille paartjes opbrekend. Mijlenver van de kust, boven stadsverkeer, maar het ritueelvertoon en krakeel zijn er niet minder om. Heerlijk – je staat op met het geluid van de Waddenzee, waarbij razende auto’s en dreunende trams de rol van wind en branding op zich nemen.

De natuur doet aan stadsuitbreiding. Nog niet zo lang geleden voelde je je uitverkoren als je vanuit een in het riet geparkeerd roeibootje in de echte natuur de balts van een schuw paartje futen te zien kreeg. Met als zeldzaam hoogtepunt natuurlijk de poëtische pinguïndans, het buikaan-buik oprijzen uit het water met attente geschenkjes in de snavel. Ook die vogels wisten de stad te vinden – en anders vond de groeiende stad hun broedgebied wel. Nu verdringen de futenparen elkaar op het betere stadswater. En zwemmen pal langs je heen of, bij beschouwingen vanaf een brug, onder je door.

Haast gedachteloos registreer je de fasen van de balts. Die daar zwemmen nu van elkaar weg om, opeens, volstrekt simultaan te duiken, en die andere gaan zo die pinguïndans doen; en een niet zo’n best koppel blijft steeds maar in het inleidend kopschudden steken. Noodgedwongen loop je er vaak aan voorbij. Want je kunt ook met je neus bovenop een meerkoetengezin gaan staan, bekijken hoe de ouders plastic zakken opdiepen en minutieus van waterdiertjes ontdoen die ze vervolgens in de snavelpunt aan hun jongen voorhouden. Als je beleefd om de aan de waterkant opgestelde blauwe reiger heenloopt, kun je aan zijn hals zien dat de zojuist ingeslikte voorn nog lééft. Een verrekijker is hier een belachelijk apparaat.

En dan, vandaag, wordt het echt te grijs. Met schijnbaar alle tijd van de wereld cirkelen hoog buizerd en wespendieven voorbij, andere roofvogels trekken strepen, terwijl vogelgezang lijn negen haast overstemt.

Al dat geloop en stil zitten in echte natuur met een kilo kijkers, dat blij zijn met een voorbijschietende schim of wat stipjes in de verte ... Je kunt maar beter in de stad blijven. Dat vinden ook de boomvalken, die kekkerend rond het plantsoen schieten, waar ze hun nest hebben. Op het platteland zijn dat nu zeldzaamheden, over wier lot vogelbeschermers bezorgd doen. Tja, dan hadden ze de haviken maar niet moeten beschermen, die nu weer zo sterk staan dat ze veel boomvalken naar binnen werken.

Van haviken hebben boomvalken hier geen last – nog niet. Met het blote oog zie je hoe boven chips etende scholieren een van de vogels haast achteloos de klauwen in een spreeuw slaat. Die was wat onoplettend na een achtervolging door een overspannen nijlgans, die zelfs zo’n kleine vogel niet in de buurt van zijn jongen wilde hebben.

Een paar blokken verderop hebben de ex-rotsduiven al een paar jaar terug ongewenste buren gekregen: slechtvalken. Moeiteloos bespelen die met spitse vleugels de luchtwervelingen rond woontorens, met af en toe een valvluchtje dat er in een verstild bergreservaat toch echt niet ánders uitziet.

Terug in huis merk ik dat er weer druk aalscholververkeer boven de stad is – met de regelmaat van de klok komt er een prehistorisch silhouet voorbijzetten. Bovenop de deprimerend vormgegeven betonkolos van de plaatselijke GGZ paraderen drie kraaien, vannacht zal er weer die bosuil zitten. Wat lager, op de oude, hoge schoorsteen van een nog niet gerenoveerde woning van vier hoog zit opeens een Carolina-eend, nadrukkelijk op het voorjaar gekleed. Keurend blikt hij de verticale tunnel in. Twee schoorstenen verder doet zijn vrouwtje, met scheefgehouden kop, hetzelfde. Die verwilderde Amerikaanse vogels zijn nu eenmaal gewend in boomholten te broeden.

Als een bezorgde boswachter zonder bos tik ik terechtwijzend op het raam, om ze af te houden van heilloze tochten naar CV-ketels. Het vrouwtje kijkt op, houdt het voor gezien en vliegt zoekend weg boven de daken – en dan volgt het mannetje slaafs. Een verdieping lager dan hij net zat probeert een Kaapverdiaanse overbuurvrouw haar roodvoorhoofd-amazone van een gordijnroe te krijgen, half-boos en half-bang haar blote arm strekkend richting een vervaarlijke papegaaiensnavel. Oók een boeiende aanblik.

Nog geen vijf minuten later, verschijnen twee ooievaars in beeld. Langzaam cirkelend volgen ze een traject dat zij even later weer in omgekeerde richting zullen afleggen – een nestplaats zoekend op een brede groenstrook, met kantoortorens als achtergrond.

Aan de ene kant voel je je een beetje bekocht. In het grotere groen doe je nu nog ambachtelijk moeite andere dieren te zien te krijgen, maar wie weet komen ook die in de toekomst allemaal in een aaneengesloten Randstad Nederland uit de hand eten of naar je veters pikken. Veel vogels komen er nu al aan hun trekken, in een wat andere setting dan het bos en beemd dat natuur-nestor Jac.P. Thijsse ooit aanbeval. Zou het kunnen dat de Nederlandse natuur ondertussen toch iets van haar allure verliest? Thijsse sprak ooit in Het Vogeljaar van ‘het overbevolkte, overbebouwde, overbewoonde Nederland, waarover men zich zoo druk en bezorgd maakt – en wel terecht.’

Dat was in 1942.

Je zou er mopperig van worden. Maar hoor nou toch, een even moeilijk te plaatsen geluid waardoor je vanzelf Zuid-Europees bergland om je heen ziet verrijzen ... Ja, een zwarte roodstaart. Niet poëtisch benoemd, maar wel zo klinkend. Hoog boven de winkelstraat zit hij tevreden tussen geliefd kaal steen.

Wat zou je nog buiten de stad zoeken? Het is overal lente.

Een zilvermeeuw studeert techniek

Een Rotterdamse straat met kapotte vuilniszakken. En meeuwen, véél meeuwen. Kokmeeuwen, kleine mantelmeeuwen maar vooral zilvermeeuwen. Ze dragen de kleur van de Maas nobel mee naar dit minder mooie stukje stad. Vorstelijke vogels, al moeten ook zij, in de woorden van een zeemeeuw tegen Annie M.G. Schmidt, sappelen voor hun broodje.

Ze gaan daarbij nogal aards te werk. Er is een complete patatgeneratie opgegroeid, maar na kraaien zijn meeuwen ook nog eens de beste vuilnis-openhalers. Ze moeten het leren. Dat zie je aan de wat grauwere jongen die wat bedremmeld staan te kijken hoe die ouderen dat toch flikken. Ze pikken ook eens wat, onmachtig, maar pikken is hier niet de oplossing. Je moet dóórhalen, schéuren. Langzaam leren ze ook het mysterieuze fenomeen kennen van zakken in zakken. Heb je een grijze zak opengehaald, zit je weer met een andere. Doorzichtig, met brood erin.

Voor de jongere vogels is het openen een langduriger operatie. Op goed geluk bereiken ze soms resultaat, maar daar is tijd voor nodig.

Het liefst nemen ze hun zakje oud brood mee, uit de drukte van schreeuwende concurrenten. Zoals ze elders een lekker dood visje meenemen naar een rustiger eetplek.

Vliegen met zo’n wapperzak in de bek is nog een hele kunst. Onhandig kiezen de vogels steeds de grootste verlokkende zak, in plaats van een handzaam lunchpakketje. Een goedgevulde zak pakken ze soms zo beet dat ze, eenmaal in wankele vlucht, tot hun grote verbazing onder zich brood zien vallen. Wonderlijk, als manna uit de hemel. Twijfel. Om dat te gaan pakken moeten ze weer helemaal terug. Maar ze hebben al iets in de bek, hun superzak – al lijkt die nu wel wat lichter geworden. Dáár gaan ze aan werken.

De echte beginners doen dat op de favoriete zitplaats, het schuine dak van een school. Als ze daar al resultaat hebben, verdwijnt dat meteen uit bereik – schuivend en buitelend gaan de boterhammen het dak af. In de goot. Daar past geen zilvermeeuw in, maar de kauwen zitten al te wachten.

Nee, op het platte dak van het kantoorgebouw verderop moeten ze zijn. Daar leren ze uiteindelijk de kunst. Niet op die school, maar bij het Riagg. Sommige stoten meteen door met hun talent. Ze worden gehaaide zakkenopeners, en kunnen al snel als de volwassen meeuwen doen – gewoon op straat eten, dat is in de stad toch al geaccepteerd gebruik.

Andere doen er veel langer over, en zie je elke dag weer aanrommelen. Ze blijven wat ontsteld kijken als het brood via een opening frank en vrij tevoorschijn is getoverd. Ze doorgronden het succes van hun aanpak niet.

Het leven in de grote stad valt nog niet mee. Toch is dit een parallel van wat natuurgenieters zo mooi vinden van meeuwen; ze studeren graag techniek. Ze leren dat ze mosselen kunnen openbreken door ze van wat hoogte op een asfaltweggetje of het talud van een dijk te laten vallen. Of, in de echte natuur, op een rotsige ondergrond. Ook hier zie je volop jonge zilvermeeuwen die wel wat klokken zien, maar nergens klepels. Iets laten vallen, dat snappen ze wel – misschien hebben ze er ook wel ingebouwde aanleg voor. Maar het fijnere principe ontgaat ze. En dus ook de onmisbaarheid van bepaalde onderdelen. Voldoende vlieghoogte voor de dropping, anders werkt de zwaartekracht niet lang genoeg. Een hárde ondergrond, dus niet het aanpalende weiland of strand.

Dat leren is een kwestie van veel laten vallen en erbij gaan staan. Totdat het een paar keer goed raak is en ook het kwartje bij de vogel valt. Hier moet hij blijkbaar zijn.

Een enkele overijverige vogel moet dan nog iets anders leren – vlieg nu ook weer niet te hoog voor de dropping. De mosselschelp gaat wel stuk en open, maar anderen zijn er dan éérder bij.

Kortom, het leven in de echte natuur valt ook niet mee. Bovendien hebben ze er geen plastic bakjes met restjes afhaalchinees, en daar is Rotterdam weer sterk in. Je ziet ze daar vliegen.

Een musje van niks

Een jonge mus zit midden op de weg met de snavel in de veren. Links en rechts razen vrachtwagens voorbij. Het doet er niets op uit, steekt bij een vlaag opzij geworpen rijwind hooguit de kop nog wat dieper weg.

Daar mankeert iets aan. Geen stadsmus is al zo aangepast dat hij de rijweg opzoekt voor een dutje. Geen ouders in de buurt, natuurlijk. Die hebben het al opgegeven. Toch zet ik als proef het dier na het oppakken nog even neer in het schaamgroen naast de nieuwe, verbrede weg. Niks, geen reactie, het wil er voorlopig niet zijn. Zelfs in een warm koepeltje van handpalmen blijft de kop weggestopt. Zwakjes grijpen dunne tenen een vinger vast. Maar dat is het enige teken van levenskracht.

In huis trekt het allemaal wat bij. De kop komt uit de veren en er wordt na een overijlde voedering alweer voorzichtig gehipt. Toch blijft er iets vreemds. Iets al te zelfgenoegzaams. De eerste diagnose is veel te ingewikkeld en zou autoriteiten op mussengebied bevreemden. Maar toch – is hier misschien sprake van een autistisch musje? Het verkiest zo nadrukkelijk de eigen wereld, zonder acht te slaan op die veel grotere.

Het blijkt simpeler. Een verdienstelijke tjilp-imitatie roept geen reactie op. Rakelings lang zijn kop fluiten of in de handen klappen haalt ook niets uit. Ook een onverwacht huizenhoog gillende brommer doet hem niets. Deze beginnende mus is stokdoof.

Van de weeromstuit is hij ook wat zwijgzaam, met maar af en toe een onmachtig uitgestoten ’tsjiep’. Verder houdt hij het snaveltje met nog brede jonge-vogeltjes-rand grimmig toegeknepen. Al snel wil hij niet meer gevoerd worden, maar het allemaal zelf doen. Een paar dagen gaat het goed. Maar dan geeft het linkeroog het op. Dit is een musje van niks. Het linkeroog is wat dieper weggezakt in de kas of geslonken. In ieder geval geeft het niets meer door. Maar het rechteroog kijkt nog kwiek de wereld in.

Dan blijkt de beperktheid van het mussenbrein. Tenminste, van dìt mussenbrein. Het rechteroog brengt de tactvol her en der uitgestrooide zaadjes in beeld. Dus vooruit – naar rechts gehipt in een vitale draai. De snavel is nu boven de zaadjes – maar het linkeroog stuurt niet bij. Een op goed geluk pikje levert niets op. Maar verder, rechts, is wel weer wat eetbaars te zien. Hup, naar rechts gedraaid.

En zo draait hij door, in zijn eigen arena. Tsjip de Zadentemmer.

Het creëren van een ruim bemeten voerplek op de kooibodem levert niets op. Met gevoel voor te missen kansen weet hij ook daarlangs te pikken. De enige oplossing lijkt nog een kooibreed voedseltapijt waarin alleen met grote volharding misgepikt kan worden.

Die aanpak werkt, zonder een oplossing te zijn. Er komt nu genoeg voedsel binnen, maar er sluipt een zekere monomanie in dit mussenbestaan. Draaien op de plaats en pikken. En nog eens draaien. Doelgericht, maar met geestdodende regelmaat.

Een draaimolen van ontoereikend leven. Hip-pik, hip-pik klinkt het als een afgemeten tikkend metronoompje bij het aanbreken van de nieuwe dag. Tijdens het vorderen daarvan. En na een korte rustpauze en een in al zijn vrijblijvende willekeur ontroerende poetsbeurt voor de veren, tegen de middag. En daarna, met in de avond nog een lange toegift.

Een rechtsdraaiende mus – dat unieke bezit maakt niet blij. Er rest alleen maar toekijken. Je tijdrekening verandert eronder. Dat korte, maar vervelende telefoongesprek duurde zes rondjes. En nu zit je al weer elf rondjes zomaar wat te staren.

Ondertussen is onze verstandhouding, bij volledig ontbreken ervan, niet slecht. Maar toch. Een rondgang naar steeds weer hetzelfde. Permanent. In een eigen, wellicht wat duizelige wereld waarin nooit eens iemand naar je roept en je niet eens je eigen iele piepje hoort. En wat te zien is maar half te begrijpen is en vaak ongrijpbaar blijkt.

Hadden die ouders toch gelijk.

De dood kwam zacht. De mussenhemel is nu een stem rijker. Een erg ongeoefende, maar dat vindt niemand daar erg.

Stadse huismus kent geen mens

Huismussen in de stad zijn al lang afhankelijk van de menselijke luimen. Hongaarse onderzoekers dachten daarom dat ze dus vast wel scherpzinniger aandacht voor individuele mensen zouden hebben ontwikkeld dan hun landelijker levende soortgenoten. Een veelkoppig team bestudeerde lange tijd de mussen van allerlei stadsgedeelten, van drukke woonwijken tot busstations, en die rond idyllische dorpjes en boerderijen. En andere mensen keken verbaasd toe. Herkenbaar uitgedoste teamleden gedroegen zich neutraal of uitgesproken vijandig tegenover de onschuldige vogels.

Leerden de mussen ze bij herhaalde tests onderscheiden? Juist de landelijke mus is veel sterker in herkenning van individuele mensen, al dan niet behept met raadselachtige mussenhaat. Vijandelijke personen pikken ze er zo uit, proactief reagerend. Nieuwe proefmensen behandelen ze wat wantrouwiger dan al bewezen neutrale partijen. De stadse vogels blijven daarbij ver achter. Volgens de teleurgestelde onderzoekers loont het die simpelweg de moeite niet individueel onderscheid te maken tussen mensen, want het zijn er zo véél en toch steeds weer andere.

Het doet denken aan verschil tussen menselijke stedelingen en plattelanders. De laatsten vallen bij stadsbezoek erg uit de toon door anderen in straat of station aan te kijken, soms nog vriendelijk óók. De doorgewinterde stedeling registreert nauwelijks medemensen. Die onverschilligheid is er dus ook voor de mus.

In gedachten schallend

In het park passeer ik rakelings een merel die druk aan de arbeid is. De kluitjes vliegen in het rond terwijl hij – een jong mannetje – wormen belaagt. En ik hoor verderop eentje zingen. Zachtjes, en goed verstopt, want ik krijg die niet te zien. Ten slotte kijk ik, achterdochtig geworden, de jonge merel nog eens goed aan – net als hij een schuine blik op mij werpt.

Mooi gelijk met het van ver klinkende gezang gaat zijn borstkas op en neer. Hij is het zélf. Een buiksprekende merel.

Hij is wat halfslachtig volwassen. Zijn oranje snavel heeft een donkere punt, en tussen de zwarte veren zit nog een enkele bruine. Toch heeft deze vogel al mooie carrièreplannen. Hij zingt. Maar alleen een territoriumbezitter mag ongemoeid zingen. En hij heeft als lid van de nieuwe lichting wel de toekomst, maar geen territorium. Wil hij dit voorjaar een kans maken, dan zal hij goed bij stem moeten zijn. Maar verjaging door een verontwaardigde terreineigenaar wil hij ook niet riskeren. Hij houdt dus zijn snavel. Hij doorloopt allerlei stemoefeningen, maar je hoort ze zacht en omfloerst, via keel en resonerende borstkas.

Midden in een drukke stad ben ik de enige die deze merel kan horen. Helemaal voor zichzelf uit zit hij behoorlijk te schallen, dat zie je aan het pompen van zijn borst. Maar de snavelhelften blijven ferm op elkaar gesloten.

Hij is al gevorderd. Alle bekende loopjes en uithalen beheerst hij, inclusief de altijd weer vernieuwend klinkende bebop intervallen. Zo van heel dichtbij – ik mag zelfs bij hem neerhurken, zolang ik maar anderhalve meter afstand aanhoud – is het allemaal goed te volgen. Natuurlijk ontbreekt de versterkende nagalm, die een normaal zingende merel door een slimme plaatskeus – naast een flat bijvoorbeeld – aan het geluidsplan toevoegt. Zo rechtstreeks van de bron klinkt het geluid intiemer, hooggestemd. De concentratie of vervoering die je een roerloos en luidkeels zingende merel bij het ondergaan van de zon graag toedicht, is helemaal niet nodig. Hij gaat gewoon door met wat ook belangrijk is: wormen zoeken.

Zacht voor zich uit zingend werpt hij scheve blikken op de grond. Doet een paar stappen. Nu stopt hij zijn gefluit heel even, sleurt een worm tevoorschijn en werkt die in een moeite door naar binnen, hap-slik-sluit – en zingt alweer, zodra z’n snavel permanent dicht kan staan. Eenmaal veegt hij zijn van wormvocht druipende snavel af aan het gras, en de klanken verstommen geen moment. Hij zingt onder het werk, in gedachten schallend.

Het is alsof hij stilletjes met zijn eigen toekomstdroom speelt. Zoals je soms een jongetje op de fiets aan een gashendel ziet draaien, terwijl het met opeengeklemde lip-pen een vroemend motorgeluid neuriet.

Zijn zelfbeheersing is bewonderenswaardig – geen noot ontsnapt hem hardop, zijn snavel mag zelfs niet op een kiertje. Maar dan maakt hij een vergissing. Als stil gehurkt publiek heb ik niet meer op mijn hond gerekend. Die komt korzelig terug om te kijken waar ik nou toch blijf – en komt dus ook recht op de merel af. Die schrikt, laat de wormen verder ongemoeid en rent de lucht in. Het binnensmondse zingen gaat over in een als schetterend bedoelde alarmroep. Maar die is nauwelijks te horen. Zijn snavel zit nog op slot.

Dat slaat natuurlijk nergens op, en dat merkt die merel zelf ook. Want een alarmroep geven op andermans grondgebied – dat mag natuurlijk wel, dat is voor iedereen alleen maar prettig. Pas over de helft van de paniekerige riedel brengt hij die zoals dat hoort: met open snavel en voluit schallend.

Vergissen is menselijk. Vooral als dieren het doen.

Winterwandelen met gezelschap

Sommige mensen zijn goed in het zien van zeldzame vogels. Ik niet. Ik ben beter in het zien van zielige vogels.

Andere mensen komen van een wandeling thuis met mooie foto’s. En ik: nogal eens met een lichtgewicht drama. Met een zieke, aangereden of anderszins problematische vogel onder de trui.