Kievitskoorts

Opgedragen aan Klaas Stapensea, ‘aaisiker’ in hart en nieren, die mij inspireerde tot het schrijven van dit boek.

© 2021 Siebren Siebenga | Uitgeverij Noordboek

Omslagontwerp Jelle F. Post
Boekverzorging Barbara Jonkers

ISBN 978 90 5615 834 7
NUR 435

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Noordboek, postbus 234, 8400 AE Gorredijk, Nederland – info@noordboek.nl.

Noordboek is onderdeel van
20 leafdesdichten en in liet fan wanhoop bv

www.noordboek.nl

WOORD VOORAF

‘Wil je even kievitseieren gaan zoeken ‘achter de keallekamp’?’

Het was eigenlijk meer een mededeling dan een vraag van mijn vader. Als het zover was dat de mest over het land werd gereden of de eg tevoorschijn kwam, moesten eerst de nesten met een stok worden gemarkeerd. Zo voorkwam je dat de eieren door deze werkzaamheden werden vernield.

Op het betreffende weiland achter de ouderlijke boerderij broedden altijd veel kieviten, maar ook grutto’s, scholeksters en tureluurs brachten daar hun jongen groot.

Tijdens mijn lagereschooltijd heb ik daar ook mijn eerste kievitsei gevonden. Die herinnering staat nog scherp op mijn netvlies. Trots als een pauw weer vlug naar huis. De knecht, evenals mijn vader een ‘betûft aaisiker’, die van achter de boerderij goed zicht had op wat ik daar uitspookte, had het wel in de gaten en riep: ‘Maar gauw aan moeder laten zien.’

Onrust en gedrevenheid leidden ertoe dat ik vaak al voor schooltijd door de weilanden zwierf. Hoewel mij was geleerd goed op te letten waar de vrouwtjeskievit vandaan komt, kenmerkte mijn eierzoeken zich toen voornamelijk door het lopen langs greppels, de kansrijke plekjes. Het was zoeken op goed geluk, dat zo nu en dan een kievitsei opleverde.

Zo vond ik op een zaterdagochtend een nest met vier, een broed. De koning te rijk rende ik naar huis en vervolgens naar de woning van de schoolmeester. Ik had voor de tweede keer het eerste kievitsei van de school gevonden. Dat was helemaal bijzonder. Als beloning kreeg ik een mooi boek over de natuur, waarin op de eerste blanco pagina stond geschreven: ‘Aangeboden aan Siebren Siebenga vanwege het eerste kievitsei van de school, 1961.’

Zo ben ik besmet geraakt met het ‘ljippe-virus’. Door de jaren heen heb ik mij het vinden van een kievitsei ‘op het gedrag van de vogel’ eigen gemaakt. En de rust gevonden om eerst even de kat even uit de boom te kijken alvorens het veld in te stappen.

Mijn zoon, behept met dezelfde liefde voor het eierzoeken, wees mij er eens fijntjes op dat een bepaalde kievit mij toch mooi ontkomen was, en raapte het ei. Het gaf me een gevoel van blijdschap. Ik had dit virus aan de volgende generatie kunnen doorgeven. Ook bij hem bleek het eierzoeken een leerschool voor de broodnodige weidevogelbescherming op het boerenland. Want om nesten te beschermen, moet je ze wel kunnen vinden. Nu het zoeken en rapen van kievitseieren niet meer is toegestaan, is daarmee ook deze leerschool verdwenen. Wie kan er straks nog een kievitsnest vinden om dit te beschermen?

De kievit, weliswaar niet de ‘kening fan de greide’, is niet alleen in ons land een bekende (weide)vogel, maar ook daarbuiten. Zijn zwart-witte beeltenis siert postzegels in binnen- en buitenland, is treffend op schilderijen afgebeeld, komt voor in ex librissen en op grafstenen. Zijn uitgesproken gekuifde kop is in kunstwerken verwerkt, en hij is in gedichten bejubeld als lentebode. Hij wordt niet alleen bewonderd maar werd en wordt nog altijd belaagd. Zijn eieren werden verhandeld en stonden net als de vogel zelf in menig restaurant als delicatesse op de menukaart. Hij diende als lokvogel bij het ‘wilsterflappen’ en zijn eieren werden nagemaakt en gebruikt als fopei. Duizenden raakten verstrikt in de netten van Nederlandse vogelvangers, en hij is nog altijd doelwit voor Franse jagers. En dat terwijl de aantallen hard teruglopen door steeds intensiever gebruik van landbouwgrond en toenemende predatie. Ieder voorjaar wordt in Friesland traditiegetrouw nog altijd met de nodige ceremonie stilgestaan bij de vondst van het eerste kievitsei. Mensen hebben wat met kieviten, het omgekeerde is ook waar.

Dit boek beschrijft die relatie en verhaalt over de jacht op en de vangst van kieviten en het rapen van hun eieren door de jaren heen.

Siebren Siebenga

De kievit; als er één vogel is waarover ratio en onderbuik in ieder geval in Nederland met elkaar in oorlog leven, is het die wel (Hans Mulder, 2017).

HET VELD IN

– Uit het dagboek van de auteur –

Wie met Klaas Stapensea het veld in gaat, ziet en hoort niet alleen kieviten, maar wordt ook overstelpt met ‘aaisikersferhalen’. Hij is ongelofelijk scherp, ziet vrijwel alles, en heeft een fotografisch geheugen. De vindplaats van het ‘twake’ bij de ‘Werkbijen’ in het voorjaar van 2014 weet hij nog feilloos te beschrijven. Ieder stuk land in zijn ‘krite’ voorziet hij van een min of meer toepasselijke naam. Voor de leek is er geen touw aan vast te knopen als hij het heeft over Werkbijen, het Paradijs, het Balkon en het Bejaardenhuis.

‘Het was die voorjaarsdagen in maart druk in het veld. Er stond weinig wind en een bleek voorjaarszonnetje maakte het aangenaam. Veel collega-eierzoekers hadden net als wij een paar dagen vrijaf genomen en beproefden hun geluk. Klaas stelde voor om te gaan kijken bij een erg groot langgerekt perceel grasland, dat nu niet direct uitnodigde om te gaan zoeken. Dit ruige weiland met pollen en geen greppels bood weinig houvast, zowel bij het op afstand markeren van een nest als bij het zoeken. Ook niet echt een weiland waar je kieviten verwacht, maar volgens Klaas zaten er wel zes paar.

We reden de auto in de dam en namen de tijd. We wilden de vogels goed ‘te plak’ hebben. Blind zoeken was hier onbegonnen werk. De kijker was nu een onmisbaar instrument. En zelfs met kijker viel het niet mee. Op grote afstand zagen we twee vrouwtjeskieviten wat rondstappen. Dat was alles. Op de slootwal van het aangrenzende grasland stond wel een mooie ‘âldhij’. Maar er gebeurde niets dat houvast bood. De thermosfles maar eens aangesproken. Het eerste bakje smaakt altijd het best. Klaas, fanatiek als hij is, gunde zich geen tijd om koffie te drinken. Hij hield de vogels voortdurend in de gaten. Een van de twee wijfjes was ineens verdwenen. Alleen het kuifje was af en toe zichtbaar. Het leek erop dat ze op het nest was gaan zitten. Even later stond ze weer. Pikte een paar maal, wat leek op strootje smijten. Leek op, want de anders zo kenmerkende schokkende kopbeweging konden we vanwege de grote afstand niet goed waarnemen. Het was in ieder geval een kansje. Klaas had de plek zo goed mogelijk uitgepeild. Vanuit de auto gezien net links van een plek met lang, ruig bruinachtig gekleurd gras. Als we vanuit de auto de lijn naar een dam achter in het land zouden aanhouden, moest het lukken.

We bleven rustig wachten op wat er verder ging gebeuren. Veel dichterbij kwam een wijfje aanvliegen, liep een eindje met stevige tred en ging zowat een meter naast een trekkerspoor op het nest zitten. Dat kon niet missen. Het trekkerspoor aanhouden en dan moest het ter hoogte van een wat meer donkergroen gekleurde rand in het weiland liggen. Zo, dat was kans twee. Aan de andere kant van het spoor zag Klaas ook een mooi ‘jokje’, zoals hij een wijfjeskievit pleegt te noemen. Waar die zo snel vandaan kwam hadden we niet gezien, maar hij had de vogel wel onmiddellijk in de peiling. Het was mij ontgaan. Evenals de vorige kievit ging ook deze op het nest zitten, zo’n tien meter naast het spoor schatten wij.

De kievit van de eerste waarneming was in geen velden of wegen meer te zien. Maar de ‘âldhij’ die we eerder op de slootwal hadden zien staan, benaderde nu een wijfje op zo’n twintig meter afstand van deze wal. Na het treden ging het wijfje diep zitten in het gefreesde slootafval wat daar op het land lag. Het leek dat ze op het nest zat, maar toch waren we er niet zeker van. Ze zat te hoog.

We moesten nu toch maar eens een kijkje nemen, we hadden tenslotte vier kansjes gelokaliseerd. Maar zodra we het land in liepen, hadden we grote moeite om de uitgepeilde plekjes terug te vinden. Dat langs het trekkerspoor was niet al te moeilijk, een nest met drie eieren. Bij het andere spoor bleek het een stuk moeilijker de eieren te vinden. We hadden het wijfje toen we ernaartoe liepen wel mooi zien afvliegen en wisten waar we moesten zoeken. Maar hoe we ook zochten, geen eieren. Dan maar een ‘peilbuis’ in de grond. Klaas had een paar markeringsstokjes meegenomen die hij gebruikt bij het mollen vangen. Die kwamen nu goed van pas.

Vervolgens op naar de eerste kans die we hadden gezien, links van het ‘rûge gerske’ met het lange bruine gras. Hoe we ook zochten, ook daar was niets te vinden. We raakten ook in de war over de plek die we in gedachten hadden. Ook hier maar een mollenstokje de grond in, ongeveer op de plek waarvan we dachten dat het nest moest liggen. Van het wijfje in het gefreesde slootafval konden we geen eieren vinden, alleen een paar lege nesten. Ook hier zetten we een mollenstok en daarna gingen we weer terug naar de auto. Het was nu wachten totdat de vogels weer terugkwamen bij het nest.

Dat er eieren moesten liggen was ons wel duidelijk, alleen we moesten ze nog ‘even’ vinden. De mollenstokjes moesten nu houvast bieden.

We namen de tijd en de zoveelste P.G.C. Hajenius werd in de brand gestoken. De vogel van het eerste kansje was inmiddels weer neergestreken, maar nu zo’n vijftig meter verder dan ons mollenstokje. Ze haspelde wat om, liep een eindje, pikte een grasje en smeet dat over haar rug. Dus toch een nest, maar een eind verder dan we eerder dachten.

Inmiddels was onze kievit van de slootwal ook weer in beeld. Ze liep een eindje, pikte wat, gooide een strootje en vloog laag weer weg. Toch een kans dus. En het wijfje rechts langs het trekkerspoor werd nu getreden, maar afgaand op het mollenstokje iets minder ver het weiland in dan we hadden gedacht.

Nu hadden we dankzij de mollenstokjes wat meer informatie over de mogelijke nestplaatsen. Toen we richting de eerste mollenstok liepen, zagen we de vrouwtjeskievit van het nest komen. Door het ruige vrij lange gras was het toch nog moeilijk te vinden. Eén ei. Juist dit ene gaf veel voldoening. Dat aan de rechterkant van het spoor was niet moeilijk te vinden, een ‘twake’.

Op de terugweg toch ook nog even gekeken bij de kievit op de slootwal, waar we ook een mollenstokje hadden geplaatst. Hoe we ook zochten, niks. Mogelijk dat de vogel nog moest leggen. Dat bleek inderdaad het geval. De dag erop vond Klaas daar een ei.

Terug bij de auto hebben we de ervaringen van die ochtend nog eens besproken. Evalueren is een groot woord. Doordat we die ochtend ruim de tijd hadden genomen de gedragingen van de vogels gade te slaan, om daar onze conclusies uit te trekken, vonden we in dat ene weiland, waar de meeste collega zoekers aan voorbij reden, zes kievitseieren. Mede dankzij de mollenstokjes van Klaas. Het bewijst maar weer eens dat eieren zoeken zoveel meer is dan eieren rapen.’

Hier is het de eierzoeker om te doen.

1.

DE KIEVIT, GELIEFD ALS BROEDVOGEL ÉN JACHTBUIT

Ieder voorjaar laat de kievit luid en duidelijk weten dat hij weer in het land is. Met zijn komst kondigt hij aan dat de lente in aantocht is. Het ‘kieowiet-kieowiet’ is niet van de lucht. Tijdens het afbakenen van hun territoria en balts zijn de mannetjes (‘âld-hijen’) druk in de weer. Als echte stuntvliegers buitelen ze over de kop. Met hun luidruchtige acrobatische toeren proberen ze de wijfjes, die hier iets later aankomen, te verleiden.

Als er een wijfje is ‘gestrikt’, wordt het maken van het nest het volgende onderdeel van dit ritueel. Nadat er eieren zijn gelegd en het broeden begint, wordt het steeds minder met die drukte. Helemaal als er jongen zijn. Hooguit laten ze dan een wat klagende alarmroep horen als een hermelijn of steenmarter hun kuikens belaagt. In de loop van de herfst, als de kieviten in groepen samenklonteren en zich opmaken voor de trek, wordt het nog stiller. Ze zijn er wel, in grote groepen zelfs, maar laten zich dan nauwelijks horen. We zien dan niet alleen vogels die in ons land hebben gebroed, maar ook kieviten afkomstig uit Scandinavië, Duitsland, Polen, de Baltische Staten en Rusland.

Zolang er voedsel voorhanden is, blijven al die kieviten hier pleisteren. Ook in zachte winters kunnen we hier grote groepen aantreffen. Pakweg vijfentwintig jaar geleden werden in ons land in de herfst meer dan 700.000 exemplaren geteld. Die aantallen worden nu niet meer gehaald. Recente tellingen wijzen op een halvering. Net als het aantal kieviten dat in ons land broedt, zijn ook de winteraantallen afgenomen.

Pas als het kouder wordt en het gaat vriezen, en het moeilijk wordt om voedsel te vinden in de bevroren bodem, trekken ze in grote groepen zuidwaarts. Het zijn niet echte trekkers, gewoonlijk bewegen ze mee met de vorstgrens. Afhankelijk van de weersomstandigheden houden kieviten zich in de winter op in de Atlantische kuststreek van Frankrijk en het westelijk deel van het Middellandse Zeegebied. Een kleiner deel trekt naar Engeland en Ierland. Sommige vogels trekken nog verder en belanden in Marokko, Algerije en Tunesië. De aankomst van de kieviten in het Middellandse Zeegebied is een voorteken dat het daar kouder gaat worden. De Spaanse naam voor de kievit, ‘la Avefria’, verwijst daar ook naar. Die betekent ‘koudweervogel’.

Kieviten zijn geen langeafstandstrekkers, zoals bijvoorbeeld de grutto, die vanuit Nederland in één ruk 4.500 kilometer aflegt naar West-Afrika ten zuiden van de Sahara. Of de boerenzwaluw die overwintert in West- en Centraal-Afrika en daarbij afstanden aflegt van meer dan zevenduizend kilometer. De trek van ‘onze’ kieviten blijft in de regel beperkt van enige honderden tot zo’n duizend kilometer. Zoals altijd zijn er uitzonderingen. Zo is uit ringgegevens bekend dat er kieviten zijn die afstanden hebben afgelegd van drieduizend kilometer. Dit zijn ‘verdwaalde’ vogels, die teruggemeld zijn uit het West-Afrikaanse Senegal of Aziatisch Rusland. Opmerkelijk is ook een terugmelding van een in ons land geringde kievit op de Malediven, een eilandengroep in de Indische Oceaan, ver buiten het ‘normale’ verspreidingsgebied. Even opmerkelijk is dat daar in 2018 een postzegel is uitgegeven met daarop een afbeelding van een kievit.

In februari en maart trekken de kieviten weer noordwaarts naar hun broedgebieden, waarbij Nederland met zo’n 100.000 tot 160.000 broedparen nog altijd een prominente plaats inneemt.

Als de winter invalt, trekken de kieviten zuidwaarts.

De provincies Friesland, Noord- en Zuid-Holland, Gelderland en Utrecht en westelijk Noord-Brabant herbergen de meeste kieviten. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw waren er beduidend meer. Het boerenbedrijf van toen kenmerkte zich nog door kleinschaligheid, zowel in de akkerbouw als de veeteelt. Weilanden kleurden in het voorjaar met boterbloem, zuring en pinksterbloem, en waren omgeven door sloten met een hoog waterpeil. Greppels die voor het afwateren van overtollig regenwater moesten zorgen, leverden op menige plek plas-drassituaties op. Dit boerenland en het extensieve gebruik daarvan, de cyclomaaier was nog niet uitgevonden, leverden onbedoeld een goed leefmilieu voor weidevogels. Ook wildsoorten als hazen, patrijzen, fazanten en eenden profiteerden hiervan.

Vanaf de jaren negentig is sprake van een geleidelijke teruggang in het broedbestand aan kieviten. Sindsdien is het aantal broedvogels met de helft teruggelopen. De oorzaken zijn bekend. Door schaalvergroting en intensivering van de landbouw en de daarmee samenhangende verdroging door lagere waterpeilen is de kwaliteit van de broedbiotoop voor de kievit verslechterd en door toenemende predatiedruk zijn de overlevingskansen voor de kuikens gering, te gering.

Tientallen landen hebben ooit een ‘kievit-zegel’ uitgegeven. Een opsomming geeft een beeld van het enorme verspreidingsgebied van de vogel. Roemenië was in 1959 het eerste land dat een dergelijke zegel uitbracht. De eerste Nederlandse zegel verscheen in 1961, de tweede in 1984. In de loop der jaren is de kievit in 33 landen op een zegel geportretteerd. Dat zijn Abchazië, Bahrein, België, Bosnië en Herzegovina, Denemarken, Duitsland, Engeland, Estland, Finland, Frankrijk, Hongarije, Ierland, Joegoslavië, Karelië, Koeweit, Kroatië, Liechtenstein, Malediven, Malta, Mongolië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Syrië, San Marino, Schotland, Tsjecho-Slowakije, Turkije, Vaticaanstad, Wit-Rusland, Zweden. Het eiland Jersey en de Shetlandeilanden hebben ook een postzegel met een kievit.

JACHT OP KIEVITEN IN ZUID-EUROPA

Ondanks kelderende aantallen is Nederland in Noordwest-Europa met zijn uitgestrekte weilanden en akkers nog altijd een belangrijk broedgebied voor de kievit. Maar ook in herfst en zachte winters zijn hier veel kieviten te zien. Deels eigen broedvogels, deels soortgenoten uit Noord-Europa. Bij invallende vorst is sprake van een algehele uittocht. Op die trek naar hun winterverblijven in Zuid-Europa worden de kieviten van oudsher bejaagd. Vooral Franse jagers hebben het gemunt op ‘onze’ vogels. Alle buitenlandse terugmeldingen van door Jaap de Vries in de jaren zestig tot de jaren negentig in Friesland als nestjong geringde kieviten betroffen vogels die waren geschoten aan de westkust van Frankrijk. Ook in Italië, Spanje, Griekenland en op Malta worden kieviten tijdens hun trek vanuit Noord- en Oost-Europa op de korrel genomen.

In België hebben kieviten niets meer te duchten van de jagers. Na eerst het jachtseizoen van zeven maanden naar 2,5 maand (1 oktober tot 15 december) te hebben ingekort, hebben onze zuiderburen in 1983 de jacht op de kievit verboden. Ondanks het feit dat grote aantallen kieviten door België trekken, was het voor de jagers in dat land meer toeval dat ze een kievit schoten dan dat ze er gericht op joegen. Eenvoudigweg omdat er in België weinig aantrekkelijke plekken zijn waar deze vogels zich voor langere tijd ophouden.

De jacht op de kievit was bij onze zuiderburen destijds geen groots gebeuren, zoals dat wel het geval was en nog steeds is in Frankrijk en Italië.

Feit is dat de jacht op de kievit een geliefde bezigheid was van Franse jagers en dat ze daar in grote aantallen werden geschoten. Daarnaast werden ze ook met netten gevangen. Ene Jean de Witt verhaalt daarover in 1949 in een artikel in Le Chasseur français. In 1938 schoot hij bij een moerasje in Picardië grote tableaus, waar hij ook in de zomer succes had: 32 kieviten, twee snippen en drie ruiters. Bij de herfstjacht in Brière gebruikte hij houten lokvogels om de kieviten binnen schootsafstand te krijgen. En in Landes werden hele troepen kieviten door jagers met netten gevangen, aldus De Witt.

Kieviten broeden in grote delen van Europa. Hun broedgebied loopt van West-Europa tot in China. Nederland is belangrijk als broedgebied, maar ook als doortrek- en overwinteringsgebied voor kieviten uit Noord- en Oost-Europa. Op het hier afgebeelde kaartje een overzicht van terugmeldingen van in Nederland geringde kieviten (Bruinzeel, 2009); uit A&W rapport nr.1496.

Collage: Drie postzegels met afbeeldingen die aan duidelijkheid niets te wensen over laten. Die uit Karelië, een deelrepubliek in het noordwesten van Rusland, grenzend aan Finland, en die van het Italiaanse dwergstaatje San Marino (1962), tonen allebei een jager die het gemunt heeft op kieviten. Op de Franse zegel uit 1960 is de vangst van kieviten met netten afgebeeld. Deze vangstmethode is nog steeds, zij het onder restricties, in een beperkt gebied in Frankrijk toegestaan.

De jacht op kieviten was niet heel erg moeilijk, zo lijkt het, er werd immers gerept van grote tableaus. Een artikel met de titel ‘La chasse difficile des Vanneaux’ uit 1935 in het Franse tijdschrift Rustica geeft een wat andere kijk op de zaak. Hierin schetst Robert Guinot dat de jacht toch niet zo eenvoudig is:

‘Aan het begin van de winter dalen de kieviten neer uit een grijze lucht in het dichtstbijzijnde moeras. Voordat je ze ziet, hoor je ze al aan het brommende geluid van de vleugels.

Houten lokvogels uit (v.l.n.r.) Italië, Portugal en Frankrijk, die zijn gebruikt bij de jacht op kieviten.

Plotseling zijn de vogels zichtbaar. Om niet op te vallen, zit je zelf goed verscholen in een dichte haag. De vogels dalen in een gracieuze vlucht. De hond gehoorzaamt op een vingerbeweging en gaat achter je staan. Jij hebt je geladen kaliber 12 klaar, wachtend op het moment om toe te kunnen slaan. Je moet namelijk voorkomen dat de leider van de groep alarm slaat. Je moet wachten tot de kieviten binnen een afstand van vijftig tot zestig meter zijn geland. En probeer niet naderbij te sluipen, want dan zal, ondanks alle voorzorgsmaatregelen, bijna altijd de alarmkreet ‘tuii..huit..tii..huit’ klinken, met als gevolg dat heel de groep kieviten zal wegvluchten. Het juiste moment om te schieten is als de vogels uit zichzelf met brede vleugels opvliegen. Ze zullen snel hoogte winnen en bieden je op dat moment een van de mooiste doelen die je maar kunt dromen. En schiet niet midden in de groep, niets is slechter dan dat. Kies er een vogel uit die vooraan in de groep vliegt. Zo schiet je geen vogels aan. Richt daarna onmiddellijk op de tweede groep en doe hetzelfde. Op deze manier heb je de beste kans van slagen tijdens deze moeilijke jacht, waarbij de jager alert moet blijven uitkijken naar naderende vogels, geduld moet hebben en aangeleerde technieken moet gebruiken, waardoor uiteindelijk de kievit kan worden verrast.’

Guinot doet hier een poging uit te leggen waarom de jacht op de kievit niet gemakkelijk is. Opmerkelijk, want je opstellen en wachten op de kans die zich voordoet om een paar kieviten te schieten, is in feite niet zo moeilijk. Opmerkelijk is ook dat in die tijd al sprake is van een zekere weidelijkheid (het tonen van eerbied en respect voor de vogels die je bejaagt):

‘Neem een bepaalde vogel op de korrel en schiet niet lukraak midden in de groep kieviten, waardoor je vogels onnodig zou verwonden.’ Dergelijke waarschuwingen aan het adres van de Franse jagers anno 1935 vanuit de jagerswereld zelf is iets wat je niet direct zou verwachten. Franse jagers staan immers te boek als echte buitschieters.

Franse kievitenvangers, geschilderd door Eugéne Damas (1844-1899).

De slag wordt geslagen.