INSIGHT
DIALOGUE

Een boeddhistische beoefening
van meditatie in dialoog

GREGORY KRAMER

Eerste druk, oktober 2014

© 2014, Milinda Uitgevers, Rotterdam

Asoka is een imprint van Milinda Uitgevers

Alle Nederlandse rechten voorbehouden

www.milinda-uitgevers.nl

Oorspronkelijke titel: Insight Dialogue – The Interpersonal Path to Freedom

uitgegeven in 2007 door Shambala Publications, Inc. Boston, V.S.

Vertaling: Marieke Duijvestijn

Vertaling citaten Pali-canon: Paul Boersma

Boekverzorging: Het vlakke land

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photo print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.

ISBN (ebook) 978 90 5670 344 8

NUR 739 | 723

In memoriam

Irving Kramer

Ik wijd dit boek aan mijn vrijgevige leraren.

Hoe meer ik op het Pad rijp, hoe dankbaarder ik hen ben voor hun geschenken:

Anagarika Dhammadina

Ananda Maitreya Mahanayaka Thero

Achan Sobin Namto (Bhikkhu Sopako Bodhi)

Punnaji Maha Thero

Deel 1

Dit komt van de wereld

1

Samen op het Pad

HET GEHEEL VAN ONS PAD naar ontwaken, inclusief de diepe bijdrage van meditatie, kan volledig in ons leven en met anderen geïntegreerd worden. Een groot deel van ons lijden vindt plaats in relatie met anderen. Redelijkerwijs kunnen we echter niet verwachten dat individualistische filosofieën en individuele beoefening zich direct richten op de pijn en verwarring die opkomen tussen twee mensen of in de maatschappij. Noch kunnen we verwachten dat individuele inspanningen een direct pad vormen naar de beloning van relationele vrede en inzicht. Wat nodig is, is een fundamenteel interpersoonlijk begrip van het pad en een meditatiebeoefening die expliciet ontwikkeld is om toe te passen in onze relaties met anderen. Dit boek gaat over een dergelijk begrip en pad.

We mediteren alleen, maar we leven met andere mensen en een kloof is onvermijdelijk. Als ons pad zou moeten voeren naar minder lijden en veel van ons lijden met andere mensen is, dan zouden we misschien onze inzet louter aan individuele beoefening moeten heroverwegen. Alleen mediteren verstevigt een aanname die niet geverifieerd is: dat het diepe werk van ontwaken een privé-aangelegenheid is. Vanuit deze veronderstelling bouwen we een gevoel op van zowel de globale als de specifieke richting van het pad. Dit begunstigt een eenzame en interne beoefening. Als we individueel mediteren, missen we een beoefening die expliciet aandacht besteedt aan de interpersoonlijke sfeer. We zullen misschien vaag voelen dat er iets scheef zit, maar niet zien wat er mist. We zien niet helder dat het persoonlijke en interpersoonlijke pad op een diep niveau met elkaar verbonden zijn, noch weten we hoe eenvoudig en zelfs hoe elegant ze met elkaar vervlochten kunnen worden. Een breder perspectief is voor ons beschikbaar. Het is zo eenvoudig.

Alle meditatie helpt ons om te kalmeren, bewuster te worden van wat zich in ons afspeelt en moeilijkheden eerlijk en met acceptatie tegemoet te treden. Meditatie gaat zowel over een expliciete beoefening van rust en reflectie als over een levensstijl van opmerkzaamheid en zorg.

Wanneer we alleen mediteren, zijn we misschien voor een paar minuten of een paar dagen rustig, terwijl we onze aandacht wellicht richten op onze ademhaling of een eigenschap van het hart. We kalmeren, de geest wordt helder en stil. In de stilte van de individuele meditatie nemen we het lijden waar, dat verbonden is met onze relatie tot onszelf. We merken op hoe gemakkelijk we verdwaald raken in automatische gedachten en emoties. We merken lichamelijk lijden op, persoonlijk grijpen, angst en verwarring. Tegen de achtergrond van eenvoudig gewaarzijn worden onze verlangens en vrees – onze strijd om plezier te na te jagen en pijn te vermijden – duidelijk zichtbaar. Terwijl we de spanning zien, die gepaard gaat met bevredigen van ons verlangen, bespeuren we hoe we vanuit gewoontepatronen veel van onze problemen zelf creëren en kunnen we beginnen deze gewoonten dan los te laten. Wanneer de individuele beoefening verdiept, kan dat werkelijk rust brengen. We proeven de smaak van bevrijding. Maar of we nu in afzondering of samen met anderen mediteren, individuele meditatie benadert de verwarring en pijn van ons relationele leven slechts indirect.

Als we samen mediteren, zoals bij Insight Dialogue, ontvouwt hetzelfde proces zich met twee opvallende verschillen. Interpersoonlijke meditatie onthult veel directer het lijden dat verbonden is met onze relationele levens en in de maatschappij als geheel. Het is buitengewoon effectief in het openbaren van verlangen en angst rond gezien worden, de dynamiek van eenzaamheid en de krachtige maar verborgen processen waarmee we een zelfbeeld construeren. Interpersoonlijke meditatie voorziet ons ook van een directere manier om de knopen achter dit relationele lijden en de bijbehorende onrust te ontwarren. De dynamiek is vergelijkbaar met traditionele, persoonlijke meditatie: we cultiveren geleidelijk opmerkzaamheid en rust. Deze kwaliteiten laten ons de ervaring van moment tot moment begrijpen en wat we dan realiseren bevrijdt ons. Maar omdat interpersoonlijke meditatie met de ervaring van moment tot moment in interactie met een ander werkt, brengt het de bevrijdende dynamiek van meditatie in ons interpersoonlijke leven. Van daaruit breidt het zich uit de wereld in.

Omdat deze beoefening interpersoonlijk is, cultiveren we opmerkzaamheid en acceptatie van anderen, terwijl deze kwaliteiten ons telkens uitdagen om te groeien. We zien, telkens weer, met verschillende meditatiepartners en in groepen, dat iedereen vergelijkbare stress, twijfels, vreugde en inzichten heeft. We zij allemaal teder, we stralen allemaal, we verlangen allemaal naar vriendelijkheid. Mededogen groeit op de meest natuurlijke manier: door eenvoudig, oprecht contact. De meditatiebeoefening laat de pijn en afzondering zien die veroorzaakt wordt door oordelen en zelfzuchtigheid. We worden geïnspireerd door de vreugde van liefdevolle vriendelijkheid en door ons vermogen om onze angst voor de leegte onder ogen te zien. Wanneer we onze verwarring niet met opmerkzaamheid tegemoet kunnen treden, kunnen onze meditatiepartners dat vaak wel. In het veld van liefdevolle vriendelijkheid vermindert het om je heen grijpen en vindt bevrijding plaats. Niet behulpzame gewoonten worden helder en vallen weg als een huid die je ontgroeid bent.

In het licht van deze vriendelijkheid en wijsheid, beginnen beperkende en pijnlijke gewoontepatronen te verzachten. Begoocheling over onszelf, zoals onze onwaardigheid, onbelangrijkheid of kwetsbaarheid beginnen op te lossen. De meest hardnekkige en pijnlijke knopen in ons wezen, die geassocieerd worden met relaties met anderen, lossen op. We merken een diepe kalmte in onszelf op en realiseren ons, als contrast, hoe gespannen we waren. De neiging van de geest om dingen in elkaar te zetten wordt gezien voor wat hij is. Op een zeer diep niveau vindt omvorming plaats van structuren die we gebruiken om ons leven en onze concepten van een zelf vorm te geven. Opmerkzaamheid en concentratie schijnen hun licht op het moment van interpersoonlijk contact en we merken dat deze vormen van gewaarzijn vol van mededogen zijn. We hebben de aard van onze gevangenschap en ons uitgelezen potentieel tot bevrijding begrepen.