Uitgegeven door: Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam

Verzorging e-book: Holland Graphics, Amsterdam

Illustraties: Frank Landsbergen

© 2016, Ionica Smeets

ISBN 978 90 5712 472 3

NUR 850, 910

www.nieuwezijds.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste oplage, 2016

De teksten uit dit boek verschenen eerder in Kinderen en Kek Mama, met uitzondering van de stukken 2.980 gram en Veertig weken, die eerder verschenen in de Volkskrant. De teksten zijn door de auteur bewerkt en aangevuld voor deze uitgave.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband, elektronisch of op welke andere wijze ook en evenmin in een retrieval system worden opgeslagen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Hoewel dit boek met veel zorg is samengesteld, aanvaarden schrijver(s) noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in dit boek.

Voor Tex en Rifka

Voorwoord

Ik was tien weken zwanger en had ’s morgens op de echo gezien hoe het hartje van mijn baby klopte. Tijdens de lunch vertelde ik dolgelukkig aan een collega dat ik in verwachting was. In plaats van me te feliciteren, sprak ze me streng toe: ‘Dat mág je nog helemaal niet vertellen, je moet wachten tot je drie maanden zwanger bent.’ Ik staarde haar met open mond aan.

Vanaf dat moment volgden er meer dingen die me verbaasden. Dat hormonen me veranderden in iemand die om de kleinste dingen huilde van ontroering. Dat ik lachend de poep uit de nek van mijn baby boende. Hoe ik veel meer van mijn schoonouders ging houden, omdat ze als opa en oma ook mijn familie werden.

Maar het meeste van alles verbaasde het me hoe iedereen zich met me bemoeide en stellig verkondigde wat ik wel en niet moest doen met mijn kind. Het bleef niet bij collega’s, ook buren, familieleden, kennissen en zelfs wildvreemden vertelden me regelmatig hoe het allemaal hoort.

In het begin werd ik daar onzeker van. En als ik onzeker word, ga ik dingen opzoeken. Waarom zei die collega dat ik pas na drie maanden had mogen vertellen dat ik zwanger was? Waarschijnlijk omdat de kans op een miskraam in het eerste trimester het grootste is. Maar als je eenmaal een kloppend hartje op een echo hebt gezien, keldert de kans op een miskraam ook. Bovendien was het míjn keuze wat ik wanneer wil vertellen.

Zo zat ik tijdens mijn zwangerschap regelmatig dingen uit te pluizen. Ik ontdekte dat veel bakerpraatjes helemaal nergens op slaan en ik werd langzaam zekerder over mezelf als moeder. Het leek me handig om dit soort kennis te delen met andere ouders. Na mijn zwangerschapsverlof startte ik een rubriek in het tijdschrift Kinderen, inmiddels overgegaan in Kek Mama, waarin ik elke maand één opvoedfabel bespreek. In dit boek zijn al die stukken verzameld, aangevuld met de nieuwste inzichten.

Dit boek begint bij mijn zwangerschap van mijn zoon. Terwijl hij groter werd, groeiden de onderwerpen mee van borstvoeding via zindelijkheid naar kleuterschool. Toen ik zwanger raakte van mijn dochter, kwamen er nieuwe vragen over zwangerschap voorbij. Inmiddels is mijn zoon Tex zes, mijn dochter Rifka anderhalf en heb ik vele tientallen dingen uitgezocht.

Mijn algemene conclusie is dat je de meeste ongevraagde opvoedadviezen rustig naast je neer kunt leggen. Het is allemaal niet zo zwart-wit. Voor elke deskundige die roept dat je iets absoluut op een bepaalde manier moet doen, is er een andere expert te vinden die precies het tegenovergestelde beweert. In de wetenschappelijke literatuur zie je dat sommige opvoedingsmethoden beter werken, maar de verschillen zijn vaak klein. De vraag is dan ook of het slim is om iets te doen wat je zelf eigenlijk stom vindt. Want uiteindelijk hebben kinderen meer plezier van ontspannen ouders dan van ouders die wanhopig zoeken naar de perfecte opvoeding. Bovendien gaan wetenschappelijke studies uit van gemiddelden en kan het goed zijn dat jouw kind toevallig net iets anders is dan de meeste kinderen.

Het laatste dat ik wil met dit boek is je nog meer stress bezorgen. Ik ga dus niet als een of andere goeroe vertellen hoe het allemaal moet. Bij elk onderwerp zet ik de bekende feiten kort op een rij, en vertel ik hoe de wetenschap erover denkt en wat ik zelf doe. Het is vervolgens aan jou wat je er thuis mee wilt doen. Achterin vind je verwijzingen naar verdere literatuur.

Ik probeer bovendien om tips te geven die het leven van ouders makkelijker kunnen maken. Om hier gelijk een goed begin te maken: één van de fijnste tips die ik kreeg in de kraamtijd bij mijn dochter Rifka, was dat je rompertjes naar beneden af kunt stropen. Daar zijn ze speciaal op ontworpen, zodat je geen romper vol met poep over een hoofdje hoeft te wurmen. Superhandig, al had ik dat liever al bij mijn eerste kind ontdekt.

Ik hoop dat je je na het lezen van dit boek niet langer gek laat maken door alle tegenstrijdige adviezen en dat je meer ontspannen kunt omgaan met het ouderschap.

Ionica Smeets Leiden, oktober 2016

Een jongen met krullen

Toastjes met kaas

Dun als Doutzen

Roze is voor meisjes

De koninklijke weg

Zo vader, zo zoon

Slapeloze nachten

Helpt de helm?

Stoppen met sabbelen

Dol op bloemkool

Op grote voet

Tandjes, koorts en diarree

Waarom huilen baby’s ’s nachts?

Een schorre zeehond

Zuinig met zinkzalf?

Papa en mama in alle talen

Maken kinderen gelukkig?

Wel of geen tweede kind?

Wat doe je met een schreeuwende peuter?

Op het rode vierkant!

De invloed van Koekiemonster

Mozart in de buik

Later op het potje

Troosten of afleiden?

Gewone kinderen, gelukkige ouders

Eerste herinneringen

Wachten op geluk

Lekker vies

Gezonde gewoonte

Lastige luizen

Gelukkig met een ongelukje

Welke school?

Ongelukken in de opvang

Knippen

Vergeetachtige moeders

De veiligheid van vaccins

Zoete kinderen

Een record

Een tweede kind

Zwanger in de sauna

Zin in rookworst

Minder blij

Stout? Sorry!

Samen slapen

Zijn kleine klassen beter?

Misselijkheid

Beter voorlezen

Moeten kinderen zich vervelen?

Veertig weken

Djofanny, Djovany, Djiovanni

Wat werkt tegen pesten?

2.980 gram

Het optimale leeftijdsverschil

Verlof voor vaders

Overdreven zwemles

Drie jaar kleuteren

Zelfbeheersing

Leiders en rebellen

Geloof en wetenschap

Testen

Zwart-wit

Wiskunde en meisjes

Vage getallen

Gelukkiger zonder kinderen

Stress!

Het zit in de familie

Huilen en lachen

Dankwoord

Bronnen

Een jongen met krullen

Aan het begin van mijn eerste zwangerschap besloten mijn vriend en ik dat we het geslacht van onze baby pas bij de geboorte wilden weten. Dus keken we bij de 20-wekenecho even de andere kant op, kozen een vrolijke rood-witte babykamer en verzonnen zowel een jongensnaam als een meisjesnaam.

Niet iedereen in onze omgeving was enthousiast over die beslissing. Familie en vrienden mopperden dat ze nu niet wisten wat voor kleertjes ze moesten kopen. Ze probeerden van alles om toch te voorspellen of we een jongen of meisje zouden krijgen. Was ik vaak misselijk? Dan werd het een meisje. De vorm van mijn buik wees volgens anderen juist duidelijk op een jongen. Zo ging het maar door. De grappigste redenering kwam van mijn Slowaakse buurvrouw: ‘Je krijgt een jongen, want je ziet er mooi uit tijdens je zwangerschap. En meisjes nemen altijd het mooie van hun moeder weg.’

Ik kon het niet laten om op te zoeken wat de wetenschap zei over deze voorspellingen. Zat er ook maar een kern van waarheid in? Zwangerschapsmisselijkheid bleek grondig onderzocht door Zweedse artsen. Zwangere vrouwen die in het ziekenhuis behandeld werden voor ernstig braken, bleken 55 procent kans op een meisje te hebben. Als je zwanger bent van een dochter, komt er een grotere hoeveelheid vrij van het hormoon dat misselijkheid veroorzaakt dan als je een jongen verwacht. Waarschijnlijk hebben extreem brakende vrouwen daardoor een iets grotere kans op een meisje, hoewel niet onderzocht is of dit ook geldt voor vrouwen die niet uitgedroogd in het ziekenhuis belanden. Overigens belandde ik bij mijn tweede zwangerschap zelf in het ziekenhuis omdat ik uitgedroogd was van al het overgeven (zie ook Misselijkheid, pagina 157). En toen kreeg ik inderdaad een dochter. Maar ik had toen dus ook nog steeds 45 procent kans op een zoon.

Een ander oud fabeltje is dat meisjes in de buik een hogere hartslag hebben omdat ze zich druk maken. Dat is makkelijk te meten. Wat blijkt: aan het begin van de zwangerschap hebben meisjes gemiddeld juist een iets lagere hartslag, maar het verschil is zó klein dat je er in de praktijk geen geslacht mee kunt voorspellen. En in de rest van de zwangerschap is er geen verschil te zien tussen de hartslag van jongens en meisjes.

Ook voor alle andere voorspellingen op dit gebied lijkt geen enkel bewijs te zijn. Er is nooit enig verband aangetoond tussen de vorm van de buik en het geslacht van de baby. Vreetbuien en huiduitslag voorspellen ook niets. Dan blijft nog de vrouwelijke intuïtie over. Verschillende onderzoeken lieten zien dat moeders meer dan 50 procent kans hebben om te ‘voelen’ of ze een meisje of jongen krijgen. Grappig genoeg bleek alleen dat moeders die héél zeker wisten wat het zou worden, het juist het vaakst verkeerd hadden. Mijn intuïtie liet me tijdens mijn eerste zwangerschap volledig in de steek, eerst droomde ik van een jongetje met krullen, later van een meisje met vlechten. Ik had dus geen idee. Uiteindelijk kreeg ik een zoon: Tex. Zonder krullen.