Het Graf van Jezus: Het Mysterie van de Tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet Graf van Jezus: Het Mysterie van de Tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet Graf van Jezus: Het Mysterie van de Tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet Graf van Jezus: Het Mysterie van de Tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet graf van Jezus: Het mysterie van de tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet graf van Jezus: Het mysterie van de tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet graf van Jezus: Het mysterie van de tombe van Jezus, Maria Magdalena en JudasHet graf van Jezus: Het mysterie van de tombe van Jezus, Maria Magdalena en Judas

Het graf van Jezus

Het graf van Jezus

Het mysterie van de tombe van Jezus, Maria Magdalena en Judas

Jacob Slavenburg

WALBURG PERS

© 2007 Jacob Slavenburg, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 juncto het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

Omslagontwerp: Jhartho Kempink

Omslagillustratie: Arnold Böcklin, Treurende Maria Magdalena bij het lijk van Christus (1867)

ISBN 978.90.5730.719.5

NUR 700

Woord vooraf

In 1980 wordt bij bouwwerkzaamheden in een Jeruzalemse wijk een graftombe gevonden met tien beenderenkistjes uit de eerste eeuw van onze jaartelling. Op zich niet bijzonder. Het magazijn van de Israëlische archeologische dienst bezit minstens duizend van zulke oude ossuaria. En ook in het zwarte circuit worden soortgelijke kistjes aangeboden en verhandeld. Zo kwam enige jaren geleden een ossuarium in de publiciteit met een intrigerende inscriptie: ‘Jacobus zoon van Jozef, broer van Jezus’. Sommigen houden het voor een vervalsing, al is het laatste woord daarover nog niet gevallen, zoals zal blijken.

Ook zes van de tien gevonden beenderenkistjes in de in 1980 gevonden familietombe dragen inscripties. Deze zijn zeker authentiek, omdat het graf niet eerder door nieuwsgierigen of rovers bezocht was. Het is nog geheel intact als de Israëlische autoriteiten aan hun onderzoek beginnen. Zij brengen de vindplaats met de ossuaria in kaart en transporteren vervolgens de gecatalogiseerde beenderenkistjes naar hun centrale magazijn voor verder onderzoek. De inhoud van de kistjes, beenderen van de tweeduizend jaar geleden gestorvenen, wordt overgedragen aan de religieuze autoriteiten om herbegraven te worden. Een gebruikelijke procedure.

Pas vijftien jaren later bemerken programmamakers van de BBC, die bij toeval op een paar kistjes uit het familiegraf stuiten, dat de namen in de inscripties een wonderlijke combinatie vormen. ‘Jezus zoon van Jozef’, ‘Maria’, ‘Mariamme de lerares’, ‘Jozef’, ‘Mattheus’ en ‘Judas zoon van Jezus’. Deze combinatie haalt met Pasen 1996 de wereldpers. Om het daarna weer oorverdovend stil te laten zijn.

De ‘ontdekking’ van een ander beenderenkistje in het begin van deze eeuw, dat van ‘Jacobus zoon van Jozef, broer van Jezus’, stimuleert verder onderzoek naar het eventuele familiegraf van Jezus. In het voorjaar van 2007 zendt Discovery Channel in de Verenigde Staten een documentaire uit over de vondst. De aankondiging daarvan bereikt ook Nederland. Op 27 februari word ik gebeld door een Nederlandse omroep of ik commentaar wil leveren. Een item van enkele minuten. Op dezelfde avond komt een katholieke pastoor in het TV-programma ‘Pauw en Witteman’ vertellen dat we het niet serieus moeten nemen. En weer valt er een lange stilte…

De theologische wereld blijkt sceptisch. Weliswaar is de vondst niet af te doen als een vervalsing, maar de namen zeggen weinig omdat deze in de tijd van Jezus zeer gebruikelijk waren, vindt men. Over de unieke combinatie wordt de schouders opgehaald. Wat kan men anders? De gedachte overwegen dat Jezus niet in het lichaam opgestaan zou zijn? Dat Jezus getrouwd was met Mariamme en dat ze samen een kind hadden?

Inmiddels heeft DNA-onderzoek plaatsgevonden, is er door wiskundige specialisten een kansberekening gemaakt en wordt uit steeds meer details duidelijk dat naar alle waarschijnlijkheid na tweeduizend jaar het graf van Jezus en zijn naaste familie teruggevonden is.

Jacob Slavenburg,

Lente 2007

1.
Het verhaal van de vondst

Jeruzalem, vrijdag 28 maart 1980

Werkers zijn in de wijk Talpiot in het zuiden van Jeruzalem bezig een terrein bouwrijp te maken voor de bouw van enige appartementencomplexen. Er wordt springstof tot ontploffing gebracht om de plek goed vrij te krijgen. Bulldozers egaliseren daarna het terrein. Even voor het middaguur stuit men op een obstakel. Het blijkt een graf te zijn. Er liggen wat botten en schedels bloot. Dat vinden aannemers nooit leuk. Het betekent dat er eerst archeologen moeten komen en dat de werkzaamheden tijdelijk worden opgeschort. Tijd is geld. Vaak wordt gedaan of men niets gezien en bemerkt heeft. Horen, zien en zwijgen.

Maar in dit geval niet.

De uitvoerder, Efraim Schochat, is een orthodoxe jood, met een ingeboren respect voor de doden. Hij belt met de bevoegde instanties om de vondst te beveiligen en zeker te stellen voor onderzoek. Het werk in de directe omtrek van de vondst wordt stilgelegd.

Er is ook nog iemand anders die met de instanties belt. Rivka Maoz, die niet ver van het bouwterrein woont. Rivka is uit Frankrijk naar Israël geëmigreerd en studeert onder meer archeologie voor het verkrijgen van het begeerde ‘gids’-certificaat. Van haar elfjarige zoon hoort ze dat er een graftombe bloot is gelegd. Rivka belt terstond naar het Departement voor Oudheden (de voorloper van de IAA, Israël Antiquities Authority). Daar krijgt ze te horen dat alle kantoren, wegens de voorbereiding van de sabbat, al gesloten zijn. Rivka dringt er op aan dat er bewaking gestuurd wordt, omdat het geopende graf een gemakkelijke prooi is voor plunderaars. Het enige dat ze gedaan krijgt is de belofte dat men een verbod zal laten uitgaan om in de omgeving van de tombe met dynamiet te werken. Rivka krijgt de verzekering dat na de sabbat, op zondagmorgen, archeologen een onderzoek zullen instellen.

Op sabbatsmorgen vertelt Rivka’s zoon opgewonden dat kinderen buiten met schedels aan het voetballen zijn. De maat is bij Rivka vol. Al dagen staan de fundamenten van de huizen in haar straat te trillen op hun grondvesten door de explosies. De hele heuvel schudt ervan. Hoeveel graven zullen er al niet verzwolgen zijn onder het geweld van de bulldozers, vraagt Rivka zich af. Gewapend met een plastic vuilniszak spoedt ze zich naar het pas ontdekte graf, dat deels bloot ligt doordat bulldozers een muur hebben omgehaald en een deel van het dak is verdwenen. Samen met haar man spreekt ze de voetballende jongens ernstig toe. Als die verdwenen zijn, verzamelt het echtpaar de schedels en overige skeletresten, om ze de volgende dag over te kunnen dragen aan de archeologen.

Het eerste onderzoek

Op zondag 30 maart arriveren, al voor zonsopgang, de archeologen Eliot Braun, Jozef Gath en diens superieur Amos Kloner bij het blootgelegde graf. Enkele uren later komt de vierde, nog jonge, onderzoeker, Simon Gibson. Hij is voornamelijk belast met het in kaart brengen van de opgraving.

De bulldozers blijken een muur en een deel van het dak vernield te hebben, waardoor de antichambre (voorkamer) zwaar beschadigd is en vol puin ligt. De ingang van de graftombe echter is gelukkig nog in tact. Een opmerkelijke ingang (zie kleurenafbeelding 1). Boven de doorgang naar het binnengedeelte is er een eenvoudig, doch intrigerend reliëf aangebracht. Een grote omgekeerde V, als een dakje, boven een cirkel. Het geheel is meer dan een meter breed en zelfs na twintig eeuwen nog indrukwekkend om te zien.

Na enig gissen wat dit wel kan betekenen, kruipen de onderzoekers de ruimte achter de façade in. Dit is de eigenlijke grafkelder. Ze is bedekt met een dikke laag rode aarde, terra rosso, die zich daar in de loop der eeuwen heeft gevormd. Het eigenlijke graf is een bijna vierkante ruimte met zes diepe nissen, twee aan iedere zijde (de wand van de ingang niet meegerekend). Gedeeltelijk boven de nissen aan de westkant (de linkerwand bij binnenkomst) en de nissen aan de noordkant (tegenover de ingang) zijn twee ruimten in de rotsen uitgehakt. Ze zijn voorzien van mooi bewerkte halfronde bogen van ruim anderhalve meter breed en een halve meter diep.

Simon Gibson meet de centrale ruimte op. Deze blijkt circa 2 meter 30 in het vierkant te zijn, met een hoogte van gemiddeld anderhalve meter.

Enigszins ter zijde, half voor drie van de zes nissen liggen, in een soort driehoekspatroon, schedels. ‘Wat ongebruikelijk’ merken de archeologen op. Simon Gibson geeft in zijn notities nauwkeurig aan waar de schedels liggen (zie afbeelding boven).

Boven de laag terra rossa in de nissen zijn deksels zichtbaar van kistjes. Beenderenkistjes (ossuaria). Het blijken er tien in totaal te zijn. Zorgvuldig, eerst met hun handen, later met spaden, worden ze door de archeologen uitgegraven. Enkele kistjes worden buiten in de zon gezet om te drogen, zodat de rode aarde beter verwijderd kan worden. Simon Gibson noteert nauwkeurig de plek waarop de ossuaria in de diepe nissen gevonden zijn. De vondst krijgt de code IAA 80.500-509 mee.

Inmiddels is ook Rivka Maoz aan komen lopen met de zak vol menselijke resten die ze op de sabbat samen met haar man verzameld heeft. Jozef Gath onderzoekt intussen nauwkeurig de twee in de rotsen uitgehouwen ruimten aan de west- en noordzijde, de arcosolia. Hij stelt vast dat ze te doen hebben met een goede en met zorg uitgehakte tombe. ‘Hier zijn belangrijke personen begraven’, merkt hij op. De archeologen zijn er van overtuigd dat het een graf betreft uit de eerste eeuw van onze jaartelling. Alle elementen, vooral ook de ossuaria, wijzen daarop.

Een joodse begrafenis

Volgens Simcha Jacobovici (over wie straks meer) waren de onderzoeken op de avond van Goede Vrijdag 4 april afgerond en lag de tombe er op Paaszondag leeg bij¹. Ook foto’s die ‘buurvrouw’ Rivka na Goede Vrijdag maakte, laten een leeg graf zien. Dat is in tegenspraak met het officiële rapport van Amos Kloner, waarin 14 april 1980 als afsluitingsdatum wordt genoemd.²

De ossuaria zijn dan inmiddels overgebracht naar de opslagplaats van het Departement voor Oudheden (de voorloper van de IAA, Israël Antiquities Authority). De in de kistjes aangetroffen botten en ander menselijk materiaal uit de tombe worden overgedragen aan de orthodox-religieuze autoriteiten, om herbegraven te worden.

Voordat ik op de beschrijving van de gevonden ossuaria met hun fascinerende inscripties inga, eerst iets over de joodse begrafenisgewoonten van de eerste eeuw.³

Een joodse begrafenis voltrok zich in de tijd van Jezus in twee fasen. In de eerste fase werd het lichaam gewassen en gezalfd met oliën en kruiden. Daarna werd het lichaam in een lijkwade gewikkeld en bijgelegd in een (rots)graf in een daarvoor uitgehouwen soort nis. In ‘ons’ graf zijn dat de twee aangegeven plaatsen van de arcosolia, aan de west- en noordzijde van de centrale kamer (x en y op de tekening op pagina 13). Het lichaam bleef daar een jaar liggen om te ontbinden en uit te drogen. In de tweede fase werden botten en schedel, en wat er eventueel nog meer restte, in een kalkstenen knekelkistje, een ossuarium, gedaan. Dat kistje werd vervolgens bijgezet in het (rots)graf, meestal in een daarvoor uitgehakte langwerpige nis. Zo’n kistje had meestal al gezelschap van soortgelijke ossuaria van familieleden die de overledene waren voorgegaan in de dood, of kreeg dit later in de loop der tijd door aankomst van gestorven familieleden, die op dezelfde wijze werden bijgezet. Soms werd het ossuarium gevuld met botten van twee personen. Ossuaria zijn veelal rechthoekig, gemiddeld tussen de 50 en 70 centimeter lang, rond 25 centimeter breed en meestal niet hoger dan 30 centimeter. Bij ongeveer twintig procent van de meer dan duizend langs legale weg gevonden ossuaria zijn inscripties aangebracht met de namen van de overledenen.

De inscripties

In 1994 stelt Rahmani, een medewerker van de IAA, een catalogus op van alle opgegraven ossuaria die zich in de opslagplaatsen van de IAA bevinden.⁴ Hij vermeldt ook de inscripties op zes van de negen ossuaria (over het zoekgeraakte tiende ossuarium komen we nog te spreken) uit het graf van Talpiot. In de lijst van Rahmani hebben de ossuaria de catalogusnummers 701 tot 709 gekregen. Waarbij onze interesse natuurlijk vooral uitgaat naar de inscripties op zes van de negen door hem gecatalogiseerde ossuaria.⁵

Al bij de opgraving is de nog jonge Simon Gibson opgetogen over de gevonden namen.Maar zijn enthousiasme wordt getemperd door de nuchtere reacties van zijn oudere collegae, Jozef Gath en Amos Kloner. De gevonden namen, weten ze, komen zeer veel voor in de eerste eeuw van onze jaartelling. ‘Maria’ is de meest voorkomende vrouwennaam en ‘Jozef’ na ‘Simon’ de meest voorkomende mannennaam in die tijd. Ook de andere namen ‘Juda(s)’ en ‘Mattheus’ zijn bepaald niet zeldzaam. En de naam Mariamme is niet bijbels en dus ook niet in verband te brengen met de Jezusfamilie, zeggen zijn oudere collegae. En zo schuift het gordijn der tijd over een wel zeer bijzondere vondst in het jaar 1980. Pas vijftien jaar later loert een BBC-ploeg door een kier in het gordijn. Daarover meer in hoofdstuk twee.