Onder redactie van: Leo Dalhuisen, Maurits Hassankhan en Frans Steegh

Geschiedenis van Suriname

ebook editie, december 2011

Walburg Pers

Redactie

Leo Dalhuisen

Maurits Hassankhan

Frans Steegh

Auteurs

Eveline Bakker

Leo Dalhuisen

Ronald Donk

Jerry Egger

Maurits Hassankhan

Edwin Marshall

Frans Steegh

Met bijdragen van

Nardo Aluman

Koejoeramarie

Martina Amoksi

Helga Banks

Ramon Cumberbatch

Beeldredactie

Annemiek Versluys

Met bijdragen van:

Laddy van Putten

Jan Soebhag

Rita Tjien Fooh - Hardjomohamad

Eerste druk: Loes Aling, Christine Boksteen,

S. Guptar, Liane van der Linden

Deze digitale uitgave is gebaseerd op de 2e druk, 2009

Omslagontwerp: Walburg Pers, Zutphen

Opmaak binnenwerk: Walburg Pers, Zutphen

Kaarten: Cees de Waal

www.walburg.pers

ISBN 978.90.5730.842.0

NUR 680

© 2007 L. Dalhuisen, M.S. Hassankhan, F.J. Steegh, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

© 2011 Uitgeversmaatschappij Walburg Pers

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 juncto het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht
(Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

Inhoud

Titelpagina

Colofon

Inleiding

Hoofdstuk 1 Natuur en bevolking

1 Ligging en klimaat

2 De kustvlakte

3 Het binnenland

4 De bevolking

Illustratieve tekst:

– Suriname’s omstreden grenzen

Hoofdstuk 2 De oorspronkelijke bewoners

1 Arowakken en Caraïben in de kustvlakte

2 Trio’s, Wajana’s en Akoerio’s in het binnenland

3 Levenswijze van de oorspronkelijke bevolking

4 Oorspronkelijke bevolking in de 20ste eeuw

Illustratieve tekst:

– Inheemse gebruiken

Hoofdstuk 3 De kolonisatie van Suriname

1 De eerste contacten

2 Suriname in Nederlandse handen

3 De organisatie van het bestuur

4 De kolonisten

5 De plantages

Illustratieve teksten:

– Europeanen en hun plantages

– Recht 18de eeuw

– Het leven van een blankofficier

– Baten en lasten van de plantages

Hoofdstuk 4 De slaven

1 Slaven van Afrika naar Amerika

2 Slavernij en slavenhandel in Afrika

3 Van Afrika naar Suriname

4 De levensomstandigheden in Suriname

5 De behandeling van de slaven

6 De koloniale overheid en de slavernij: een stroom aan plakkaten

7 Vrijgelaten slaven

8 Slavernij in de ogen van de blanken

9 Verzet van de slaven

Illustratieve teksten:

– Nederlandse slavenhalers

– Slaven in Paramaribo, getekend door Benoit

– Geselen bleef tot het laatst gewoon

– De mooie Joanna

– Quassi, bewonderd en verguisd

– Visies op de slavernij

Hoofdstuk 5 De Marrons

1 ‘De plaag van het weglopen’

2 Vrede met de Marrons: ‘weglopers’ worden ‘vrije lieden’

3 De Boni-oorlog

4 Vijandige gezindheid tussen Marrons en Inheemsen

5 De cultuur van de Bosnegers

6 Contacten met de buitenwereld

Illustratieve teksten:

– Memre Boekoe

– De Bosnegers en wij

– Bosnegers vertellen hun geschiedenis

Hoofdstuk 6 De Creolen

1 De emancipatie van de slaven

2 De Creolen als kleinlandbouwers

3 De Creolen bij de winning van goud, balata en bauxiet

4 Creolen tussen ‘Afrika’ en ‘Europa’

Illustratieve teksten:

– Vreugde en verdriet over de afschaffing van de slavernij

– Goud en roestige resten

– De Evangelische Broedergemeente

– De Katholieke missie

Hoofdstuk 7 De komst van de Aziaten

1 Chinezen als eerste contractarbeiders

2 De werving in Brits-Indië

3 De werving op Java

4 De contractperiode

Illustratieve teksten:

– De laatste Kantraki

– Aankomst van de ‘Lalla Rookh’

– Contractarbeid: verschillend gezien

Hoofdstuk 8 Aziaten kiezen voor Suriname

1 Contractarbeiders worden kleinlandbouwers

2 De overheidspolitiek ten aanzien van de Aziaten

3 Inburgering in Suriname

4 Ontwikkeling van de Hindostaanse cultuur in Suriname

5 Ontwikkeling van de Javaanse cultuur in Suriname

Illustratieve teksten:

– De Kom wekt op tot samenwerking

– Uit de autobiografie van Munshi Rahman Khan

9 Van kolonie tot rijksdeel 

1 Weinig invloed van de bevolking op het bestuur

2 Emancipatie van de Creolen: kiesverenigingen en vakbonden

3 De Tweede Wereldoorlog brengt grote veranderingen

4 Algemeen kiesrecht en zelfbestuur voor Suriname

5 Problemen in een multi-etnische en multi-culturele samenleving en ‘verbroedering’

6 Bauxiet en ontwikkelingshulp

Illustratieve teksten:

– Jodensavanne 1942-1946: kamp of concentratiekamp?

– Het onstuimige leven van ‘Jopie’ Pengel (1916-1970)

– Bauxiet, Brokopondo-meer en Bosnegers

– Sranan Tongo en Surinaams-Nederlands

Hoofdstuk 10 De Republiek Suriname

1 Surinaams nationalisme

2 Suriname wordt onafhankelijk

3 Suriname een soevereine staat

4 De militaire staatsgreep

5 Bouterse grijpt de macht, maar stuit op verzet

6 De democratie wordt in fasen hersteld

Illustratieve teksten

– Friese wortels in Surinaams volkslied

– Feest bij Suriname’s onafhankeliljkheid

– Eerst de uzi, later de telefoon

– De Bosnegers op een keerpunt

– ‘De dag van de Inheemsen’

– Suriname, land van vele religies en van veel migranten

Hoofdstuk 11 Surinamers in Nederland, Nederlanders in Suriname

1 Migratie tot 1945: weinig en tijdelijk

2 Migratie tussen 1945 en 1970: meer en deels tijdelijk

3 Motieven voor massale migratie na 1970

4 Remigratie

5 Overheidsbeleid

6 Wonen, werken en onderwijs

7 Actuele situatie

8 Nederlanders in Suriname

Illustratieve teksten:

– Javaanse migranten en hun ‘roots’

– Integratie, een succesverhaal?

Literatuur

Inleiding

Suriname is een fascinerend land met een boeiende geschiedenis die door te weinigen wordt gekend. Een land waarvan de grenzen bepaald zijn door het koloniale verleden onder Nederlands gezag. Nederlanders maakten eeuwenlang deel van de Surinaamse geschiedenis uit. Zij brachten er mensen – vrijwillig en onvrijwillig – uit vier werelddelen bijeen. Inmiddels leven er bijna evenveel mensen van Surinaamse afkomst in Nederland als in Suriname. Hoewel de koloniale tijd al lang achter ons ligt, zijn Suriname en Nederland daardoor meer met elkaar vervlochten dan ooit.

Het boek geeft een beeld van de tijd vóór de kolonisatie tot en met het Suriname van nu. Er wordt zoveel mogelijk recht gedaan aan de verschillende bevolkingsgroepen in Suriname.

Het gaat over inheemse en nieuwe bevolkingsgroepen, over slavernij en contractarbeid en over de strijd ertegen. Niet alleen over conflicten maar ook over samenwerking tussen mensen uit verschillende etnische groepen. Niet alleen over wat mensen uit verschillende culturen van elkaar scheidt, maar ook over wat hen verbindt. Zoals zwarten blanken terzijde stonden bij het onderdrukken van verzet tegen het koloniale gezag, zo ijverden blanken voor de vrijheid van de slaven.

Wie zich in het Surinaams-Nederlandse verleden verdiept, wordt er automatisch door uitgedaagd en leert zowel anderen als zichzelf beter kennen.

Geschiedenis van Suriname is tot stand gekomen door een samenwerkingsverband tussen Surinaamse en Nederlandse historici. Dankzij medewerking van het Surinaams Museum en het Nationaal Archief in Paramaribo, het KITLV in Leiden, het Wereldmuseum Rotterdam en diverse fotografen (zie voor hen de beeldverantwoording) bevat dit boek naast bekend ook veel minder bekend boeiend beeldmateriaal.

Het boek is bedoeld als een lees- en kijkboek en kan via de inhoudsopgave en het register ook als naslagwerk fungeren.

Naast het historisch overzicht bevat het boek ook een groot aantal illustratieve teksten waarin dieper wordt ingegaan op historisch interessante onderwerpen en personen en op verschillende visies op het Surinaamse verleden.

In sommige illustratieve teksten wordt gewezen op links naar tv-uitzendingen van het programma Andere Tijden en van Feduco en de TROS via Teleblik (website voor het onderwijs), die op ieder moment op de computer kunnen worden bekeken.

Voor wie verder wil lezen is een uitgebreide literatuurlijst opgenomen.

1. Natuur en bevolking

1 Ligging en klimaat

Suriname is een deel van het gebied tussen de Amazone en de Orinoco. Dit hele gebied werd vroeger Guyana genoemd. De hedendaagse staat Guyana, het voormalige Brits-Guyana, is dus slechts een klein deel van het oude Guyana.

Doordat Suriname dicht bij de evenaar ligt (het zuiden 250 km, Paramaribo 650 km boven de evenaar), heeft het een warm klimaat. De temperatuur schommelt in het laagland gewoonlijk tussen de 30 graden overdag en de 23 graden ’s nachts. Het verschil in temperatuur tussen de koudste maand (januari) en de warmste (september) is gemiddeld niet meer dan twee graden.

Suriname heeft veel regenval, variërend van gemiddeld 1500 mm per jaar in het zuidwesten tot 2500 mm in het Wilhelmina-gebergte. Ter vergelijking: Nederland heeft gemiddeld 750 mm neerslag. In Suriname komt regenval het hele jaar door voor, maar gemiddeld genomen zijn de maanden december en januari (kleine regentijd) en mei, juni, juli, augustus (grote regentijd) veel natter dan de overige maanden. De regenperiodes kunnen echter van jaar tot jaar nogal verschillen. Langdurige regen is in Suriname zeldzaam, meestal zijn het korte maar hevige stortbuien.

Door dit tropische, regenrijke klimaat is er het hele jaar door een uitbundige plantengroei. Europese bezoekers raakten er sterk van onder de indruk; zo bijvoorbeeld de Belg Benoit omstreeks 1830: ‘Niets kan de nieuwe emoties evenaren die het aanschouwen van deze kust, zo rijk aan natuur, in de geest oproept. Wie immers zou in staat zijn al deze wonderen van lente, zomer en herfst in één huwelijk verenigd, te schilderen? De monding van de Suriname-rivier biedt een prachtig uitzicht. De rijkheid van vegetatie die als een groene band de oevers van de oceaan omzoomt, vormt een prachtig contrast met de kale kusten die men verlaat als men uit Europa vertrekt.’

Vis- en houtmarkt aan de rivierkant in Paramaribo, getekend door Pierre Jacques Benoit (Antwerpen 1782-Brussel 1854). Benoit verbleef in 1829-1830 enige maanden in Suriname. Vanuit Paramaribo bezocht hij plantages, marrons en Inheemsen in de binnenlanden. Zoals nu veel reizigers fotograferen, tekende Benoit wat hij zag.
Benoit heeft in zijn leven veel beroepen uitgeoefend. Zo was hij handelaar en kapitein op een koopvaardijschip. Maar in de eerste plaats was hij reiziger en tekenaar. In 1839 publiceerde hij in Brussel het boek Voyage à Surinam. Het bestond uit tekeningen en tekst. Benoit was er zeer tevreden over. Hij schreef dat hij Suriname met eigen ogen had waargenomen en, anders dan de meesten, zonder vooroordelen.
Bij deze tekening schreef hij: ‘Aan de waterkant zie je een andere markt, waar men hoofdzakelijk brandhout verkoopt en vis waaraan de rivier zeer rijk is. Toch is deze erg duur en niet houdbaar, want nauwelijks is de vis uit het water gehaald of hij gaat door de hitte stinken en bederft.’

2 De kustvlakte

De oppervlakte van Suriname bedraagt 163.000 km2, viermaal zoveel als die van Nederland. De afstand van oost naar west is ongeveer 350 km, die van noord naar zuid ongeveer 450 km. Het huidig aantal inwoners is ruim 500.000.

De bevolking woont grotendeels in het noorden van het land (de kustvlakte) en vooral in en om Paramaribo. Het kleine bevolkingsaantal en de concentratie in het noorden vinden hun verklaring in de natuur en de geschiedenis van Suriname.

Wel is het klimaat zeer gunstig voor menselijke bewoning, de bodemgesteldheid echter is in bijna het hele land weerbarstig. Suriname is van geen enkele kant gemakkelijk toegankelijk, ook van de zeezijde niet. De noordwestelijke zeestroom voert uit de Amazone-monding slib aan dat zich afzet in de vorm van zand- en modderbanken vóór de kust. Toeristische badstranden zoals in het Caribisch gebied zijn aan de Surinaamse kust dan ook niet te vinden. Zandbanken in de monding van de rivieren maken de zeescheepvaart moeilijk. Alleen de haven van Paramaribo is voor zeeschepen van enige omvang bij vloed bereikbaar.

Achter de kust strekt zich een strook laagland uit, in breedte variërend van 50 km in het oosten tot 150 km in het westen. Het laagland bestaat uit een kustvlakte en, ten zuiden daarvan, een gordel van savannen.

De savannengordel bestaat grotendeels uit onvruchtbare grond en heeft evenals de kustvlakte een slechte afwatering. De savannen bieden dan ook weinig mogelijkheden voor landbouw en bewoning.

Hoewel de kustvlakte uit vruchtbare grond bestaat, veroorzaakt de lage ligging, bijna op zeeniveau, grote problemen voor de landbouw. De natuurlijke afwatering is er zo gering dat het grootste deel van de kustvlakte uit zwampen (moerassen) bestaat, die een groot deel van het jaar min of meer onder water staan.

Droge, bewoonbare plekken in dit moerassig gebied zijn de oude strandwallen, ritsen genaamd. Hier vestigden zich de meeste van Surinames oudste bewoners, de Indianen, in Suriname nu Inheemsen genoemd. Door drainage en ophoging veranderden zij het omringende land in goede landbouwgrond.

Op de grens van Suriname en Brazilië ontspringt een aantal rivieren die naar het noorden stromen, in de kustvlakte gaan meanderen en tenslotte twee aan twee uitmonden in de Atlantische Oceaan, van west naar oost: de Corantijn en de Nickerie, de Coppename en de Saramacca, de Suriname-rivier en de Commewijne, de Marowijne (en de Mana in Frans-Guyana).

Lange tijd waren deze rivieren en hun zijarmen, kreken genaamd, in de kustvlakte de enige mogelijkheid voor transport en verkeer van enige omvang. Aan de oevers van deze waterwegen werden in de 17de eeuw dan ook de plantages aangelegd, niet alleen vanwege de vervoersmogelijkheden, maar ook omdat juist daar beheersing van de waterhuishouding, door sloten en sluizen, gemakkelijker was dan elders.

Hier vestigden zich dus de Europese kolonisten. Als werkkrachten voor de plantages haalden zij eerst Afrikaanse slaven naar Suriname, later, in de 19de eeuw, Chinese, Brits-Indische en Javaanse contractarbeiders.

Het middelpunt van de Europese activiteiten werd het bestuurs- en handelscentrum Paramaribo. Vooral toen de plantagelandbouw vanaf het midden van de 19de eeuw ging teruglopen, concentreerde de bevolking zich steeds meer in en om Paramaribo.

Tegenwoordig zijn er in de kustvlakte ook wegen. De belangrijkste daarvan is de Oostwest-verbinding, een geasfalteerde weg die van Albina in het oosten naar Nieuw-Nickerie in het westen loopt.

3 Het binnenland

Ongeveer viervijfde van het Surinaamse grondgebied ligt ten zuiden van de savannengordel. Dit gebied bestaat grotendeels uit laag berg- en heuvelland en is bedekt met tropisch oerwoud. De hoogste top, de Juliana-top in het centrale Wilhelmina-gebergte, reikt niet hoger dan 1230 m, alle andere gebergten blijven ruimschoots onder de 1000 m. Toch maken veel toppen, doordat het kale, vrijstaande rotsen zijn, een bergachtige indruk. In het uiterste zuiden van Suriname ligt nog een savannegebied, de Sipaliwinisavanne, waar veel archeologische vondsten zijn gedaan.

Dit Surinaamse binnenland was voor de Europeanen vrijwel ontoegankelijk. Waar het bergland begint, ongeveer 70 tot 100 km van de kust, werden de rivieren door stroomversnellingen en watervallen, soela’s genaamd, voor Europese boten onbevaarbaar. Alleen goed uitgeruste expedities konden met korjalen, bootjes vervaardigd van boomschors en later van uitgeholde boomstammen, in het binnenland doordringen.

Een waterval wordt door een expeditie gepasseerd. Op de achtergrond rechts midden staan (blanke) deelnemers aan de expeditie, op de voorgrond zorgen andere (zwarte) deelnemers voor het vervoer van de bagage en de korjalen. Het ook voor Suriname kenmerkende tafereel speelt zich af bij een waterval in de rivier de Berbice (nu in het buurland Guyana). Aan de monding van deze rivier ligt New Amsterdam dat rond 1800 nog Nederlands bezit was.
Charles Bentley maakte deze afbeelding naar een schets tijdens een expeditie waaraan hij samen met Robert Schomburgk in 1835-1839 deelnam.

Van oudsher werden de rivieroevers in het binnenland bewoond door kleine groepjes Inheemsen, die leefden van visvangst, jacht, verzamelen en het verbouwen van cassave. Met hun korjalen konden zij de rivieren bevaren. Ook maakten zij gebruik van min of meer gemarkeerde routes door het oerwoud, zodat ze gemakkelijk de waterscheiding tussen de rivieren van Guyana en de Amazone konden overschrijden. Een grote mobiliteit kenmerkte deze bewoners van het binnenland.

Vanaf de 17de eeuw drongen ook groepen gevluchte Afrikaanse slaven langs de rivieren het binnenland in. Ze werden door de Europeanen Marrons en later Bosnegers genoemd. Van de Inheemsen leerden zij het varen met korjalen. Aan de oevers van de Coppename, de Saramacca, de Suriname-rivier, de Marowijne, de Lawa en de Tapanahoni stichtten zij tot ver in het binnenland dorpen. Eén van de bekendste is Dritabiki (Drietabbetje) aan de Tapanahoni, 200 km van de kust.

De zuidelijke helft van het binnenland bleef echter het exclusieve gebied van de Inheemsen, die overigens zeer gering in aantal waren.

Behalve voor de Inheemsen en de Bosnegers bleef ook in onze tijd het binnenland grotendeels ontoegankelijk. Er zijn slechts weinig wegen die vrij diep het binnenland ingaan; de belangrijkste daarvan komt tot Apoera in het westen. Wel kan men met gemotoriseerde korjalen, bestuurd door Bosnegers, ver de rivieren opvaren en ook is er een aantal airstrips voor kleine vliegtuigen aangelegd. Maar met dat al is slechts een heel klein deel van het binnenland min of meer toegankelijk geworden.

De huidige administratieve indeling van Suriname, in elf districten, is dan ook niet op geografische omvang gebaseerd, maar op bevolkingsdichtheid. Het hele binnenland is ingedeeld in slechts twee districten: het betrekkelijk kleine district Brokopondo rondom het Brokopondo-stuwmeer en het district Sipaliwini, dat ongeveer 70% van het totale Surinaamse grondgebied omvat.

4 De bevolking

Hoewel het inwoneraantal van Suriname niet groot is, is de samenstelling van de bevolking zeer heterogeen. De oorzaken daarvan zijn te vinden in de koloniale geschiedenis van Suriname.

Men neemt aan dat ongeveer 8000 jaar voor Chr. de eerste inheemse groepen het grondgebied van het tegenwoordige Suriname binnentrokken. Tot de 17de eeuw bleven de Inheemsen de enige bewoners van het land. Thans vormen zij 3,7% van de bevolking. Het overgrote deel van hen woont in de kustvlakte, een zeer kleine minderheid in het binnenland. De Inheemsen van de kustvlakte wonen deels in dorpen, waar visvangst en akkerbouw hun voornaamste bestaansmiddelen zijn, deels in Paramaribo, waar de meesten in loondienst werkzaam zijn.

Veel scholen organiseren de dag voor het Holi-feest van de hindoes hun eigen holi-viering, waaraan jongeren van alle bevolkingsgroepen deelnemen. Roy Tjin fotografeerde zo'n viering.

In de 17de eeuw vestigden blanken uit allerlei landen zich als kolonist in Suriname. Zij waren voornamelijk afkomstig uit Engeland, de Republiek, de Nederlandse kolonie in Brazilië en uit de Duitse gebieden. In het kielzog van de kolonisten kwamen ook Europese handelaren, ambtenaren en zendelingen naar Suriname. De blanken waren en bleven een kleine minderheid, ook toen in de 20ste eeuw Amerikanen in Suriname de bauxietwinning ter hand namen en Libanezen zich er als handelaars vestigden. De blanken vormen thans 0,6% van de bevolking. Zij zijn vooral werkzaam in de handel en als technische experts in de industrie.

Slavenhandelaren voorzagen de Europese kolonisten van werkkrachten, afkomstig uit West-Afrika. Deze Afrikaanse slaven vormden tot de tweede helft van de 19de eeuw de overgrote meerderheid van de bevolking. Hun nakomelingen, Creolen genoemd, maken thans 17,7% van de bevolking uit. Ze wonen merendeels in en om Paramaribo. De meesten zijn werkzaam in de industrie, in de dienstensector en bij de overheid.

Ongeveer een tiende van de Afrikaanse slaven ontliep de slavernij. De weggelopen slaven vestigden zich op voor de kolonisten ontoegankelijke plaatsen. Van deze Marrons stammen de Bosnegers, later ook Boslandcreolen en opnieuw Marrons genoemd, af. Zij vormen thans 14,7% van de bevolking. De meesten leven in dorpen aan de rivieroevers van het binnenland. Evenals de Inheemsen doen ze vooral aan akkerbouw en visvangst. Een vrij groot aantal Bosnegers is echter, min of meer noodgedwongen, in of bij Paramaribo terechtgekomen, waar ze in loondienst werken.

Toen omstreeks 1850 het eind van de slavernij in zicht kwam, werden Aziatische contractarbeiders naar Suriname gehaald om de slaven op de plantages te vervangen. Achtereenvolgens kwamen er enkele duizenden Chinezen (1858-1870) en enkele tienduizenden Brits-Indiërs (1873-1916) en Javanen (1890-1939) naar Suriname. Velen bleven na afloop van hun contract. De Chinezen, die nu 1,8% van de bevolking vormen, hebben bijna overal in de bewoonde delen van het land gezorgd voor de aanwezigheid van winkels.

De nakomelingen van de Brits-Indische arbeiders, de Hindostanen, vormen tegenwoordig met 27,4% de grootste bevolkingsgroep. Aanvankelijk bleven de meesten op of bij de plantages als boer werkzaam, maar na de Tweede Wereldoorlog trokken steeds meer Hindostanen naar Paramaribo. Daar gingen ze dezelfde beroepen als de Creolen uitoefenen, maar met dit verschil dat in de overheidsdienst veel meer Creolen werkzaam waren, terwijl Hindostanen zich speciaal toelegden op de sectoren handel en vervoer. De Javanen, 14,6% van de bevolking, doen merendeels aan landbouw en wonen geconcentreerd in enkele plattelandsdistricten. Maar ook bij de Javanen ontstond, zij het later dan bij de Hindostanen, een trek naar Paramaribo.

Verder trokken in de jaren ’70 enkele tienduizenden gastarbeiders uit Guyana en Haïti naar Suriname. Zij waren werkzaam in de industrie en de grootschalige landbouw. Wegens de slechte economische situatie zijn de meesten in de jaren ’90 naar hun land teruggekeerd.

Met het wapen van Suriname willen de ontwerpers heden en verleden met elkaar in verband brengen.
De woorden justitia (gerechtigheid), pietas (vroomheid) en fides (trouw) komen al voor op een wapen uit de vroege koloniale tijd. In onze tijd worden de begrippen wel deels anders ingevuld. Nu gaat het bijvoorbeeld om de gerechtigheid dat Suriname onafhankelijk is geworden en om vroomheid die niet meer uitsluitend met het christendom wordt verbonden.Twee Inheemsen houden als oudste bewoners van het land een schild vast.
Het schip symboliseert het verleden dat de kijker tegemoet vaart, en ook de handel. De koningspalm symboliseert het heden, de groei van het land, de gerechte mens, de goede Surinamer en ook de landbouw.
De ruit in het midden symboliseert het hart (de liefde) en ook de mijnbouw (ertsen en kristallen). De ster in de ruit symboliseert het eeuwige, hoop, vrede en vertrouwen. De vijf punten herinneren aan de vijf grote bevolkingsgroepen waaruit Suriname bestaat, en de werelddelen waaruit zij afkomstig zijn.

Suriname's omstreden grenzen

Suriname lijkt natuurlijke grenzen te hebben. De noordgrens wordt gevormd door de Atlantische Oceaan. In het vrijwel onbewoonde zuiden is de waterscheiding tussen de Marowijne en de Corantijn enerzijds en de Amazone anderzijds de grens met Brazilië. De twee genoemde Surinaamse rivieren, de grootste van het land, bakenen in het oosten en westen de grens af met respectievelijk Frans-Guyana en Guyana. Op het eerste gezicht lijken dit voor de hand liggende grenzen, maar de grensbepaling in het zuidoosten en zuidwesten ging met veel moeilijkheden gepaard.

Deze kaart van Suriname is afkomstig uit E. Middelberg, Geolo-gische- en technische aanteekeningen over de goudindustrie in Suriname. Amsterdam, 1908.

Wie een atlas van omstreeks 1900 raadpleegt, zal ontdekken dat het grondgebied van Suriname daarin niet overeenkomt met wat hedendaagse Nederlandse atlassen aangeven. Oude atlassen laten een groot gebied in het zuidwesten onder Brits-Guyana vallen en een kleiner gebied in het zuid-oosten onder Frans-Guyana. Suriname blijkt dus in de 20ste eeuw ‘gegroeid’ te zijn. Ook de zuidgrens met Brazilië toont verschillen: in oude atlassen is die grens schetsmatig aangegeven, in nieuwe veel gedetailleerder.

De realiteit is dat de grenzen van Suriname met enerzijds Guyana en anderzijds Frans-Guyana nog steeds niet definitief vastliggen. Deze grenskwesties zijn een erfenis uit het koloniale verleden. Toen Hollanders, Zeeuwen, Engelsen en Fransen zich in de zeventiende eeuw in Guyana vestigden, gold hun belangstelling alleen de kustvlakte, waar zij aan de rivieroevers hun plantages aanlegden. In het bijna onbewoonde en voor hen ondoordringbare binnenland waren zij niet geïnteresseerd. Daarom werden alleen in de kustvlakte grenzen afgebakend tussen de verschillende kolonies. Zo kwam men in 1686 overeen dat de grens tussen de kolonie Suriname en de Zeeuwse kolonie Berbice (aan de westzijde van Suriname) midden tussen de rivieren de Corantijn en de Berbice zou liggen. In het jaar 1800, toen beide kolonies in Engelse handen waren, werd de grens verlegd naar de westoever van de Corantijn. Deze oever bleef ook de grens toen in 1831 de voormalige Hollands-Zeeuwse kolonies Pomeroon, Essequibo, Demerara en Berbice werden verenigd tot Brits- Guyana (Stabroek, de hoofdstad van Demerara, werd hoofdstad van Brits- Guyana en kreeg de nieuwe naam Georgetown).

In 1843 maakte de Duitser Robert Schomburgk in opdracht van de Britse regering een onderzoekingstocht in het binnenland van Brits-Guyana. Hij ontdekte de rivier de Coeroeni en veronderstelde dat dit de bovenloop van de Corantijn was. Sindsdien verscheen op kaarten deze Coeroeni als grens tussen Suriname en Brits-Guyana. In 1871 echter ontdekte de Engelse geoloog Barrington Brown dat de Corantijn, ten zuiden van de Frederik Willem IV-vallen, voortkomt uit twee bronrivieren: de Coeroeni en een andere rivier die breder, dieper en langer bleek te zijn dan de Coeroeni. Die rivier werd op Engelse kaarten New River genoemd. Deze naam werd overgenomen door Nederlandse kaartmakers.

In 1899 nam de Britse regering officieel het standpunt in dat de Coeroeni de grens was. Op Nederlandse protesten werd niet gereageerd. Een Nederlandse expeditie bevestigde in 1926 de gegevens van Barrington Brown en kwam ook tot de conclusie dat de New River de ‘echte’ Corantijn was en de Coeroeni slechts een zijarm. Hierop steunend gaf het Nederlandse ministerie van koloniën in 1930 een kaart van Suriname uit, waarop de New River als grens was aangegeven. In 1965 kreeg deze rivier van de Surinaamse regering officieel de naam Boven-Corantijn. Toen Guyana in 1966 onafhankelijk werd, was de grenskwestie nog steeds niet geregeld. Na een incident in december 1967 tussen Surinaamse ambtenaren en Guyanese soldaten in het Boven-Corantijngebied, legde de Surinaamse regering een militaire post aan bij de monding van de Boven-Corantijn. In augustus 1969 werd deze post door het Guyanese leger, met behulp van twee vliegtuigen, overvallen en veroverd. Sindsdien is de toegang tot het Boven-Corantijn-gebied voor Suriname versperd gebleven.

Met Guyana bestond ook verschil van mening over de afbakening van de grens in zee. In de koloniale tijd was afgesproken dat de grens vanuit de monding van de Corantijnrivier aan de kust van Brits-Guyana (Guyana) zou lopen langs een denkbeeldige lijn die tien graden noordoost liep. Guyana claimde nu dat de grens niet 10 graden maar 18 graden of zelfs 24 graden noordoost loopt. Vanwege vermoedelijke aanwezigheid van grote voorraden aardolie en misschien ook aardgas, stonden grote belangen op het spel en in 2005 dreigde er een gewapend conflict. De zaak werd voorgelegd aan een arbitrage-orgaan van de VN. In september 2007 kwam de uitspraak. De 34 graden-grenslijn die Guyana wenste, werd afgewezen. Suriname behield zijn 10 graden grenslijn.

Als grens met Frans-Guyana gold sinds de 18de eeuw de Marowijne. Evenals de Corantijn bleek ook de Marowijne ver in het binnenland, bij Stoelmanseiland, voort te komen uit twee bronrivieren: de Lawa en de Tapanahoni. In 1861 onderzocht een Frans-Nederlandse commissie de twee rivieren. De commissie concludeerde dat de Lawa veel meer water aanvoerde dan de Tapanahoni en dus als de hoofdrivier moest worden beschouwd. Toen in 1885 in het gebied tussen de twee rivieren goud werd gevonden, wilde Frankrijk de Tapanahoni als grens aanhouden, waardoor het gebied tot Frans-Guyana zou horen. In 1888 legden Frankrijk en Nederland hun conflict voor aan een scheidsrechter: tsaar Alexander III van Rusland. De tsaar besliste, na drie jaar, ten gunste van Nederland: ‘Nous déclarons que l’Awa doit être considérée comme fleuve limitrophe devant servir de frontière entre les deux possessions’ (Wij verklaren dat de Lawa moet worden beschouwd als aangrenzende rivier die moet dienen als grens tussen de twee bezittingen).

Verder naar het zuiden deed zich echter weer een probleem voor. Ook de Lawa komt voort uit twee bronrivieren: de oostelijke Marowini en de westelijke Litani. Suriname beschouwt de Marowini als grens, Frankrijk de Litani. Ook deze grenskwestie is nog niet geregeld. Mede doordat het gebied vrijwel onbewoond is, heeft de kwestie tot nu toe niet tot ernstige conflicten geleid.

De afbakening van de grens met Brazilië gaf minder moeilijkheden. In 1906 sloten Brazilië en Nederland een traktaat waarbij werd bepaald dat de grens zou worden gevormd door de waterscheiding tussen de rivieren die naar de Amazone stromen enerzijds en de bronrivieren van de Corantijn en de Marowijne anderzijds. In de jaren 1935-1937 zonden de twee landen expedities uit om deze waterscheiding ter plekke vast te stellen en in kaart te brengen.