Omslag

Opdracht

Ter nagedachtenis aan Erwin Michael Joseph

23 september 1925 – 16 september 1942

On doit des égards aux vivants; on ne doit aux morts que la vérité.

(De levenden is men eerbied verschuldigd, de doden niets dan de waarheid.)

– Voltaire, Lettres à M. de Genouville contenant la critique de l’Œdipe de Sophocle, de celui de Corneille, et de celui de l’auteur (1719).

Titelpagina

Henny Brandhorst

Moord op een onderduiker

De Deurnse moordzaak en andere oorlogsgeheimen

eBook editie, februari 2013

Walburg Pers

Colofon

© 2012 Henny Brandhorst, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Afbeelding omslag: Erwin Michael Joseph © Jewish Museum of Maryland, Baltimore

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 juncto het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

Vormgeving: Frank de Wit, Zwolle

eBook conversie: ePUB Pro, Utrecht

ISBN 978.90.5730.897.0

NUR 689

1 Inleiding

Noord-Brabant, woensdag 16 september 1942, ergens tussen zeven en acht uur ‘s avonds. Twee mannen fietsen door de Vlierdense bossen bij Deurne. Een van hen heeft voor op de bagagedrager van zijn transportfiets een jongen zitten, die een handkoffer bij zich heeft. Bij een brandgang aangekomen stoppen de mannen. Zij stappen af en terwijl de ene wegloopt en uit het zicht verdwijnt, vraagt de andere de jongen om te gaan zitten op de rand van een greppel. De jongen doet wat hem gevraagd wordt. De man blijft achter de jongen staan en kijkt om zich heen. Hij aarzelt. Na wat een eeuwigheid lijkt, komt de andere man terug en vraagt: ‘Is het nog niet gebeurd?’ Hij krijgt geen antwoord en loopt weer weg. Even later haalt de achterblijver een hamer tevoorschijn, waarmee hij de zittende jongen met volle kracht op de rechterkant van zijn hoofd slaat. De jongen valt voorover: hij verroert zich niet, maar er komt een rochelend geluid uit zijn keel. De man loopt weg in de richting van de zandweg, waar zijn metgezel staat te wachten, maar hij stopt niet en loopt door om pas na tien minuten weer terug te keren naar de plek waar de jongen roerloos op de grond ligt. Hij voelt de pols van de jongen en stelt vast dat de jongen geen tekenen van leven vertoont. Dan dragen hij en zijn handlanger het lichaam van de jongen naar twee reeds gegraven, verderop gelegen kuilen. Nadat zij het lijk in een van de kuilen hebben begraven, gooien zij ook de andere kuil dicht met aarde en zand. Dan maken zij zich uit de voeten.

De naam van de jongen die zeventig jaar geleden op die bewuste avond werd vermoord, was Erwin Michael Joseph, roepnaam Michael. Dit boek gaat over die moord, de omstandigheden die er toe geleid hebben en de gebeurtenissen die er op volgden. Maar het gaat vooral over de dader, want de man die Erwin Michael Joseph met een hamer op zijn hoofd heeft geslagen en zo van het leven beroofde, was Henk Brandhorst, mijn vader. Mijn vader praatte nooit veel over de oorlog. Thuis kregen wij altijd te horen dat hij bij het verzet in de Zaanstreek had gezeten en banden had met de groep rond Hannie Schaft.1 Ook werd er werd wel eens iets gemompeld over het ombrengen van iemand die een gevaar voor het verzet had gevormd, maar de ware toedracht kregen wij nooit te horen. Mijn broers en ik waren toen nog kinderen en drongen niet verder aan. Ook toen wij al wat ouder waren, hebben we er eigenlijk nooit meer naar gevraagd. Groot was dan ook de schok toen ik een reportage in het Eindhovens Dagblad onder ogen kreeg, waarin te lezen stond dat Henk Brandhorst na de oorlog was veroordeeld tot een gevangenisstraf van zes jaar, voor de moord op een zestienjarige Joodse onderduiker.

In die artikelen, getiteld ‘Verdwijnt Joods graf uit Deurne?’ en ‘Het vergeten graf’, op 5 februari 1994 verschenen in het Eindhovens Dagblad, beschreef journalist Ed van de Kerkhof de geschiedenis van het graf van de Joodse jongen Erwin Michael Joseph, gelegen in een hoek van de Nederlands-hervormde begraafplaats aan de Helmondseweg in Deurne.2 Een neef van mij had fotokopieën aan een van mijn broers opgestuurd en via hem kwamen ze jaren later pas bij mij terecht. Mijn vader was toen al ruim twintig jaar dood. Hij overleed op 1 oktober 1981 aan de gevolgen van longkanker. Mijn moeder moet er van geweten hebben aangezien ze mij een keer, ik vermoed rond de tijd dat het verhaal van Ed van de Kerkhof in het Eindhovens Dagblad was verschenen, vertelde dat mijn vader na de oorlog, overigens voordat zij hem had leren kennen, enkele jaren gevangen had gezeten. Waarom vertelde zij niet. Zij leed aan de ziekte van Parkinson en lag toen in het ziekenhuis. Niet lang daarna geraakte zij in een psychose waar zij nooit meer helemaal uit is gekomen. Als gevolg daarvan was zijn in de laatste jaren van haar leven nauwelijks aanspreekbaar. Zij is in 2000 overleden.

Ik kreeg bovengenoemde artikelen pas eind februari 2002 onder ogen, maar kon toen de tijd niet vinden om zelf een onderzoek in te stellen naar de toedracht van wat ik inmiddels de Deurnse moordzaak ben gaan noemen. Wel nam ik mij voor om, zodra ik daartoe in de gelegenheid zou komen, dat wel een keer te doen, want niet alleen wilde ik als zoon van de dader het fijne van deze zaak te weten komen, ook mijn nieuwsgierigheid als historicus was hierdoor geprikkeld.

Het verhaal over de Deurnse moordzaak dook opnieuw op in het Eindhovens Dagblad van 29 maart 2008,3 naar aanleiding van de publicatie van de Nederlandse vertaling van de jeugdherinneringen van Max Amichai Heppner.4 Hij maakte destijds deel uit van de twee gezinnen die mede door toedoen van mijn vader in de zomer van 1942 in de bossen bij Deurne terecht waren gekomen. Max Heppner was toen acht jaar oud. In zijn boek stond ook hij stil bij de moord op Michael, zijn reisgenoot en medeonderduiker.

In de zomer van 2010 besloot ik dat ik lang genoeg had gewacht. Mijn eerste stap was een brief aan het Nationaal Archief in Den Haag met de vraag of er misschien een dossier over mijn vader was te vinden in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging,5 want ik ging er eigenlijk automatisch van uit dat mijn vader, zoals zoveel ‘foute’ Nederlanders na de oorlog, in aanraking was gekomen met de Bijzondere Rechtspleging. Dat bleek inderdaad het geval te zijn. Het ging om een dossier van de Politieke Recherche Afdeling Utrecht.6 De onderzoeker bij het Nationaal Archief wist mij tevens te melden dat er ook een berechtingsdossier moest zijn, maar dat was in het ongerede geraakt en had hij niet weten te achterhalen. Niettemin toog ik eind oktober 2010 naar Den Haag in de verwachting in het P.R.A.-dossier meer informatie te vinden over de Deurnse moordzaak, maar dat was ijdele hoop. Afgezien van een aantekening op twee stukken na, dat mijn vader werd verdacht van de moord op een ‘16-jarige Jodenjongen’, had dit dossier betrekking op een geheel andere zaak, namelijk de verduistering van Joodse eigendommen tijdens de oorlog. Later meer daarover.

Ondertussen had ik ontdekt dat Heinz Graumann, de stiefvader van Michael, zijn memoires had geschreven en dat die waren uitgegeven door zijn zoon Peter,7 een Amerikaanse nieuwsverslaggever en documentairemaker.8 Eind december 2010 wist ik het adres van Peter Graumann in de Verenigde Staten te achterhalen. Ik stuurde hem een brief waarin ik hem uitlegde wie ik was en verzocht hem om een exemplaar van de memoires van zijn vader, want ik was benieuwd wat hij had geschreven over zijn ervaringen in Nederland voor en tijdens de Duitse bezetting en in het bijzonder over zijn stiefzoon en diens gewelddadige dood. In correspondentie van Heinz Graumann van kort na de oorlog, die ik had gevonden in enkele Duitse archieven, had hij er wel iets over geschreven, maar niet veel, dus ik was nieuwsgierig of hij in zijn memoires dieper op de zaak was ingegaan.

Peter Graumann stuurde mij een e-mail waarin hij schreef dat hij verrast was door mijn brief. Henk Brandhorst was voor hem altijd een abstractie geweest en hij had er nooit bij stilgestaan dat de man die verantwoordelijk was voor de dood van Michael, naderhand was getrouwd en kinderen had gekregen. Maar hij verzekerde mij dat hij mij niets kwalijk nam en dat hij een exemplaar van zijn vaders memoires zou opsturen. Hij vertrouwde mij ook toe dat hij pas laat, toen hij al een volwassen man was, op de hoogte kwam van zijn vaders oorlogservaringen en van het bestaan van Michael, wiens naam hij zelfs lange tijd niet heeft geweten. Zijn vader wilde er nooit te diep op ingaan en hijzelf schrok er voor terug om door te vragen, uit angst dat hij niet goed zou kunnen omgaan met wat hij te horen zou krijgen.9 Enige tijd later ontving ik van hem een e-mail waarin hij aankondigde dat hij in mei 2011, samen met zijn echtgenote en zijn zus, naar Nederland zou komen om te horen wat ik ondertussen allemaal te weten was gekomen. Omdat zij graag een bezoek wilden brengen aan het Anne Frank Huis, nodigde ik hen uit om in de bibliotheek van de Anne Frank Stichting, waar ik werkzaam ben als informatiespecialist, met ze van gedachten te wisselen.

Voorafgaande aan die ontmoeting bracht ik eind april 2011 nog een bezoek aan Deurne. Peter Graumann had mij in contact gebracht met Ed van de Kerkhof, de – inmiddels gepensioneerde – verslaggever, die in 1994 voor ‘t eerst over de Deurnse moordzaak had geschreven. Ik had hem gemaild en hij verklaarde zich bereid om met mij over de zaak te willen praten. Aangezien hij in een van de twee artikelen in het Eindhovens Dagblad een letterlijk citaat had opgenomen uit het vonnis dat tegen mijn vader was uitgesproken, ging ik er van uit dat hij dan toch ten minste over een kopie van de uitspraak beschikte. Een terechte veronderstelling, want nadat wij een bezoek hadden gebracht aan het graf van Michael, overhandigde hij mij een fotokopie van het vonnis. Ik was benieuwd hoe hij dat in handen had gekregen. Hij vertelde mij dat hij bot had gevangen bij het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging en al bijna de moed had opgegeven om nog een juridisch document te vinden toen hij post ontving uit de Verenigde Staten: een envelop met daarin een kopie van de uitspraak van de rechtbank. De afzender was Max Heppner, die het vonnis ooit had opgevraagd bij het ministerie van Justitie.10

Het eerste wat mij meteen opviel aan het vonnis, was dat het een uitspraak betrof van de Arrondissementsrechtbank ‘s-Hertogenbosch en niet een arrest van een Bijzonder Gerechtshof of Tribunaal. Met andere woorden: mijn vader werd niet beschouwd als een politieke delinquent – landverrader, collaborateur of, nog erger, oorlogsmisdadiger –, maar als een gewone misdadiger. Met die wetenschap ben ik er vervolgens in geslaagd de vindplaats van zowel het vonnis als het procesdossier te achterhalen. Het archief van de rechtbank ’s-Hertogenbosch met stukken uit de periode 1940-1949 bleek te zijn ondergebracht bij het Brabants Historisch Informatie Centrum in Den Bosch. Maar toen ik op de website archieven.nl de inventaris van het archief van de rechtbank doorzocht,11 was nu juist het procesdossier met het rolnummer van de zaak tegen mijn vader daar niet in terug te vinden. Gelukkig gaf een e-mail al snel uitkomst: het dossier stond foutief in de inventaris en bleek dus wel aanwezig in het archief van de rechtbank. De archiefmedewerker meldde mij dat het een redelijk omvangrijk dossier was, al was het nog niet openbaar. De beperkingen op de openbaarheid worden pas in 2021 opgeheven, maar omdat het mijn vader betrof, kon ik ontheffing aanvragen. Zo gezegd, zo gedaan.

Op 16 mei 2011 maakten Peter Graumann, zijn echtgenote Penni Gladstone en zijn zus Marianne Rothschild hun opwachting bij het Anne Frank Huis voor het afgesproken bezoek. Bij die ontmoeting was ook een verslaggever van het Eindhovens Dagblad aanwezig. Hij was er bij geweest toen ik Ed van de Kerkhof in Deurne had gesproken en een goede journalist laat de kans op een mooi verhaal natuurlijk niet zomaar voorbijgaan. Hij had gevraagd of hij de ontmoeting tussen mij en de Graumanns mocht bijwonen en ik noch Peter Graumann hadden daar bezwaar tegen. Zijn verslag verscheen vijf dagen later in het Eindhovens Dagblad.12 De reacties die ik daarop kreeg waren zonder uitzondering positief, variërend van ‘aangrijpend’ tot ‘moedig’.

Intussen had ik toestemming gekregen om het achterliggende procesdossier van de rechtszaak tegen mijn vader te mogen inzien. In de eerste week van juli 2011 heb ik dan ook een paar dagen in de studiezaal van het Brabants Historisch Informatie Centrum doorgebracht om de documenten in dat dossier te bestuderen. Eigenlijk is het verbazingwekkend dat er nog zoveel materiaal terug te vinden is. Door het beschikbare materiaal te analyseren en vervolgens te interpreteren, heb ik getracht de gebeurtenissen in de late zomer van 1942 te reconstrueren en mij een beeld te vormen van zowel de daders als de slachtoffers. Daarbij heb ik geprobeerd mijn eigen subjectieve betrokkenheid als ‘zoon van de dader’ uit te schakelen en met de blik van een neutrale, objectieve waarnemer te werk te gaan. Ik zal daarom in de volgende hoofdstukken meestal schrijven over Henk Brandhorst en slechts incidenteel de formulering ‘mijn vader’ inzetten. Het is niet mijn bedoeling geweest op de stoel van de rechters te gaan zitten om te proberen mijn vader alsnog vrij te pleiten. Wel wilde ik eens goed naar het bewijsmateriaal en de verklaringen van mijn vader en die van alle andere betrokkenen kijken, al was het alleen maar om een antwoord te vinden op de vele vragen die ik had over het oorlogsverleden van mijn vader. Gelukkig ben ik er in geslaagd op veel vragen een antwoord te vinden, al blijven er ook nog wel een paar onbeantwoord. Bij de interpretatie van het bronnenmateriaal heb ik dan ook incidenteel een beroep moeten doen op mijn voorstellingsvermogen, want de bronnen bleken elkaar niet alleen aan te vullen en te bevestigen, maar soms ook tegen te spreken. Door te combineren, te associëren en, omdat het bronnenmateriaal soms geen antwoorden biedt, hier en daar te speculeren, heb ik geprobeerd tot een zo geloofwaardig mogelijke reconstructie van de Deurnse moordzaak te komen.

Aldoende ben ik ook meer te weten gekomen over mijn vader en zijn betrokkenheid bij de hulp aan Joden die wilden ontsnappen aan deportatie en zijn rol in het gewapend verzet in de Zaanstreek. Zo heb ik ontdekt dat hij in meer of mindere mate bij minstens vijf vlucht- en onderduikgeschiedenissen betrokken is geweest, waarvan er enkele goed afliepen, maar ook twee die een tragische of zelfs bizarre wending namen. In twee gevallen werd na de oorlog aangifte gedaan tegen mijn vader. Elk van deze geschiedenissen is een verhaal apart waard en die verhalen zal ik hier dan ook vertellen. Toen ik aan deze speurtocht begon, was ik eigenlijk helemaal niet van plan om te publiceren, maar gaandeweg raakte ik er steeds meer van overtuigd dat het verhaal van mijn vader en zijn oorlogsgeheimen een breder publiek verdient. Zijn geschiedenis is die van een eenvoudige plattelandsjongen die schijnbaar toevallig in het milieu van Duits-Joodse vluchtelingen verzeild raakte. Zijn verhaal is exemplarisch voor dat van veel mensen die tijdens de oorlog hun gedrag door het toeval hebben laten bepalen en als gevolg daarvan bepaalde keuzes hebben gemaakt. Die keuzes pakten niet altijd goed uit. Ik twijfel er eigenlijk niet aan dat de keuzes die hij heeft gemaakt, voortkwamen uit goede bedoelingen, maar het spreekwoord ‘de weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen’ is zelden zo toepasselijk geweest.

Dramatis personae

Adelmeijer, M.H.M.

Een van de twee advocaten die Henk Brandhorst juridische bijstand verleenden.

Arnsberg, Ludwig

Slachtoffer van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Bals, Thea

Vriendin van Heinz Graumann en Elly Glogau.

Basch, Gilbert

Slachtoffer van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Blonk, Jan

Wachtmeester der Koninklijke Marechaussee; lid van de Politieke Opsporingsdienst.

Bosch, Jos van den

Automonteur; behoorde tot een groep mensensmokkelaars die vluchtelingen over de Nederlands-Belgische grens vervoerden met behulp van een daarvoor speciaal ingerichte tankwagen.

Botman, Th.P.J.

Gerechtsarts; verrichtte sectie op het stoffelijk overschot van Erwin Michael Joseph.

Brandhorst, Henk

Molenaarszoon uit Kockengen; hoofdverdachte in de zaak van de moord op Erwin Michael Joseph.

Brandhorst, Jannigje

Oudere zus van Henk Brandhorst; bood samen met haar echtgenoot tijdelijk onderdak aan Scheindel en Zilla Szlajcher.

Brandhorst, Johannes

Visser en molenaar op de watermolen van Kockengen; vader van Henk Brandhorst.

Brandhorst, Teuntje

Jongere zus van Henk Brandhorst; verloofde van Gerhard de Vries.

Brasser, Jan

Commandant van de Gewestelijke Sabotage Afdeling in de Zaanstreek met als bijnaam “Witte Ko”.

Braun, Lina

Echtgenote van Maurice Wolff.

Coolen, Antoon

Romanschrijver.

Deelen, F.A.J.

Procureur-fiscaal bij het Bijzonder Gerechtshof in ‘s-Hertogenbosch.

Ehrenreich, Franciszka

Echtgenote van Chaim Schönker; slachtoffer van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Eijk, Jan Gerrit van

Echtgenoot van Jannigje Brandhorst; bood samen met zijn echtgenote tijdelijk onderdak aan Scheindel en Zilla Szlajcher.

Fleißer, Marieluise

Duitse roman- en toneelschrijfster; bevriend met Heinz Graumann.

Freudenberg, Ernst

Tweede echtgenoot van Luise Rothschild.

Friedenthal, Richard

Duitse schrijver, publicist en uitgever die bevriend was met Heinz Graumann.

Gaal, Arnoldus van

Vermeende informant van de Duitsers en daarom geliquideerd door het verzet.

Gang, Ilse

Vriendin van Lina Braun, de echtgenote van Maurice Wolf.

Gerzon, Arthur Jules

Zoon van Jules Eduard Gerzon en jongere broer van Eduard Jules Gerzon.

Gerzon, Eduard Jules

Oudste zoon van Jules Eduard Gerzon.

Gerzon, Julius Eduard

Directeur van Gebr. Gerzons Modemagazijnen; vader van Eduard Jules Gerzon en Arthur Jules Gerzon.

Glogau, Elly

Echtgenote van Heinz Graumann; weduwe van Kurt Joseph en moeder van Erwin Michael Joseph.

Glogau, Irma

Zus van Elly Glogau.

Gootjes, Cornelis

Verzetsman uit Kockengen.

Gootjes-van der Oord, Maartje

Echtgenote van Cornelis Gootjes; actief in de onderduikhulp.

Goudstikker, Jacques

Kunsthandelaar; mentor van Albert Heppner.

Graumann, Heinz

Duitse schrijver en psycholoog; stiefvader van Erwin Michael Joseph; vader van Marianne Rothschild en Peter Graumann.

Graumann, Peter

Zoon van Heinz Graumann en Luise Rothschild.

Groot, Aartje de

Echtgenote van Johannes Brandhorst; moeder van Henk Brandhorst.

Groot, Hendricus

Jongste broer van Aartje de Groot; oom van Henk Brandhorst.

Heijden, Gerard van der

Vriend van Toon Mennen en Matheus van Lierop.

Hemert, Arie van

Kompaan van Henk Brandhorst; behoorde tot een groep mensensmokkelaars die vluchtelingen de Nederlands-Belgische grens overhielpen met behulp van een daarvoor speciaal ingerichte tankwagen.

Heppner, Albert

Duitse kunsthandelaar en kunsthistoricus; gehuwd met Irene Marianne Krämer; vader van Max Heppner.

Heppner, Max

Zoon van Albert Heppner en Irene Marianne Krämer.

Heuvel, Johannes Hendrikus van den

Wachtmeester der Koninklijke Marechaussee.

Hirsch-Dülken, Else

Weduwe van Emil Hirsch; bood tijdelijk onderdak aan Scheindel Szlajcher.

Holländer, Ludwika

Echtgenote van Ludwig Arnsberg; slachtoffer van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Houtman, Jan

Actief in de onderduikhulp; bood samen met zijn echtgenote onderdak aan Scheindel en Zilla Szlajcher en aan Henk Brandhorst.

Houtman, Bep

Dochter van Jan en Annie Houtman.

Houtman-Meijns, Annie

Echtgenote van Jan Houtman.

Huizinga, J.

Rechter-commissaris belast met het gerechtelijk vooronderzoek in de zaak tegen Henk Brandhorst.

Hustinx, J. P.

Officier van justitie in de zaak tegen Henk Brandhorst.

Israël, Salomon

Bood samen met zijn echtgenote tijdelijk onderdak aan Sara Klara Lampie en Barendina Spanjar.

Israël-Heuvelink, Anna

Echtgenote van Israël Salomon.

Iung, René

Jurist; bood tijdelijk onderdak aan Sara Wolff-Marx en Lina Braun.

Janssen, Harrie

Veehandelaar in Neerkant; actief in de onderduikhulp.

Janssen, Harry

Landbouwer te Deurne-Zeilberg; bood bijna twee jaar lang onderdak aan het gezin van Albert Heppner en aan Heinz Graumann en Elly Glogau.

Janssen, Johannes Martinus

Houthandelaar en caféhouder te Vleuten.

Janssen-Verbeten, Dina

Echtgenote van Harry Janssen.

Joseph, Erwin Michael

Zoon van Kurt Joseph en Elly Glogau; stiefzoon van Heinz Graumann; op 16-jarige leeftijd vermoord in de bossen bij Deurne.

Kahan, Eryane

Handlanger van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Kamp, Louis van de

Echtgenoot van Barendina Spanjar.

Kerkhof, Ed van de

Journalist bij het Eindhovens Dagblad.

Koenders, Theo

Opperwachtmeester-groepscommandant der Koninklijke Marechaussee in Deurne.

Königsberger, Gertrud Sara

Moeder van Heinz Graumann.

Koolen, Gerard

Actief in het verzet in de regio rond Deurne.

Koolman-Kuijper, Els

Dochter van Jan Kuijper.

Koppens-Janssen, Tru

Zus van Harrie Janssen.

Koren, Tijmen

Kantoorhouder der PTT in Kockengen; stiefvader van Henk Brandhorst.

Kortooms, Toon

Romanschrijver.

Kramer, Toon

Voormalig verzetsstrijder; mogelijke ooggetuige van de liquidatie van José Peerbooms.

Krämer, Irene Marianne

Echtgenote van Albert Heppner; moeder van Max Heppner.

Krämer, Jakob

Vader van Irene Marianne Krämer en grootvader van Max Heppner.

Krol, Willemijntje van der

Moeder van Arie van Hemert.

Kuenen, Louis Nicolaas

Getuige in de zaak van Sara Lampie en Barendina Spanjar vs. Henk Brandhorst.

Kuijper, Jan

Leider van het verzet in Wormer, bijgenaamd “De Meester”.

Lammers, Adrianus

Boer die het koffertje van Erwin Michael Joseph had gevonden.

Lampie, Sara Klara

Dochter van Simon Lampie en Elisabeth Onderwijzer; secretaresse van Josef Magnus.

Lampie, Simon

Vader van Sara Klara Lampie.

Levie, Jacob de

Bood tijdelijk onderdak aan Zilla Szlajcher.

Lierop, Matheus van

Boerenzoon uit Vlierden; getuige in de zaak tegen Henk Brandhorst.

Loon, G. M. van

Commandant van de Raad van Verzet, district Brabant; mogelijk verantwoordelijk voor de liquidatie van Arnoldus van Gaal en José Peerbooms.

Maanen, Hendrik van

Gemeente-veldwachter te Ruwiel.

Magnus, Josef Arjeh

Handelaar in schroot en oud ijzer.

Marx, Rahel

Echtgenote van Sally Wolff; bood onderdak aan Scheindel en Zilla Szlajcher.

Mennen, Toon

Boerenzoon uit Vlierden; getuige in de zaak tegen Henk Brandhorst.

Mennen, Mattheus

Landbouwer; vader van Mien en Toon Mennen; getuige in de zaak tegen Henk Brandhorst.

Mennen, Mien

Broer van Toon Mennen.

Muts, Leen

Sectiecommandant van de Gewestelijke Sabotage Afdeling in de Zaanstreek.

Nederhof, Arie

Chauffeur van een speciaal ingerichte tankwagen waarmee vluchtelingen de Nederlands-Belgische grens over werden geholpen.

Nelemans, A.P.

Arts; gaf leiding aan verschillende knokploegen in de regio rond Bakel.

Neumann, Alfred

Duitse schrijver die bevriend was met Heinz Graumann.

Noo, Johannes de

Wachtmeester der Koninklijke Marechaussee.

Noordermeer, Cor

Actief in het verzet in en rond de Zwarte Plak.

Oosterhout, Nico

Actief in het verzet in en rond de Zwarte Plak.

Oudenalder, Henk van den

Boter- en kaashandelaar in De Bilt; bood tijdelijk onderdak aan Maurice Wolff en diens vrouw en aan het gezin Graumann.

Peerbooms, Caspar

Drogist in Deurne; broer van José Peerbooms.

Peerbooms, José

Kompaan van Henk Brandhorst; actief in het verzet in de regio in en rond Deurne; vermeende informant van de Duitsers en daarom geliquideerd door het verzet.

Petiot, Marcel

Franse arts en seriemoordenaar.

Pinter, Sara Hinde

Echtgenote van Berek Szlajcher.

Poels, Bert

Actief als pilotenhelper in het verzet in en rond de Zwarte Plak.

Proper, M. D.

Een van de twee advocaten die Henk Brandhorst juridische bijstand verleenden.

Renterghem, Tonny van

Verzetsheld; vriend van Eduard Jules en Arthur Jules Gerzon.

Romein-de Groot, Maria

Jongere zus van Aartje de Groot; tante van Henk Brandhorst.

Rosenfeld, Laura

Duitse filantrope en pedagoge, woonachtig in Den Haag; bood een aantal jaren onderdak aan Erwin Michael Joseph.

Rothschild, Marianne

Dochter van Heinz Graumann en Stella Luise Rothschild.

Rothschild, Stella Luise

Derde echtegenote van Heinz Graumann.

Schönker, Chaim

Echtgenoot van Franciszka Ehrenreich; vader van Maria Schönker en Ludwika Holländer; slachtoffer van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Schönker, Maria

Dochter van Chaim Schönker en Franciszka Ehrenreich; slachtoffer van de Franse seriemoordenaar Marcel Petiot.

Smedts, Mathieu

Journalist, schrijver en voormalig verzetsstrijder.

Smits, Hendricus

Landwachter te Gemert.

Spanjar, Barendina Jacoba

Kok voor het gezin van Josef Magnus.

Spanjar, Hendrina

Zus van Barendina Spanjar.

Spanjar, Israel

Broer van Barendina Spanjar.

Sprenger-Ruis, Gerrigje

De weduwe Sprenger; bestierde een burgerkosthuis in Helmond waar Sara Lampie en Barendina Spanjar enige tijd ondergedoken zaten.

Struik, Henk

Actief in het verzet in de regio rond Deurne.

Süskind, Walter

Door de Joodsche Raad aangesteld als directeur van de Hollandsche Schouwburg, het beginpunt van waaruit veel Amsterdamse Joden op transport werden gezet naar Duitsland.

Szlajcher, Berek

Vader van Rebeka, Scheindel, Zilla en David Hirsch Szlajcher.

Szlajcher, David Hirsch

Broer van Rebeka, Scheindel en Zilla Szlajcher.

Szlajcher, Rebeka

Zus van Scheindel, Zilla en David Hirsch Szlajcher.

Szlajcher, Scheindel

Zus van Rebeka, illa en David Hirsch Szlajcher.

Szlajcher, Zilla

Zus van Rebeka, Scheindel en David Hirsch Szlajcher.

Verheijen, Cornelis

Landwachter te Gemert.

Vlemmix

Vlierdense familie waar Henk Brandhorst en José Peerbooms water gingen halen.

Wolf, Bettina

Antiekhandelaarster; zus van Carola Wolf.

Wolf, Carola

Antiekhandelaarster; zus van Bettina Wolf.

Wolff, Heinrich

Houthandelaar; zoon van Sally Wolff en Rahel Marx.

Wolff, Maurice

Houthandelaar; zoon van Sally Wolff en Rahel Marx; echtgenoot van Lina Braun.

Wolff, Sally

Duitse houthandelaar; echtgenoot van Rahel Marx; vader van Maurice Wolff en Heinrich Wolff.