Bernard Cornwell

Het laatste koninkrijk

De internationale bestseller

eBook editie, april 2013

Walburg Pers

De hoofdpersoon van dit boek is Uhtred, heer van Bebbanburg. Het speelt zich af in de negende eeuw in het door de Vikingen belaagde en bezette Noord-Engeland. Als weesjongen van tien wordt Uhtred gevangengenomen en geadopteerd door een Viking, die hem een opwindende en leerzame jeugd bezorgt. Maar door zijn afkomst blijft hij onlosmakelijk verbonden met Alfred, de koning van Wessex, het enige Engelse rijk dat niet door de Vikingen is onderworpen.

Het lot wil dat hij in een veroveringsslag aan de Engelse zijde terecht-komt, en zich daar ook vestigt. Zijn huwelijk versterkt zijn band met Wessex en de christelijke koning Alfred de Grote. Deze Alfred houdt weliswaar niet van de heiden Uhtred, maar hij maakt gretig gebruikt van diens kennis van het vijandelijke kamp. De aanvallen van de Vikingen houden aan en in het tumult van de oorlog verliest Uhtred vrouw en kind uit het oog. Hij komt oog in oog te staan met de belangrijkste en huiveringwekkendste van de Viking-hoofdmannen, en wordt zich ten slotte bewust van zijn werkelijke trouw en toewijding.

Bernard Cornwell (1944) is de grootste schrijver van historische avonturenromans in het Engels taalgebied (Washington Post).

Hij werd geboren in Londen en woont meestentijds in de Verenigde Staten. Het laatste koninkrijk is het eerste boek van de Saxon-reeks, die gaat over de strijd tussen Angelsaksen en Vikingen, tussen christenen en heidenen.

Naast deze reeks schreef Cornwell tientallen historische avonturen-romans, waarvan – mede door de geslaagde tv-serie – de uiterst succesvolle Sharpe-reeks wereldberoemd werd.

Cornwell schrijft met vaart en humor. Hij paart psychologische overtuigingskracht aan historische precisie.

Bezoek voor meer informatie over Bernard Cornwell en zijn boeken de Engelstalige website www.bernardcornwell.net

Het laatste koninkrijk is voor Judy, met liefde

Wyrd bið ful ãræd

VERTAALD DOOR JANINE VAN DER KOOIJ

© 2004 Bernard Cornwell

Oorspronkelijke titel: The Last Kingdom

Oorspronkelijke uitgave bij HarperCollinsPublishers, New York, NY, USA

© 2012 Nederlandse vertaling Janine van der Kooij, p/a Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

www.walburgpers.nl

Omslag: Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, Zutphen

Afbeelding omslag: HarperCollinsPublishers, New York, NY, USA

eBoek conversie: ePubPro, Utrecht

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 juncto het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Zoveel mogelijk is getracht de eventuele rechthebbenden van de afbeeldingen te achterhalen. Rechthebbenden die in dit verband niet zijn benaderd wordt verzocht zich met de uitgever in verbinding te stellen.

ISBN 978.90.5730.936.3

NUR 342

PROLOOG

Northumbria, 866-867 n.Chr.

Mijn naam is Uhtred. Ik ben de zoon van Uhtred, die de zoon was van Uhtred, wiens vader ook Uhtred werd genoemd. Mijn vaders secretaris, een priester met de naam Beocca, spelde het als Utred. Ik weet niet of mijn vader het zo geschreven zou hebben, want hij kon lezen noch schrijven, maar ik kan beide. Soms haal ik de oude oorkonden uit hun houten kist en dan zie ik de naam gespeld staan als Uhtred of Utred of Ughtred of Ootred. Ik kijk naar de papieren – eigendomsakten – die beweren dat Uhtred, zoon van Uhtred, de wettige en enige eigenaar is van het land dat zorgvuldig gemarkeerd is door stenen en dijken, eiken en essen, en ik droom van dat land, dat door de golven gebeukt wordt en wild is onder de voortjagende wolkenlucht. Ik droom en weet dat ik het op een dag zal terugpakken van degenen die het van mij gestolen hebben.

Ik ben een ‘Alderman’, een magistraat, al noem ik mijzelf graaf Uhtred, wat hetzelfde is en het vervagende perkament is het bewijs van wat van mij is. De wet zegt dat ik de eigenaar ben van dat land, en de wet, zo is ons verteld, is wat ons maakt tot mensen onder Gods heerschappij, in plaats van in de modder rondwentelende beesten. Maar de wet helpt mij niet mijn land terug te krijgen. De wet wil een compromis. De wet denkt dat geld het verlies kan compenseren. En vooral vreest de wet de bloedvete. Maar ik ben Uhtred, zoon van Uhtred en dit is het verhaal van een bloedvete. Het is het verhaal van hoe ik van de vijand terugpak wat volgens de wet van mij is. En het is het verhaal van een vrouw en haar vader, een koning.

Hij was mijn koning en alles wat ik bezit, heb ik aan hem te danken. Het voedsel dat ik eet, de hal waar ik woon en de zwaarden van mijn mannen, dat alles was afkomstig van Alfred, mijn koning, die mij haatte.

Dit verhaal begint lang voordat ik Alfred ontmoette. Het begint toen ik tien jaar oud was en voor het eerst de Vikingen zag. Dat was in het jaar 866, toen ik nog geen Uhtred werd genoemd, maar Osbert, omdat ik de tweede zoon was van mijn vader en de naam Uhtred bestemd was voor de oudste zoon. Mijn broer was toen zeventien. Hij was lang en goedgebouwd; hij had het blonde haar van onze familie en het norse gezicht van mijn vader.

Op de dag dat ik voor het eerst de Vikingen zag, reden we langs de kust met een havik op onze pols. ‘We’ waren mijn vader, de broer van mijn vader, mijn broer, ikzelf en een stuk of tien vazallen. Het was herfst. De kliffen aan zee waren dichtbegroeid aan het eind van de zomer, op de rotsen lagen zeehonden en in de lucht cirkelde een krijsende zwerm zeevogels. Het waren er te veel om de riempjes van de haviken voor los te maken. We reden verder tot we bij het netwerk van ondiepe wateren aankwamen dat tussen ons land en Lindisfarena, het Heilige Eiland, rimpelde en ik herinner me dat ik over het water naar de ingestorte muren van de abdij staarde. De Vikingen hadden de abdij geplunderd, maar dat was vele jaren voor mijn geboorte geweest. Ook al woonden er inmiddels weer monniken, het klooster had zijn vroegere glorie nooit herwonnen.

Ik herinner me ook dat het een prachtige dag was en misschien was dat ook zo. Misschien regende het, maar dat denk ik niet. De zon scheen, het was laagtij, de branding was kalm en de wereld vol vreugde. De klauwen van de havik kromden zich door de leren mouw om mijn pols, het kopje met de kap bewoog zenuwachtig omdat ze de kreten van de witte vogels kon horen. Vroeg in de middag hadden we het fort verlaten om naar het noorden te rijden en al hadden we haviken bij ons, we waren niet op pad gegaan om te jagen, maar eerder opdat mijn vader een beslissing kon nemen.

Wij heersten over dit land. Mijn vader, Alderman Uhtred, was heer over het hele gebied ten zuiden van de Tuede en ten noorden van de Tine, maar we hadden ook een koning in Northumbria en zijn naam was net als de mijne: Osbert. Hij woonde zuidelijk van ons, kwam zelden naar het noorden en viel ons niet lastig, maar nu had een man, Ælla genaamd, zijn zinnen op de troon gezet. En Ælla, een Alderman afkomstig uit de heuvels ten westen van Eoferwic, had een leger op de been gebracht om Osbert uit te dagen en hij had mijn vader geschenken gestuurd om zich van diens steun te verzekeren. Ik besef nu dat de uitkomst van de opstand in de handen van mijn vader lag. Ik wilde dat hij Osbert zou steunen, alleen omdat de rechtmatige koning dezelfde naam had als ik en op mijn tiende geloofde ik, nogal onnozel, dat elke man die Osbert heette edel, goed en dapper moest zijn. In werkelijkheid was Osbert een kwijlende idioot, maar hij was de koning en mijn vader liet hem niet graag vallen. Maar Osbert had geen geschenken gestuurd en geen respect betoond, terwijl Ælla dat wel had gedaan en dus maakte mijn vader zich zorgen. We konden in een mum van tijd zo’n honderdvijftig man op de been brengen, allemaal terdege bewapend, en met nog een maand extra tijd konden we die troepenmacht verder laten aanzwellen tot meer dan vierhonderd strijders, dus de man aan wie wij onze steun toezegden zou koning worden – en ons dankbaar zijn.

Of dat dachten we tenminste.

En toen zagen we ze.

Drie schepen.

In mijn herinnering kwamen ze uit een mistbank op zee gegleden en misschien was dat ook wel zo, maar het geheugen kan bedrieglijk zijn. Mijn andere herinneringen aan die dag zijn aan een strakke blauwe lucht zonder wolken, dus misschien was er helemaal geen mist, maar voor mijn gevoel was op het ene moment de zee leeg en kwamen er het volgende drie schepen vanuit het zuiden aanzetten.

Ze waren prachtig. Ze leken wel gewichtloos op de oceaan te liggen en toen hun riemen in de golven gestoken werden, scheerden ze over het water. Voor- en achterstevens krulden in de lucht omhoog, met vergulde beesten op de boegpunt: slangen en draken. Die zomerdag, zo lang geleden, had ik het gevoel dat de drie schepen op het water dansten en voortgedreven werden door het rijzen en dalen van de zilveren vleugels van hun roeibanken. Het zonlicht weerkaatste van de natte riemen in scherven van licht, waarna deze opnieuw in het water gestoken en weer aangetrokken werden en de boten met de beestenkoppen naar voren schoten, terwijl ik als in trance toekeek.

‘Dat duivelsgebroed,’ gromde mijn vader. Hij was niet bepaald een goed christen, maar hij was op dat moment bang genoeg om een kruis te slaan.

‘Moge de duivel hen verzwelgen,’ zei mijn oom. Hij heette Ælfric en was tenger van postuur, een sluw, somber en weinig mededeelzaam man.

De drie schepen waren onderweg naar het noorden, met de vierkante zeilen opgerold op hun lange ra’s, maar toen wij weer teruggingen naar het zuiden, naar huis, dravend over het zand, zodat de manen van onze paarden opvlogen als door de wind omhoog geblazen nevelflarden en de haviken met de kappen krijsten van schrik, draaiden de schepen met ons mee. Op de plek waar de klif ineen was gestort en er een helling bestaande uit gebarsten veen was overgebleven, gingen wij landinwaarts. De paarden zwoegden over de helling omhoog, waarna we, toen we eenmaal boven waren, over het kustpad terug naar ons fort galoppeerden.

Naar Bebbanburg. Bebba was lang geleden een koningin in ons land geweest en ze had haar naam aan mijn thuis gegeven, de dierbaarste plek op aarde. Het fort staat op een hoge rots die over zee uitkrult. De golven slaan tegen de oostkant ervan en breken tegen het noordelijkste puntje van de rots, terwijl aan de westelijke zijde een ondiep zeemeer rimpelt tussen het fort en het land. Om bij Bebbanburg te komen, moet men de verhoogde weg naar het zuiden nemen, een lage richel van rots en zand die verdedigd wordt door een grote houten toren, de Lage Poort genaamd, die boven op een aarden wal gebouwd is. Wij denderden door de boog in de toren heen, onze paarden wit van het zweet en reden langs de graanschuren, de smidse en de diverse stallen, allemaal houten bouwsels die netjes met roggestro bedekt waren, en zo ging het verder over het binnenpad naar de Hoge Poort. Deze beschermde de top van de rots die omgeven werd door een houten borstwering die om mijn vaders hal heenliep. Daar stegen we af, lieten de slaven onze paarden en haviken meenemen en renden naar de oostkant van de borstwering, vanwaar we over zee uitkeken.

De drie schepen bevonden zich nu dicht bij de eilanden waar papegaaiduikers wonen en in de winter de zeehond-mensen, de selkies, dansen.

We keken ernaar en mijn stiefmoeder kwam, gealarmeerd door het geluid van paardenhoeven, uit de hal naar ons toe. ‘De duivel heeft zijn maag omgekeerd’, begroette mijn vader haar.

‘Moge God en zijn heiligen ons beschermen,’ zei Gytha, en sloeg een kruis. Ik had mijn echte moeder nooit gekend. Ze was de tweede vrouw van mijn vader en net als zijn eerste in het kraambed gestorven. Mijn broer zowel als ik, halfbroers dus eigenlijk, hadden dus geen moeder. Maar ik zag Gytha als mijn moeder en ze was over het algemeen best aardig tegen me, aardiger dan mijn vader, die niet veel met kinderen op had. Gytha wilde dat ik priester zou worden, want, zei zij, mijn oudere broer zou het land erven en krijgsman worden om het te kunnen beschermen en dus moest ik een ander levenspad zoeken. Ze had mijn vader twee zoons geschonken en een dochter, maar geen van hen was ouder dan een jaar geworden.

De drie schepen kwamen nu dichterbij. Het leek of ze Bebbanburg kwamen inspecteren, wat ons geen zorgen baarde, omdat het fort als onneembaar bekend stond en dus mochten die Vikingen staren wat ze wilden. Het dichtstbijzijnde schip had twee roeibanken voor twaalf riemen elk en terwijl het schip zo’n honderd meter voor de kust voer, sprong er een man van de zijkant van het schip en rende over de dichtstbijzijnde roeibank, waarbij hij als een danser van de ene op de andere schacht stapte. Hij droeg een maliënkolder en had een zwaard in de hand. We baden allemaal dat hij zou vallen, maar dat deed hij natuurlijk niet. Hij had lang blond haar, heel lang haar, en toen hij de hele roeibank over geparadeerd was draaide hij zich om en deed het nog eens.

‘Een week geleden dreef dit schip nog handel in de monding van de Tyne,’ zei Ælfric, de broer van mijn vader.

‘En hoe weet jij dat?’

‘Ik zag haar,’ zei Ælfric, ‘ik herken de voorsteven. Zie je dat er zich een lichtgekleurde huidgang op de kromming bevindt?’ snauwde hij. ‘Toen had ze geen drakenkop.’

‘Ze halen de beestenkoppen eraf als ze handel drijven,’ zei mijn vader. ‘Wat kochten ze?’

‘Ze ruilden huiden tegen zout en gedroogde vis. Beweerden dat ze kooplui uit Haithabu waren.’

‘Nu zijn het kooplui die op vechten uit zijn,’ zei mijn vader en inderdaad waren de Vikingen op de drie schepen ons aan het uitdagen door met hun speren en zwaarden tegen hun beschilderde schilden te slaan. Maar tegen Bebbanburg konden ze weinig beginnen. Wij van onze kant konden ook weinig tegen hen uitrichten, ook al verordonneerde mijn vader dat zijn wolfbanier geheven moest worden. Op de vlag, zijn oorlogsvaandel, was een grauwende wolfskop te zien. Er stond echter geen wind en de banier hing slap; er ging weinig dreiging van uit. De heidenen kregen er na een tijdje genoeg van om ons te pesten en ze zetten zich weer aan hun doften om in zuidelijke richting te roeien.

‘We moeten bidden,’ zei mijn stiefmoeder. Gytha was veel jonger dan mijn vader. Ze was een kleine, mollige vrouw met een grote bos blond haar en een grote verering voor de heilige Cuthbert die ze aanbad omdat hij wonderen had verricht. In het kerkje naast de hal bewaarde ze een ivoren kam waarvan beweerd werd dat het Cuthberts baardkam geweest was en misschien was dat ook wel zo.

‘We moeten wat dóén,’ snauwde mijn vader. Hij keerde zich af van de kantelen. ‘Jij,’ zei hij tegen mijn oudere broer, Uhtred. ‘Neem een stuk of tien mannen en rijd naar het zuiden. Houd de heidenen in de gaten, maar niet meer dan dat, begrijp je? Als zij met hun schepen ergens op mijn land aanleggen dan wil ik weten waar.’

‘Ja vader.’

‘Vecht niet met hen,’ droeg mijn vader hem op. ‘Houd die hoerenzonen alleen in de gaten en zorg dat je bij het vallen van de avond weer hier terug bent.’

Zes andere mannen werden erop uitgestuurd om mannen te ronselen in het land. Elke vrije man had dienstplicht en op die manier stelde mijn vader een leger samen. Hij verwachtte tegen de ochtendschemering zo’n tweehonderd mannen bijeen te hebben, van wie sommigen gewapend zouden zijn met bijlen, speren of sikkels, terwijl zijn vazallen, de mannen die bij ons woonden in Bebbanburg, uitgerust werden met puike zwaarden en zware schilden.

‘Als de Vikingen in de minderheid zijn,’ zei mijn vader die avond tegen me, ‘dan vechten ze niet. Het zijn net honden, de Vikingen. In hun hart zijn het lafaards, maar als ze met een troep zijn durven ze wel.’ Het was donker en mijn broer was nog niet teruggekeerd. Niemand maakte zich daar echter buitensporig ongerust over. Uhtred was competent, zij het soms roekeloos, en hij zou ongetwijfeld in de kleine uurtjes terugkeren. Dus gaf mijn vader opdracht om een waarschuwingsvuur aan te steken in de ijzeren korf boven op de Hoge Poort, om hem naar huis te leiden.

We meenden dat we veilig waren in Bebbanburg, want het was nog nooit onder een vijandelijke aanval bezweken, maar toch waren mijn vader en oom nog steeds bezorgd dat de Vikingen naar Northumbria teruggekeerd waren. ‘Ze zijn op zoek naar voedsel,’ zei mijn vader. ‘Die hongerige bastaardzonen willen aan land gaan, vee stelen en weer wegvaren.’

Ik herinnerde me de woorden van mijn oom, die had gezegd dat de schepen zich aan de monding van de Tine bevonden hadden, waar ze huiden voor gedroogde vis aan het ruilen waren, dus hoe konden ze nu honger hebben? Maar ik zei niets. Ik was tien en wat wist ik van Vikingen?

Ik wist dat het wilden waren, heidenen, en dat ze verschrikkelijk waren. Ik wist dat vader Beocca, de secretaris van mijn vader en de priester die onze missen opdroeg, elke zondag bad dat ons de furie van de Noormannen bespaard zou blijven, maar die furie was aan mij voorbijgegaan. Er waren sinds mijn geboorte geen Vikingen naar ons land gekomen, maar mijn vader had vaak genoeg tegen hen gevochten. En die avond, terwijl we zaten te wachten tot mijn broer zou terugkeren, vertelde hij over zijn oude vijand. Ze kwamen, zei hij, uit de noordelijke landen, landen van ijs en mist, waar ze de oude goden aanbaden, dezelfde die wij vereerd hadden vóór het licht van Christus tot ons was gekomen om ons te zegenen. Toen ze voor het eerst naar Northumbria gekomen waren, vertelde hij me, waren vuurspuwende draken door de noordelijke lucht aan komen zwiepen, hadden grote bliksemschichten de heuvels geteisterd en wervelwinden de zee in een kolkende, ziedende massa veranderd.

‘Ze zijn door God gezonden,’ zei Gytha timide, ‘om ons te straffen.’

‘Te straffen voor wat?’ drong mijn vader ruw aan.

‘Voor onze zonden,’ zei Gytha, en sloeg een kruis.

‘Naar de hel met onze zonden,’ grauwde mijn vader. ‘Ze komen hierheen omdat ze honger hebben.’ De vroomheid van mijn stiefmoeder irriteerde hem en hij weigerde zijn wolfskopbanier op te geven, die de afstamming verkondigde van onze familie van Wodan, de oude Saksische god van de strijd. De wolf, had Ealdwulf de smid me verteld, was een van de drie favoriete dieren van Wodan. De andere twee waren de raaf en de adelaar. Mijn moeder wilde dat op ons banier het kruis te zien was, maar mijn vader was trots op zijn voorouders, al sprak hij dan zelden over Wodan. Ook al was ik nog maar tien jaar, ik begreep heel goed dat een brave christen er niet over moest opscheppen dat hij door een heidense god voortgebracht was, maar het idee dat ik van een god afstamde, sprak ook mij aan. Ealdwulf vertelde me vaak verhalen over Wodan. Hij zei dat hij onze mensen beloond had door ons het land te geven dat wij Engeland noemden, dat hij ooit een oorlogsspeer helemaal om de maan heen geworpen had, dat zijn schild de midzomernachthemel kon verduisteren en dat hij met één haal van zijn grote zwaard alle graan in de wereld kon oogsten. Ik hield van die verhalen. Ze waren beter dan die van mijn stiefmoeder over de wonderen van Cuthbert. Ik kreeg de indruk dat christenen altijd aan het jammeren waren en ik had niet de indruk dat de vereerders van Wodan dat veel deden.

We wachtten in de hal. Het was en is nog steeds, een fantastische hal van hout en voorzien van een stevig strooien dak en sterke balken, met een harp op een podium en een stenen haardstee in het midden van de vloer. Het kostte zo’n tien slaven een dag om dat enorme vuur brandende te houden, waarbij ze het hout over de weg en door de poorten omhoog moesten slepen. Tegen het einde van de zomer legden we bij wijze van wintervoorraad een stapel van blokken aan die hoger was dan de kerk. Aan de randen van de hal bevonden zich houten platforms, die gevuld waren met aangestampte aarde en overdekt met wollen kleden. En daar, op die verhogingen, speelde zich ons leven af, ver boven de tochtstroom. De honden bleven op de met varens bestrooide vloer beneden, waar tijdens de vier grote festijnen van het jaar het lagere volk mocht mee-eten.

Er was die avond geen feest, zodat we alleen brood, kaas en bier hadden. Mijn vader wachtte op mijn broer en vroeg zich hardop af of de Vikingen soms weer rusteloos waren. ‘Ze komen meestal voor voedsel en om te plunderen,’ zei hij tegen me, ‘maar hier en daar zijn ze gebleven en hebben ze land veroverd.’

‘Denkt u dat ze ons land willen hebben?’ vroeg ik.

‘Ze nemen elk land,’ zei hij geïrriteerd. Mijn vragen irriteerden hem altijd, maar die avond maakte hij zich zorgen en dus ging hij door met praten. ‘Hun eigen land is van steen en ijs en ze worden er bedreigd door reuzen.’

Ik wilde dat hij me meer over de reuzen vertelde, maar in plaats daarvan verzonk hij in gepeins. ‘Onze voorouders,’ vervolgde hij na een tijdje, ‘hebben dit land ingenomen. Ze hebben het genomen, gemaakt tot wat het is en behouden. We geven niet op wat onze voorouders ons gegeven hebben. Ze kwamen van over zee en ze hebben hier gevochten, ze hebben hier gebouwd en zijn hier begraven. Dit is ons land, vermengd met ons bloed, sterk gemaakt met ons gebeente. Het is van ons.’ Hij was boos, maar dat was hij vaak. Hij keek me dreigend aan, alsof hij zich afvroeg of ik wel sterk genoeg was om dit land Northumbria te behouden, dit land dat onze voorouders door middel van zwaard en speer, bloedvergieten en slachtpartijen hadden veroverd.

Na een tijdje sliepen we, of ik althans. Volgens mij liep mijn vader heen en weer op de borstwering, maar bij het aanbreken van de dag was hij op het moment dat de hoorn bij de Hoge Poort me wakker maakte terug in de hal. Ik strompelde van het platform af het vroege ochtendlicht in. Er lag dauw op het gras, een zeearend cirkelde hoog in de lucht en mijn vaders honden stormden de hal uit bij het horen van de hoorn. Ik zag mijn vader naar beneden, naar de Lage Poort rennen en ik rende achter hem aan. Ten slotte wurmde ik me tussen de mannen door die zich op de aarden verdedigingswal hadden verzameld om over het pad uit te kunnen kijken.

Vanuit het zuiden kwamen ruiters aanrijden. Het waren er een stuk of tien en hun hoeven glinsterden van de dauw. Mijn broers paard liep voorop. Het was een gevlekte hengst, met wilde ogen en een merkwaardige gang. Hij gooide bij het draven zijn voorbenen naar voren en niemand kon zich in het paard vergissen, maar de man die erop reed was niet Uhtred. Degene die schrijlings in het zadel zat had heel lang haar, met de kleur van lichtgoud; haar dat onder het rijden op en neer danste als de staarten van de paarden. Hij droeg een maliënkolder, een zwaardschede klapperde tegen zijn zij en hij had een bijl over een schouder gegooid. Ik was er zeker van dat hij dezelfde man was die de dag ervoor op de roeibank op de schachten had gedanst. Zijn metgezellen waren gehuld in leer of wol en toen ze de vesting naderden, maakte de langharige man duidelijk dat ze hun paarden in bedwang moesten houden terwijl hij alleen naar voren zou rijden. Hij kwam binnen schootsafstand, maar niemand van ons op de vestingwal legde een pijl aan. Toen bracht hij zijn paard tot stilstand en keek omhoog naar de poort. Hij staarde met een spottende uitdrukking op zijn gezicht de hele rij mannen langs en boog toen voorover. Hij gooide iets op het pad en liet het paard keren. Hij schopte het met zijn hielen, waarna het paard ervandoor ging en zijn haveloze mannen zich bij hem voegden op weg naar het zuiden.

Wat hij op het pad had gegooid, was het afgehakte hoofd van mijn broer. Hij had hem naar mijn vader gebracht, die er lange tijd naar staarde zonder zijn gevoelens te verraden. Hij huilde niet, vertrok zijn gezicht niet, fronste zijn voorhoofd niet, hij keek gewoon naar het hoofd van zijn oudste zoon en vervolgens naar mij. ‘Vanaf vandaag,’ zei hij, ‘heet jij Uhtred.’

En zo kwam ik aan mijn naam.

Vader Beocca stond erop dat ik opnieuw gedoopt zou worden, of dat anders de hemel niet zou weten wie ik was als ik er met de naam Uhtred arriveerde. Ik protesteerde, maar Gytha wilde het zo graag en mijn vader was er meer aan gelegen Gytha tevreden te houden dan mij. Er werd een vat de kerk binnen gerold en half met zeewater gevuld, waarna vader Beocca me in het vat plaats liet nemen en water over mijn haar schepte. ‘Neem uw dienaar Uhtred,’ psalmodieerde hij, ‘op in het heilige gezelschap der heiligen en in de gelederen van de meest stralende engelen.’ Ik hoop dat de heiligen en engelen het warmer hadden dan ik die dag. Toen de doop achter de rug was, huilde Gytha om mij, maar waarom weet ik niet. Ze had beter om mijn broer kunnen huilen.

We ontdekten wat er met hem gebeurd was. De drie Vikingschepen waren de monding van de rivier de Aln in gevaren, waar zich een kleine vissersnederzetting bevond. Die lui waren voorzichtigheidshalve het binnenland ingevlucht, al was een handvol van hen achtergebleven om vanuit de hoger gelegen bossen de riviermonding in de gaten te houden. Ze zeiden dat mijn broer bij het vallen van de avond aan was gekomen en had gezien hoe de Vikingen de huizen in brand staken. Gingen ze op rooftocht dan werden deze kerels Vikingen genoemd, maar als ze handeldreven Noormannen of heidenen. Deze mannen waren druk aan het brandschatten en plunderen geweest en werden dus tot de Vikingen gerekend. Het had geleken of er zich maar heel weinig van hen in de nederzetting ophielden en dat de meesten op het schip achtergebleven waren. Dus besloot mijn broer om naar beneden naar de huisjes te rijden en die paar mannen om te brengen, maar het was natuurlijk een val geweest. De Vikingen hadden zijn ruiters aan zien komen en hun hele bemanning ten noorden van het dorp verborgen. Deze veertig mannen sloten het gezelschap van mijn broer in en vermoordden hen allemaal. Mijn vader hield vol dat zijn zoon een vlugge dood was gestorven, wat hem kennelijk tot troost was, maar natuurlijk was het geen snelle dood. Hij leefde lang genoeg voor de Vikingen om te ontdekken wie hij was – waarom zouden ze anders zijn hoofd naar Bebbanburg hebben teruggebracht? De vissers zeiden dat ze mijn broer hadden proberen te waarschuwen, maar dat betwijfel ik. Mensen zeggen die dingen zodat men hun niet de schuld van allerlei onheil zal geven, maar hoe het ook zij, of hij nu gewaarschuwd was of niet, hij ging dood en de Vikingen maakten dertien prima zwaarden buit, dertien goede paarden, een maliënkolder, een helm en ze namen me mijn oude naam af.

Maar daarmee was het niet afgelopen. Een vluchtig bezoek van drie schepen was geen grote gebeurtenis, maar een week na de dood van mijn broer hoorden we dat een grote Vikingvloot de rivieren op was gevaren om Eoferwic in te nemen. Met Allerheiligen was het hun gelukt, wat Gytha aan het huilen maakte, omdat het erop wees dat God ons in de steek gelaten had. Maar er was ook goed nieuws, want het leek erop dat mijn oude naamgenoot koning Osbert een overeenkomst met zijn rivaal, de zogenaamde koning Ælla, had gesloten en dat ze besloten hadden hun wedijver opzij te zetten, de handen ineen te slaan, en Eoferwic te heroveren. Het klinkt eenvoudig, maar dat nam natuurlijk de nodige tijd in beslag. Boodschappers reden uit, adviseurs stichtten verwarring, priesters baden en uiteindelijk was het pas tegen kerst zover dat Osbert en Ælla hun verbond met plechtige geloften bezegelden. Vervolgens riepen ze de mannen van mijn vader op, maar in de winter konden we natuurlijk onze opmars niet beginnen. De Vikingen bevonden zich in Eoferwic en we lieten ze daar tot het aanbreken van de lente, toen ons het nieuws bereikte dat het leger van Northumbria zich buiten de stad zou verzamelen en tot mijn vreugde verordonneerde mijn vader dat ik met hem mee naar het zuiden ging.

‘Hij is te jong,’ protesteerde Gytha.

‘Hij is bijna tien,’ zei mijn vader, ‘en hij moet leren vechten.’

‘Hij zou er meer bij gebaat zijn als hij doorging met zijn lessen,’ zei ze.

‘Bebbanburg heeft niets aan een dode lezer,’ zei mijn vader, ‘en Uhtred is nu de erfgenaam, dus moet hij leren vechten.’

Die avond zei hij tegen Beocca dat deze me de oorkondes moest laten zien die in de kerk bewaard werden, de perkamenten akten die verklaarden dat het land ons eigendom was. Beocca was nu al twee jaar bezig me te leren lezen, maar ik was een slechte leerling en ik snapte, tot Beocca’s wanhoop, helemaal niets van het geschrevene. Hij zuchtte en vertelde me toen wat erin stond. ‘Ze beschrijven het land, het land dat eigendom van je vader is. En ze zeggen dat het land van hem is volgens Gods wetten en die van ons.’ En op een dag, zo bleek, zou het land van mij zijn, omdat mijn vader die avond een nieuw testament liet opstellen waarin stond dat als hij stierf Bebbanburg aan zijn zoon Uhtred zou toevallen. Dan zou ik de Alderman zijn en alle mensen tussen de Tuede en de Tine zouden trouw aan me zweren.

‘Wij waren hier ooit heer en meester,’ zei hij tegen me, ‘en ons land werd Bernicia genoemd.’ Hij drukte zijn zegel in de rode was en liet er de indruk van een wolvenkop in achter.

‘We zouden weer koningen moeten zijn,’ zei Ælfric, mijn oom.

‘Het maakt niet uit hoe ze ons noemen,’ zei mijn vader kortaf, ‘zolang ze ons maar gehoorzamen.’ En toen liet hij Ælfric op de kam van Sint-Cuthbert zweren dat hij het nieuwe testament zou eerbiedigen en mij zou erkennen als Uhtred van Bebbanburg. En dat deed Ælfric. ‘Maar zover zal het niet komen,’ zei mijn vader. ‘We zullen die Vikingen in de pan hakken en eervol en mét buit naar huis terugkeren.’

‘Wij smeken u, God,’ zei Ælfric.

Ælfric zou met dertig man in Bebbanburg achterblijven om de vesting te bewaken en de vrouwen te beschermen. Die avond gaf hij me geschenken: een leren jas die me tegen een zwaardhouw zou beschermen en, het best van alles, een helm waaromheen Ealdwulf de smid een band van verguld brons had aangebracht. ‘Zodat ze weten dat je een prins bent,’ zei Ælfric.

‘Hij is geen prins,’ zei mijn vader, ‘maar de erfgenaam van een Alderman.’ Maar hij was desondanks blij met de geschenken van zijn broer aan mij en voegde er nog twee van zichzelf aan toe, een kort zwaard en een paard. Het zwaard had een merkwaardige, afgezaagde kling en een met vacht gevoerde schede van leer. Het gevest was kort en onhandig, maar die nacht sliep ik desondanks met de kling onder mijn deken.

De volgende ochtend trokken we onder een heldere, blauwe lucht ten strijde, terwijl mijn stiefmoeder op de borstwering bij de Hoge Poort stond te huilen. Tweehonderdvijftig man ging in zuidelijke richting, achter onze banier met de wolfskop aan.

‘Je vecht niet mee in de schildmuur,’ zei mijn vader.

‘Nee, vader.’

‘Alleen mannen kunnen in de schildmuur opgesteld worden,’ zei hij, ‘maar jij zult kijken, je zult leren en je zult erachter komen dat de gevaarlijkste houw niet die met het zwaard of de bijl is, want die kun je zien, maar het is juist de houw die je niet ziet, de kling die onder de schilden komt en je in je enkels bijt.’

Hij gaf me op norse toon nog veel meer advies, terwijl we de lange weg naar het zuiden aflegden. Van de tweehonderd man die van Bebbanburg naar Eoferwic gingen, waren er honderdtwintig te paard. Dat waren de mannen die tot mijn vaders huis behoorden of anders de rijkere boeren, die zich iets van een wapenrusting konden veroorloven en schilden en zwaarden hadden. De meeste mannen waren niet rijk, maar ze hadden mijn vaders zaak trouw gezworen en ze marcheerden met sikkels en speren, vissperen en bijlen voorwaarts. Een aantal van hen had jachtbogen bij zich en allen hadden de opdracht gekregen om voedsel voor een week mee te nemen, wat grotendeels uit hard brood, nog hardere kaas en gerookte vis bestond. Velen werden vergezeld door vrouwen. Mijn vader had bevolen dat er geen vrouwen naar het zuiden mee mochten trekken, maar hij stuurde hen niet terug, ervan uitgaande dat de vrouwen toch zouden volgen en dat de mannen beter vochten als hun vrouwen of minnaressen toekeken. Hij was ervan overtuigd dat de rekruten van Northumbria de Vikingen op een gruwelijke manier zouden afslachten. Hij beweerde dat wij de hardste kerels van Engeland waren, veel harder dan die weke kerels uit Mercia. ‘Jouw moeder kwam uit Mercia,’ voegde hij eraan toe, maar zweeg toen. Hij had het nooit over haar. Ik wist dat ze nog geen jaar getrouwd geweest waren en dat ze was gestorven tijdens de bevalling van mij. Verder wist ik nog dat ze de dochter was van een Alderman, maar wat mijn vader betrof had ze net zo goed nooit bestaan kunnen hebben. Hij beweerde een hekel te hebben aan Mercianen, maar niet zo veel als aan de West-Saksen. ‘Ze weten niet wat ontberingen zijn, daar in Wessex,’ hield hij vol, maar zijn hardste oordeel gold de Oost-Angelen. ‘Die wonen in moerassen,’ zei hij ooit tegen me, ‘en leven als kikkers.’ Wij, Northumbriërs, hadden altijd een hekel aan de Oost-Angelen gehad omdat ze ons lang geleden tijdens een veldslag verslagen hadden en daarbij Ælthelfrith ombrachten, onze koning en de echtgenoot van Bebba, naar wie ons fort vernoemd is. Later ontdekte ik dat de Oost-Angelen de Vikingen die Eoferwic veroverd hadden paarden en onderdak voor de winter hadden geboden. En dus had mijn vader gelijk dat hij hen verachtte. Het waren trouweloze kikkers.

Vader Beocca reed met ons mee naar het zuiden. Mijn vader hield niet erg van de priester, maar wilde ook niet ten strijde trekken zonder een man van God, die gebeden kon opzeggen. Beocca op zijn beurt was erg toegewijd aan mijn vader die hem bevrijd had uit de slavernij en zijn opleiding betaald had. Mijn vader had een satan aanbidder kunnen zijn en nog zou Beocca hebben gedaan of hij van niks wist. Hij was jong, gladgeschoren en ongelooflijk lelijk, met een angstaanjagend loensend oog, een platte neus, warrig rood haar en een kreupele linkerhand. Hij was ook ongelooflijk intelligent, al kon ik dat toen nog niet op waarde schatten, omdat ik er vooral een hekel aan had dat hij me lesgaf. De arme man had zo zijn best gedaan om mij te leren lezen, maar ik tartte zijn inspanningen door de voorkeur te geven aan een pak slaag van mijn vader boven me te concentreren op het alfabet.

We volgden de Romeinse heirbaan en staken bij de Tine hun grote muur over, terwijl we verder zuidwaarts trokken. De Romeinen, zei mijn vader, waren reuzen geweest die de meest fantastische dingen gebouwd hadden. Ze waren echter terug naar Rome gegaan, de reuzen waren gestorven en nu waren de enige uit Rome in de omgeving priesters. Maar de wegen van de reuzen waren er nog steeds en terwijl we naar het zuiden reden, voegden zich steeds meer mannen bij ons, tot er aan weerszijden van het gebarsten wegoppervlak een hele horde door de moerassen oprukte. De mannen sliepen in de openlucht, terwijl mijn vader en zijn voornaamste vazallen de nacht in abdijen of schuren doorbrachten.

Er raakten ook mensen van de groep af. Zelfs op mijn negende viel me dat al op. Mannen hadden sterkedrank meegenomen, of anders hadden ze mede of bier gestolen uit de dorpen waar we doorheen trokken. Ze werden regelmatig dronken en zakten dan gewoon langs de kant van de weg ineen. Niemand leek het iets te kunnen schelen. ‘Ze halen ons wel weer in,’ zei mijn vader achteloos.

‘Dat is niet goed,’ zei vader Beocca tegen me.

‘Wat is niet goed?’

‘Er zou meer discipline moeten zijn. Ik heb over de Romeinse oorlogen gelezen en weet dat er discipline moet zijn.’

‘Ze halen ons wel in,’ zei ik, mijn vader nabauwend.

Die avond voegden zich mannen uit de plaats Cetreht bij ons, waar wij lang geleden in een gigantische strijd de Welshmen hadden verslagen. De nieuwkomers zongen over de slag en hoe wij met het bloed van buitenlanders de raven gevoed hadden, woorden die mijn vader opvrolijkten. Hij liet me weten dat we vlak bij Eoferwic waren en dat we ons waarschijnlijk de volgende dag bij Osbert en Ælla zouden voegen en de dag daarna opnieuw de raven zouden voeren. We zaten bij een vuur, een van de honderden die zich verspreid over de velden bevonden. Ten zuiden van ons zag ik over het vlakke land in de verte de lucht gloeien, dankzij het licht van nog meer vuren en wist dat zij me duidelijk maakten waar de rest van het leger van Northumbria zich bevond.

‘Wodan heeft de raaf geschapen. Toch?’ vroeg ik zenuwachtig.

Mijn vader keek me knorrig aan. ‘Wie heeft dat tegen je gezegd?’

Ik haalde mijn schouders op en zei niets.

‘Ealdwulf?’ raadde hij, in de wetenschap dat de smid van Bebbanburg die met Ælfric op het fort was achtergebleven heimelijk een heiden was.

‘Ik hoorde het zojuist,’ zei ik, in de hoop dat ik met dat ontwijkende antwoord wegkwam zonder een klap op te lopen, ‘en ik weet dat wij van Wodan afstammen.’

‘Dat klopt,’ gaf mijn vader toe, ‘maar we hebben nu een nieuwe God.’ Hij staarde onheilspellend over het kampement waar de mannen aan het drinken waren. ‘Weet je wie er veldslagen winnen, jongen?’

‘Wij, vader.’

‘Het deel dat het minst dronken is,’ zei hij. En toen, na een pauze, ‘maar het helpt wel om dronken te zijn.’

‘Waarom?’

‘Omdat het verschrikkelijk is om in een schildmuur te staan.’ Hij staarde in het vuur. ‘Ik heb deel uitgemaakt van zes schildmuren,’ ging hij verder, ‘en bad iedere keer dat het de laatste zou zijn. Maar je broer, dat was iemand die van de schildmuur kon hebben gehouden. Hij was moedig.’ Hij zweeg, peinsde, en fronste toen. ‘De man die zijn hoofd bij ons bracht. Ik wil het zijne. Ik wil in zijn dode ogen spugen en dan zijn schedel op een paal boven de Lage Poort spietsen.’

‘Zo zal het gebeuren,’ zei ik.

Dat ontlokte hem een spottende lach. ‘Wat weet jij daarvan?’ vroeg hij. ‘Ik heb jou meegenomen, jongen, omdat het tijd wordt dat je het krijgsgewoel ziet. Omdat onze mannen moeten zien dat jij er bent. Je gaat echter niet vechten. Je bent als een jonge hond die toekijkt hoe de oude honden het zwijn doden, maar die niet bijt. Let op en leer, let op en leer en misschien dat je dan op een dag van nut kunt zijn. Maar nu ben je niet meer dan een puppy.’ Hij wuifde me met een handgebaar weg.

De volgende dag voerde de Romeinse weg door vlak land, over dijken en greppels, tot we uiteindelijk het punt bereikten waar de samengevoegde legers van Osbert en Ælla hun kampement opgeslagen hadden. Voorbij hen, nog net zichtbaar tussen de her en der verspreide bomen, lag Eoferwic, waar de Vikingen waren.

Eoferwic was en is nog steeds de belangrijkste stad van Noord-Engeland. Het bezit een grote abdij, een aartsbisschop, een fort, hoge muren en een enorme markt. Het is gelegen naast de rivier de Ouse en beroemt er zich op een brug te hebben, maar de schepen kunnen Eoferwic vanaf zee bereiken – en daar kwamen de Vikingen vandaan. Ze moeten hebben geweten dat Northumbria door burgeroorlogen verzwakt was, dat Osbert, de wettige koning, naar het westen gemarcheerd was om zich bij de troepen van de troonpretendent Ælla aan te sluiten en in afwezigheid van de koning hadden ze de stad ingenomen. Het zal voor hen niet al te moeilijk geweest zijn om Osberts afwezigheid te ontdekken. Het broeide al weken tussen Osbert en Ælla, en Eoferwic was vol handelaren, veel van overzee, die van de bittere rivaliteit tussen beide mannen op de hoogte waren. Eén ding dat ik over de Vikingen geleerd had was dat ze heel goed konden spioneren. De monniken die kronieken schrijven vertellen ons dat ze uit het niets aankwamen, dat hun schepen met de drakenvoorstevens plotseling opdoemden uit een blauwe leegte, maar dat was zelden het geval. De Vikingtroepen mogen dan onverwacht aanvallen, de grote vloten, de oorlogsvloten, gingen altijd naar die oorden waarvan ze wisten dat er al problemen waren. Ze vonden een reeds bestaande wond en vulden hem op als maden.

Mijn vader nam me mee tot dicht bij de stad; hij en een aantal van zijn mannen. We waren allemaal te paard en droegen maliënkolders of leer. We konden de vijand op de muur zien. Een deel van de muur was van steen, dat was het werk van de Romeinen, maar een groot deel van de stad werd beschermd door een aarden wal met een hoge houten omheining erbovenop. Aan de oostkant ontbrak een groot deel van dat palissadehek. Dat leek verbrand te zijn, want boven op de aarden muur konden we verkoold hout zien en waren verse staken in de grond gedreven voor de nieuwe omheining die de verbrande poort moest vervangen.

Voorbij de nieuwe staken was het een ratjetoe van strodaken, houten klokkentorens van drie kerken en, op de rivier, masten van de Vikingvloot. Onze verkenners beweerden dat er vierendertig schepen lagen, wat, zei men, betekende dat de Vikingen een leger van zo’n duizend man op de been gebracht hadden. Ons eigen leger was groter, bijna vijftienhonderd man, al was tellen moeilijk. Niemand leek de leiding te hebben. De twee leiders, Osbert en Ælla, hadden elk afzonderlijk hun kampen opgeslagen en weigerden met elkaar te praten, ook al hadden ze officieel vrede gesloten. Ze communiceerden alleen via boodschappers met elkaar. Mijn vader, de op twee na belangrijkste man in het leger, praatte met allebei, maar hij slaagde er niet in om Osbert en Ælla tot een ontmoeting over te halen, laat staan tot overeenkomst te komen over een plan van aanpak. Osbert wilde de stad belegeren en de Vikingen uithongeren, terwijl Ælla op een directe aanval aandrong. De borstwering was kapot, zei hij, en een aanval zou diep in de wirwar aan straatjes doordringen, waar de Vikingen achtervolgd en gedood konden worden. Ik weet niet aan welke koers mijn vader de voorkeur gaf, omdat hij dat niet zei, maar uiteindelijk werd de beslissing ons uit handen genomen.

Ons leger kon niet wachten. We hadden wat voedsel meegebracht, maar dat was al snel op en de mannen gingen steeds verder weg voor aanvullingen. Sommige van die mannen kwamen niet terug, ze ontsnapten gewoon naar huis. Anderen mopperden dat er werk op de boerderij te doen was en dat ze, als ze niet naar huis terugkeerden, een hongerig jaar tegemoet konden zien. Er werd een vergadering belegd van belangrijke mannen die de hele dag ruzie met elkaar maakten. Osbert woonde de vergadering bij, wat betekende dat Ælla er niet was, maar een van diens belangrijkste aanhangers was er wel en hij liet doorschemeren dat Osberts aarzeling om de stad te bestormen zijn oorzaak vond in het feit dat hij een lafaard was. Misschien was dat ook wel zo, want Osbert antwoordde niet op de schimpscheut en stelde in plaats daarvan voor dat we onze eigen verdedigingswerken buiten de stad zouden opwerpen. Drie of vier van dat soort ‘forten’, zei hij, zouden de Vikingen insluiten. Onze beste strijders zouden de forten kunnen bemannen en de andere mannen konden dan naar huis om hun akkers te verzorgen. Een ander stelde voor om een nieuwe brug over de rivier aan te leggen, een brug die de Vikingvloot in de val zou lokken en hij bleef hier maar over doorgaan, hoewel volgens mij iedereen wist dat ons de tijd ontbrak om een brug over zo’n brede rivier te bouwen. ‘Bovendien,’ zei koning Osbert, ‘willen we dat de Vikingen weggaan met die schepen van hen. Laat ze teruggaan naar zee. Laat ze iemand anders lastigvallen.’ Een bisschop probeerde tijd te winnen door te zeggen dat Alderman Egbert, die land ten zuiden van Eoferwic bezat, nog niet was gearriveerd met zijn mannen.

‘En Ricsig is er ook niet,’ zei een priester, met betrekking tot een ander belangrijk heer.

‘Die is ziek,’ zei Osbert.

‘Uit gebrek aan moed,’ spotte Ælla’s zegsman.

‘Gun hun de tijd,’ stelde de bisschop voor. ‘Met de mannen van Egbert en Ricsig erbij hebben we genoeg troepen om de Vikingen puur door ons aantal angst aan te jagen.’

Mijn vader zei niets tijdens de vergadering, al was duidelijk dat veel mannen wilden dat hij het woord nam. Ik was stomverbaasd dat hij er het zwijgen toe deed, maar die avond legde Beocca me uit waarom. ‘Als hij zou zeggen dat we moeten aanvallen,’ zei de priester, ‘dan zouden de mannen aannemen dat hij partij had gekozen voor Ælla, terwijl als hij op een belegering had aangedrongen, hij op Osberts hand zou hebben geleken.’

‘Doet dat er wat toe?’

Beocca keek me over het kampvuur aan, of liever: een van zijn ogen keek me aan, terwijl het andere wegdwaalde, de nacht in. ‘Wanneer de Vikingen verslagen zijn,’ zei hij, ‘dan zal de vete tussen Osbert en Ælla opnieuw beginnen. Je vader wil dat niet hebben.’

‘Maar degene voor wie hij kiest,’ zei ik, ‘zal winnen.’

‘En stel dat ze elkaar vermoorden?’ vroeg Beocca. ‘Wie zal er dan koning zijn?’

Ik keek hem aan, begreep hem en zweeg.

‘En wie zal er daarna koning zijn?’ vroeg Beocca, en hij wees naar mij. ‘Jij. En een koning moet kunnen lezen en schrijven.’

‘Een koning,’ antwoordde ik smalend, ‘kan altijd mannen inhuren die kunnen lezen en schrijven.’

Toen, de volgende ochtend, werd de beslissing om aan te vallen of te belegeren voor ons genomen, omdat het nieuws ons bereikte dat nog meer Vikingschepen aan de monding van de Humber waren verschenen en dat kon alleen betekenen dat de vijand binnen een paar dagen troepenversterkingen zou ontvangen. Daarom nam mijn vader, die zo lang gezwegen had, nu het woord. ‘We moeten aanvallen,’ zei hij tegen zowel Osbert als Ælla, ‘voordat de nieuwe schepen hier zijn.’

Ælla was het daar natuurlijk van harte mee eens. En zelfs Osbert begreep dat de nieuwe schepen een teken waren dat alles nu anders was. Daar kwam bij dat de Vikingen in de stad problemen met hun nieuwe muur ondervonden. Op een ochtend werden we wakker en zagen we een heel nieuw stuk omheining, waarvan het hout nog ruw was en licht van kleur, maar het waaide die dag hard en het ding stortte in, wat voor de nodige hilariteit in onze kampementen zorgde. De Vikingen, zeiden de mannen, konden niet eens een muur bouwen. ‘Maar ze kunnen wél schepen bouwen,’ zei Beocca tegen me.

‘En dus?’

‘Een man die een schip kan bouwen,’ zei de jonge priester, ‘kan meestal ook een muur bouwen. Dat is niet zo moeilijk als het bouwen van schepen.’

‘Hij viel om!’

‘Misschien was dat ook wel de bedoeling,’ zei Beocca, en toen ik hem alleen maar aanstaarde, legde hij het uit. ‘Misschien willen ze dat we daar aanvallen?’

Ik wist niet of hij mijn vader van zijn verdenkingen op de hoogte had gebracht, maar als dat zo was, dan twijfel ik er geen moment aan dat mijn vader ze van de hand gewezen had. Hij had geen vertrouwen in Beocca’s meningen over de oorlog. Het nut van de priester lag uitsluitend in het aansporen van God om de Vikingen neer te slaan. Dat was alles en, eerlijk is eerlijk, Beocca bad lang en hard dat God ons de overwinning zou schenken.

En de dag nadat de muur ingestort was, gaven we God de kans Beocca’s gebeden te vervullen.

Ik weet niet of iedereen die Eoferwic bestormde dronken was, maar als er genoeg mede, bier en berkenwijn voor iedereen zou zijn geweest, dan hadden we daar vast op kunnen rekenen. Het drinken was het grootste deel van de nacht doorgegaan en toen ik wakker werd bij het aanbreken van de dag, trof ik overal brakende mannen aan. De enkeling die net als mijn vader een maliënkolder bezat, trok hem aan. De meesten droegen een wapenrusting van leer. Er werden wapens op slijpstenen geslepen. De priesters liepen door het kamp, terwijl ze overal zegeningen ronddeelden. De mannen zwoeren dure eden van broederschap en trouw. Sommigen pakten zich bijeen en beloofden hun buit eerlijk te delen, een paar zagen bleek en een aantal sloop weg door de greppels die het vlakke, vochtige land doorkruisten.

Een twintigtal mannen kreeg opdracht om in het kamp te blijven en de vrouwen en paarden te bewaken. Vader Beocca en mij, echter, werd allebei opgedragen om op te stijgen. ‘Jullie blijven op het paard zitten,’ zei mijn vader tegen me, ‘en jij blijft bij hem,’ voegde hij er tegen de priester aan toe.

‘Vanzelfsprekend, mijn heer,’ zei Beocca.

Mijn vader zag eruit als een geweldige krijger, wat hij ook was, al beweerde hij dat hij te oud werd om te vechten. Zijn grijzende baard hing over zijn maliënkolder heen, waar hij een uit ossenbot gesneden crucifix op droeg, een geschenk van Gytha. Zijn zwaardriem was van met zilver beslagen leer, terwijl zijn fabuleuze zwaard, Bottenbreker, in een leren schede, omgord door vergulde en bronzen banden, was gestoken. Op zijn laarzen zaten aan weerszijden van de enkels ijzeren platen, waardoor ik me weer zijn advies met betrekking tot de schildmuur herinnerde. Zijn helm was glimmend gepoetst en het gezichtsstuk, met de gaten voor de ogen en de grauwende mond, was ingelegd met zilver. Zijn ronde schild was van lindehout, had een knop van zwaar ijzer en was bekleed met leer. Op het schild was een wolfskop geschilderd. Alderman Uhtred trok ten strijde.

De horens riepen de troepen bijeen. Er was weinig orde in de gelederen. Er was nog wat gesteggel over wie er rechts moest en wie links, maar Beocca vertelde me dat de ruzie beslecht was zodra de bisschop de dobbelstenen gegooid had. Nu bezette koning Osbert de rechtervleugel, Ælla de linkervleugel en mijn vader nam het midden voor zijn rekening. De drie banieren van de legeraanvoerders werden naar voren geschoven terwijl de horens schalden. De mannen verzamelden zich onder de banieren. Mijn vaders eigen troepen, de beste krijgers, bevonden zich vooraan. Achter hen kwamen de troepen van de leenheren. Leenheren waren belangrijke mannen, grootgrondbezitters, van wie sommige zelfs een eigen fort bezaten. Dit waren de mannen die in de feesthal het platform van mijn vader deelden en de mannen die in de gaten gehouden moesten worden voor het geval hun ambitie hen ertoe dreef een poging te wagen zijn plaats over te nemen. Voor nu hadden ze zich echter trouw achter hem geschaard. En dan had je de ceorls, vrije mannen van de laagste rang, die zich bij hen gevoegd hadden. Mannen vochten zij aan zij met familieleden of vrienden. Er waren heel veel jongens in het leger, al was ik de enige te paard en de enige met een zwaard en helm.

Achter de intact gebleven hekken aan weerszijden van het gat waar de muur was omgevallen, zag ik een klein aantal Vikingen. Echter het merendeel van hun leger had zich in dat gat verzameld en vormde zo boven op de aarden muur een blokkade van schilden. Het was een hoge aarden wal, zo’n drieënhalve meter steil omhoog, zodat het een zware klim zou zijn, recht in het gezicht van de wachtende moordenaars, maar ik had er alle vertrouwen in dat we zouden winnen. Ik was negen jaar, bijna tien.

De Vikingen stonden naar ons te schreeuwen, maar we waren te ver van hen vandaan om hun beledigingen te horen. Hun schilden, rond als die van ons, waren geel, zwart, bruin en blauw geschilderd. Onze mannen begonnen met hun wapens tegen hun schilden te slaan en er was een angstaanjagend geluid te horen. Het was voor het eerst dat ik een leger een dergelijk wapengekletter hoorde maken: het slaan van essenhouten speren en ijzeren klingen tegen het hout van het schild.

‘Het is iets afschuwelijks,’ zei Beocca tegen me. ‘Oorlog is iets afschuwelijks.’

Ik zei niets. Volgens mij was het iets roemvols en wonderbaarlijks.

‘De mannen sterven in de schildmuur,’ zei Beocca, en hij kuste het houten kruis dat om zijn hals hing. ‘Voor deze dag ten einde is, zal het aan de poorten van hemel en hel wemelen van de mensen,’ ging hij somber verder.

‘Worden de doden niet naar een feesthal gebracht?’ vroeg ik.

Hij zond me een uiterst merkwaardige blik toe en keek geschokt. ‘Waar heb je dat gehoord?’

‘Op Bebbanburg,’ zei ik, slim genoeg om er niet bij te zeggen dat het Ealdwulf de smid was die me die verhalen verteld had, terwijl ik toe had staan kijken hoe hij ijzeren staven tot zwaardklingen aan het slaan was.

‘Dat is wat de heidenen geloven,’ zei Beocca streng. ‘Zij geloven dat dode krijgers naar Wodans Lijkenhal gebracht worden om daar tot het einde van de wereld door te feesten, maar dat is een grove misvatting. Een vergissing! De Vikingen hebben het altijd fout. Ze buigen voor afgoden, ze ontkennen het bestaan van de ware God, ze hebben het mis.’

‘Maar een man wordt toch geacht te sterven met een zwaard in zijn hand?’ hield ik vol.

‘Ik merk wel dat we, als dit alles voorbij is, jou hoognodig de juiste catechismus moeten bijbrengen,’ zei de priester opnieuw streng.

Ik zei niets meer. Ik keek aandachtig toe en probeerde elk detail van die dag in mijn geheugen te prenten. De lucht was zomers blauw, met alleen ergens in het westen een paar wolken. Het zonlicht weerkaatste flikkerend van de speerpunten van ons leger, als glinsteringen op het water van de zomerzee. Het grasland waar het leger zich verzameld had, was bezaaid met sleutelbloemen. De roep van een koekoek was te horen in de bossen achter ons, waar onze vrouwen, die het leger in de gaten hielden, zich verzameld hadden. Er stond weinig wind en op het kalme water van de rivier waren zwanen te vinden. De rook van de kookvuren in Eoferwic steeg bijna loodrecht omhoog en die aanblik herinnerde me eraan dat we die avond een feestmaal in de stad zouden aanrichten, met varkensvlees, of wat we ook maar in de winkels in de stad aantroffen. Sommige van onze mannen die zich in de voorste linies bevonden sprongen naar voren om tegen de vijand te schreeuwen of hen uit te dagen tot gevechten van man tegen man, maar geen van de Vikingen verbrak de gelederen. Ze staarden alleen maar en wachtten. Hun speren vormden een haag, hun schilden een muur. En toen klonken opnieuw onze hoorns, waarna het geschreeuw en gekletter op de schilden wegstierf toen ons leger een uitval deed.

Het verliep allemaal nogal ongecontroleerd. Later, veel later, begreep ik de aarzeling van de mannen om zichzelf tegen een schildmuur aan te werpen, laat staan tegen een schildmuur die zich boven op een steile helling van aarde bevond. Maar die dag was ik alleen maar ongeduldig en kon ik niet wachten tot ons leger zich naar voren zou haasten om die onbeschaamde Vikingen op hun donder te geven. Beocca moest me tegenhouden. Hij greep de teugels beet om me ervan te weerhouden me bij de achterste gelederen aan te sluiten. ‘We wachten tot ze doorgebroken zijn,’ zei hij.

‘Ik wil een Viking doden,’ protesteerde ik.

‘Doe niet zo dom, Uhtred,’ zei Beocca boos. ‘Als jij gaat proberen een Viking te doden,’ ging hij verder, ‘dan heeft je vader geen zonen meer. Je bent nu zijn enige kind en het is jouw plicht om in leven te blijven.’

En dus deed ik mijn plicht en hield me gedeisd. Ik keek toe hoe ons leger o zo langzaam de moed vond om op te rukken naar de stad. Aan onze linkerkant bevond zich de rivier, het lege kampement lag rechtsachter ons en vóór ons gaapte de uitnodigende bres in de stadsmuur. Daar stonden de Vikingen zwijgend met overlappende schilden te wachten.

‘De dappersten gaan eerst,’ zei Beocca tegen me, ‘en daar zal je vader bij zijn. Ze stellen zich op in een wigformatie, wat de Latijnse schrijvers porcinum caput noemen. Weet je wat dat betekent?’

‘Nee.’ En het kon me ook niets schelen.

‘De kop van een varken. De slagtand van een mannetjeszwijn. De dappersten gaan eerst en als zij erdoorheen zijn, zullen de anderen volgen.’

Beocca had gelijk. In de voorste gelederen vormden zich drie wigformaties – een voor Osberts garde, een voor die van Ælla en een voor mijn vaders garde. De mannen stonden opeen, hun schilden overlapten elkaar, net als die van de Vikingen, terwijl de meer naar achteren gelegen gelederen van elke wigformatie hun schilden als een dak boven hun hoofd hielden. Toen, toen het moment daar was, slaakten de mannen in de drie wiggen een luide kreet en begonnen ze naar voren te bewegen. Ze renden niet. Ik had verwacht dat ze zouden rennen, maar de mannen kunnen de wig niet bij elkaar houden als ze rennen. De wig is oorlog in vertraagd tempo, traag genoeg voor de mannen in de wig om zich af te vragen hoe sterk de vijand is en te vrezen dat de rest van het leger niet zal volgen, maar dat deden ze wel. De drie wiggen hadden nog geen twintig stappen gedaan of de achtergebleven mannen bewogen zich eveneens voorwaarts.

‘Ik wil dichterbij,’ zei ik.

‘Jij wacht hier,’ zei Beocca.

Ik kon nu het geschreeuw horen, kreten om te provoceren en kreten om een man moed te geven. Daarop schoten de boogschutters op de stadsmuren hun bogen af en ik zag de veren glinsteren toen de pijlen omlaag suisden, op de wigformaties af, even later gevolgd door de werpsperen, die met een boog over de Vikinglinie op de omhooggehouden schilden neerkwamen. Verbijsterend genoeg, althans dat vond ik, leek geen van onze mannen geraakt, al kon ik wel zien dat hun schilden als de ruggen van een egel vol pijlen en speren zaten. De drie wigformaties bleven voorwaarts gaan. Nu waren het onze boogschutters die op de Vikingen schoten en een handvol van onze mannen brak uit de linies achter de wigformaties om hun eigen speren naar de schildmuur van de vijand te werpen.

‘Nu niet lang meer,’ zei Beocca zenuwachtig. Hij sloeg een kruis. Hij bad in stilte en zijn verminkte rechterhand schokte even.

Ik hield mijn vaders wigformatie in de gaten, de middelste, die zich vlak voor het wolfsvaandel bevond en zag de elkaar rakende schilden in de greppel voor de aarden wal verdwijnen. Ik wist dat mijn vader zich gevaarlijk dicht bij de dood bevond en ik spoorde hem aan om te winnen, om te doden en de naam Uhtred van Bebbanburg zelfs nog meer faam te bezorgen. Toen zag ik de wig van schilden weer uit de greppel omhoogkomen en als een monsterlijk dier de voorkant van de wal beklimmen.

‘Zij hebben het voordeel,’ zei Beocca met zijn geduldige leraarsstem, ‘dat de voeten van de vijand een gemakkelijk doelwit vormen als je van beneden af komt.’ Volgens mij probeerde hij zichzelf gerust te stellen, maar ik geloofde hem evengoed en het moet geklopt hebben, want de formatie van mijn vader die als eerste de muur op was, leek geen enkele belemmering te ondervinden toen ze de schildmuur van de vijand bereikte. Het enige wat ik zag was het geflits van op-en-neergaande zwaardklingen en het enige wat ik hoorde was het geluid, de enige echte strijdmuziek, het geluid van ijzer op hout, ijzer op ijzer. De wigformatie bleef doorgaan. Als de messcherpe slagtand van een mannetjeszwijn had hij de schildmuur van de Vikingen doorboord en ook al dromden de Vikingen aan alle kanten om de wig heen, het leek erop dat onze mannen aan de winnende hand waren omdat zij over de aarden wal steeds verder door naar voren stootten. De soldaten erachter moeten gevoeld hebben dat Alderman Uhtred hun de overwinning bezorgd had, want ineens begonnen ze te juichen en ze kwamen aanstormen om de belegerde wigformatie bij te staan.

‘Ere zij god,’ zei Beocca, want de Vikingen sloegen op de vlucht. Het ene moment vormden ze nog een dikke schildmuur, waarin het ritselde van de wapens. Nu verdwenen ze de stad in en ons leger, met de opluchting van mannen wier levens gespaard zijn, ging achter hen aan.

‘Langzaam nu,’ zei Beocca, en hij liet zijn paard naar voren stappen, ondertussen het mijne aan de teugel meevoerend.

De Vikingen waren verdwenen. In plaats daarvan zag de aarden wal nu zwart van onze mannen die door het gat de borstwering van de stad op- en er vervolgens aan de andere kant weer afklauterden, de straten en stegen daarachter in. De drie vlaggen, de wolfskop van mijn vader, Ælla’s strijdbijl en het kruis van Osbert, bevonden zich nu in Eoferwic. Ik kon de mannen horen juichen en ik gaf mijn paard een trap, zodat ze uit de greep van Beocca losraakte. ‘Kom terug!’ schreeuwde hij, maar al kwam hij achter me aan, hij wilde niet proberen me weg te sleuren. Wij hadden gewonnen, God had ons de overwinning bezorgd en ik wilde er dicht genoeg bij zijn om de slachtpartij te kunnen ruiken.

Geen van ons kon de stad in omdat het gat in de omheining verstopt zat met onze mannen, maar ik gaf het paard opnieuw een trap, waarop ze zich een weg door de menigte forceerde. Sommige mannen protesteerden eerst, maar zodra ze de goudbronzen band om mijn helm zagen wisten ze dat ik van adellijke afkomst was en probeerden ze me verder te helpen. Beocca was ergens achter in de menigte blijven hangen en schreeuwde dat ik niet te ver voor hem uit moest gaan. ‘Haal me dan in!’ riep ik naar hem terug.

Toen schreeuwde hij opnieuw, maar dit keer klonk zijn stem hysterisch, doodsbang. Ik draaide me om en zag de Vikingen over het veld stromen waar ons leger over opgetrokken was. Het bleek een horde Vikingen die vanuit de noordelijke stadspoort een uitval had gedaan om ons de terugtocht af te snijden. Ze moeten geweten hebben dat we ons terug zouden trekken, want zij konden wel degelijk muren bouwen, zo bleek. Ze hadden ze dwars op de straten in de stad gebouwd. Vervolgens hadden ze gedaan of ze de borstwering af vluchtten om ons aldus in hun val te lokken en nu trokken ze het net aan. Een aantal van die Vikingen uit de stad was te paard, maar de meesten waren te voet. Beocca raakte in paniek. Ik kan het hem niet kwalijk nemen. De Vikingen vonden het leuk om christelijke priesters om te brengen. Met de dood voor ogen en omdat hij er geen behoefte aan had een martelaar te worden, keerde hij zijn paard, gaf het een paar harde trappen en maakte zich langs de rivier uit de voeten. De Vikingen, die niet maalden om het lot van één man waar er zoveel in de val zaten, lieten hem gaan.

Het is waar dat in de meeste legers de timide mannen en diegenen met de meest inferieure wapens zich in de achterhoede bevinden. De dapperen gaan voorop, de zwakken blijven liever achterin hangen, zodat wanneer de tegenstander erin slaagt de achterkant van een leger te bereiken er een slachting zal volgen.

Ik ben nu een oude man en het is mijn lot geweest te zien hoe in vele legers de paniek toesloeg. Die paniek is erger dan de verschrikking van schapen die vast zijn komen te zitten in een kloof en aangevallen worden door wolven, krankzinniger dan het geworstel van een zalm die in een net gevangen is en omhoog, naar de lucht gesleurd wordt. Het geluid ervan moet de hemelen uiteen gereten hebben, maar voor de Vikingen was het die dag het zoete geluid van de overwinning. Voor ons het geluid van de dood.

Ik probeerde te ontsnappen. God weet dat ik ook in paniek raakte. Ik had Beocca voorbij de wilgen langs de rivier zien galopperen en ik slaagde erin de merrie te keren. Toen graaide echter een van onze eigen mannen naar me, die waarschijnlijk mijn paard wilde en ik had zowaar het benul om mijn korte zwaard te trekken en blindelings naar hem uit te halen, terwijl ik met mijn hielen achteruit schopte, maar het enige resultaat was dat ik uit de in paniek geraakte menigte in de baan van de Vikingen terechtkwam. Overal om me heen waren mannen aan het schreeuwen en de Vikingbijlen en zwaarden hakten en zwaaiden er woest op los. Het vreselijke bedrijf, het lied van het zwaard wordt het genoemd, het bloedfeest, en misschien bleef ik wel even gespaard omdat ik de enige in ons leger was die op een paard zat. Een stuk of twintig Vikingen waren ook te paard. Misschien meenden ze dat ik een van hen was. Maar toen riep een van die Vikingen naar me in een taal die ik niet sprak. Ik keek hem aan en zag zijn lange haar, zonder helm erop, dat lange blonde haar van hem, ik zag zijn zilverkleurige maliënkolder en de brede grijns op zijn wilde gezicht en ik wist dat hij de man was die mijn broer vermoord had. Stommeling die ik was, schreeuwde ik naar hem terug. Vlak achter de langharige Viking bevond zich een vaandeldager, die trots met een adelaarsvleugel aan een lange paal wapperde. De tranen belemmerden mijn zicht en waarschijnlijk werd ik door de waanzin van de strijd bevangen, want ondanks mijn paniek reed ik op de langharige Viking af en haalde met mijn kleine zwaard naar hem uit. Zijn zwaard pareerde mijn uithaal en mijn iele kling boog krom als de rug van een haring. Het boog gewoon door en hij trok zijn zwaard terug voor de doodssteek. Toen zag hij mijn zielige gebogen kling en begon te lachen. Ik piste in mijn broek van ellende en hij lachte. Ik haalde opnieuw met het nutteloze zwaard naar hem uit, maar hij bleef maar lachen. Toen boog hij zich voorover, plukte het wapen uit mijn hand en gooide het weg. Daarna tilde hij me op. Ik schreeuwde en sloeg naar hem, maar hij vond het allemaal even grappig. Hij drapeerde me, kop voorover, voor zich in het zadel, waarna hij het paard de sporen gaf en de chaos in dook om verder te gaan met doden.

En zo ontmoette ik Ragnar, Ragnar zonder Vrees, de moordenaar van mijn broer en de man wiens hoofd een staak op de borstwering van Bebbanburg had zullen sieren, graaf Ragnar.